EL KÂDİR 2
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın Kâdir ismi takdir eden hüküm veren manasındadır. Hayatımızı bütünüyle ilgilendiren bir isimdir. Eğer Allah’ın Kâdir ismini; yani Allah’ın takdirini doğru anlamazsak bütün hayatımızı yanlış anlar, yanlış yaşarız.
Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’yı öğrenmeye çalışırken aslında hem rabbimizi isimlerinden tanıyoruz, hem de kendimizi tanıyoruz; yani yeryüzünde Allah’a halife olan insanı tanıyoruz. Eğer biri hayatından Allah’ı çıkarır, Allah’ı unutur, yok sayarsa onun insan olmakla bir alakası, bir bağı kalmaz, o, insan olmaktan çıkar.
Allah ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “ayetlerimize iman etmeyenler hayvan gibidir. Hatta hayvandan daha aşağıdır.”641
Kâdir olan; yani güç yetiren, dilediğini dilediği zamanda dilediği kadarıyla dilediği şekilde yapan, dilediği şekilde yaratan, dilediği kadar kıymet ve değer veren, her şeye ölçüsünü koyan, kıymetini, değerini de biçen demektir.
Eğer biz kıymeti, değeri Allah’a göre anlamazsak her şeye kendimize göre bir kıymet, değer vermiş oluruz ve Allah’ın Kâdir ismine de iman etmemiş, kendi kendimize ölçü koyan, kâdir olan biri olmuş oluruz ki bu durumda kendimizi Allah’a şirk koşmuşuz demektir. İster bunun farkında olalım, ister olmayalım bu böyledir. Onun için Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “Allah her şeyi yaratıp ölçüsünü, değerini koyandır, takdiri yapandır.”642 Eğer biz Allah’ın koyduğu takdiri kabul etmezsek hiçbir şekilde Allah’a hamd etmiş olmayız. Allah’a hamd etmek demek Allah’ı övmek demektir. Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul edip, sevip beğenmek demektir. O ölçüye göre hareket edip, düşünüp yaşamak demektir. Bütün bunların hepsi Allah’ın Kâdir ismine imanla ilgilidir.
Bu bakımdan Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “onlar Allah’ın hakkını hakkıyla takdir edemediler”643 Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul edemediler. Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul etmemek Allah’a; “sen bu işi bilmiyorsun” demektir.
Allah Kâdir Suresi’nde buyuruyordu; İnnâ enzelnâhu fî leyletil kadr: “Muhakkak ki biz, onu (Kur’an’ı) Kâdir gecesinde indirdik.” Ve mâ edrâke mâ leyletul kadr: “Kâdir gecesi nedir biliyor musun?” Leyletul kadri hayrun min elfi şehr: “Kâdir gecesi odur ki bin aydan daha hayırlıdır.” Önce bu üç ayeti hep beraber anlamaya çalışacağız.
Allah, Kur’an’ı indirdiği geceye; “Kâdir gecesi” dedi. Leylet-ul Kadr; Kâdir gecesi, takdir gecesi. Allah neden öyle buyurdu? -Kur’an’ı indirdiği için. Allah, Kur’an’ı indirdiği geceye; “Kâdir gecesi, takdir gecesi, kıymet, değer, ölçü koyulan gece dedi.
Devamında ne buyuruyordu; Tenezzelul melâiketu ver rûhu fîhâ bi izni rabbihim min kulli emr:644 “O gecede melekler her bir iş için Allah’ın izniyle inerler (inmeye devam ederler).” Bu sadece o geceye mahsus değildir. Melekler o gece niye inerler? -Allah’ın vahyini dolayısıyla Allah’ın takdirini, Allah’ın koyduğu ölçüyü indirirler; yani Allah her şeye bir ölçü koymuştur ve bu ölçüyü bize Kur’an ile kitabıyla indirmiştir, beyan etmiştir.
O geceye bin aydan daha fazla kıymeti, şerefi veren nedir?
Tabi ki o gecede Kur’an’ın inmeye başlamış olması dolayısıyla inmeye devam etmesidir. Onun için Kur’an; Allah’ın koyduğu kader, takdir ve ölçü kitabıdır. Eğer biz ölçüyü Kur’an’a göre koymazsak Allah’ın takdirini kabul etmemişiz ve kendimize göre ya da birilerine göre ölçü koyuyoruz demektir.
Allah ayette; “her bir emir için melekler iner” dedi; yani her konuda, her bir iş için Allah’ın emrini getirip takdim ederler. Yani hayatın her alanına Allah bir ölçü koymuş, takdirini yapmıştır. Kendimize nasıl muamele etmemiz gerektiğini, kendimize zulmetmememiz gerektiğini beyan etmiş ve onun ölçüsünü koymuştur. Allah’a nasıl âbd olmamız gerektiğini beyan etmiş, ölçüyü koymuştur. Nasıl iman etmemiz gerektiğini beyan etmiş, ölçüyü koymuştur. Nefsimizi nasıl terbiye etmemiz, tezkiye etmemiz gerektiğini beyan etmiş, ölçüyü koymuş ve takdirini yapmıştır.
Hayatı yaşarken nasıl kazanmamız gerektiğini, nasıl harcamamız ve nereye harcamamız gerektiğini beyan etmiştir. Kazandığımızı nerelere vermemiz gerektiğini Allah inceden inceye beyan etmiştir. Fakirlere, miskinlere, yoksullara, yolda kalmışlara, gönlü İslam’a ısındırılacak olanlara… Allah tek tek nasıl harcamamız gerektiğini bize beyan etmiştir.
Aynı şekilde ailemize nasıl muamele etmemiz gerektiğini, çocuklarımıza nasıl muamele etmemiz gerektiğini, onları nasıl yetiştirmemiz gerektiğini beyan etmiştir. Mü’minlerin nasıl kardeş olduğunu, birbirimize karşı nasıl bir tavır içinde olmamız gerektiğini ve gayrimüslimlere nasıl muamele etmemiz gerektiğini de Allah beyan etmiştir. “Zalimlerden başkasına düşmanlık yoktur”645 buyurmuştur. Allah; ahireti nasıl kazanmamız gerektiğini, cennete nasıl koşmamız gerektiğini beyan eden ve nasıl Hz. İnsan olmamız gerektiğini takdir edip, ölçüyü koyup en ince ayrıntısına kadar açıklayandır.
Yani Allah hayatımızın her alanına takdirini yapıp ölçüyü koyarak yolu göstermiştir. “Bunu böyle yapmanız gerekir, böyle yaparsanız benim istediğim gibi muradıma uygun olarak yapmış olursunuz, kazanırsınız. Koyduğum bu ölçüyü aşıp ölçümü kabul etmezseniz kaybedersiniz. Hem dünyanız, hem ahiretiniz cehennem olur” diye beyan edip sonrada irade verdiği için tercihi, takdiri bize bırakıp; “ister cennete gidersin, istersen cehenneme gidersin, takdir senindir” buyurmuştur. Onun için Kur’an kader kitabıdır, takdir kitabıdır, ölçü kitabıdır ve biz kendi ölçümüzü kendimiz koyuyoruz.
Ölçümüzü neye göre koymamız gerekir?
Eğer Allah’a iman etmişsek, Allah’ın resulüne, kitabına iman etmişsek Allah’ın resulüne, kitabına göre ölçüyü koyar, öyle yapar ve öyle yaşarız. İman etmemişsek kendi kendimize; “bana göre bu güzeldir, bana göre şu yanlıştır” deyip ölçüyü koyarız. Bizim kendimize göre yaptığımız ölçü Allah’ın takdiri, kaderi değildir. O bizim kendi kendimize koyduğumuz kaderdir ve böyle yaparak kendi kendimize zulmetmiş oluruz. Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul etmeyip kendi kendine bir ölçü koyanlar Allah’ın takdirini beğenmediği; yani aslında Allah’ı beğenmediği için böyle yaparlar. Bu yüzden kendimize; Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul ediyor muyuz, etmiyor muyuz, hayatımızı Allah’ın koyduğu kadere, ölçüye, yaptığı takdire göre, emrine göre yaşıyor muyuz, yaşamıyor muyuz diye sormamız gerekir.
