EL BASİR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın Basir ismini anlamaya çalışacağız. Allah basirdir; her şeyi görendir, her şeyi her şeyiyle görendir. Ama insan gibi, yaratılmış bir mahlûk gibi değil! Allah hiçbir sıfatıyla kula benzemez, yaratılmış varlığa benzemez.
Rü’yet görmek demektir, basiret de görmek demektir. Ama ikisi arasında fark vardır. İnsan bir şeye baktığında onu görür, hayvan da bakınca görür. İnsanın da rü’yeti vardır, hayvanın da rü’yeti vardır; ama hayvanın basireti yoktur. Basiret insana ait bir özelliktir. Allah’ın Basir ismi birinde tecelli etmezse o kişinin basireti olmaz. Olayları, meseleleri iyi tahlil etmeyenlere basiretsiz denir; çünkü basiret sadece baş gözüyle görmek değil, görünmeyeni de görmektir.
Aslında neyle görüyoruz? -Aslında gören gözümüz değildir gören beynimizdir. Işık olmadan, ışığı yansıtan bir madde olmadan görmek mümkün olmaz. Herhangi bir şeye baktığımızda onun görüntüsü önce göze gelir, gözde kırılır sonra ters döner, ondan sonra da onu beyne ışık olarak iletir. Gören neymiş? -Beyinmiş. Oysaki beyin aslında proteinlerden meydana gelmiş bir organdır. Yani yediğimiz maddelerden, topraktan meydana gelmiştir. Onun böyle bir özelliği olabilir mi? -Haşa!
Peki, o zaman gören nedir? -Gören Allah’ın nefhettiği ruhtur. İnsan için bu böyledir, Allah’ın nefhettiği ruh. O sadece beyni, gözü bir araç olarak kullanır. Aynı zamanda dili, dudağı bir araç olarak kullanır, konuşur. Asıl gören, işiten, bilen, irade eden, basiret sahibi olan ruhtur.
Bütün varlıkların bir görmesi vardır. Allah’ın görmesi başkadır, insanın görmesi başkadır, hayvanın görmesi başkadır. Eğer insan basiret sahibi olmazsa hayvanın görmesi gibi görür. Dolayısıyla hayvan gibi düşünür, hayvan gibi anlar; çünkü öyle görmüştür.
Allah ayeti kerimede; “Allah size basiretler indirmiştir”417 buyurdu. Kur’an’a basiret dedi. Kimin Kur’an ile Allah’ın vahyiyle bir alakası yoksa o kendini basiretten mahrum etmiş demektir. Nitekim basiret; Allah’ın ayetleriyle bakıp öyle görmektir. Allah ile görmektir, Allah’a göre anlamaktır. Çünkü basiret sadece baş gözüyle değil gönülle görmektir.
Allah’ın her bir ismine teker teker iman etmezsek imanda noksanlık olur, eksiklik olur. Eğer Allah’ın bir ismi bizde eksikse mutlaka onun yerine başka bir şeyi koymuşuzdur. Bu da Allah’a şirk koşmaktır.
Allah’ın Basir ismiyle ilgili ayetlerin bir kısmını hep beraber anlamaya çalışacağız. Sonra onları izah edeceğiz inşallah!
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Lâ tudrikuhul ebsâr: “Gözler onu (Allah’ı) idrak edemez.” Görmez demedi, idrak edemez, dedi. Ve huve yudrikul ebsâr: “Ama o, gözleri idrak eder.” Ve huvel lâtîful habîr:418 “O, latif ve habirdir.”
O, latiftir, onun nuru her zerreye tecelli etmiştir. Her zerrede onun nuru vardır ve o, her şeyiyle her şeyden haberdardır. Ona tecelli etmiştir öyle haberdardır. Çünkü her şeye her şeyden daha yakındır. Lâ tudrikuhul ebsâr: “Basiretler onu idrak edemez.” Kul ne kadar basiret sahibi olursa olsun onun basireti Allah’ı ihata edemez, dedi.
O zaman kulun basireti neyi ihata eder?
Kendini ihata eder. Kulun kendisi manevi olarak ne kadar büyümüşse basireti de o kadar büyümüştür. Kendisine baktığı kadarıyla kendini görebilir. Kendini gördüğü kadarıyla, tanıdığı kadarıyla da Allah’ı görüp Allah’ı tanıyabilir.
Kul Allah’ı nasıl görür?
Basiretiyle. Ama buna baş gözüyle Allah’ı görmek demek küfür olur, Allah’ı anlamamak olur. Görmek rü’yettir. Lakin bu Allah’a olduğunda buna basiret denir, buna müşahede denir; şahit olmak denir. Bütün varlık Allah’a şahittir, şahitlik yapar. Her neye bakarsak bakalım mutlaka orda Allah’ın kudretini görmemiz gerekir, Allah’ın hikmetini, muradını görmemiz gerekir. Bunları görebilmemiz için de bakmamız gerekir. Neyle bakmamız gerekir? -Aklımızla, gönlümüzle yani imanımızla, ruhumuzla bakmamız gerekir ki oradaki Allah’ın hikmetini, muradını, tecellisini görebilelim.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ne buyuruyordu; “ya rabbi bana eşyanın hakikatini olduğu gibi göster.” Olduğu gibi. Yani bizim bu gördüğümüz eşyanın hakikati değilmiş. Demek ki bir de perdenin arkası varmış.
Bir de Allah ne buyuruyordu; “yerde, gökte, ikisi arasında ne varsa hepsi Rabbini hamd ile tesbih eder.”419 Demek ki olduğu gibi görsek neyi göreceğiz? Önce onların hamd ile tesbih ettiğini göreceğiz. Her şeyin, her varlığın Allah’a hamd ettiğini göreceğiz, Allah’ı tenzih ettiğini göreceğiz.
Men kâne yurîdu sevâbed dunyâ: “Her kim ki dünya mükâfatını (dünya ödülünü) irade ediyorsa (diliyorsa)” Fe indallâhi sevâbud dunyâ: “Bilsin ki dünya nimetleri (dünya ödülü, sevabı) Allah’a aittir (Allah katındadır).” Dünyayı istiyorsan Allah’tan iste diyor, başkasından değil. Kendine güvenerek değil, Allah’tan iste. Vel âhirah: “Ahiretin ödülü de (Allah katındadır).” Ahireti de istiyorsan Allah’tan iste. Ve kânallâhu semîan basîrâ:420 “Allah semi’ ve basirdir.” Her şeyi işiten ve her şeyi görendir.
Vellezî evhaynâ ileyke minel kitâbi: “Biz sana kitaplardan (Kur’an’ı, şu kitabı vahyediyoruz ki, indiriyoruz ki, kitabın içinden de sana şunu) vahyediyoruz ki” Huvel hakku: “O haktır (gerçektir).” Ben neyi söylüyorsam o gerçektir, hak olan odur dedi, Allah. Musaddikan limâ beyne yedeyhi: “Bir de kendinden önceki kitapları tasdik eden.” İnnallâhe bi ibâdihî le habîrun basîr:421 “Muhakkak ki Allah kullarından haberdardır ve onları görendir.”
Neden “Allah kullarından haberdardır ve onları görendir.” diyor?
