EL KÂDİR 1
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın Kâdir ismini hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah! Daha önce Allah’ın Hakîm ismini anlattık ki Allah her şeyi bir hikmetle yapar, Hakîm ismi, her neyi yaparsa yapsın Allah’ın bir amacı, bir muradı vardır, demekti.
Allah bize muamele ederken bizim ne dememiz lazım?
“Rabbim bana bu muameleyi yapıyorsa üzerimde bir muradı vardır. Eğer Allah müsaade etmezse hiç kimse bir şey yapamaz. Gelen kimden gelirse gelsin, nerden gelirse gelsin, o sıkıntıysa, o musibetse de Allah’ın orda bir muradı vardır ve o, biz kazanalım diye bize gelmiştir.”
Peki, nasıl kazanacağız?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyor; “mü’minin haline şaşılır, Allah bir musibet verdiğinde, bir hastalık verdiğinde, yokluk verdiğinde sabreder kazanır. Nimet verdiğinde o nimetin şükrünü eda eder kazanır.”599
Gereğini yaparak kazanacağız. Mü’minler sıkıntıda, musibette, hastalıkta, sağlıkta, nimet geldiğinde hep kazanır. Eğer insan hikmetle bakarsa bu zaten böyledir; ama hikmetle bakamıyorsa feryat eder. Allah’ın muamelesini kabul etmez. “Niye bana böyle yaptı” diye itiraz eder. Niye itiraz eder? -Allah’a âbd olmayı, kul olmayı kabul edememiş de ondan itiraz eder. Bununla beraber hayatı bir imtihan olarak, ebedi hayatı kazanma imkânı olarak anlayamamış, kabul edememiş, bildiği halde buna iman etmediği için itiraz eder. Onun için bir şeyi bilmek ayrı şeydir, ona iman etmek ayrı şeydir. Bilmek iman değildir. Eğer bilgimiz imana dönüşürse amele dönüşür, ahlaka dönüşürse o iman olur.
Anladık ki Allah hakîmdir. Onun her işinde bir muradı vardır ve her işinde mutlaka bizim için hayır vardır. Bize nasıl muamelede bulunursa bulunsun o bizim için en güzelidir. Muamelesi ne olursa olsun ondan daha güzeli olamaz. Önce buna iman etmek gerekir. Bu; Allah’ın sıfatıdır, Hakîm isminin tecellisidir. Eğer onu Allah yapmışsa o rahimdir. “Rahmetim gazabımı geçti”600, “rahmetim her şeyi kuşatmıştır”601 buyuruyor rabbimiz.
Allah muhittir, her şeyi ihata etmiştir. Onsuz bir yaprak ağaçtan düşmez. Kulun kendini Allah’ın huzurunda böyle anlayıp böyle tatması, Allah’a böyle iman etmesi lazım. Eğer biri feryat ediyorsa, itiraz ediyor, isyan ediyorsa onun Allah’ın Kâdir ismine olan imanında bir sorun var demektir.
Hakîm ismiyle Kâdir ismini beraber anlamaya çalışılacağız. Allahu kulli şey’in kadîr:602 “Allah her şeye kâdirdir.” Kâdir demek mutlak güç ve kudret sahibi demektir. Kulun gücü mutlak değil mukayyettir. Allah emaneten insana o gücü vermiştir ki onunla ebedi hayatını kazansın, Hz. İnsan olsun.
Kâdir aynı zamanda; her şeye kaderini takdir eden, her şeye bir ölçü koyan, neyin ne kadar olacağını, kaderinin ne olacağını, takdir eden, tayin eden, düzenleyen, hükmeden, sınır koyan, bir vakit tayin eden, her şeye gücü yeten demektir.
Kul, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Kulun halife olabilmesi, Allah’ı temsil edebilmesi için Allah’ın isimlerini üzerinde taşıması gerekir. Onun için Allah külli iradesinden kuluna cüz’i irade, külli kudretinden ise kuluna cüz’i bir kudret vermiştir. Bununla beraber kulun hem iradesi, hem kudreti, hem onda tecelli eden bütün esma aynı zamanda Allah’ın iradesinin içindedir, kudretinin içindedir.
E lâ innehu bi kulli şey’in muhît:603 “Dikkat edin, şüphesiz ki Allah her şeyi ihata etmiştir.” Yani kul bütünüyle Allah’ın hükmündedir. “Ne yana dönerseniz dönün Allah’ın vechi ordadır”604 buyurdu. Allah bütünüyle sana tecelli etmiştir. Sen bütünüyle Allah’ın tecellisine gark olmuş durumdasın. Onun için ne yana dönersen dön Allah’ın vechi ordadır. Vech; yüz demektir. Allah’ın vechi ise Allah’ın zatı, Allah’ın cemali demektir; yani hangi tarafa dönersen dön rabbinle berabersin.
Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’yı öğrenirken Allah’ın ayetleriyle beraber öğreneceğiz. Yani Allah, isimlerini bize nasıl tanıtıyorsa öyle anlamamız gerekir ki rabbimizin kendisini bize tanıttığı gibi onu tanıyabilelim.
EUZUBİLLAHİ MİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
İnnâ kulle şey’in haleknâhu bi kader:605 “Allah her şeyin içine kaderini koymuştur.” Veş şemsu tecrî li mustekarrin lehâ, zâlike takdîrul azîzil alîm:606 “Allah, Güneş’e bir yörünge takdir etmiştir (ona durması gereken bir yer tayin etmiştir). Bu aziz ve âlim olan Allah’ın takdiridir.”