Hayatı Allah’ın ölçüsüne göre yaşayabilmek için önce doğru düşünmek gerekir. Kur’an’a göre, Allah’ın ayetlerine göre düşünmek gerekir ki her şeyi doğru anlayalım ve anlayışımız Allah’a göre olmuş olsun. Eğer bilmiyorsak, Kur’an’ı sadece sevap kitabı zannetmişsek, ibadeti de âbdiyet zannetmişsek, ibadeti tek başına Allah’a kul olmak, âbd olmak sanmışsak, bir de Allah’a kulluğu Hıristiyanların ve Yahudilerin kendi ibadethanelerine hapsettiği gibi biz de camiye hapsetmişsek bu, Allah’ın takdirini anlamadığımız içindir. Böyle yaparak bir de cenneti umuyoruz ya da şeytan bizi bununla kandırıyor.
Allah, Kur’an’ı indirmekle her şeye kaderini koymuştur, her şeye kıymetini, değerini vermiştir. Eğer hayatı Kur’an’a göre, Allah’ın takdirine göre anlamazsak dünyaya ahiret muamelesi yaparız. Sanki dünya ebediymiş gibi ona muamele yapar ve ahiretmiş gibi onu severiz. Hatta ahiretten daha çok severiz. Ahiretin önüne koyar, dünyayı ahirete tercih ederiz. Allah böyleleri için; “onların ahiretten nasibi yoktur”646 buyurdu.
Böylelerinin ahiretten neden nasipleri yoktur?
İmanları olmadığı için, Allah’a güvenmedikleri için, ahireti dünyanın önüne almadıkları için nasipleri yoktur; çünkü Allah, insanı cennet için yaratmış, Hz. İnsan olsun diye yaratmıştır. Biri bunu kabul etmezse eğer kendine göre bir ölçü koymuş, Allah’ın ölçüsünü de kabul etmemiştir. Bu açıdan Kur’an kader kitabıdır, ölçü kitabıdır. Allah’ın her şeye kıymetini, değerini ölçüp biçtiği kitabıdır. Hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini takdir eden kitabıdır. Aynı şekilde Kıyamet günü de hesap kitabıdır. Allah hesabımızı Kur’an’a göre görür, Kur’an’ın ölçüsüne vurur. Kur’an’a göre cenneti kazanmış, hak etmişsek; Allah’ın koyduğu ölçüye, takdire, kadere razı olup onu sevip ona göre yaşamışsak cennete gideriz.
Yoksa Kur’an’ı ölçü kitabı, hesap kitabı olarak kabul etmemişsek bu durumda kendimize göre ölçü koymuşuzdur. Hesabı da kendimize, nefsimize, şeytana ya da birilerine göre yapmışızdır. Sonra perde açıldığında, Allah bizi huzuruna alıp; “al kitabını oku” dediğinde ne olur? -Bizim için hüsran olur.
Allah ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “Kıyamet günü en çok hüsrana uğrayanlar doğru yaptığını zannedip yanlış yapanlardır”647 çünkü onlar yaptıklarından bir de mükâfat bekliyorlardı. Onlar kime göre yanlış yapmıştır? -Allah’a göre. Allah hiçbir şeyi eksik bırakmamış, hayatın hiçbir alanını boş bırakmamış, mutlaka hükmünü koymuştur. “Şöyle düşünmen lazım, şöyle konuşman lazım, şöyle hareket etmen lazım, şöyle davranman lazım” diye her şeye ölçüsünü koymuştur. “Şunu şu kadar sevmen lazım, bunu bu kadar sevmen lazım, buna bu kadar şuna da şu kadar üzülmen lazım” demiştir. Yani biri hangi konuda olursa olsun bir soru sormuşsa Allah o sorunun cevabını Kur’an’da vermiştir.
Onun için ne diyoruz; “her türlü soruyu sormak serbesttir” soru varsa sorulmalıdır. Eğer bilmiyorsak, kafamıza takılmışsa sorulmalıdır. Bir de ne diyoruz; “cevabı olmayan hiçbir soru yoktur” yani bir soru sorulduğunda; “bunun cevabı yok” denemez. Kime göre? -Elbette ki Allah’a göre.
Tenezzelul melâiketu ver rûhu fîhâ bi izni rabbihim min kulli emr: “O gecede melekler her bir iş için (her bir emir için) saf saf (peyderpey) inerler.” Yalnız bu iniş kıyamete kadar devam eder. Melekler o gece neyi indirir? - Allah’ın vahyini gönüllere indirir. O gecede sadece bir melek inmiyor. Ne zaman biri gönlünü Allah’ın ayetlerine açsa Allah o ayeti kulunun gönlüne indirir, onu inzal eder. Eğer biri bir ayeti ilk defa dinliyorsa, ilk defa o ayet onun gönlüne iniyorsa o gün onun kâdir gecesidir, onun kâdir günüdür.
Allah’ın vahyi, ayetleri bir geceye indiğinde onu bin aydan daha hayırlı yapıyorsa, bir ayet bir insanın gönlüne girdiğinde de o insan eski halinden bin kat daha hayırlı olmuş olur. Bin ay yaklaşık 83 yıl; yani bir ömür demektir. Allah bir geceyi bir ömür kadar değerlendiriyor, şereflendiriyor ve kıymetlendiriyorsa Allah’ın bir ayeti de bir gönle inerse o ayet insanı nasıl değerli yapar, nasıl şerefli kılar ona göre anlamak lazım. Allah, ayetlerin gönlüne indiği bir insanı neden böyle şerefli, kıymetli, değerli kılar? -Çünkü onun ölçüsü Allah’ın ölçüsü olmuştur da ondan. Allah neye nasıl bir ölçü koymuş, kader koymuşsa o da onu öyle kabul etmiş, Allah’a kul olmaya, âbd olmaya çalışmıştır. Bu yüzden böyle birinin bütün hayatı da Kâdir gecesi olmuştur.
İlk inen ayet; İkra biismi rabbikellezî halak:648 “Oku! Seni yaratan rabbinin adıyla oku, ayetidir.” Yaratan rabbinin adıyla okumak demek Allah’ın koyduğu kaderi görmek demek, koyduğu ölçüyü anlamak demektir. “Allah her bir emrini indirir.” Her bir iş için emrini indirir, buyurdu. Peki, Allah emrini nasıl indirir? -İnsana, Allah’a karşı olan sorumluluğunu öğretir. Allah’a nasıl kul olmak gerekir, nasıl âbd olmak gerekir onu öğretir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e karşı sorumluluğumuzu öğretir. Ona nasıl iman etmemiz gerektiğini, ona nasıl tabi olmamız gerektiğini ve onunki gibi bir imana nasıl sahip olacağımızı öğretir.
Aynı şekilde Kur’an’a karşı sorumluluğumuzu nasıl yerine getirmemiz gerektiğini öğretir. Onu nasıl okuyup, anlayıp yaşamamız gerektiğini, iman etmemiz gerektiğini, ahlaka dönüştürmemiz gerektiğini öğretir. Bir de Kur’an’ı diğer insanlara nasıl taşımamız gerektiğini öğretir; yani Allah’ın ayetleri insana sorumluluğunu öğretir.
Kendimize karşı sorumluluğumuzu öğretir. Ailemize, anamıza, babamıza, komşumuza, mü’minlere karşı nasıl bir sorumluluğumuz var onu öğretir. Yani Allah’ın bize öğretmediği, Allah’ın takdir etmediği hiçbir alan yoktur.
Kâdir Suresi’nin son ayetinde; Selamun hiye hatta metlail fecr:649 “Fecre kadar selamet vardır” dedi Allah. Eğer Kur’an birinin gönlüne inerse onun için fecre kadar selamet vardır. Fecr; gecenin bitip günün aydınlanma anına denir. İnsanın hayatı bir gündür ve vahiy onun gece karanlığındaki gönlüne inerse onun gönlü gündüze döner ve o selamette olur, dedi Allah.