Mutlaka kul gaflet içindedir ki ona bunu hatırlatıyor. “Senden haberdar olduğumu, seni gördüğümü unutma.” diyor. Eğer bir kul bunu unutmazsa ne olur? Unutmazsa muhsin olur; yani Allah’ı görüyormuşçasına hayatını yaşar, her an Allah’ın huzurundaymış gibi hayatını yaşayarak bunu tadar.
Ve kem ehleknâ minel kurûni min ba’di nûh: “Biz Nuh’tan sonra nice kavimleri helak ettik.” Ve kefâ bi rabbike: “Rabbin kâfidir.” Bi zunûbi ibâdihî habîren basîrâ:422 “Kullarının günahlarından o haberdardır ve onları görendir.”
Kul kefâ billâhi şehîden beynî ve beynekum: “De ki onlara: Allah benimle sizin aranızda şahittir.” İnnehu kâne bi ibâdihî habîren basîrâ:423 “Muhakkak ki o, kullarından haberdardır ve onları görendir.”
Ve lev besetallâhur rızka li ibâdihî: “Eğer Allah rızkı kullarına bol bol verseydi” Le begav fîl ardı: “Onlar yeryüzünde azgınlık yaparlardı.” Ve lâkin yunezzilu bi kaderin mâ yeşâ: “Ama o, rızkı bir takdirle (bir ölçüye göre) indirir.” İnnehu bi ibâdihî habîrun basîr:424 “O kullarından haberdardır ve onları görendir.”
Bir kul kalkıp “Allah niye kullarına rızkı bol bol vermiyor?” diyebilir. Ancak Allah ayeti kerimede; “o haberdardır ve onları görendir.” buyurdu. Onun için rızkı bir takdirle indiriyor. Allah hesabı neye göre yapar? -Ebedi hayata göre yapar, kulların Hz.İnsan olmasına göre yapar. O, ne yaparsa yapsın o en güzelidir. O ne bir eksik ne bir fazladır. Kime rızık olarak neyi vereceğini, hem zahiri rızkı hem de manevi rızkı en iyiyi hesap eden odur.
Rızık deyince bir tek onu ekmek olarak anlamak doğru değildir. İman rızıktır, muhabbet rızıktır, ibadet rızıktır, zikir rızıktır, tesbih rızıktır. İnsanın her neyi varsa onu Allah ikram etmiştir ve o bir rızıktır.
Fâtırus semâvâti vel ard: “Gökleri ve yerleri yaratan odur.” Ceale lekum min enfusikum ezvâcen: “Bir de sizden (sizin içinizden) zevceler yarattı.” Ve minel en’âmi ezvâcâ: Aynı zamanda bir de; “hayvanlardan da (sizin hizmetinize verdiği hayvanlardan zevcler) çiftler yarattı.” Yezreukum fîhi: “Onlar bu şekilde çoğalıyorlar.” Leyse ke mislihî şey’un: “Onun benzeri hiçbir şey yoktur.” Hiçbir şey Allah’a benzemez. Ve huves semîul basîr:425 “O, işitendir, görendir.”
Subhânellezî esrâ bi âbdihî leylen minel mescidil harâmi ilel mescidil aksa. “Allah subhandır. Kulunu bir gece Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya götüren odur.” Ellezî bâreknâ havlehu. “Çevresini mübarek kıldığımız (Mescid-i Aksa’ya).” Li nuriyehu min âyâtinâ: “Ona ayetlerimizden göstermek için.” İnnehu huves semîul basîr:426 “Muhakkak ki o, her şeyi işiten, her şeyi bilendir.”
Allah Resulullah (s.a.v) Efendimiz’i oraya neden götürmüş? Li nuriyehu min ayatina: “Ayetlerimizden ona göstermek için.” buyurdu. Allah her şeye ayet dedi, bütün tecellisine ayet dedi. Çünkü varlıkta ne varsa hepsi Allah’ın isimlerinin tecellisidir. Ama özel olarak bir de Allah ona ayetlerinden göstermek için, tecellisinden göstermek için onu oraya götürdü.
Mâ halkukum ve lâ ba’sukum illâ ke nefsin vâhıdeh: “Sizin yaratılmanız da tekrar diriltilmeniz de bir kişinin yaratılması gibidir.” İnnallâhe semîun basîr:427 “Muhakkak ki Allah semi’ ve basirdir.” Allah, “bütün insanların yaratılması, öldürülmesi, tekrar diriltilmesi Benim için bir insanın yaratılması gibidir” dedi.
Vallâhu yakdî bil hakk, vellezîne yed’ûne min dûnihî lâ yakdûne bi şey’in, innallâhe huves semîul basîr:428 “Allah hakkı yerine getirir. Onların ondan başka yalvardıkları ise hiçbir şeyi yerine getiremezler. Çünkü Allah semi’ ve basirdir.” Semi’ ve basir olan Allah’tır, her şeyi işiten ve her şeyi gören Allah’tır.
İnnellezîne yucâdilûne fî âyâtillâhi bi gayri sultânin: “Muhakkak ki o kimseler bir delile dayanmaksızın Allah’ın ayetleri hakkında mücadele ederler.” Etâhum in fî sudûrihim illâ kibrun: “Onlar sinelerinde (göğüslerinde) yetişemeyecekleri bir kibir içindedirler.” Yani büyükleniyorlar, kibirleniyorlar ama oraya yetişemezler. Mâ hum bi bâligîhi, festeiz billâhi, innehu huves semîul basîr:429 “Sen onlardan hemen Allah’a sığın. Muhakkak ki Allah her şeyi işiten ve her şeyi görendir.” Biri Allah’ın ayetleri hakkında kibrinden dolayı mücadele ediyorsa Allah onlardan bana sığın yani onları bana bırak, dedi.
Zâlike bi ennallâhe yûlicul leyle fîn nehâri: “Allah geceyi gündüzün içine sokar.” Ve yûlicun nehâre fîl leyli: “Gündüzü de gecenin içine sokar.” Ve ennallâhe semîun basîr:430 “Muhakkak ki Allah semi’dir, basirdir.”
Kad semiallâhu kavlelletî tucâdiluke fî zevcihâ: “Muhakkak ki Allah seninle kocası hakkında tartışan kadının sözünü işitti.” Ve teştekî ilallâhi: “Ve o, Allah’a şikâyet etti.” Şikâyetini Allah’a arz etti. Vallâhu yesmeu tehâvurekumâ: “Muhakkak ki Allah sizin konuşmalarınızı dinliyordu.” İnnellâhe semî’un basîr:431 “Muhakkak ki Allah işitendir, görendir.”
E yahsebu en lem yerahû ehad:432 “Onlar onu bir gören olmadı mı zannediyorlar (böyle mi hesap ediyorlar)?”
İzheb ilâ fir’avne innehu tagâ:433 Allah Hz. Musa’ya hitabı yaptı. “Firavuna git o azdı” dedi. Kâle lâ tehâfâ innenî meakumâ esmau ve erâ:434 Allah onlara; “korkmayın dedi; Çünkü ben sizinle beraberim ve ben işitir ve görürüm.” Yani siz benim nazarım altındasınız, dedi.
Allah burada ne anlatıyor?