Aynı şey Ay, gezegenler ve bütün varlık için de geçerlidir. Allah neye hangi kaderi koymuşsa o kaderinden şaşmaz. Allah’ın onun için koyduğu takdirin dışına çıkmaz. Eğer dünya, yörüngesinden çıkarsa Allah’ın ona takdir ettiği kaderinden çıkmış olur. Böyle bir şey de düşünülemez, mümkün değildir. Bütün cansız varlıklar ve Allah’ın irade vermediği varlıklar için bu böyledir.
Ama Allah’ın irade verdiği varlıklar bunun dışındadır. Allah irade verdiği insanın da kaderini içine koymuştur. Rabbimiz ne buyurdu; “biz her insanın kaderini boynuna astık.”607
Nasıl asmış?
Allah her bir insanı ebedi hayatını kazansın, Hz. İnsan, kâmil insan olsun ve cennete girsin diye yaratmıştır. Bu tercihi tamamen onun iradesine teslim etmiştir. Kıyamet günü de o boynuna astığımızı açılmış bir sahife olarak önüne açıp; “al hesabını kendin gör, deriz”608 diye buyurmuştur rabbimiz.
Allah, kitabımızı boynumuza asmıştır. Kıyamet günü elimize gelecek olan o kitabımıza neyi istersek onu yazdırırız. İstersek sevap yazdırır, istersek günah yazdırırız ve o bizim kader kitabımızdır. Bu, kaderimizi; yani bizi cennete ya da cehenneme götürecek olan kaderimizi kendimiz takdir ediyoruz; çünkü Allah, kuluna kudretinden kudret, iradesinden irade vermiştir. Tercihimizi kendimiz yapıyoruz, amelimizi kendimiz işliyoruz demektir.
Allah bize eğer irade vermişse, kudret vermişse; fakat bunu kullandırmazsa o irade de kudret de hiçbir işe yaramamış olur, onların hiçbir değeri de olmamış olur. Bunun için doğru yapıp yanlış yapmayalım, hayatın her alanını inceden inceye anlayalım ve onun emirlerini yerine getirelim diye Allah peygamber ve kitap göndermiştir. Bir de ölçü olsun diye önümüze peygamberlerini, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i koyup; “işte senden böyle bir kul olmanı istiyorum, hayatı bunun gibi yaşamanı istiyorum”609 demiştir. “Bunun gibi yaparsan onunla beraber olursun. Onun kazandığını kazanırsın. Cenneti kazanırsın, rızamı, dostluğumu kazanırsın. Mü’min olursun, velim olursun” demiştir.
Allah aynı şekilde peygamberlere karşı gelenleri de Kur’an’da anlatmıştır. Firavun’u, Nemrut’u, Ebu Leheb’i, Ebu Cehil’i, helak olan kavimleri; Âd’ı, Semud’u ve Nuh (a.s)’ın kavmini anlatmıştır. Allah bu kavimleri; “sakın bunlar gibi olmayın” diye bize anlatır.
Niye?
Çünkü tercih bize aittir de ondan. Onlar gibi olmak istiyorsan onların gideceği yeri de istemiş olursun. Yoksa Firavun gibi bir hayat yaşayıp peygamberlerin gittiği yere gitmeyi istemek hayaldir, kendimizi kandırmaktır. Kimin gibi yaşıyorsan, kimin gibi yapmışsan senin yerin onların yanıdır. Bu, herkes için böyledir.
Allah her şeyin içine kaderini koymuştur. Mesela; camın içine kaderini koymuştur. “Bu camdır, bir tane vurursan kırılır” demiştir. Bu, Allah’ın camın içine koyduğu kaderdir. Onu ısıtırsan erir, ona başka bir şekil de verebilirsin, demiştir. Bu, Allah’ın onun içine koyduğu kaderidir.
Aynı şekilde Allah vücuda da bir kader koymuştur. Onun için bir takdirde bulunmuştur. Mesela; hastalığımız için doktora gittiğimizde doktorun gerçek bir doktor olabilmesi için bedendeki kaderi de bilmesi gerekir. Bu doktor; Allah vücuda nasıl bir kader koymuş bunu bilmezse hiçbir zaman gerçek doktor olamaz ve tedavi de yapamaz.
Örnek;
Tansiyonun ne kadar olması gerekir, kanın akış hızı ya da kalbin atış hızı ne kadar olmalıdır doktorun bunu bilmesi gerekir. Küçük tansiyonun 8, büyük tansiyonun 12 olması Allah’ın vücuda koyduğu kaderdir, ölçüdür. Bu tansiyonun yüksek ya da düşük olması halinde insan hastalanır. Niye? -Allah’ın koyduğu miktar bozulduğu için, takdir ettiği kader, ölçü bozulduğu için. Doktor bu ölçüyü bilecek ki onu tedavi etsin, ona göre muamelede bulunsun.
Aynı şekilde kolesterol (kandaki yağ oranı) için ölçü koymuştur. 80 ile 100 arası normal, fazlası ya da eksiği zarardır demiştir. Şeker için de aynı ölçüyü, miktarı, kaderi koymuştur. Bu ölçünün dışına çıkarsa vücudun kimyası bozulur, insan hastalanır; yani bedenimizi Allah’ın koyduğu yerde tutmadığımız, tutamadığımız için hastalanırız. Onun için doktorun doktor olabilmesi için önce Allah’ın insanın bedenine koyduğu kaderi anlaması ve bilmesi gerekir.
Bir de manevi kader vardır. Alâ-yı iliyîne, en yüksek makama çıkabilecek, esfeli safiline inebilecek Hz. İnsan vardır. Bu insan aynı insandır. İsterse alâ-yı iliyîne çıkabilir, isterse de esfeli safiline, şeytandan daha aşağıya inebilir. Allah; “münafıklar cehennemin en alt katındadır”610 buyurur. En altta münafıklar, onun bir üstünde müşrikler, onun bir üstünde şeytan ve ateşe tapanlar, onların üzerinde Yahudiler, onun da üzerinde Hıristiyanlar, onun da üzerinde diğerleri vardır.