Aynı şekilde dünya hayatı bitip ahiret başlayınca da tekrar perdeler açılır. Allah ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “bugün gözün keskin görür. Sana perdeyi biz açtık.”650 Allah bu hitabı ölenlere yapar. Selamun hiye hatta metlail fecr: “Hakikatin tecelli ettiği kıyamet gelinceye kadar selamettesin” ayetinin bir manası da budur. Allah o günde perdeyi açar ve ayetlerin gönlüne indiği kullar için o günde, kıyamette, ahirette selamet vardır. Neden? -Kur’an onların gönlüne inmiş de ondan.
İnnâ kulle şey’in halaknâhu bi kader:651 “Allah her şeyin içine kaderini koymuştur.” Her şeye ölçüsünü koymuştur, her şeye kıymetini, değerini vermiştir. Neye ne kadar kıymet, değer vermemiz gerektiğini takdir etmiştir. Bir de ayetlerini indirerek bunu bize beyan etmiştir.
Ve lem yekûn lehu şerîkun fîl mülki: “Onun mülkünde hiçbir şeriki, ortağı yoktur.” Ve halaka kulle şey’in: “Ve o, her şeyi yaratmıştır.” Fe kadderahu takdîrâ:652 “Hepsine kaderini tayin etmiştir.” Yani her birine kıymetini, değerini, ölçüsünü koymuştur. Başka bir ayeti kerimede; “eğer Allah kullarına bol bol rızık verseydi onlar yeryüzünde azar taşkınlık yaparlardı. Bunun için Allah rızkı bir ölçüyle, bir kaderle indirir. Muhakkak ki o habir ve basirdir,”653 kullarından haberdar olandır ve onları görendir, muameleyi ona göre yapandır, buyurur. Fe kadernâ ve ni’mel kâdirûn:654 “Biz takdir ettik, ne güzel takdir etmişiz.” Ölçüyü biz koyduk ne güzel ölçü koymuşuz.
“Hazineleri yanımızda olmayan hiçbir şey yoktur. Biz onu belli bir kaderle, belli bir ölçüyle indiririz.”655
Ve kulle insânin elzemnâhu tâirehu fî unukıh: “Biz her insanın boynuna kaderini takmışız.” Allah her insanın boynuna kaderini takmış ne demek? -Yani onun yaptıkları, onun günahı onun boynundadır. Allah hükmünü indirmiş, Kur’an’ı indirmiş, tercih senindir demiştir. Ve nuhricu lehu yevmel kıyâmeti kitâben: “Kıyamet günü o boynundakini bir kitap olarak çıkarırız” Yelkâhu menşûrâ:656 “Açılmış olarak o ona kavuşur.” O onunla karşı karşıya gelir. İnsanın karşı karşıya geldiği kitabı boynundadır; yani elleriyle oraya neyi yazmışsa Kıyamet günü de onu bulur. Kulun bulacağı başka bir şey yoktur.
Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “hiçbir musibet yoktur ki o size gelmeden önce biz onu bir kitapta yazmamış olalım.”657 Devamında ise; Allah size ayetlerini böyle beyan ediyor ki size gelen musibetlerden dolayı üzülmeyesiniz, size gelen nimetlerden dolayı da şımarmayasınız”658 buyurur. Allah; “nimeti de musibeti de ben veriyorum” dedi; “ama sen kendi tercihini yaparken o kendi tercihinle kazanıyor veya kaybediyorsun.” Allah, kuluna kaderini, ebedi hayatının kaderini teslim etmiştir. İsterse tercihini Allah’a ve resulüne yapar cennete gider, isterse nefsine, şeytana yapar cehenneme gider. Yalnız insanın takdiri Allah’ın takdirinin içindedir. Bu ayette Allah öyle söylüyor.
Allah cennete gidelim diye, Hz. İnsan olalım diye ne yapmıştır?
Bizim için genel bir takdir yapıp bir ölçü koyarak; “bir de kendi hayatın için, ebedi hayatın için takdirini sen yap. O kendin için yaptığın takdiri kendi boynundaki kitabına yazıyorsun. O kitaba onu kaydediyorsun. Kıyamet günü önünde açılacak olan kitabın da o kitaptır” buyuruyor. Allah insanın ebedi hayatının takdirini eline vermiş derken her şeyi o yapıyor demek değildir. Allah takdirini yapmıştır. O takdirin içinde kula verdiği o cüz’i iradeyle, cüz’i kudretiyle kul ne yapar? -Çabasını, gayretini sarf eder, ona göre kazanır veya kaybeder. Ne olursa olsun her konuda muameleyi yapan Allah’tır. İnsan, Allah’ın kudret deryası içindedir; ama tercih kula aittir.
İman da bellidir küfür de bellidir. Allah onun için ayeti kerimede; “Dileyen iman etsin dileyen küfretsin”659 buyurdu. Başka bir ayette ise “dileyen şükretsin, dileyen nankörlük etsin”660 dedi. Allah, nimeti kulun önüne koyup onu musibetlerle imtihana tabi tutarak; “tercihini kendin yap” diyor. Kul kendi tercihini yaparken Allah’a göre tercihini yapmazsa ne olur? -Kaybeder. Allah’a göre tercih yaparsa kazanır. Kul, kaderi böyle anlamazsa; “her şeyi Allah takdir ediyor” deyip kendi günahının suçunu da Allah’ın üzerine atar; çünkü müşrikler de böyle yapmıştı.
Allah buyurdu ki ayeti kerimede; Seyekûlullezîne eşrekû lev şâallâhu mâ eşreknâ ve lâ âbâunâ: “Eğer Allah dilemeseydi ne biz Allah’a şirk koşardık, ne de atalarımız. Biz atalarımızı Allah’a şirk koşarken bulduk. Biz de onlara uyduk.” Kendilerine göre bu, kadere imandır. Müşrikler bunu böyle söylüyor. Ve lâ harremnâ min şey’in: “Aynı zamanda hiçbir şeyi de kendimize haram kılmazdık.” Müşrik, haramın ölçüsünü de kendisi koyuyor. Kezâlike kezzebellezîne min kablihim hattâ zâkû be’senâ:661 “Onlardan öncekiler de böyle yapmışlardı. O azabı tadıncaya kadar böyle kaderi yalanlamışlardı.” Allah’ın koyduğu ölçüyü, takdiri böyle yalanlamışlardı.
Böyle yapanlar müşriklerle aynı duruma düşer; yani “ben yanlış yaptım, ben günah işledim, kader böyleymiş, kaderim buymuş” dediyse biri müşriklerin söylediğini söylemiştir. Biri bunu söylemekle Allah’a şirk koşmuş olur. “Onlar azabımızı tadıncaya kadar böyle söylemeye devam ettiler” dedi Allah. Böyleleri mutlaka Allah’ın azabını tadar.
Allah’ın koyduğu bir kader, bir ölçü vardır. Herkes kendi hayatının ölçüsünü koyar. Allah bu iradeyi bunun için vermiştir. Ölçüyü ya Allah’a göre koyarsın ya da kendine göre. Eğer senin Allah’tan bir kitabın varsa o kitaba uyarsın; ama Allah’tan bir kitabın yoksa o zaman sen kendine bir kitap uydurursun.
Kaderi niye böyle yanlış anlamışız?
Amentüyü okurken imanın şartı olarak; Amentu billahi ve melaiketihi: “Allah’a iman ettim, meleklerine iman ettim.” Ve kutubihi: “Kitaplarına iman ettim” Ve rusulihi: “Resullerine iman ettim” Vel yevmil ahiri: “Ahirete iman ettim” Ve bil kaderi: “Kadere iman ettim, Allah’ın Kâdir ismine iman ettim.” Hayrihi ve şerrihi minallahu teala: “Hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna iman ettim” diyoruz. Bunu söylediğimizde aslında ne söylemiş oluyoruz; “hayır da Allah’tan, şer de Allah’tandır” demiş oluyoruz. Kur’an’ın hiçbir yerinde; “şer Allah’tandır” diye bir şey söylenmemiştir. Zaten böyle bir şey olamaz. Allah hiç kimseye zulmetmez. Allah’ın kullarına zulmetmesi mümkün değildir. Eğer biri; “şer Allah’tandır” derse Allah’a “zalim” demiş olur. Böyle söyleyen biri nasıl mü’min olabilir. Dinimizi Allah’ın kitabından öğrenmeyince bu böyle olur. Elbette ki bunu söyleyenler güzel bir niyetle söylemişlerdir ama yine de böyle düşünmek ve böyle söylemek yanlıştır!