Mutlaka ayetlerin hikmetleri ve bizim anlamamız gereken tarafları vardır. Eğer biri Allah’a davet ediyorsa Allah ona “korkma” dedi. “Senin muhatabın Firavun gibi olsa bile korkma” dedi. “Ben seninle beraberim ve seni görüyorum. Endişe etme.” dedi.
Ya’lemu hâinetel a’yuni ve mâ tuhfîs sudur:435 “Allah muhakkak ki gözlerin hain bakışını bilir, gönüllerin gizlediğini de bilir.” Gözlerin hain bakışını bilen bir tek Allah’tır. Kul, Allah bildirmişse bunu bile bilir.
Hâzâ basâiru lin nâsi ve huden ve rahmetun:436 “Bu Kur’an basirettir, hidayet ve rahmettir.” Kimin için? Li kavmin yûkinûn: “Gerçekten aklını kullanıp yakîn sahibi olanlar için.”
Kad câekum basâiru min rabbikum: “Gerçekten size rabbinizden basiretler gelmiştir.” Fe men ebsara fe li nefsih: “Her kim ki (gözünü, gönlünü açarsa) basiret ederse o kendi nefsi içindir (kendisi içindir).” Ve men amiye: “Her kim ki âmâ (kör) olursa” gözünü kapatırsa, Allah’ın vahyine gönlünü açmazsa, âmâ davranırsa Fe aleyhâ: “O da onun aleyhinedir.” Ve mâ ene aleykum bi hafîz:437 De ki onlara: “Ben sizin üzerinizde bekçi değilim (koruyucu değilim).” Ben sizin bekçiniz değilim yani. Sen onlara Allah’ın ayetlerini oku, onları bırak, dedi.
Fa’tabirû yâ ulîl ebsâr:438 “Ey basiret sahipleri ibret alın!” Eğer birinin basireti yoksa ibret de almaz.
E fe lem yesîrû fîl ardı: “Onlar yeryüzünde dolaşmadılar mı?” Fe tekûne lehum kulûbun ya’kılûne: “Kalplerinin akletmesi için” öyle ki kalpleri akletsin, bihâ; “onunla” Yani insanların yeryüzünü dolaşıp ibret almaları için, aklını kullanıp akletmeleri için dolaşmaları, bakmaları lazımmış. Ev âzânun yesmeûne bihâ: “Ya da onların işitecek kulakları (yok muydu?)” Fe innehâ lâ ta’mal ebsâru: “Gerçek şu ki gözler kör olmaz.” Baştaki gözler kör olmaz. Ve lâkin ta’mal kulûbulletî fîs sudur:439 “Ama kalplerdeki gözler kör olur.”
Allah; “Kör olan baştaki gözler değil kalpteki gözdür” dedi. Kalpteki göz kör olursa ne olur? -Kişi basiretsiz olur. Âmâ olmaz, basiretsiz olur. Birazdan hepsini hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah.
Allâhu yastafî minel melâiketi rusulen: “Allah meleklerden dilediğini resul olarak (elçi olarak) seçer.” Ve minen nâs: “İnsanlardan da” dilediğini resul olarak seçer. İnnallâhe semîun basîr:440 “Muhakkak ki Allah her şeyi işiten, her şeyi görendir.” Kimi resul seçeceğini en iyi bilendir.
Kul yâ eyyuhen nâsu: “De ki: Ey insanlar!” Kad câekumul hakku min rabbikum: “Muhakkak ki size rabbinizden hak gelmiştir.” Fe men ihtedâ: “Her kim ki hidayete ererse” Fe innemâ yehtedî li nefsihi: “Muhakkak ki o kendi nefsi için hidayete ermiştir.” Ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ: “Her kim ki delalette kalırsa (hidayet olmayınca delalette kalınır) o da kendi aleyhinde delalette kalmıştır.” Ve mâ ene aleykum bi vekîl:441 “Ben sizin üzerinizde vekil değilim” ben sizin vekiliniz değilim.
Ve enzirhum yevmel âzifeti: “Yaklaşan gün için onları uyar.” Kıyamet günü, ölüm anı için onları uyar. İzil kulûbu ledel hanâciri kâzımîne, mâ liz zâlimîne min hamîmin ve lâ şefîin yutâu:442 “O zaman onların yürekleri gırtlaklarına dayanmış yutkunur da yutkunurlar. Zalimler için ne ısınacak bir hısım ne sıcak bir dost ne de sözü dinlenecek bir şefaatçi vardır.”
Ve lemmâ câe mûsâ li mîkâtinâ ve kellemehu rabbuhu: “Ne zaman ki Musa gelmesi gereken yere geldi Allah onunla konuştu.” Belirttiğimiz vakitte Musa geldi ve rabbi onunla konuştu. Kâle rabbi erinî enzur ileyke: “Dedi ki: Rabbim kendini bana göster, sana bakayım.”
Kâle len terânî: Allah buyurdu ki; “beni göremezsin” Ve lakininzur ilel cebeli: “ama” dedi “şu dağa bak!” Fe inistekarre mekânehu: “Eğer o bulunduğu yerde durursa (durabilirse)” Fe sevfe terânî: “Sen de beni görürsün.” Fe lemmâ tecellâ rabbuhu lil cebeli: “Ne zaman ki rabbi dağa tecelli etti.” Cealehu dekkan: “O darmadağın (toz duman) oldu.” Ve harra mûsâ saikan. “Musa da yüzüstü yere kapanıp baygın düştü.” Fe lemmâ efaka: “Ne zaman ki kendine geldi” Kâle subhâneke: “Dedi ki: Sen subhansın (Ya Rabbi!)” Tubtu ileyke ve ene evvelul mu’minîn:443 “Sana tövbe ediyorum (sana döndüm) ve ben mü’minlerin öncüsüyüm (ve ben mü’minlerin önderiyim)” dedi.
Ne dedi Musa (a.s); Kale rabbi erini: “Kendini bana göster” dedi. Baş gözüyle sana bakayım dedi. Basiretle değil baş gözüyle. Allah onun için ne buyurdu; “Gözler onu ihata edemez.”444 Baş gözüyle eğer ben Allah’ı göreyim derse biri Allah’ı yaratılmış mahlûkatın seviyesine indirmiş olur ve bu küfürdür.
Allah’ın cemalini müşahede eden nedir, göz müdür?
Hayır. Allah’ın kullarına nefhettiği ruhtur. Bu bir tek yaratılmışlar içinde insana ait bir özelliktir. Meleklerde bile bu ruh yoktur. Allah insanı kendisine halife olsun diye, kendisini temsil etsin diye zatıyla, sıfatıyla tecelli edip yarattığı için, onun tecellisine, cemalini müşahede etmeye dayanabilir.
Eğer Allah birinin basiretini açarsa ve Allah’ın Basir ismi onun üzerinde tecelli ederse ne olur? -Onun müşahede etmediği, göremediği hiçbir şey kalmaz. Böyle biri dilediğinde bütün kâinatı bir anda seyredebilir.
Bütün kâinatı bir anda, nasıl seyredebilir?