En altta kendini Müslüman zannedip; “ben Müslümanım” demiş ama iman etmemiş münafıklar vardır. Bu münafıklar İslam’a ve Müslümanlığa büyük zarar vermiştir. İnsanlar ona bakıp İslam’dan nefret etmiş; “ben bunun gibi olmak istemiyorum, İslam buysa ben Müslüman olmuyorum” demiştir. Hiç bunlardan büyük münafık var mıdır?
Allah insana zatıyla, sıfatıyla tecelli edip maneviyatına kaderini koymuştur. Alleme âdemel esmâe kullehâ:611 “Allah, Âdeme bütün isimlerini talim etti.” Bütün isimleriyle ona tecelli etti. “Haydi, bunların isimlerini söyleyin, nedir bunlar” diye onu meleklere arz etti? Melekler ne dedi; “biz senin öğrettiğinden başka bir şey bilmiyoruz ya rabbi! Âlim olan sensin, sen subhansın! Sözümüzü geri aldık. Bu, halife olmaya layıktır” dediler.
Eğer insan esmayı bilmiyorsa, Allah’ın isimlerini bilmiyorsa nasıl meleklerin secde ettiği varlık olur? Alâ-yı iliyîne, en yüksek makama nasıl çıkabilir? -Ne zamanki Allah’ın isimleri onun üzerinde tecelli ederse işte ancak o zaman alâ-yı iliyîne çıkabilir. Bu isimlerin güzelliği onun üzerinde görünürse, Allah’ın güzelliğiyle güzel olursa çıkabilir. Allah’ın insana koyduğu kader budur. Peki, insan bunu bozarsa ne olur? -Nasıl ki vücut hastalanıyor, helak oluyorsa, onun; Allah’ın kendisi için takdir ettiği manevi kaderi bozulursa onun üzerindeki esma bozulursa da bu onun için zulüm olur, o kişi de zalimlerden olmuş olur.
Ellezî lehu mulkus semâvâti vel ardı: “Göklerin ve yerlerin mülkü onundur” Allah’ındır. Ve lem yettehız veleden: Hristiyanların ya da Yahudilerin söylediği gibi “Allah çocuk edinmemiştir.” Ve lem yekûn lehu şerîkun fîl mülki: “Onun kendi mülkünde hiçbir şeriki (ortağı) yoktur.” Ve halaka kulle şey’in fe kadderahu takdîrâ:612 “O, her şeyi yaratmış ve her birine kaderini takdir etmiştir.”
Kaderi yanlış anlayıp kendi suçumuzu Allah’a yüklememek için Allah’ın Kâdir ismini, onun takdirini doğru anlamamız gerekir. Allah’ın Kâdir isminin başka benzerleri de vardır. Biri fiile dönük olan Muktedir ismi, biri de zata dönük olan Kâdir ismidir. Bir de “y” harfi alan Allah’ın Kadîr ismi vardır. O da ikisini birden kapsar.
Vellezî nezzele mines semâi mâenbi kader: “Allah gökten yağmuru bir kaderle indirir.” Yani bir miktarla indirir. Kader; miktar, ölçü demektir. Yeryüzüne inen suların inişi bir kaderledir, bir takdir, bir ölçüyledir yani. Allah ölçüyü bozarsa ne olur? -Felaket olur. Nuh (a.s.) için ne buyurdu; Allah gökten suyu indirdi, dünyayı suya boğdu.613 Ama bir ölçüyle indirdiğinde ne olur? -Rahmet olur. Onun için insanın kendi ölçüsünü bozmaması gerekir. Kendi kaderini, Allah’ın ona koyduğu kaderi bozmaması gerekir.
Bozarsa ne olur? -Bozarsa tedavi olması gerekir. Peki, onu kim tedavi edecek?
Peygamberler ve onların varisleri olan mürşidi kâmiller onu tedavi edecek. Biz burada bu tedaviyi yapıyoruz. Allah’ın kelamı olan Kur’an’ı baştan sona onun için anlattık.614 Allah Kur’an için ne buyuruyordu; “bu şifadır, bu sizin gönüllerinize şifadır.”615
Aynı şekilde burada Allah’ın isimlerini, Esmau’l Husna’yı anlatıyoruz. Neden? -Rabbimizi tanıyalım, onunla beraber kendimizi tanıyalım, durmamız gereken yeri bilelim ve orada duralım diye El Esmau’l Husna’yı anlatıyoruz.
Vellezî nezzele mines semâi mâenbi kader: “Allah gökten suyu bir takdirle, bir ölçüyle indirir.” Fe enşernâ bihî beldeten meyten: “Ölü beldeleri diriltmek (ölü toprağı baharda yeniden diriltmek için) suyu bir ölçüyle indirir.” Kezâlike tuhrecûn:616 “İşte siz de (öldükten sonra) böyle diriltileceksiniz.” Sizi de böyle dirilteceğiz. Nasıl ki toprağı öldükten, çer çöp olduktan sonra baharda yağmuru indirip, rahmeti indirip onu yeniden yeşerterek çıkarıyorsak sizi de böyle diriltiriz, dedi Allah.
Ve enzelnâ mines semâi mâen bi kaderin: “Allah gökten suyu bir ölçüyle indirir, bir kaderle indirir,” Fe eskennâhu fîl ardı: “Onu yerde sükûn ederiz, yerde tutarız.” Ve innâ alâ zehâbin bihî le kâdirûn: “Biz istersek onu gidermeye de kâdiriz.”