Aslında ne demek gerekiyordu; Hayrihi minallahu teala: “Hayır Allah’tandır.” Şer Allah’tan olmaz, şer kuldandır. Ne buyuruyordu ayeti kerimede; “de ki: bütün iyilikler, bütün hayırlar size Allah’tan, bütün kötülükler, bütün şerler sizin kendi nefsinizdendir.”662 Bir yerde hayır olmazsa şer olur, güzellik olmazsa çirkinlik olur, aydınlık olmazsa karanlık olur. Şer bizatihi yoktur. Gerçek varlık; yani hakikat olmayınca işte o zaman şer olur.
Şer nasıl meydana gelir?
Kul, hayrı kabul etmeyince, güzelliği kabul etmeyince şer olur, çirkinlik olur, hakkı kabul etmeyince batıl olur, adaleti kabul etmeyince, rahmeti kabul etmeyince zulüm olur. Cömert olmayınca cimri olur ama cimrilik bizatihi yoktur; çünkü Allah kerimdir, kişide Allah’ın Kerim isminin tecellisi olmayınca cimrilik meydana gelir.
Onun için her bir kula; “rabbim bana ne söylemiş” diye Allah’ın kitabını okumak, dinlemek ve anlamak farzdır. Allah herkese kitabını anlama imkânını verir. Bu yüzden hiç kimse Allah’ın huzurunda; “bilmedim, anlamadım, imkânım yoktu” diye bir mazeret beyan edemez.
Kaderi yanlış anlamışız. Yanlış yapıp suçumuzu da Allah’a atarak; “kaderdir, kaderimiz böyleymiş” diyoruz. Adam şehrin içinde hızla arabayı kullanıp sonra kaza yapıyor, adam ölünce de; “kader, kaderim böyleymiş” diyebiliyor. Sen cinayet işlemişsin cinayet. Onun için trafik kazasında eğer şoförün suçu varsa ve şoför ölüme sebebiyet vermişse o cinayettir, o kaza değildir; çünkü dikkat etseydi öyle olmazdı. Böyle yapanlar bunu kendi elleriyle yapmışlardır, bundan sorumludurlar ve suçludurlar. Cezalarını da Kıyamet günü çekerler ve hesaplarını da tıpkı bir katil gibi verirler.
Ama elinde olmadan olmuşsa işte o zaman o kaza olur. Senin yapabileceğin bir şey varsa o kader olmaz, kaza olmaz; çünkü kendi elinle yapmışsın onu. Araba kullanan arkadaşların bunu böyle bilmesi lazım. Araba kullanan arkadaşlar gidecekleri yere beş dakika, on dakika geç gitsinler; ama dikkatli olsunlar. Diyelim ki biri arabayı süratli kullandı ve o sırada bir çocuk karşısına çıktı ve o da çocuğa çarptı, o kişi buna kaza diyemez, bu cinayettir. Ya da arabanın gerekli bakımını yapmadığı için arabanın tekerleği fırlasa ya da patlasa yine bu kaza değildir, kaza olmaz. Burada suçu şoför işlemiştir. Araba kullananların ne yapması lazım? -Yavaş yavaş gitmesi lazım. Eğer arabayı kontrol edemiyorsa araba onu kontrol ediyor demektir. O arabayı sürmüyor araba onu sürüyor demektir. Süratli gittiğinde şoför arabayı kullanmıyor, araba şoförü kullanıyor. Orda nasıl bir kaza meydana gelirse gelsin ona kaza denmez, o cinayet olur.
Müşrikler; “Allah dilemeseydi ne biz ne de atalarımız şirk koşardık” diyorlardı. Aynı şekilde bu, şu anda da geçerlidir. Öyleleri var ki namaz kılmaz bunu bile Allah’a mal etmeye çalışıp; “benim muhabbetim yok” der. Allah muhabbeti verir ama o almaz sonra da; “muhabbet kesildi” der.
Allah ayeti kerimede buyurdu ki; Kul hel indekum min ilmin: “Onlara de ki: sizin yanınızda buna dair bir ilim var mıdır?” Allah’ın böyle takdir ettiğini kim söyledi size? Sizin bu konuda buna dair bir ilminiz mi var? Fe tuhricûhu lenâ: “Varsa onu bize getirin” o ilmi bize getirin kim söylemiş. İn tettebiûne illez zanne: “Siz ancak zanna uyuyorsunuz.” Bu konuda sizin bir ilminiz yok. Allah’ın böyle bir vahyi de yoktur. Allah böyle bir şey söylememiş, siz sadece zannınıza uyuyorsunuz. Ve in entumillâ tahrusûn:663 “Siz sadece atıp tutuyorsunuz.”
Bir ilme dayanmaksızın, bir bilginiz olmaksızın zannınıza uyuyor, atıp tutuyorsunuz. Kaderi böyle anlayanlara Allah’ın cevabı budur; “sen zannına uyuyorsun. Her şeye bir ölçü koymuşum, sana irade vermişim, tercih etme hakkı vermişim. Sana peygamber göndermişim, kitap göndermişim, şunu şöyle yapman, bunu böyle yapman lazım demişim. Sen peygamberimden, ayetlerimden yüzünü çeviriyorsun. Kendi kendine zanda bulunuyor, zannına uyuyorsun. Sonra Allah şöyle takdir etti, kader buydu, böyle hükmetmiş diyorsun. Senin kaderini boynuna asmışım, o senin kitabındır. Kıyamet günü önüne gelecek olan kitabında o kitaptır” dedi.
Ve mâ kaderûllâhe hakka kadrihî:664 “Onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler.” Eğer kul, Allah’ın güzel dediği bir şeye çirkin derse, Allah’ın doğru dediğine doğru demeyip yanlış derse, Allah’ın yanlış dediğini yanlış olarak görmezse; Allah’ın hakkını, koyduğu ölçüyü kabul etmemiş, Allah’ın hakkını takdir edememiş demektir.
Allah bir ölçü koyar, insanlar da kendine göre bir ölçü koyar. Allah’ın koyduğu ölçü nedir? -Dünya bir imtihandır. İnsan cenneti kazansın diye dünyaya gönderilmiştir. Eğer insan dünyaya böyle bakmazsa Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul edememiş, Allah’ın takdirini kabul edememiş demektir. Allah’ın ölçüsünü kabul etmeyenler kendine göre kıymet değer verip kendileri ölçüyü koyarlar. Böyleleri kendini Allah’ın önüne koymuş ve Allah’ın hakkını takdir edememiştir. Kaderi kabul etmeyen insan ölçüsüz insan; yani Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul etmeyen insan demektir. Allah insanın fıtratına kaderini koymuştur, ölçüsünü koymuştur.
Bir kul, Allah’a iman edince, Allah’ın Kâdir ismi onda tecelli edince o da Allah’ın koyduğu ölçüyü ölçü olarak koyar. Ölçüyü önce gönlüne, sevgisine koyar. Neyi, kimi ne kadar sevmesi gerektiğini bilir ve o ölçüyü koyar. Allah’ı her şeyin önünde, her şeyin üzerinde sever. Allah’ın hakkını, sevgi hakkını takdir eder; çünkü Allah öyle istemiştir. Allah mü’mini öyle tarif etmişti zaten; “insanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başkalarını severler. Oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir.”665
Allah’ın ölçüsünü kabul edenler öncelikle ne yapar?
Allah’a ait olması gereken sevgiyi Allah’a ayırır; yani bunu takdir eder. Aynı şekilde peygambere olan sevgiyi takdir eder, ayırır, peygamberi Allah’tan ayırmaz; çünkü Allah’ın resulünü sevmek Allah’ı sevmektir. Onlar peygamberi Allah için sever. Aynı şekilde anasını, babasını, eşini, evladını ne kadar sevmesi gerekiyorsa bu ölçüyü koyar.