Tabi ki baş gözüyle değil. Baş gözünün bir sınırı, bir ölçüsü vardır. Baş gözünün görebilmesi için bazı şartların oluşması gerekir; gözün olması gerekir, yetmez, ışığın olması gerekir, yetmez bir de göreceği şeyin en azından madde olması gerekir. Işığı yansıtacak maddi bir varlık olması gerekir. Bu da yetmiyor beynin de olması gerekiyor ki beyin onu algılasın. Bunlardan biri eksik olursa göz göremez. Gözün bir görme sınırı vardır. Göz ışık itibariyle belli bir ışık şiddetinin altında göremez. Belli bir ışık şiddetinin üstünde de göremez. Aynı şekilde bir uzaklık sınırı da onun için söz konusudur, yani sınırlıdır.
Peki, bütün kâinatı gören nedir? -Allah’ın Basir isminin tecellisidir. Birileri bu imkânsızdır diyebilir, doğrudur. Bir kul için bu imkânsızdır. Ancak Allah için imkânsızlık diye bir şey yoktur.
Allah’ın Basir ismi bir kul üzerinde tecelli ederse bütün varlıkla bütün varlığı görür. Semi’ ismi tecelli ederse bütün varlığın sesini bütün varlıkla beraber işitir. Hatta bütün varlığın sesini işitirken hiçbir sesi ötekine de karıştırmadan her birinin ne dediğini bilir ve anlar.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miraç hadisesinde “büyük ayetlerimizden göstermek için” diye buyurmuştu. Eğer biri kul için böyle bir nimet yoktur derse kula hakaret etmiş olur. Allah’ın şeref verdiği, benim halifem dediği, ruhundan nefhettiği halifesine hakaret etmiş, onu küçümsemiş olur. Eğer kul Allah’ın halifesiyse ve onu temsil ediyorsa onu temsil etmeye çalışırken Allah da ona ikramda bulunur.
Hz. Ali (r.a.) Efendimize sormuşlardı; “sen rabbini gördün mü?”
Onun verdiği cevap; “ben görmediğim rabbe nasıl âbd olabilirim ki (nasıl âbd olayım).”445
Elbette ki görmenin dereceleri vardır. İnsanın önce basiretle bakması lazım, hikmetle bakması lazım. Her konuda Allah’ın üzerimizde mutlaka bir muradı vardır, önce ona bakmak lazım. “Rabbim bana böyle muamele etti acaba muradı nedir, acaba benden ne istiyor” dememiz lazım. Eğer bakmazsak basiretimizi kullanmamışız demektir. Biri böyle bakmıyorsa o basiretsiz biridir, o basiretini kullanmıyor demektir. Hayvan da görüyor. Ama kul Allah’ın kudretini, hikmetini, muamelesini, imtihanını görmesi gerekirken hayvan gibi bakıp feryat ediyor. Nitekim böyle biri basiretsizdir ve onun hayvandan bir farkı da yoktur. Yoksa görmekse hayvan da görüyor, işitmekse hayvan da işitiyor, yemekse hayvan ondan daha fazla yiyor.
Allah Hz. Musa (a.s)’a ne dedi; Len terani: “Beni göremezsin” dedi. Dağa bak dedi, eğer dağ yerinde durursa sen de beni görürsün, dedi. Ama orda aslında hiçbir şey görmedi mi? -Gördü. Allah’ın tecellisini gördü ve tecellinin şiddetine dayanamadı, düştü bayıldı.
Bütün peygamberler Allah’ın cemalini müşahede etmiştir. Hepsinin miracı vardır. Bütün Mürşidi kâmiller de Allah’ın cemalini müşahede etmiştir. Çünkü Allah’ın cemalini müşahede etmezse Mürşidi kâmil olmaz. Bu yüzden konuşurken ilimle değil, hikmetle, basiretle konuşur.
Birinin mü’min mi yoksa kâfir mi olduğunu anlamak için ne yapıyoruz?
Baş gözüyle bakıyoruz. Adam kelime-i şehadet getiriyorsa, ibadetini yapmaya çalışıyorsa bu mü’mindir diyoruz. Kâfire nasıl bakıyoruz? -İbadeti yoksa imanı yoksa küfrü varsa buna da kâfir diyoruz. Bu şekilde mü’minle kâfiri birbirinden ayırt edebiliyoruz. Ama mü’minle münafığı baş gözüyle bakıp birbirinden ayırmamız mümkün değildir. İkisi de ben mü’minim diyor, ikisi de ibadetini yapıyor. Ama biri mü’min biri münafıktır. Bu baş gözüyle görülecek bir şey değildir, bu basiretle görülecek bir şeydir. Allah böyle birinin mü’min mi yoksa münafık mı olduğunu biliyor mu? -Elbette biliyor.
Eğer bir kulda Allah’ın “Basir” ismi tecelli etmişse, o bunu kullanır. Lakin biri Allah’ın Basir ismini almaya tenezzül etmiyorsa, bunu gerekli görmüyorsa aslında ne diyor? “Bana dünya lazım” diyor. Allah ise ne dedi? -“Eğer istediğiniz dünyaysa o Allah katındadır, eğer ahiretse o da Allah katındadır. Neyi istiyorsan benden iste” buyurdu.
Allah’ın Basir ismini anlamaya çalışıyorduk. El Basir; her şeyi, her durumda, bütün boyutlarıyla; maddi, manevi, zahiri, batıni, eksiksiz ve noksansız gören demektir. Hem de görmek için herhangi bir organa (göze) ihtiyacı olmayan; vasıtasız, her şeyi her şeyle gören demektir. Sadece zahirini değil bir de içini, niyetini gören, bakışındaki hainliği, kendi gönlünde gizlediği niyetini gören demektir.
Onun için; “hiçbir şey Allah’a gizli kalmaz”446 buyurdu. Allah; hem görür, hem işitir, hem haberdardır, hem de âlimdir, ilmiyle bilir. İnsan ise sadece olanı görebilir, üzerinde tefekkür edebilir, bilgi sahibi olabilir. Fakat Allah; olanı da bilir, olmayanı da. Olanı da görür, olmayanı da. Daha yaratmadığı şeyi bile gören, bilen odur.
“Basar” göz demektir, “ayn” da göz demektir. “Ayn” görmek için gereken alete denir. “Basar” ise görme işlemine denir. Bütün varlığın bir görmesi vardır; lakin Allah’ın görmesi yaratılmışların görmesine benzemez. Bir de meleklerin görmesi, melekût âlemindeki varlıkların görmesi, hayvanların görmesi, bitkilerin görmesi, ayrıca cansız dediğimiz varlıkların görmesi vardır. Hakikatte cansız varlık yoktur, hepsi irade sahibidir.
Mesela ne buyuruyordu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Uhud Dağı için; “o, bizi sever biz de onu severiz.”447
Sevmek için görmek lazım, sevmek için anlamak, tanımak lazım, sevmek için gönül lazım, ilim lazım. Aynı şekilde yerde, gökte, ikisi arasında her ne varsa ve hepsi Allah’ı hamd ile tesbih ediyorsa bunun için de iradelerinin olması gerekir. Bir şeyleri tatmaları, görmeleri, işitmeleri ve bilmeleri gerekir ki bunu yapabilsinler.