Yani yağmuru yağdırır, toprağa emrederiz toprağın üstünde su kalmaz, hiçbir şey de yeşermez. Biz buna da kâdiriz, dilersek öyle de takdir ederiz. Eğer suyu belli bir seviyede yerin altında tutuyorsak bu sizin içindir, dedi Allah.
Ve lev besetallâhur rızka li ibâdihî: “Eğer Allah kullarına rızkı açsaydı” onlara rızkı bol bol verseydi Le begav fîl ardı: “Yeryüzünde azarlardı” azıp taşkınlık yaparlardı. Ve lâkin yunezzilu bi kaderin: “Ama Allah onu bir takdirle (bir ölçüyle) indirir ki kulları azmasın” azgınlık, taşkınlık yapmasınlar diye. Yunezzilu bi kaderin mâ yeşâu: “Allah dilediği kadarıyla takdir eder” ona göre indirir. İnnehu bi ibâdihî habîrun basîr:617 “O, kullarından haberdardır ve onları görendir.” Onlar için hayırlı olanı bilendir. Ölçüyü ona göre koyandır, ona göre ölçendir, takdir edendir.
Demek ki Allah bize nasıl bir muamelede bulunuyorsa bizim için o anda hayırlı olan odur, güzel olan odur.
Huvellezî cealeş şemse dıyâen: “O, Allah ki Güneş’i parlak yapmıştır.” Vel kamere nûren: “Ay’ı da nurlu kılmıştır.” Yani Güneş’in ışığı kendinden, Ay’ın ışığı Güneş’tendir. Ve kadderehu menâzile: “Bir de ona (Ay’a) bir menzil (yol) tayin etmiştir.” Durak yerleri tayin etmiştir. Li ta'lemû adedes sinîne vel hisâb: “Senelerin hesabını bilesiniz diye.” Mâ halakallâhu zâlike illâ bil hakk: “Allah bunu ancak hak ile yaratmıştır.” Allah’ın bir muradı vardır. Ay’a, Güneş’e ışığını, ısısını verip menzil tayin etmiş olması Allah’ın burada bir muradı olduğunu gösterir ve Allah bunu hak ile yapmıştır. Yufassılul âyâti li kavmin ya'lemûn:618 “Allah, ayetlerini bilmek isteyen bir kavme (ayrıntılı olarak) böyle açıklar, izah eder.”
Eğer biri öğrenmek istemiyorsa zaten Allah’ı dinlemiyordur. Allah burada neyi öğretiyor? -Her şeye bir takdir koyduğunu, bir kader koyduğunu, her şeyin Allah’ın takdiriyle hareket ettiğini öğretiyor.
E leyse zâlike bi kâdirin alâ en yuhyiyel mevtâ:619 “O Allah ölüleri diriltmeye kâdir değil midir?”
Bütün bunları yapan Allah ölüleri diriltmeye kâdir değil midir? -Elbette ki kâdirdir. O zaman hep beraber ne diyoruz; “belâ ya rab! Diriltmeye kâdirsin.” Nitekim Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazın içinde dahi olsa böyle soru şeklinde gelen ayetleri okuyunca orda durur, namazın içinde ayetlere cevap verir; “belâ ya rab! Ya da belâ ya rab şehidnâ!” Biz buna şahidiz ya rab! Derdi.
İnnehu alâ rec’ıhî le kâdir:620 “Elbette ki onu döndürmeye Allah kâdirdir.” Yeniden yaratmaya kâdirdir.
E ve leysellezî halakas semâvâti vel arda bi kâdirin alâ en yahluka mislehum, belâ ve huvel hallâkul alîm: “Gökleri ve yeri yaratan onun gibisini, onun benzerini bir daha yaratmaya kâdir değil midir? -Elbette ki o buna kâdirdir, mislini yaratmaya da kâdirdir. O yaratmayı tekrar eden hallak ve her şeyi bilen âlimdir.” Fe kadernâ: “(Bütün varlığı, kâinatı ve yarattıklarımızı) biz takdir ettik.” Fe ni’mel kâdirûn:621 “Ne güzel takdir ediciyiz” ne güzel takdir etmişizdir.”
Biz de hep beraber; “evet ya rabbi! Güzel takdir etmişsin, ondan güzeli olamazdı” diyoruz.
Takdir etmek aynı zamanda ölçü koymak, ona kıymetini ve şerefini vermek demektir. Herhangi bir şeyin kıymetini, ölçüsünü koyan Allah’tır. Allah ayeti kerimede buyurdu ki; “kim bir insanı öldürürse bütün insanlığı öldürmüş gibidir.”622 İnsanlığı öldürmüş demek kâinatı yok etmek demektir. İnsan olmazsa Allah kıyameti koparır, kâinatı yok eder. Yine buyurdu; “kim bir insanı kasten öldürürse onun cezası ebedi cehennemdir.”623 Allah ona lanet etmiş, ona gazap etmiştir. Allah burada insana nasıl bir kıymet değer verdiğini öğretiyor. Bu kıymeti insan için takdir eden Allah’tır.
Allah bu şekilde değer vermişse acaba bir insana zulmetmek, bir insana hakaret etmek, bir insanın kalbini kırmak nasıl bir cezayı gerektirir! Acaba bizi Allah’tan nasıl uzaklaştırır! Aynı şekilde bir insana yardım etmek, bir insanın gönlünü almak, bir insanı sevindirmek acaba Allah katında nasıl kıymetli, nasıl değerlidir.