İnsan, Allah’a göre ölçüyü koymaz ve Allah’ın fıtratına koyduğu o takdiri bozarsa ne olur?
Her şey allak bullak olur. Çocuğunu sevince Allah’ı sever gibi sever. Çocuğunu sevince bir ölçüyle sevmediği için çocuğunu sevgiye boğar, çocuk nefes alamaz olur. “Aman çocuğum düşmesin, aman şöyle olmasın, aman üşüttü” deyip kendi çocuğunu Allah’ı sever gibi sever. Ölçüyü tutturamadığı için sevgisiyle çocuğu boğar. Böyle biri aynı şekilde eşini ya da başka birini severken de ölçüyü koyamaz, ölçüyü tutturamaz.
Gönül Allah’a teslim edilmeyince, Allah’ın gönüldeki yeri belli olmayınca işte böyle olur. Eğer onun gönlündeki Allah’ın sevgisinin ölçüsü yerinde olsaydı o sevgi diğer sevgileri dengeler, yerli yerine koyardı. Allah’ın koyduğu ölçüye uymayanlar Allah’ı hakkıyla takdir edemediği için başkalarının sevgisini de takdir edemezler.
Eşini ya da birini sevince öyle bir severler ki Allah’ı sever gibi severler. Aynı şekilde onları da sevgilerine boğarlar. Öyle ki kıpırdamasınlar; “neyi söylersem onu yapsın” deyip kendilerini onların sahibi gibi görürler. Onların böyle yapması; sevgilerini, Allah’ın koyduğu yere koymadıkları ve Allah’ın o koyduğu sınırı çiğnedikleri içindir.
Böyleleri analarını, babalarını severler; ama yine de ölçüyü tutturamazlar. Ya sevgilerinin hakkını teslim etmez ya da aşırı sevip onlara çok güvenirler. Onlarsız bir hayat düşünemez olurlar. Allah’a şirk koşarlar ve onları Allah’ın önüne koyarlar.
Sevgide denge çok önemlidir; çünkü bu insanın gönlüdür. Eğer gönüldeki sevgi dengesiz olursa ne olur?
İnsanın dengesi bozulur. Ölçüyü Allah koymuş. Eğer biri Allah’ın koyduğu ölçüyü kabul etmezse gönlünü allak bullak eder. Hem kendine zarar verir hem de başkalarına zarar verir. Hem de sevgisiyle zarar verir. Çocuğumu seveyim derken ne yapar? -Çocuğuna zarar verir.
Birçok kardeşimiz böyledir. Özellikle bayan kardeşlerimiz böyledir. Çocuğunu sevgisine boğuyor. Ona iyilik yaptığını zannediyor. Oysaki onun sahibi Allah’tır. Sen onu koruyamazsın. Onu koruyacak olan Hafiz ve Rakib olan Allah’tır. Bırak Allah onu korur. Sana düşen, onu Allah’a bir kul olarak yetiştirmektir.
Aynı şekilde Allah, kuluna kızma özelliği de vermiştir. Sevgilerinde ölçüyü kaçıranlar eğer Allah’ın koyduğu ölçüyü bilmiyorlarsa, onu tutturamamışlarsa ne zaman, nerede, ne kadar kızacağını da bilmez. Bir bakarsın ufacık bir şeye öyle bir kızmış ki o kızdığı şeye değmez. Kızması gerektiği yerde de kızmaz.
Böyle birinde Allah’ın Kâdir ismi tecelli etmemiş ve ölçüyü tutturamamıştır. Kızması ya da sevmesi Allah’a göre değildir. Bu, Allah’ı bilmediği, Allah’ın Kâdir ismini, takdirini bilmediği içindir. Allah’ın neyi ne kadar sevmemizi emrettiğini anlamadığı içindir. Allah’ın bu konudaki emrini bilmiyor, muradını bilmiyor, istediğini bilmiyordur.
Allah akla da bir sınır koymuştur. Bakıyorsun Allah’ın ayetleri üzerinde tefekkür etmesi gerekirken, Allah’ın ayetlerini anlamaya çalışması gerekirken hiç olmadık yerde aklını kullanıp fikir yürütür, aklına zulmeder. Aklının kaldıramayacağı yükü ona yükler. Ya da şeytan boş durmadığı için saçma sapan sorular sordurur ona o da oraya takılıp gider.
Mesela bu saçma sapan sorulardan bir tanesini söyleyeyim; Allah kendisi gibi bir varlık yaratabilir mi? Allah kâdirdir ya Allah kâdirse buna muktedirdir, yaratabilir mi? Soruya bak!
Bu şeytanca bir soru, şeytani bir sorudur. Şeytani bir soru olsa da mutlaka bir cevabı olmalıdır. Ne demişler; “bir deli kuyuya bir taş atmış, kırk tane akıllı çıkaramamış.” Haydi, işin yoksa uğraş. Yaratabilir desen olmaz, yaratamaz desen olmaz. Yaratamaz desen kâdir değildir, kudret sahibi değildir demiş olursun.
Cevap zaten bellidir, Allah yaratabilir mi? Eğer Allah yaratırsa o, Allah’ın kulu olur. Öyle değil mi! O, Allah’ın kuludur. Allah neyi yaratırsa yaratsın hiçbir şekilde o, Allah’a benzemez. Allah’a eş olmaz, Allah’a ortak olmaz. O, Allah olmaz. O, yaratılmış bir kuldur, Allah’ın kuludur. Onun için böyle saçma sapan sorular olduğunda meşgul olmak doğru değildir, bu gereksizdir, lüzumsuzdur.
Allah’ın Kâdir ismi bir kulda tecelli ederse o kul nasıl bir hal alır?
O kul nefsine kâdir olur. Nefsine hükmeder, nefsine gücü yeter. Aynı şekilde aklına kâdir olur. Aklını nerde kullanması gerekirse orda kullanır. Allah’ın koyduğu ölçüye göre gözüne, kulağına, eline, ayağına kâdir olur. Allah nasıl bir sınır çizmişse o sınırlar içinde yaşar. Gözünü, kulağını, elini, ayağını, dilini korur muhafaza eder. Allah ona nasıl bir imkân vermişse o imkânlar dâhilinde kulluğunu yapıp yanlış yapmamaya çalışır. Nefsine kâdir olur, gönlüne kâdir olur.
Bir de Allah’ın emrettiği gibi Allah’ın kendisine verdiği nimetleri Allah yolunda kullanır. Malına, mevkisine kâdir olur. Allah’ın kendisine verdiği hayata kâdir olur. O hayatı Allah yolunda yaşar, Allah yolunda cenneti almak için harcar. Hayatını Allah’ın rızasını kazanmak için sarf eder, hayatına kâdir olur.
Daha bitmedi; kendi ailesine karşı sorumluluğunu yerine getirir. Komşusuna karşı, anasına, babasına, kardeşine karşı, mü’minlere karşı her birinin hakkını, hukukunu yerine getirir. Allah onu nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun kazanmaya çalışır. Hayatına, vaktine, zamanına, nefsine hâkim olur, kâdir olur.
Kadersiz insan sınır tanımayan insandır. Kendisine bir sınır koymayan insandır. Eğer biri Allah’ın sınırıyla kendisine sınır koymuyorsa o, Allah’ın kaderini çiğnemiş, Allah’ın koyduğu sınırı çiğnemiş demektir.
Eğer insan nefsine sınır koymazsa nefsi onu nereye götürürse oraya gider. Gözü nefsine uyar, nefsi nereye bak derse oraya bakar. Kulağı ona göre hareket eder, eli, ayağı ona göre hareket eder. O kişi Allah’ın sınırını çiğner ve Allah’ın takdir ettiği, sınır koyduğu sınırları çiğneyerek kadersiz biri, Allah’ın takdirini kabul etmeyen biri olur.