Ayrıca bütün varlık şehadet eder, şahitlik yapar. Neye? -Allah’a, Allah’ın kudretine şahitlik yaparlar. Aynı şekilde Allah bizden de şahit olmamızı istiyor. Eşhedu en lâ ilâhe illallah: “Ben şahit oluyorum ki Allah’tan başka ilah yoktur” demektir.
Peki, Allah’tan başka ilah olmadığına nasıl şahit olursun?
Basiretle bakarsan şahit olursun. Basiretle bakmazsan nasıl şahit olacaksın ki! Bütün varlığa bakıp, bütün varlık üzerinden Allah’ın isimlerini görmen buna şahit olman lazım. Bütün olaylar üzerinden Allah’ın kudretini, hikmetini, imtihanını görüp buna şahit olman lazım. Allah sana hangi muameleyi yaparsa yapsın orda Allah’ın rahmetini, hayrını, güzelliğini görüp buna şahit olman lazım. Her anda ona şehadet etmen lazım ki gaflette olmayasın. Yoksa farkında ol ya da olma küfürde olursun. Öyle bir imana sahip olmamız lazım ki, bu imanımız husuli ilimle değil huzuri ilimle kazanılmış olsun. Yani öğrenilmiş bir bilgi değil, tadılan bir bilgi olsun.
Böyle bir imana sahip olabilmek için ne lazım?
Bunun için fena lazım, bunun için beka lazım. Allah’ta fani olmak lazım, Allah’ta baki olmak lazım; yani kendi varlığını Allah’a teslim edip bekasının sende tecelli etmesi lazım. Allah’ın güzelliği, isimleri senin üzerinde tecelli ederse Allah’ı huzuri ilimle bilmiş olursun; yani kendi üzerinde Allah’ın isimlerini, güzelliğini tadınca, vehmini Allah’a teslim edip hakikisini alınca imanın huzuri ilimle olur. Onu tadarsın, onu unutmazsın, bir an bile gaflete düşmezsin.
Böyle biri yanlış yapabilir mi?
Elbette yapabilir. Böyle biri bir beşer olarak yanlış yapabilir, eksik yapabilir; ama o her an Allah iledir. “Nerde olursanız olun. O, sizinle beraberdir”448 buyrulmuştu ayeti kerimede. O kul bu beraberliği bütün şiddetiyle tadar, Allah ile beraberdir. “Ne yana dönersen dön Allah’ın veçhi (cemali) ordadır”449 buyrulmuştu. Kul ne yana dönerse dönsün buna şahittir. Allah’ın ayetlerine basiretiyle iman etmiş ve imanı şehadet derecesindedir.
İnsanın gözü olmazsa görür mü?
Mesela bazı varlıklara baktığımızda onların gözlerini görmediğimiz için bunlar görmüyor diye düşünürüz. Bir kısım hayvanların da gözleri yoktur ve biz de zannederiz ki onlar görmez. Hayır, öyle değildir! Bilimsel olarak kanıtlanmış, tarihe geçmiş aynı zamanda bunun böyle olmadığını kanıtlayan canlı örnekler vardır. Örnek vermek gerekirse bu insanlardan bir tanesi parmağının ucuyla görüyormuş, parmağının ucuyla. Kulağının memesiyle görenler varmış. Aynı zamanda iki kız kardeş koltuğunun altıyla görüyormuş. Koltuğunun altıyla renkleri birbirlerinden ayırt edebiliyor, hangi renk hangi renktir biliyorlarmış ve yazıları da okuyabiliyorlarmış.
Biri parmağıyla okuyor, öteki kulağının memesiyle okuyor. Çünkü gören göz değildir. Mesele oradaki o sinirlerin onu beyne iletmiş olmasıdır. Her şeyin bir görmesi vardır. Ama iradeli varlıklar dışında kalanların görmesi aynı zamanda onların basiretidir. Onların görmeleri gözle değildir basiretleriyledir.
Onun için Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “insanın kalbi katılaştı, taş gibi, hatta taştan daha katı oldu. Çünkü öyle taşlar vardır ki yarılır içinden nehirler akar, kaynaklar fışkırır. Öyle taşlar da vardır ki Allah korkusundan yukarıdan aşağı yuvarlanır.”450
Taş Allah’tan korkuyor; yukarıda durduğu için. Bu kibirlenme olmasın diye aşağı yuvarlanıyor. Acaba nasıl bir müşahede ile müşahede ediyor, nasıl bir basiretle bakıyor ki Allah korkusundan yukarıdan aşağıya yuvarlanıyor. Biz onun için “bu taştır, cansız varlıktır” diyoruz. Bize göre o hiçbir mana ifade etmiyor. Eğer basiretle baksaydık taşı böyle anlardık ve görürdük.
Resulullah (s.a.v.) Efendimizin Uhud Dağı için buyurduğu gibi bizim de dağı, taşı sevmemiz lazım. Niye? -Çünkü o Allah’ı seviyor, çünkü o Allah’tan haşyet duyuyor, kibirlenmekten korkup aşağı yuvarlanıyor. Allah kuluna hangi organı vermiş olursa olsun bu; göz olsun, kulak olsun, dil olsun, dudak olsun, el olsun, ayak olsun bütün bunların hepsi ruhun dünya hayatıyla bağlantı kurması içindir. Hepsi ruha alet olarak verilmiş ve dünya hayatında Allah’a halife olsun diye teslim edilmiştir.
Ruh bedenden ayrılınca ne olur?
Bedenin işi biter. Yine gözü vardır ama görmez, kulağı vardır ama işitmez. Bunların hepsi ona; ebedi hayatını kazansın, Allah’a halifeliğini göstersin diye, kulluğunu yapsın, güzel olsun, güzelliğini arttırsın diye verilmişti. Ama insan basiretle bakmaz, anlamazsa ne olur? -Güzelliğini kaybeder ve doğru bakmayınca, doğru anlamayınca da Allah ile bağını koparır. Böyle birinin ölüden de farkı yoktur.
Eğer biri Allah’ın Basir ismine iman ederse her anda Allah’ın kendisini gördüğünü anlar. Ve yakin sahibi olur. Konuşurken, düşünürken, bir şey yaparken dikkatli olur, dikkatli davranır. “Rabbim beni görüyor” der, yanlış yapmamaya çalışır. Eğer biri Allah’ın Basir ismine iman etmişse riya (gösteriş) yapmaz. “Başkaları beni şöyle anlasın, şöyle bilsin” demez. Neden? -Allah onu görüyor bu ona yeter. O, sadece kendini Allah’a beğendirmeye çalışır.
İki türlü riya vardır; biri insanlara gösteriş yapmaktır. “Beni şöyle bilsinler, şöyle anlasınlar” demektir. Bir de “insanlar beni şöyle bilmesin, şöyle anlamasın” şeklinde yapılan riyadır. Yani “insanlar beni mü’min, müslüman bilmesin, beni ibadet ehli bilmesin.” şeklindedir. Bu, riyanın başka bir türlüsüdür. Her ikisinde de insanların hesabı yapılmış, Allah’ın hesabı yapılmamıştır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “rabbim bana hikmetle bakmayı emretti.”451
Hikmetle bakmak demek basiretle bakmak demektir. Allah Kur’an’a basiret dedi, ayetlerine basiret dedi. Allah’ın ayetleriyle bakmak, Allah’ın ayetleriyle görmek, Allah’ın ayetleriyle idrak etmek, anlamak basirettir. Biri Allah’ın ayetleriyle bakmıyor, anlamıyorsa o basiretle bakmıyordur. Dolasıyla sadece baş gözüyle bakıyor; yani hayvan gibi bakıyor demektir.