Sahabeden biri itikâfa girer. İtikâf; Allah’ın huzurunda durmak, vakfe yapmak, Allah’ın huzurunda vaktini Allah’a ayırmak demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hiç terk etmediği bir sünnettir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz orucun son on gününde itikâfa girerdi. Bununla beraber biri itikâfa girdiğinde süresi dolana kadar onun itikâftan çıkmaması gerekir. Çıkarsa itikâfı bozulur. Allah ayeti kerimede ayrıca; “eğer itikâfa niyet ederseniz bu arada hanımlarınızla da beraber olmayın”624 buyurdu. İtikâfın bir de böyle bir özelliği vardır.
Devam edelim. Sahabeden biri itikâfa girer. O arada başka bir sahabe mescide girip namaz kılar. O itikâftaki sahabe arkadaşının üzgün olduğunu görür ve sorar;
- Hayırdır, bir şey mi oldu?
Sahabe;
- Bir şey yok, diye cevap verir.
Sahabe ısrar edince;
Falancaya biraz borcum vardı, o da beni sıkıştırdı, onu ödeyemediğim için ona moralim bozuldu, der.
İtikâftaki sahabe;
- Hemen gidiyoruz, diye karşılık verir.
Sahabe;
- Nereye gidiyoruz, diye sorunca
İtikâftaki sahabe;
- Eve gideceğiz. Evde borcunu ödeyebileceğin miktarı sana vereceğim, der.
Borcu olan sahabe;
- Ama sen itikâftasın, deyince
İtikâftaki sahabe;
- Olsun, der. Ben Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den böyle öğrendim. “Mü’min bir kardeşinin sıkıntısını gidermek bin itikâftan daha hayırlıdır. Bin sene ömrün olsa o bin seneyi itikâfta geçirsen bile ondan daha hayırlıdır.” Ben ne yaptığımı biliyorum deyip sahabenin işini görür.
Vahyin terbiyesini görmüş olanlar işi biliyor; insanı tanıyor, hikmetle bakıyor ve onlar hikmet ehlidir. Bu arada ne buyurdu Allah; ölçüyü biz koymuşuz, kıymeti biz ölçmüşüz, ne güzel ölçü koymuş, ne güzel kıymet, değer vermişiz. İnsana ne güzel kıymet, değer vermişiz.
E leyse zâlike bi kâdirin alâ en yuhyiyel mevtâ:625 “Allah ölüleri diriltmeye kâdir değil midir?” Evet ya rabbi sen kâdirsin!
Bu diriltme hem maddi hem manevidir yalnız. Nasıl ki Allah zahiri ölüyü diriltmeye kâdirse aynı şekilde manevi ölüyü de diriltmeye kâdirdir. Eğer biri buna inanmıyorsa o, Allah’ın Kâdir ismine iman etmemiş demektir.
Nasıl mesela?
Görüyoruz bazı insanlar; “bu adam hidayete ermez” diyor. Bu ne demektir? -Bu, manevi olarak ölmüş bu yüzden dirilmez demektir. Haşa! Allah diriltmeye kâdirdir. Allah dilerse bütün insanlar bir anda iman eder. Bununla beraber Allah rahman ve rahimdir. Kuluna karşı afuvvdur, ğafurdur, ğaffardır. Hayatının sonuna kadar ona imkân tanır. Onun için bir kişiden bile umudu kesmek doğru değildir. Umudumuzu kesersek Allah’ın bizdeki Kâdir ismine, Kâdir isminin tecellisine zarar gelir. Bizim gönlümüzdeki imanımıza zarar gelir. Allah hem maddi hem manevi ölüyü diriltmeye kâdirdir.
Ve kulle insânin elzemnâhu tâirehu fî unukıhî: “Biz her insan için tairini boynuna takmışızdır (asmışızdır).”
Tair demek ne demektir?
Allah bir kavme iki tane resul gönderir. O kavim o iki resulü kabul etmez. Allah peşinden onlara bir resul daha gönderir. Allah ayeti kerimede; “biz onu bir üçüncüsüyle destekledik” buyurur. Sonra ne buyurdu? O kavim onlara der ki: siz bize uğursuz geldiniz.” O peygamber onlara cevap verir; Kâlû tâirikum meakum: “Sizin uğursuzluğunuz (sizin şanssızlığınız, kısmetiniz) sizin yanınızdadır” sizdendir. Tair demek kader demektir. Şans, kısmet, talih her neyi söylersen söyle… Yukarıdaki ayette Allah’ın resulleri ne dedi: “O sizin uğursuzluğunuz sizinle beraberdir, sizden dolayıdır.”626 Yani kendi ellerinizle yaptıklarınızdan dolayıdır, dedi. Kendi elinle neyi yapıyorsan o senin boynundaki kitaba yazılır. Onun için “boynuna takmışız, boynuna asmışız” dedi Allah. Herkesin o kitabı boynundadır.
Ve nuhricu lehu yevmel kıyâmeti kitâben: “(O boynuna astığımızı) Kıyamet günü bir kitap olarak onun önüne çıkarırız.” Yelkâhu menşûrâ:627 “Açılmış olarak (o kitabı) onu karşılar.”
Açılan nedir?
İnsanın amel kitabıdır, boynundaki kitabıdır; ama o kitabı insanın kendisi yazmıştır. Bu yüzden herkesin ebedi hayatı için kaderi kendi elindedir. Hayatı bir imtihan olarak kabul etmek gerekir. Onun için Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “hiçbir musibet yoktur ki o size gelmeden önce onu bir kitapta yazmamış olalım.”628 O bir kitapta yazılmış.
Niye?