Eğer akıl bir kader ile bir ölçüyle sınırlanmazsa yanlış anlar. Yanlış ölçüp yanlış biçer, yanlış tartar. Dünyaya ahiret muamelesi yapar. Bir akıl ki dünyaya ahiret muamelesi yapıyor, ebediymiş gibi bir muamelede bulunuyorsa, dünyayı bir imtihan olarak, ahiretin tarlası olarak anlamamışsa bu akıl ölçüsü bozulmuş bir akıldır. Bu akıl, sahibini cehenneme sürükler. Böyle bir aklın sahibi hem dünyada hem ahirette sadece azap görür. Böyle bir aklın ölçüsü bozulmuştur; doğru diye yanlış ölçer, yanlış tartar, yanlış biçer.
Eğer kadere, Allah’ın Kâdir ismine, takdirine iman etmemişsek, Allah’ın her şeyi bir ölçüyle yaptığına, her şeye bir ölçü koyduğuna, her şeye kaderini takdir ettiğine iman etmemişsek ne deriz?
Şans deriz, talih deriz, kısmet deriz. Kısmet yine de bir kısım takdire girer; ama şans deyince, talih deyince sanki kader yokmuş gibi konuşmuş oluruz. Mesela konuşurken bu kelimeler kullanılır; “şans eseri kurtuldu” denilir, şansı varmış güya ondan kurtulmuş. Bu kelime küfür bir kelimedir.
Şans diye, talih diye bir şey yoktur. Allah’ın takdiri vardır, hükmü vardır. Hiçbir şey Allah’ın hükmünün dışında değildir. Şans deyince bu tesadüf manasına gelir. Hayatta hiçbir şey tesadüf değildir. Allah her şeye bir sınır koymuştur. Allah ayeti kerimede; “canlıların en kötüsü aklını kullanmayanlardır (insanlardır).”666 buyurur. Bu, kendisi için takdiri yapamayan insanlardır, demektir. Canlıların en kötüsü aklını kullanmayan insanlardır.
Aklını kullanmayanlar neden canlıların en kötüsü olur?
Kendisi için takdiri yapamadığı, Allah’ın kendisi için takdir ettiğini Allah’a göre takdir edemediği için. Biri aklını Allah’a göre kullanmıyorsa o canlıların en kötüsüdür, dedi Allah. Allah’a iman eden bir akıl şöyle düşünür; “Allah’ın yaptığı en güzel olan değil midir! Allah’tan daha güzel takdir eden, hükmeden var mıdır! Allah’tan daha güzel anlatan, beyan eden var mıdır!” Eğer bir akıl bu şekilde anlamazsa, gerekeni yapmazsa Allah bu aklın sahipleri için; “canlıların en kötüsüdür” dedi. Yani köpekten daha aşağıdır.
Neden?
Akıllarını kullanmadıkları için. Akıllarını Allah’ın nuruyla aydınlatıp vahyin ışığında kullanmadıkları, Allah’ın ayetlerini anlamaya kullanmadıkları, akıllarını rablerini tanımaya kullanmadıkları için canlıların en kötüsüdür. Dolayısıyla böyleleri kendilerini tanımamış ve Allah’ın kendisine takdir ettiği kıymeti kabul edememiştir.
Allah’ın hakkını takdir etmek demek öncelikle Allah’ı anlamak demektir. Biri Allah’ı Esmau’l Husna’sından tanımadan Allah’ın hakkını takdir edemez. Kulun, öncelikle Allah’ı tanıması lazım ki Allah’ın hakkını takdir edebilsin. Allah kendini kullarına anlatıp takdim ediyor. Allah ayeti kerimede; “Allah âlemlere zulmetmez”667 buyurur. Bu durumda bir yerde bir zulüm varsa kesinlikle onu Allah’a mal etmemek gerekir.
Peki, bu zulümleri kim yapmıştır?
Bunlar insanın kendi kendisine yaptığı zulümdür. Bu yüzden kader böyleydi denmez. Bu, kendi elimizle yaptığımız, insanların elinden çıkan bir şeydir. İnsanlar Allah’ın takdirine, emrine uymadıkları için o zulüm orda meydana gelmiştir. Yoksa Allah onlara zulmetmedi haşa!
Allah hiç kimseye zulmetmez. Allah ayeti kerimede buyurdu; “Allah’ın kullarına zulmetmesi asla mümkün değildir.”668 Demek ki bir yerde zulüm varsa ve biz de bunu Allah yapmış diye aklımızdan geçirirsek ne yapmış oluruz? -Allah’ı zulümle itham etmiş, Allah’ın hakkını takdir edememiş oluruz. Allah hiçbir şekilde hiç kimseye zulmetmez. Bir kere bunu böyle anlamak gerekir.
Allah rahman ve rahimdir, Allah kerimdir, Allah hayrdır. Bir de hayr olmazsa, ikram olmazsa, rahmet olmazsa orda zulüm olur. Bu zulmü kim yapmıştır? -Kul, Allah’ın rahmetiyle rahmet etmeyince, kerimliğiyle ikram etmeyince, hayrıyla hayr olmayınca zulüm olmuştur. Kul, Allah’tan kaçınca zulmün içine, karanlığın içine düşmüştür. Kul kendi gönül perdesini, penceresini kapatıp; “burası kararmış, güneş içeri girmiyor” derse ona ne derler? -Suç senindir, sen pencereyi ve perdeyi kapatmışsın, derler.
Aç perdeyi, aç pencereyi bak bakalım ışık içeri giriyor mu girmiyor mu? “Işık neden içeri girmiyor, burası neden karanlıktır” diye feryat ederek; “Allah burayı karartmış” diyor. Haşa! Sen karartmışsın, sen gönlünü Allah’a kapatmışsın, imana kapatmışsın.
Allah ayeti kerimede; “mü’minlere yardım etmek üzerimize bir borçtur.”669 Eğer mü’minsen bil ki sana yardım etmek benim borcumdur, dedi. O zaman mü’min endişe etmemelidir. Nerde olursa olsun, kime karşı, neye karşı olursa olsun Allah ona yardım eder. “Mü’minlere yardım etmek üzerimize bir borçtur” dedi Allah. Allah bunu üzerine alıyor. Bu durumda mü’minin endişe etmesi doğru değildir.
Eğer biri endişe ediyorsa; “Allah bana yardım etmedi, etmiyor” diyorsa ne yapmalıdır? -Kendi imanına bakmalıdır. Bir yerde bir yanlış yapmıştır. Allah’ın yardımını kabul etmemiş, Allah’ın yardımına iman etmemiştir. Sabredememiş, Allah’ın yardımına güvenmemiş, Allah’a tevekkül etmemiştir; yani Allah’ın isimlerinde ne yapmıştır? -Aşırıya gitmiş, Allah’ın isimlerinden birine iman etmemiştir.
Allah deyince kulun aklına gelmesi gereken nedir?
Rahman ve rahim olan rabbi, kerim olan rabbi aklına gelmelidir. Yanlış yaptığında, günah işlediğinde afuvv olan, ğafur olan, ğaffar olan, tevvab olan rabbi aklına gelmelidir. Her işinde hakîm olan, hikmetli olan, hayr olan ve her şeyi bir sebeple yaratan rabbi aklına gelmelidir. Allah’ı böyle hatırlamalıdır.
Allah’ın bir ismi de kahhardır. Kahhar ismi Allah’ın Kâdir ismiyle beraber tecelli eder; ama kahhar demek kahreden demek değildir. Allah’ın bütün isimleri Rahman isminin içindedir. “Rahmetim gazabımı geçti”670 buyurdu. “Rahmetim her şeyi ihata etmiştir”671 her şeyi kuşatmıştır, dedi. Bu yüzden Kahhar ismi de Allah’ın Rahman isminin içinden tecelli eder.
Allah’ın Kahhar ismi bir kula tecelli ederse, bir kulun üzerinden tecelli ederse o kulu ne yapar?
O kulu cennete götürür. Kahrettiği onun nefsi, onun şirki, onun küfrü olur. Allah kendini ona tanıtır. O anda o kahrolur ama bu onun için rahmet olur. Kahhar ismi, en şiddetli haliyle peygamberlerin üzerinde tecelli etmiştir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde nasıl tecelli etmiştir?