Cebrail (a.s.) Resulullah (s.a.v.) Efendimize; “ya Resulullah! İhsan nedir?” diye sorduğunda ne buyurdu; “Allah’ı görüyormuşçasına ona âbd olmandır. Sen onu görmüyorsan da onun seni gördüğünü idrak etmendir.”452
Bu bakış basiret bakışıdır. Biri “ben rabbimin huzurundayım, rabbim beni görüyor” deyip bunu tadarsa o kişi basiretle, basiretiyle bakmıştır. Biri böyle bakarsa ne olur? -Muhsin olur. Muhsin; güzel demektir. En güzel demektir, en ihsana nail olmuş olan demektir, o kişi Allah ile güzel olur, Allah ona ihsan eder, ikram eder.
Neyi ikram eder?
İsimlerini, El Esmau’l Husna’sını. Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “bu ayetler insanlar için basirettir, yakin sahipleri için hidayet ve rahmettir.”453 Buna ikna olanlar için hidayet ve rahmet olur. Başka bir ayeti kerimede de; “bu rabbinizden gelen bir basirettir”454 buyurdu.
Allah’ın Basir ismi bir kulda nasıl tecelli eder ve en belirgin özelliği nedir?
Eğer Allah’ın Basir ismi birinde tecelli eder, o basiret sahibi olursa dostuyla düşmanını artık ayırt edebilir. Eğer biri dostu düşmandan, düşmanı dosttan ayırt edemiyorsa ya da düşmanını dost zannediyorsa o kişide nasıl basiret olabilir, nasıl idrak olabilir, o kişi nasıl aklını kullanmış olabilir.
Allah; “sizin dostunuz Allah’tır, Resulüdür ve mü’minlerdir”455 dedi. “Şeytan da sizin apaçık düşmanınızdır”456 dedi. Biri şeytanı dost edinirse, şeytanlaşmış insanları dost edinirse onda basiret olmaz.
Bir de şeytanlaşmış insanlar vardır, bunlar kimlerdir?
Eğer biri şeytanın vazifesini yapıyorsa o şeytanlaşmış insandır. Şeytanın vazifeleri nelerdir? -Haktan ayırmak, haktan uzaklaştırmak, insanı gaflete düşürmek, insanı yanlışa davet etmek, küfre davet etmek, şirke davet etmek, münafıklığa davet etmek, insanı dünyaya, dünyayı sevmeye davet etmektir. Kim bunları yapıyorsa şeytanın vazifesini yapıyor, demektir.
Şeytana uymak başka şey, şeytan olmak; yani şeytanlaşmak başka bir şeydir. Yanlış yaparsan şeytana uymuşsundur; ama bir de o yanlışa davet ediyorsan şeytanın vazifesini yapıyorsundur. İbadet yapmıyorsan kendi sorumluluğunu yerine getirmedin, kazanamadın demektir. Bir de insanları öyle yapmaya, kendin gibi olmaya davet edersen bu sefer şeytanın vazifesini yaptın, demektir.
Allah Kur’an-ı Kerim’de resullerini, nebilerini, peygamber kıssalarını anlatırken her birine verdiği mucizeyi anlatır. Misal; Allah Semud kavmi için deve mucizesini anlatırken; “o, onlar için basirettir” dedi; yani mucizeye basiret dedi.
Neden?
Çünkü insana hakkı gösteriyor, perdenin arkasındaki Allah’ın kudretini gösteriyor. Ama onu idrak edemeyenler iman etmediler. Her bir peygambere verdiği mucize böyledir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mucizesi Kur’an’dır. Kıyamete kadar mucizesi baki olan Kur’an’dır. Eğer biri Kur’an ile basiret sahibi olmamışsa Kur’an’ın mucizeliğine iman etmemiş, bunu tatmamış demektir.
Nedir Kur’an’ın mucizesi?
Allah, peygamberiyle beraber Kur’an’ı indirdi, en aşağıdaki toplumu, en aşağıdaki insanı en yukarıya çıkardı. En vahşi insanı en üstteki mertebeye, gökteki yıldızlar mertebesine çıkardı. Bunu nasıl yaptı? -Kur’an’ın mucizesiyle. Daha önceden de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yine iyi biriydi hatta insanlar ona Muhammed-ul emin diyorlardı, ne zaman ki Allah ona Kur’an’ı indirdi, o, “rahmeten lil âlemin” oldu. Bütün insanlar için örnek biri oldu. Bunu yapan neydi? -Kur’an ve Allah’ın ayetleriydi.
Peki, Kur’an elimizdedir. Niye bunu beceremiyoruz, niye Kur’an’ın bu mucizeliği üzerimizde gerçekleşmiyor, bunun bir sebebi olmalıdır...
Ona bakmadığımız için, onu görmediğimiz için, Allah’ın Basir ismiyle ona nazar etmediğimiz için. Zaten basireti olmayanın feraseti de olmaz.
Bu durumda birinin bunu bize göstermesi lazım. Bunu önce kendi üzerinde bize göstermesi lazım. Sonra ne demesi lazım?
“Arkadaşlar ben bu mucizeyi gördüm, Kur’an’ın mucizesi üzerimde gerçekleşti, bunu aldım, iman ettim, itaat ettim, teslim oldum, işte halim ortadadır. Eğer siz de Kur’an’ın mucizesinin sizin üzerinizde gerçekleşmesini istiyorsanız bana uyun.” Biri böyle olunca o kişi canlı Kur’an olur, mertebesi nispetinde olmuştur. Allah’ın zatıyla, sıfatlarıyla tecelli ettiği insan olur, Hz. İnsan olur, örnek olur. Ama onu bu hale getiren nedir? -Kur’an’dır, Allah’ın vahyidir. Bu kişi kimdir? -Tek kelimeyle; mürşidi kâmildir. Bunda anlaşılmayacak bir şey yoktur. Birilerinin aklı buna yetmeyebilir, ilmi yetmeyebilir, idraki yetmeyebilir; lakin durum böyledir.
Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “mü’minin ferasetinden sakının çünkü o Allah’ın nuruyla bakar.”457
Mesela bu hadisi bütün ilim sahipleri okuyor. Sormak lazım “sen Allah’ın nuruyla bakıyor musun, sen Allah’ın nuru nedir hiç biliyor musun?” Eğer bilmiyorsan niye böyle milletin önünde yürümeye çalışıyorsun, “gelin ben size öğreteyim” diyorsun. Senin ferasetin yoksa sen hakkı batıldan ayırt edemezsin, güzeli çirkinden ayırt edemezsin, Allah’ın rahmeti nerde, gazabı nerde bunu anlayamazsın. Sen Allah’ın dinini nasıl böyle takdim ediyorsun! Sen buna nasıl cesaret ediyorsun! Allah adına konuşmaya nasıl cesaret ediyorsun! Allah’ın nuruyla bakmak demek Allah ile bakmak demektir. Sen buna nasıl cesaret ediyorsun!