İmtihan için. İmtihan, kazanmamız içindir. “Allah size ayetlerini böyle açıklıyor ki size gelen musibetlerden üzülmeyesiniz.” (Allah üzülmemizi istemiyor. ‘Şu anda sıkıntı çekiyorsun buna üzülme, bu bir imtihan, bu senin kazanman içindir. Bu, imanını ispatlaman içindir. Allah’a olan sevgini ispatlaman içindir. Ebedi hayatı tercih ettiğini ispatlaman içindir. Buna üzülme!’) “Size gelen nimetlerden dolayı da şımarmayasınız” diyor.629 Eğer siz şu anda nimet içindeyseniz bununla şımarıklık yapıp; “bunu ben kazandım demeyin.” Bu takdiri yapan benim, buyurdu Allah.
Bize düşen nedir?
Bize düşen, Allah’ın takdirine itiraz etmeyip kendi takdirimizi yapmamızdır. Takdirimizi nasıl yapacağız? -“Benim sabretmem lazım” dediğimizde doğru takdir yapmışızdır; ama isyan ettiğimizde yanlış takdir yaptık demektir. Ve mâ kaderûllâhe hakka kadrihî:630 “Onlar Allah’ın hakkını hakkıyla takdir edemediler.” Allah’ı layık olduğu şekliyle tanımadılar. Allah’a layık olduğu kıymeti, değeri veremediler.
Biri Allah’ı tanımıyorsa Allah’ın hakkını takdir edemez. Tanımadığı rabbinin hakkını nasıl takdir eder! Ne kadar tanıyorsa, marifete ne kadar sahipse, onun hakkını o kadar takdir eder, edebilir. Allah’ın kendi üzerindeki hakkını o kadar anlayabilir, hakkını o kadar teslim edebilir.
İz kâlû mâ enzelallâhualâ beşerin min şey’in: “Onlar dediler ki: Allah bir beşere bir şey indirmemiştir” yani Allah vahyetmemiştir. Kim söylüyor bunu? -Yahudiler, Hıristiyanlar, müşrikler bunu söylüyor. Kul: “De ki onlara” Men enzelel kitâbellezî câe bihî mûsâ nûren ve huden lin nâsi: “O elinizdeki Tevrat’ı, Musa’ya indirdiği kitabı nur ve hidayet olarak indiren kimdir?” Onu Allah’ın indirdiğine iman ediyorsunuz ama buna iman etmiyorsunuz öyle mi? Allah bir beşere bir şey indirmemiştir diyorsunuz, Musa beşer değil miydi?
Tec’alûnehu karâtîse tubdûnehâ ve tuhfûne kesîran: “Siz onu parça parça kâğıtlar haline getiriyorsunuz. Bunları ortaya savuruyorsunuz.” Ve ullimtum mâ lem ta’lemû entum ve lâ âbâukum: “Bununla beraber ne sizin ne de atalarınızın bildiği hakikatleri öğretmektedir.” Kulillâhu summe zerhum fî havdıhim yel’abûn:631 “Allah de sonra bırak onları, onlar daldıkları bataklıklarında oynasınlar.”
Allah, kimleri “bırak” dedi?
Allah’ın kitabını böyle parça parça yapıp savuranları, Allah’ın kelamını ciddiye almayanları bırak, dedi. Onun için Allah’ın hakkını takdir etmek aynı zamanda Allah’ın kelamının hakkını takdir etmektir.
Allah’ın kelamının hakkı nasıl takdir edilir?
Eğer Allah’ın kelamı, Allah’ın sözü bütün sözlerin önünde ve üzerinde değilse, Allah’ın kelamının hakkı takdir edilmedi demektir. Eğer biri; “falan kitapta şöyle yazıyor, falan âlim böyle söylemiş, falan hoca böyle söyledi, benim şeyhim şöyle söyledi” deyip onu Allah’ın kelamının önüne koyuyorsa o kişi Allah’ın hakkını, Allah’ın kelamının hakkını takdir edememiş, Allah’ın kelamının layık olduğu kıymeti, değeri ona verememiştir demektir.
Ne buyuruyordu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın kullarına olan üstünlüğü neyse Allah’ın kelamının kulların kelamına olan üstünlüğü de odur.”632
Bunu böyle anlamadıysak Allah’ın hakkını takdir edemedik demektir. Onun için başkalarının kitabını Allah’ın kitabının üzerine koymak Allah’ın hakkını takdir edememektir. Allah’ın kitabına, Kur’an’a şirk koşmaktır. Bir sözü Allah’ın sözünün önüne koymak, Allah’ın sözünün üzerinde tutmak -o söz kimin sözü olursa olsun- onu Allah’a şirk koşmaktır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şirki böyle anlattı.
Yahudi âlimlerinden biri anlatır; Allah ayeti kerimede Yahudilerin, hahamlarını Allah’a şirk koştuklarını beyan etti. Sonradan iman etmiş olan bir haham bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimize gelip der ki: Ya Resulullah! Biz ya da kavmimiz, hahamları ilah edinmiyorduk, Allah’a şirk koşmuyorduk. Allah böyle buyurmakla neyi murat etti, Allah’ın buradaki hikmeti, muradı nedir, Allah bu ayette ne demek istiyor, diye sorar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona buyurur ki;
-Yahudiler, hahamları bir şey söylediğinde Allah’ın kitabında başka türlü yazılsa dahi o hahamın söylediğini kabul ediyorlar mıydı, etmiyorlar mıydı?
Haham der ki;
- Evet, kabul ediyorlardı ya Resulullah! Allah’ın kitabında başka türlü yazılmış olsa bile haham söylemişse onu kabul ediyorlardı.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;
- İşte Allah’a şirk koşmak budur.633
Yahudilerin hahamlarını; Hıristiyanların papazlarını Allah’a şirk koşmalarının Resulullah (s.a.v.) Efendimiz tarafından tarifi budur. Bu, ümmetin hastalığıdır aynı zamanda. “Biz falan kitapları okuyoruz bize yeterdir, ben falan cemaatteyim, bizim cemaattekiler böyle söylemiş bize yeterdir” diyorlar. Peki, Allah’ın kitabına bak! Allah böyle söylemiyor desen bile o kendi cemaatinin söylediğini Allah’ın kelamının önüne, üzerine koyabiliyor. Öteki ise; “benim şeyhim böyle söylemiş” diyor. O kişiye; “Allah böyle söylüyor” dediğimizde “olsun şeyhim böyle söylemiş, o diyorsa tamamdır” diyebiliyor. İşte bu, Allah’a şirk koşmaktır.