Kavmi onu Taif’te taşlamış, kavmi ona karşı savaşmıştır. Bu Kahhar tecellisidir; ama bu tecelli Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i en yüksek makama çıkarmıştır. Allah kahhardır; ama kahrında rahmeti, sevgisi, muhabbeti vardır. Allah’ın bütün isimleri böyledir.
Allah deyince aklımıza gelen, gelmesi gereken nedir?
Rahman, rahim, kerim, afuvv… Allah’ın bütün isimleri böyle aklımıza, gönlümüze gelmelidir.
Bir yerde bir yanlış, bir sorun, bir sıkıntı, bir zulüm varsa o kime aittir?
İnsana aittir. Hatta öyle ki Allah, kuluna günahı bile mal etmez, mal etmek istemez. Eğer şeytan ayağını kaydırırsa; “sen yanlış yaptığında ben yanlış yaptım deme, şeytan ayağımı kaydırdı”672 de buyurur. Allah, kuluna öyle bir şeref bahşetmiştir ki kuluna sen yanlış yaptın demek bile istemiyor. Yanlışı şeytana mal ettirip; “ona uydum de” diyor. O, kuluna yanlışı mal etmek istemezken kul yanlışlarını Allah’a mal etmeye çalışır, hatta müşriklerin yaptığı gibi günahını, şirkini Allah’a mal etmeye çalışır. Böyle bir kul, Allah’ın hakkını takdir edememiştir.
Allah ayeti kerimede; “herkese çalışmasının karşılığı vardır”673 buyurdu. Allah için neyi yaptıysan alacağın, bulacağın odur. Müşrikler; “Allah dilemeseydi ne biz, ne babalarımız şirk koşabilirdik. Kendimize göre de şu haramdır, şu helaldir demezdik”674 dediler. Onlara göre bu, kadere imandır, bu kadere müşrikçe imandır. Bazen kardeşlerimiz de böyle yaparak; “Allah dilemeseydi ben böyle yapmazdım” diyor.
Yezid de Hz. Hüseyin’i şehid ettiğinde bunu kardeşi Zeynep’e söyleyip; “onu biz öldürmedik, Allah öldürdü” demişti.
Yezid neden böyle söyledi?
Halife, Allah’ın yeryüzündeki gölgesidir ya (böyle iman etmişlerdi) onun için; “biz öldürmedik, Allah öldürdü” dedi. Demek ki Yezid’in yanındaki bazı mü’minler de aynı hataya düşmüştür. Belki de bütün sorunlar, sıkıntılar ondan yaşanmıştır.
Mesela; Cemel Vakası’nda yaklaşık on bin sahabe şehit olmuştur veya öldürülmüştür. On bin tane sahabe, bunlar sahabe. Eğer yanlış olmasaydı, yanlış düşünülmeseydi böyle bir şey olur muydu? -Olmazdı.
Allah ayeti kerimede; “insanların çoğu akletmez,”675 “insanların çoğu şükretmez,”676 “insanların çoğu iman etmez”677 buyurur. İman etmek sadece; “ben iman ettim” demekle olmaz. Kişi neye iman edecekse önce onu bilmesi, tanıması gerekir. Kişi Allah’ı bilmeden, El Esmau’l Husna’sından Allah’ı tanımadan ona nasıl iman edecek!
Rabbimiz bizden iman etmemizi istiyor. Neyi yaparsak yapalım onun koyduğu ölçüye göre hareket etmemizi istiyor. Ahireti dünyaya tercih etmemizi istiyor. Dünyanın ahiretin tarlası olduğuna iman edip dünyaya ahiretin tarlası muamelesi yapmamızı istiyor. Dünyaya cennet ya da ebedi hayatmış gibi bir muamele yapılmasını istemiyor. Allah bunu kabul etmiyor. Aynı zamanda her neyi yapacaksak onu mutlaka rızası için yapmamızı istiyor. Kendi rızası için olmayan hiçbir şeyi de kabul etmeyeceğini beyan ediyor678. İman insana kıymet ve değer kazandırır, insan olma şerefini kazandırır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “insanlar madenler gibidir. Kimi altın, kimi gümüş, kimi teneke, kimi mücevher gibidir”679 buyurur. Dışardan bakılınca her biri insandır. Madenler de öyledir. Bakıldığında her biri madendir; ama dağ kadar bir demiri tartsanız bir kilo altın etmez. Onun için insanlığımızı, imanımızı artırmaya çalışmamız gerekir. Kaliteli insan olmak için çaba gayret sarf etmemiz gerekir.
Allah ayeti kerimede; “Allah katında en mükerrem olanınız (ikrama en nail olmuş olanınız) en takva sahibi olanınızdır”680 diye buyurur. Yani Allah’a karşı en çok sorumluluğunu kabul edip o sorumluluğu yerine getireninizdir. Bakacağız Allah’a karşı sorumluluğumuzu ne kadar kabul etmişiz?
Tabi ki önce sorumluluğu anlamak gerekir. Bunun için de Allah’ın kelamını, El Esmau’l Husna’yı, Allah’ın isimlerini anlamak gerekir. Sonra bu isimlerle isimlenip Allah’a karşı sorumluluğumuzu yerine getirirken aynı zamanda Allah’a halife olmamız gerekir. Ne kadar halife olur, sorumluluğumuzu ne kadar yerine getirmeye çalışırsak Allah’a o kadar yakın o kadar dost olmuş oluruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e o kadar yakın olmuş, ebedi hayatta da o kadar ona yakın, onunla beraber olmuş oluruz.
Eğer dünyaya ahiret muamelesi yapmazsak, ahiret bizim için dünyanın önünde ve bizim için dünya ahiretin tarlası olursa o zaman hesabı mutlaka Allah’a göre yaparız. Bizimle beraber olanlar hesabı böyle yapar, böyle yapmalıdır. Derdimiz; Allah’ın vahyini taşımak, vahyi ulaşabildiğimiz her yere ulaştırmak ve rabbimizi tanıtmaktır. O kendini nasıl tanıtmışsa öyle tanıtmak, öyle sevdirmektir. Allah’a kul olmaya öyle davet etmektir. Birilerine göre değil, Allah’a göre. Bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle bunu nasıl yapmışsa biz de öyle yapmak zorundayız. Eğer öyle yapmazsak yanlış yapmış oluruz. Onlar nasıl yaptıysa biz de hep beraber öyle yapacağız inşallah.
Allah ayeti kerimede; “sizin içinizde hakka davet eden bir cemaat bulunsun” buyurdu.681 Kıyamete kadar bu her zaman vardır. Allah; “bu her zaman vardır” dediyse işte biz onlardan olmak istiyoruz. Bu, her zaman var dediği o cemaatten, Allah’a davet eden cemaatten olmak istiyoruz. Ahirete gittiğimizde bizi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz karşılasın, peygamberler karşılasın istiyoruz. Orda; “ya Resulullah senin yaptığın gibi yapmaya çalıştık” diyebilelim, sahabeye; “sizin gibi yaptık, yapmaya çalıştık” diyebilelim. Allah’a; “ya rabbi! Senin muradın her neydiyse onu gerçekleştirmeye çalıştık, nefsimize taviz vermeden; ben ne istiyorum diye değil, hep beraber sen ne istiyorsan öyle yapmaya, öyle olmaya çalıştık” diyebilelim, demek istiyoruz. Bütün derdimiz de sadece budur.
Elbette ki bir şeyi anlayacaksak şeytana onu sormayalım. Kesinlikle şeytana sormayalım. Eğer sorularımızı şeytana sorarsak şeytan bizi cehenneme sürükler. Kime soracağız? -“Herhangi bir konuda anlaşmazlığa düştüğünüzde onu Allah’a ve Resulüne götürün”682 dedi Allah.
Bir şey hakkında karar vereceksek, hüküm vereceksek nereye bakmamız gerekir? -Hemen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, sahabeye bakmamız gerekir. Onlar işi nasıl yapmışsa öyle yapacağız. Onlar kardeş olup işlerini hep beraber yürüttüler, Allah’ın ayetlerini hep beraber taşıdılar.