Allah Yakup (a.s.)’dan örnek verir; kardeşleri kıskançlıktan dolayı Yusuf (a.s.)’ı götürüp kuyuya attılar. Sonra onun kanlı gömleğini getirip, kurtlar onu yedi dediler. (Burada hikmetler var, anlamamız gereken şeyler vardır.)Yakup (a.s) dedi ki; “Sizin nefsiniz size bunu güzel göstermiş, siz şeytana uymuşsunuz. Ben size inanmıyorum, onu kurtlar yemedi, doğruyu söyleyin” dedi. Tabi ki söylemediler. Gömleğinin üzerinde bir de kan vardı. Ama Yakup (a.s) “yalan, inanmıyorum ben buna” dedi.
Aslında gözü gömleğin üzerindeki kanı gördü; ama basireti onu yalanladı. Basireti ne dedi; “eğer kurtlar onu yemiş olsaydı gömleğin parçalanması gerekirdi. Gömlek sapasağlam nasıl olur. Yani kurtlar nasıl soydu onu ondan.” Bunu söyleyen onun basiretiydi. Baş gözü; tamamdır, bu gömlek onun gömleğidir, üzerinde kan var, dedi. Eğer basireti olmasaydı Hz. Yakup (a.s.) onu tasdik ederdi; ama basiretiyle bakınca “yanlış, siz hile yapıyorsunuz, yalan söylüyorsunuz” dedi. Bir insan bir şeye basiretle bakarsa onun arkasındakini de görür.
Allah ayeti kerimede; “bir münafık size bir haber getirirse onu araştırın”458 dedi. O habere hemen; “bu doğruydu” demeyin. “Tebeyyenu” buyurdu, o sana beyan olsun; yani “Bu adam bunu neden söylüyor, bunu söylerken bu adamın muradı nedir?” önce ona bak, dedi. Yoksa “bu adam doğru mu söylüyor, yanlış mı söylüyor değil! Bu adam bunu neden söylüyor, Bu adamın burada kazancı, gayesi nedir, neyi umut ediyor?” buna bak dedi.
Durup dururken bakıyorsun biri birilerini çekiştiriyor, eleştiriyor. Sormak lazım neden yapıyorsun, sen bunu yaparken ne kazanıyorsun? Bir kere senin bu yaptığın Allah’ın ayetine ters, eğer söylediklerin doğruysa sen gıybet ettin değilse iftira ettin. Sen niye kendini Allah’ın gazabına böyle atıyorsun! Demek ki sen mü’min değilsin; çünkü Allah böylelerine “münafık” dedi.
Onun için biri bize bir şey söylediğinde ne yapmamız lazım?
Önce basiretimizi kullanıp “neden” dememiz lazım. Bize bunu söyleyen kişinin amacı nedir, gayesi nedir, bunun karşılığında bu neyi umut ediyor? Mutlaka bir amacı olmalıdır. Bunun bu yaptığı Allah’ın emrine ters midir yoksa Allah’ın rızasına uygun mudur, diye bakmamız lazım.
Misal; adamın biri oturmuş iftira atıyor konuşuyor ya da diyelim ki birilerini eleştiriyor, kendisi münafıktır, münafıkça konuşuyor. Bir de bakıyorsun ben mü’minim diyen biri o da o münafığın peşine takılıp peşinden gidiyor. Mü’minin kendi kendisine saygısızlığı ancak bu kadar olur. Yakışır mı bir mü’mine bir münafığın fikrinin, düşüncesinin, sözünün peşine takılmak, onun peşinden gitmek!
Sen mü’minsin! O, Allah’ın emrine aykırı hareket etti ve sen de onun peşine düştün; yani şeytanın peşine düştün. Bu önemli bir meseledir. Çünkü basiretle ilgilidir. Eğer basiretin yoksa Allah’ın Basir ismi sende tecelli etmemiş, sen ondan mahrum kalmışsan, sen körsün demektir. Ne buyurmuştu Allah okuduğumuz ayeti kerimede; “baştaki göz kör olmaz, kalpteki göz kör olur” İşte kalbin gözü kör olursa böyle olur. Onun için göz olanı görür; ama basiret hakikati görür. Basireti olmayanlar sadece olanı görür ona göre hareket eder.
Mesela; fare de öyledir. Farenin tuzağına peynir bırakırsın, fare gelir bu peyniri buraya kim koymuş, niye koymuş demez. Neden? -Çünkü basireti yok, gözü var ama ne yapıyor? -Gidiyor peyniri dişliyor tuzağa düşüyor. Eğer biri şeytanın tuzağına bu şekilde basiretsizce düşüyor, basiretiyle bakmıyorsa onun fareden ne farkı vardır, ne farkı kalmıştır!
Öncelikle Allah’ın nuruyla bakabilmemiz için Allah’ın nurundan olduğumuzu tatmamız gerekiyor. Ben Allah’a aitim dememiz gerekiyor. Allah bana ruhundan nefhetmiş, benim her şeyim Allah’a aittir deyip bunu tatmaya çalışmamız gerekiyor. Mesela 50 sene önce yoktuk. Ne ismimiz ne de varlığımız vardı. Allah bizi yarattı ve dünyaya gönderdi. Hem zahiri olarak hem de ruh itibariyle.
Beden ruh için elbise mesabesindedir. Allah, ruha binek olsun diye yaratmıştır bedeni. Ya ruh bedene biner onu Allah yolunda kullanır onu Hz. İnsan yapar. Ya da bedenin arzuları, istekleri, vehmi, nefsi, ruhu örter ve peşinden sürüklemeye çalışır. İnsana ruhunu kaybettirir; çünkü ruh bedene uymaz, ona itaat etmez. İnsan denen varlık ruhunu kaybedince manevi olarak ölür. Allah onun için kâfirlere, münafıklara ölü dedi. Niye? -Ruhlarını kaybettikleri için.
Bir de kâfirlikleri, münafıklıkları tescilli olanlar, tescil edilmiş olanlar vardır. Allah onlar için ne buyurdu; “resulüm ölülere sen mi işittireceksin.”459 Onlara ölü dedi, neden ölü dedi? -Ruhunu kaybetmiş, ruhundan yüz çevirmiş de ondan. Dolayısıyla kendini ondan perdelemiş, kaybetmiştir. O, kendini cehenneme sürüklemeye çalışırken aslında ruhu onu tutmuş ama o, onu dinlememiş. Onun feryadını işitmemiş, onun “ben Rabbimi istiyorum” demesini duymamazlıktan gelmiştir. Bu yüzden böyle birinin gideceği yer de cehennemdir.