Zaten Allah ayeti öyle beyan etti; “Yahudiler hahamlarını; Hıristiyanlar papazlarını Allah’a şirk koşarlar.”634 Siz de âlimlerinizi Allah’a şirk koşmayın! Ayetin sonu budur.
Peki, şirk koşmamak için ne yapmak gerekir?
Allah’ın kelamını anlamak, dinlemek, okumak, yaşamak, iman etmek gerekir. Allah bu kitabı sadece âlimlere değil bütün kullarına indirmiştir. Bu yüzden herkes Kur’an’ı anlayabilir ve Kur’an’ı anlamayacak hiç kimse yoktur; lakin onu anlamak ayrı, oradan hüküm çıkarmak ise ayrı şeydir. Elbette ki hüküm çıkarmak âlimin, işin erbabının işidir ama onu anlamak herkese farzdır.
Bununla beraber âlim Allah’ı bilen, Allah’ı tanıyandır. Allah ne buyurdu ayeti kerimede; “Allah’tan ancak layıkıyla âlim kulları haşyet duyar.”635 Kim Allah’tan haşyet duyuyorsa o, Allah’ı tanıdığı için haşyet duyar. Kim Allah’tan haşyet duyuyorsa o, âlimdir. İsterse okuma yazması olmasın.
Âlimler Allah’tan niçin haşyet duyar?
Allah’ın büyüklüğünü bilirler de ondan. Nitekim huşu, haşyet, büyüklükten dolayı duyulur. Korku ise küçüğün acizliğinden dolayıdır. Özellikle bu konuya dikkat etmek gerekir. Aynı şekilde eğer âlim bize rabbimizi tanıtmıyor, Allah’ın öğrettiği gibi bize öğretmiyor, peygamberin öğrettiği gibi öğretmiyor, hikmetle öğretmiyorsa o âlim olmaz, o zalim olur. Böyle biri kendisiyle beraber olanları da cehenneme sürükler. Hiç kimse kendine davet edemez, böyle bir hakka hiç kimse sahip değildir. Kime davet eder? -Allah’a davet eder. Yarın Allah’ın huzurunda hep beraber hesap vereceğiz. Yoksa; “gelin bana uyun ben size şefaat ederim, ben sizi kurtarırım” diye bir şey de yoktur. Böyle bir şey olmaz. Şefaat buradadır. Kim ahirette şefaat etmek istiyorsa öncelikle burada şefaat etmelidir.
Peki, şefaat nasıl yapılır?
Eğer birine Allah yolunda, cennetin yolunda yardım edersek ve o yardım dünyada yarım kalırsa, eksik kalırsa Allah da onu ahirette bize tamamlatır. Şefaat böyle yapılır. Diyelim ki kendi çocuklarımızı Allah’a imana davet ettik, onlara rablerini tanıttık, öğrettik. Onlar da bizim yolumuzda yürüdüler. Yarın Kıyamet günü de o çocuklarımıza şefaat edebiliriz. Allah bu şefaat hakkını bize verir. Diyelim ki çocuklarımızdan biri bize uymadı. Ona da şefaat edemeyiz; çünkü ona yardım edememişiz ya da o bizim yardımımızı kabul etmemiştir. İşte şefaat böyledir. Yoksa kuru kuruya; “ben falancaya uydum bana şefaat etsin” diye bir şey yoktur. O sana yardım etmişse, sen onunla beraber Allah’a yürümüşsen bu doğrudur; Allah Kıyamet günü yardımını tamamlar, nimetini tamamlar, bu onun va’didir. Bu sadece manevi açıdan böyle değildir, zahiri olarak da böyledir.
Diyelim ki biri zahiri olarak dardadır. Maddi olarak ona yardımda bulunup onun gönlünü Allah’a döndürdük, mesela; zekât verileceklerden bir tanesi de kalbi İslam’a ısındırılacak olanlardır. Yahudilere, Hıristiyanlara kalpleri İslam’a ısındırılsın diye zekât verilir. Aynı şekilde diyelim ki ona maddi olarak destek olduk ve onun da gönlü İslam’a ısındı. Bu durumda biz ona şefaat etmiş oluyoruz. Ya da herhangi bir mevkideyiz ve bulunduğumuz mevkide birine yardım ettik, onun gönlü bizimle beraber Allah’a döndü, bu durumda biz ona Allah için yardım ettik. Okuyan birine de yardım edersek aynı şekilde şefaate sebep olduk ve şefaati de hak ettik demektir.
Şefaat burada kazanılır. Mal ile, mevki ile, güç ile, Allah her neyi vermişse onunla herkes şefaat edebilir; ama insan şefaati burada yapar, yapmalıdır. Burada yaparsa Allah gerisini orda ikram eder. Yoksa; “biz dergaha gittik şeyhimiz bizi kurtarır” diye bir şey yoktur. Allah herkesten Hz. İnsan, kâmil insan olmasını ister.