Elbette ki bunun için zahiri bir gayret gerekir. Gerektiğinde maddi olarak da bir gayret gerekir. Bu yüzden Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimize; “onların mallarından sadaka al! Bununla onları temizlemiş olursun, nefislerini tezkiye etmiş olursun. Onlar için selat et. Senin selatın onlar için sekinettir”683 buyurdu.
Bir konuda hüküm verirken onu şeytana değil, Allah’a ve Resulüne sormak gerekir. Yanlış yapmayalım diye Allah’a ve Resulüne sormak gerekir. Bilgiye ulaşmak hiç bu zamandaki kadar kolay olmamıştı; ama cehalet de hiç bu kadar karanlık olmamıştı! Bilgi çok; ama insanlar cahil.
Cahil demek bir şey bilmeyen demek değildir. Cahil kendini bilmeyen, rabbini bilmeyen demektir. Cahil bu hayatın ahiretin tarlası olduğunu ve burada nasıl yaşaması gerektiğini bilmeyendir. Bilmeyen derken buna iman etmeyendir. Biliyor; ama iman etmemiş, bilgisi imana, ahlaka, amele dönüşmemiş. Bu nedenle belki de şu anda en karanlık zamandayız. Öyle görünüyor çünkü.
Mü’min demek Allah’a âşık olan demektir. Gözü gönlü Allah’tan başka tarafa dönmeyen demektir. Allah’ın rızasının derdiyle yanan, Allah deyince her şeyi unutan, kendini unutan demektir. Mü’min olmak öyle kolay bir şey değildir. İmanı taşımak lazım.
Biz vazifemizi yapıp Allah’ın vahyini ulaştırabileceğimiz her yere ulaştıralım, Allah’a karşı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e karşı, Allah’ın kitabına karşı sorumluluğumuzu yerine getirelim, Allah’ın huzurunda mahcup olmayalım.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisi şerifinde; “size bir emanet bırakıyorum ki ona sarıldıkça asla delalete düşmezsiniz. O, Allah’ın kitabı Kur’an’dır”684 buyurur. Delalete düşmüş, haktan ayrılmışsak Allah’ın kitabına sarılmadığımız, ona uymadığımız içindir. Geçmişlerinde en kötü durumda olan sahabeler Kur’an’a, Allah’ın Resulüne sarılınca gökteki yıldızlar gibi oldular.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sahabem gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine tabi olursanız hidayete erersiniz”685 buyurdu. Sahabeleri o hale getiren neydi? -Allah’ın kitabıydı. Kur’an mucizedir, mucizeliğini de sahabenin üzerinden böyle göstermiştir. En kötüyü en aşağıdan alıp en yukarıya çıkarmıştır. Eğer Kur’an elimizdeyse mucize elimizde demektir. Önce bu mucizeyi kendimize uygulamamız gerekir. Onunla aşağıdan yukarı çıkmamız gerekir.
Peki, insanın kaybetmesini isteyen kimdir? -Şeytandır, iblistir. Şeytanlar, insanları cehenneme sürüklemeye çalışır.
Şeytan cennete gitmememiz için, insanın kaybetmesi, yücelmemesi, Hz. İnsan olmaması için ne yaptı?
Kur’an’ı elimizden alıp yukarı fırlatarak; “Kur’an yücedir” dedi. Kur’an zaten yücedir, Kur’an, Allah katındandır. Allah onu sen onunla yücelesin diye aşağı indirmiştir. “Abdestsiz dokunma, okuma, sen bunu anlayamazsın, sen kim bunu anlamak kim, bunu ancak âlimler anlar” dedi. Bırakmadı ki Allah’ın kitabını okuyalım, anlamaya çalışalım. Oysaki bizim Kur’an’a sarılıp yücelmemiz, onunla Hz. İnsan olmamız gerekirdi.
Eğer Kur’an bir gönle girerse o gönül sahibini Hz. İnsan yapar. Nasıl ki bir geceye indiğinde o geceyi bin aydan daha hayırlı yaptıysa, o geceyi Kâdir gecesi yaptıysa, aynı şekilde bir gönle indiğinde de onun kadrini yüceltir, onu şereflendirip en yüksek makama çıkarır.
Eğer Kur’an bir aileye girerse, bir ailede Allah’ın ayetleri okunursa orayı saadetli, huzurlu bir aile yapar. Allah’ın ayetleri eğer bir çocuğun gönlüne inerse, çocuğumuz Allah’ın ayetleriyle muhatap olur, onu anlarsa o salih bir evlat olur.
Eğer iş yerimize Allah’ın ayetleri girerse rızkımız helal rızık, hem de bereketli rızık olur. Allah’ın ayetleri bir memlekete inerse orası da cennet olur, huzur yeri olur.
Nasıl ki Kur’an-ı Kerim, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dönemini asr-ı saadet yaptıysa, o memleketi, o asrı, o zamanı da saadet asrı, oradakilerin ebedi hayatlarını da cennet yapar; yani mucize elimizdedir. Mesele onun mucizeliğine iman edip etmemektir. Allah, Kur’an’a “mucize”686 dedi.
Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “her peygambere zamanıyla, onun vaktiyle kayıtlı bir mucize verilmiştir. Allah’ın bana verdiği mucize kıyamete kadar baki olan Kur’an’dır”687 buyurur.
Mucize elimizdedir. Hiçbir şekilde Kur’an’ın bir noktasına bile dokunulamaz; çünkü Kur’an, Allah’ın korumasında, muhafazasındadır.688 Ne Yahudilerin, ne Hıristiyanların nede başka dinlerin böyle bir kitabı vardır. Hiçbirinin elinde böyle bir mucize yoktur. Hatta ellerinde nerdeyse kitaptan eser bile kalmamıştır. Eğer biz bu mucizenin mucizeliğini görmek istiyorsak önce bunu kendimize uygulamamız gerekir.
Allah ayeti kerimede; “eğer dağlar bir kitapla yürütülseydi o, bu kitap olurdu”689 buyurur. Her türlü mucize içinde mevcut yani. Eğer bir mucize insanın hayatını cennet yapıyor, insanı en yüksek makama çıkarıyorsa hiç bundan daha büyük bir mucize var mıdır! Kur’an’ın mucizeliği hem Resulullah (s.a.v.) Efendimiz tarafından, hem sahabe tarafından tasdik edilmiştir. Onların üzerinden gözler önüne serilmiştir. Eğer biz sahabeye bakarsak; “gördük, bu böyledir. Kur’an, insanı böyle yapıyormuş” deriz. Ama buna rağmen Kur’an’ı ciddiye almaz ve ondan kaçarsak en büyük zulmü kendimize yapmış oluruz. Hiç kimse bize bir şey yapmamış, biz kendi kendimize zulmetmiş oluruz; ama Kur’an’ın mucizeliğini kendimize uygularsak, bir de bunu insanlığa taşırsak mucizenin nasıl gerçekleştiğini hep beraber görürüz.
Allah’a güvenmek, ona iman etmek gerekir. Allah’ın kitabına, resulüne iman etmek gerekir. Eğer bu en güzeliyse en güzele sarılmak gerekir. Ne buyurdu ayeti kerimede; kim verdiyse, (cimrilik yapmayıp verdiyse) en güzeli de tasdik ettiyse o kazanmıştır. Kim cimrilik ettiyse, en güzeli de inkâr ettiyse o da kaybetmiştir.690
Allah’ın en güzel dediği şey nedir?
Allah’ın kelamıdır. Allah vermeyi de kelamını da beraber zikrediyor. Vermeyi de kelamının şartı olarak zikrediyor.
Allah hepimizi Allah’ın Kâdir ismine iman edenlerden eylesin! Allah’ın koyduğu kaderi, takdiri, ölçüyü anlayanlardan eylesin! O ölçüye riayet edenlerden eylesin! Kendi hayatı hakkındaki, ebedi hayatı hakkındaki takdirini yaparken Allah’ın ölçüsüne göre takdir yapanlardan eylesin! Allah bizi takdiri kendi takdirine uyanlardan eylesin! Tercihi Allah’ın tercihine uyanlardan eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