Bir de ruhun görmesi vardır. Allah’ın nurundan olan ruh Allah’ın cemalini müşahede etmeye layık olandır. Onun için Allah ne buyuruyordu ayeti kerimede; “Allah, âdemoğullarının bellerinden bütün zürriyetlerini aldı ve onlara; “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” (diye sordu) “Evet sen bizim rabbimizsin. Biz buna şahidiz (biz buna şahit olduk), dediler.” (Biz bunu niye yaptık diye soracak olursanız) sonra siz, biz bunu bilmiyorduk, bundan habersizdik demeyesiniz diye, böyle yaptık.”460
Allah “Size sizi şahit kıldık, sizi sizin üzerinize şahit kıldık. Ruhunuzu, sizin bedeninizin ve vehmi olan nefsinizin üzerine şahit kıldık” dedi. Ruh rabbinin cemalini görmüş, müşahede etmiş ona âşık olmuş ve rabbiyle konuşmuştur. Onun için o başka tarafa dönüp bakmaz. Her anda ben rabbimi istiyorum, sahibimi istiyorum der. Çünkü o, ondandır, ona aittir, ona âşıktır. Yani parça bütünü istiyor, bütününe âşıktır.
İnsan bir yerde doğuyor ve o yeri; memleketini seviyor. Dünyanın neresine giderse gitsin memleketini unutmuyor. Bir anne ve babadan dünyaya geliyor ve nereye giderse gitsin annesini babasını unutmuyor. Hal böyleyken ruh kendisini kendisinden yaratan rabbini nasıl unutur, bu nasıl düşünülebilir! Âşık maşukunu istiyor. Ya ona, maşuka giden yolu açar gösterirsin, o yola koyar onu yürütürsün ya da o feryat etmeye devam eder. Onu Allah’tan başka şeyle mutmain etmek mümkün değildir. Hiçbir şeyle mutmain olmaz. O dünya hayatına razı olmaz, bir avuç toprağa minnet etmez. O ki Allah’ın güzelliğiyle güzeldir.
Ama birileri bir avuç toprağa tenezzül edip ahiretini dünyaya kurban ediyor, feda ediyorsa ruhunu bedenine, topraktan olan tarafına kurban ediyor demektir. Ya bedeni ruha kurban eder Allah’ın rızası yolunda onu kullanır, harcarsın. Ya da ruhu bedene kurban eder bedenin arzuları, istekleri, dünyadaki mal, mevki için ruhu bedene kurban edersin. Bu tercih tamamen kula aittir. Nasıl isterse tercihini öyle yapar.
Ama Allah buyurdu ki; “insan acil olanı ister (peşin olanı ister).”461 Hemen dünyayı ister. Allah katındakini istemeye gelince onu erteler, önceliği hemen olana verir. Herkes bakışına bakmalıdır. Basiretle, Allah’ın nuruyla, Allah’a göre bakıyor mu bakmıyor mu? Yoksa nefsine göre, başka insanlara göre mi bakıyor!
Allah buyurdu; “and olsun ki biz insanların çoğunu cehennem için yarattık.”462 Niye cehennem için yarattık dedi, insan kendisi cehenneme gitmiyor muydu? Evet. Allah âlimdir. Allah insanı yaratmayı dileyince yarattığı, yaratacağı bütün mahlûkata nazar etti. Kimin nasıl bir hayat yaşayacağını, kimin cennete, kimin cehenneme gideceğini bildi. Daha yaratmamışken. Cennete gitmesi için bütün imkânları önüne koyduğu halde, bütün yolları açtığı halde, her çeşit daveti yaptığı halde o “ille de ben cehenneme gideceğim” dedi. Daha yaratmadan Allah bakıyor. Âlemlerin rabbi bu demek! Allah’ın bakışı, ilmi; insanların bakışına, ilmine benzemez.
Buna rağmen ne yaptı? -Yarattı. Yaratınca ne için yaratmış oldu? -Cehennem için. “Hadi git, sen bilirsin” dedi. Allah ayeti kerimede kıyamet gününü anlatırken ne buyurdu; “nerdeyse o günü (o anı) kendimden bile gizleyeceğim.”463
Bu ne demektir?
“Sizin o halinizi görmek istemiyorum, o dehşete düştüğünüz hali görmek istemiyorum.” demektir. “Nerdeyse kendimden bile gizleyeceğim.” dedi. Bu yüzden Allah “yazık” dedi, sonra tekrar “yazıklar olsun” ve “bir daha yazıklar olsun”464 dedi.
Allah bir insana bu kadar şeref versin, bu kadar nimet versin, onu kendi dostluğuna davet etsin, güzel olmaya davet etsin o da kendi nefsinin peşine takılsın, kafasının dikine gitsin, Allah’ı yok saysın, Allah yokmuş gibi düşünsün, Allah yokmuş gibi konuşsun, Allah yokmuş gibi hareket etsin. Bir insanın kendisine bundan daha büyük bir zulüm yapması mümkün değildir.
Allah, kıyamet günü; “alın kitabınızı okuyun bugün hesap sorucu olarak siz kendi kendinize yetersiniz”465 der. Cehenneme gidenler de; “Evet ya rabbi! Biz nefsimize zulmettik, biz zalimlerden olduk, biz cehennemi hak ettik.” derler. Kıyamette hükmümüzü Allah vermiyor, kendi hükmümüzü orda kendimiz veriyoruz. Neye göre? -Kur’an’a göre.
Kur’an hesap kitabıdır.
Kim hesap görmek istiyorsa buyursun hemen hesabını burada görelim. Ciddi söylüyorum hesabını görmek isteyen varsa Kur’an’a göre hemen burada hesabını görelim. Cennete mi gidiyor cehenneme mi gidiyor hemen ortaya koyalım. Çünkü Kur’an hesap kitabıdır. Allah’ın kitabı Kur’an’a göre acaba yerimiz neresidir?
Herkesin kitabı kıyamet günü orda eline verilir, verilen kitap amelinin kitabıdır. Neye göre amel kitabı? -Kur’an’a göre amel kitabı. Hesap ortadadır. Ama oraya gittiğimizde bütün imkânlarımızı yitirmiş olacağız, bütün imkânlarımızı kaybetmiş olacağız, bütün imkânlarımızı kullanmış olacağız.
İmkân ve vakit varken ne yapmamız gerekiyor? -Silkelenip önce bakışımızı düzeltmemiz, basiretle bakmamız gerekiyor. Nitekim bakmadan göremeyiz. Zahiri olarak bir şeye bakmadan onu görmemiz mümkün değildir. Manevi bakış da, basiretle bakış da böyledir. Önce bakmak gerekiyor, düşünüp idrak etmeye çalışmak gerekiyor. Bir de nasıl ki baş gözü için ışık gerekiyorsa kalp gözü için de, basiret için de; Allah’ın nuru gerekiyor, ayetlerin nuru gerekiyor. Ayetlerin nuruyla bakmamız gerekiyor ki; ayetlerin nuru orayı (gönlümüzü) aydınlatsın. Mesele anlaşılmıştır inşallah!
Allah bize Basir ismiyle tecelli edip, bizi basiret sahibi kılsın inşallah! Bizi nuruyla bakanlardan eylesin, feraset sahibi kılsın inşallah! Bizi Kur’an’ın nuruyla görenlerden, bakanlardan, hakikati anlayanlardan eylesin! Eşyanın hakikatini olduğu gibi görenlerden eylesin! Bizi bize bırakmasın inşallah! Bizi şeytanın bakışından muhafaza eylesin! Bize resulünün bakışını ihsan eylesin, ikram eylesin inşallah! Allah Bizi kendisiyle ile bakanlardan eylesin inşallah! Allah hepinizden razı olsun.