Allah ne buyuruyordu; Kerremna beni âdem:636 “Beni Âdemi (insanı) mükerrem (keramete sahip) kıldık.” İnsan zaten en büyük keramete sahiptir. Allah zatıyla, sıfatıyla ona tecelli etmiş, Allah’a yeryüzünde ayna olmuş, Allah’a dost olmuştur. Bundan daha büyük keramet, bundan daha büyük ikram var mıdır? Yoksa sadece baş gözüyle dünyaya bakanlar kerameti zahiri şeylerde ararlar. Bu yanlıştır. Nitekim keramet olmayan, Allah’ın ikramı olmayan hiçbir şey yoktur.
Mâ kâne alen nebiyyi min harecin: “Peygamber için hiçbir zorluk yoktur.” Fîmâ faradallâhu leh, sunnetallâhi: “Allah’ın mubah kıldığı şeylerde onun için bir zorluk yoktur.” Fîllezîne halev min kabl: “Bundan önce de (bütün geçmiş olan peygamberler için de) Allah’ın sünneti (âdeti) böyleydi.” Ve kâne emrullâhi kaderen makdûrâ:637 “Allah’ın emri takdir edilmiş, biçilmiş kaderdir.”
Allah bir şeye ölçü koymuşsa o, Allah’ın takdir ettiğidir. O değişmez, âdeti öyledir. Geçmiş peygamberler için de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için de Allah neyi helal kılmışsa bir beşer olarak onun için de hepsi helaldir, ona serbesttir. “Allah her şeye kaderini koymuştur” dedi. Eğer biz Allah’ın koyduğu kaderi, bizim için takdir ettiğini anlarsak Allah’ın bizim için bu ölçüyü koyduğunu, bu sınırı koyduğunu anlarız. Günahları, yapmamamız gerekenler için bir sınır olarak koyup; “şunu şöyle, bunu da böyle yapmaman lazım” diyerek ölçüyü ve sınırı belirlemiş; yani günahların kaderini, takdirini belirtmiştir.
Eğer Allah’ın Kâdir ismi bir kulda tecelli ederse o kul nasıl olur?
Allah’ın Kâdir ismi bir kulda tecelli ederse o kul ölçü koyar; önce gönlüne ölçü koyar, kendine ölçü koyar. Allah’ı ne kadar sevmesi, nasıl sevmesi gerektiğinin ölçüsünü koyar, sınırını belirler. Anasını, babasını, evladını ne kadar sevmesi gerektiğini belirler. Bu ölçüyü koyar, takdir eder; yani sınır koyar. Aynı şekilde dünyaya ne kadar kıymet vermesi, dünyayı ne kadar sevmesi gerekir ona da bir ölçü koyar. Seveceği her kimse, her neyse önce gönlüne onun sevgisiyle alakalı ölçü koyar; yani Allah’a göre takdir yapar.
Birinin gönlünde Allah’ın sevgisi her şeyin önünde ve üzerinde olmalıdır ki o mü’min olabilsin. Yoksa Allah onu mü’min olarak kabul etmez. Mü’min biri nefsine ölçü koyar. Nefsinin Allah’ın yolundan sapmaması için ona sınır koyar. Allah’ın koyduğu sınırı nefsine koyup ona; “bu çizgiyi aşma, bu yanlışları yapma” der. Sevgisine sınır koyduğu gibi aynı şekilde nefretine, kızmasına, gazabına da sınır koyar. Allah neye nasıl bir sınır koymuşsa mü’min bir kul da hayatı yaşarken Allah’ın koyduğu sınırlara dikkat eder. Kendini o sınırlara göre takdir eder ve ona göre ayarlar.
Onun için Allah buyurdu ki; İmmâ şâkiren ve immâ kefûrâ:638 “Dileyen şükretsin, dileyen nankörlük yapsın.” Takdir sizindir serbestsiniz, ben sizin için şükretmenizi istiyorum ama siz isterseniz nankörlük yapabilirsiniz, takdir sizindir dedi Allah. Fe men şâe fel yu'min ve men şâe fel yekfur:639 “Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun.” Tercih senin, takdir senindir. Kendi hükmünü kendin verip kendi tercihini kendin yaparsın. Sen iman edersen seni mü’min olarak kabul ederim; ama sen kâfir olursan, hakkı hakikati örtersen seni kâfir olarak kabul ederim, tercih senindir. Dileyen cenneti tercih etsin, dileyen cehennemi tercih etsin, dedi Allah. Bu takdir tamamen insana aittir.
Hayatı hakkında herkes kendi hükmünü kendisi verir. Tercihini kendisi yapar. Gideceği yere de kendisi gider. Allah ne buyuruyordu ayeti kerimede; genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun.640 Tercih insanındır, koşarsa cennete gider, koşmazsa cehenneme yuvarlanır.
Eğer birinde Allah’ın Kâdir ismi tecelli etmemişse o kaderi olmayan, kadersiz bir insandır. Aslında kaderi allak bullak olan bir insandır.
Bunu kim böyle yapmıştır?
Kendisi kendine yapmıştır. Kendine sınır koymayarak, Allah’ın sınırını gözetmeyerek, Allah nasıl takdir etmiş ona bakmayarak, onu anlamaya çalışmayarak kendini bu hale getirmiştir. Bu yüzdendir ki biri bir musibete uğradığında onun için “kadersiz insan” derler. Kadersiz değil o kaderi anlamamış.
İnsanın kendine yapacağı en büyük zulüm insanın kendini cehenneme sürüklemesidir. Rabbini dinlememesi, rabbini tanımaması, şeytanın peşinden gitmesidir, şeytana âbd olmasıdır. Takdirini doğru yapamaması ya da Allah’a ters bir takdir yapması, Allah’ın kendisi için tercih ettiğini tercih edememesidir.
Allah hepimizi bizim için takdir ettiğini kendine takdir edenlerden eylesin! Allah’ın Kâdir ismiyle isimlenmiş olanlardan, takdirini Allah’a göre yapanlardan eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
