close

EL FÂÂL

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını anlamaya çalışıyorduk. Yani rabbimizi tanımaya çalışıyorduk. Kur’an-ı Kerim’de Allah kendini nasıl tanıtmışsa öyle tanımaya çalışıyorduk. 17. Esma olan Allah’ın Fââl ismine gelmiş bulunuyoruz.

Fââl demek sonsuzca yapan, yaratan, eden, işleyen, icra eden, her şeyi dilediği zamanda, dilediği mekânda, dilediği gibi, eşsiz ve benzersiz yapan demektir. “Fââl” fiil yani yapmak demektir. Kelime itibariyle amel etmek başka fiil başkadır, sanat başka fiil başkadır, inşa etmek başka fiil başkadır, “halk” yaratmak, “ceale” kılmak başka fiil başkadır. Yani Allah’ın Fââl ismi bunlardan farklıdır.

Allah Rahman Suresi’nde buyuruyor; “Allah her an bir şeendedir.”319 Allah her an, her gün bir şeendedir, bir iştedir. Eğer Allah her anda bir işteyse hayatımızın her anına da müdahale ediyor demektir. Allah’ın müdahale etmediği hiçbir an yok demektir. Bununla beraber kuluna cüz’i irade (tercih etme hakkı) vermiştir. Kul nasıl tercih ederse Allah da onun tercihine göre o işe Fââl ismiyle tecelli edip onu yapar.

Önce Allah nasıl kendini Fââl olarak tanıtmışsa öyle anlamaya çalışalım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

İnnehu huve yubdiu ve yuîd:320 “O, ilk olarak yaratandır, sonra yaratmayı tekrar edendir.” Bir yaratıyor, sonra o yaratmayı tekrar ediyor. Yani her an bir işte, her an bir tecellidedir. Ve huvel ğafûrul vedûd:321 “O, ğafur ve vedud’tur.” Her işinde vedudtur seviyor, sevdiği için yeniden tekrar ediyor. Bununla beraber ğafurdur, eğer mağfiret etmese varlığı yok etmesi gerekirdi. Allah ayeti kerimede buyuruyor; “eğer Allah insanların günahlarına göre muamele etseydi yeryüzünde canlı varlık bırakmaması gerekirdi (yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı).”322 Ama ğafurdur, mağfiret eder. Ondan dolayı yaratmaya da devam eder; yani Fââl isminin tecellisi devam eder. Zul arşil mecîd:323 “O, şerefli arşın sahibidir.” Bütün şeref ona aittir. Bununla beraber Allah hitabı kullarına yapıyor, kullarını şereflendirmeyi diliyor. Fa’âlun limâ yurîd:324 “O, fââldır.” O, daimi olarak tecelli edendir, işi yapandır.

“Lima yurîd” dilediği gibi, dilediği şekilde, nasıl diliyorsa öyle yapan demektir. Yani Allah hiç kimseye uymaz, hiç kimseye de tabi olmaz. Nasıl dilerse öyle yapar. Eğer biri; “Allah benim istediğim gibi yapsın” derse “Allah fââldır ve dilediği gibi yapandır, hiç kimseye uymayandır” dedi. Böyle bir şey düşünmeyin dendi yani. Kulun, kul olarak, Allah’a âbd olarak Allah’a uyması lazım, itaat etmesi lazım. Eğer Allah’ı rab olarak kabul etmişsek unutmayalım ki o, fââldır. Rububiyetinin tecellisi Fââl ismiyle beraber tecelli eder, işi o yapar ve işini kimseye bırakmaz.

Bir de Hud Suresi 106. ve 107. ayetlerde geçiyor. Fe emmellezîne şekû fe fîn nâri: “O şakiler ateşin içindedirler.” Şaki demek haktan ayrılmış olanlar demektir. Kendi kafasına göre hareket edenler, yaşayanlar demektir. Haktan ayrılmış olanlar ateşin içindedirler. Çünkü hak Allah’ın buyurduğudur, hak Allah’ın kelamıdır, hak Peygamberin yaşadığıdır.

Lehum fîhâ zefîrun ve şehîk:325 “Onların orada iniltileri vardır (inlerler).” Onların orada çok farklı bir nefes alıp vermeleri vardır. Zefir; eşeğin nefes almasına denir. Şehik de eşeğin ses çıkarırken verdiği nefese denir. Yani onlar orada eşekler gibi ses çıkarırlar.

Hâlidîne fîhâ: “Onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Mâ dâmetis semâvâtu vel'ardu: “Yerler ve gökler durdukça.” İllâ mâ şâe rabbuk: “Ancak senin rabbinin diledikleri müstesna.” İnne rabbeke fe'âlun limâ yurîd:326 “Senin rabbin dilediğini yapandır, fââldır.” buyurdu.

Aynı şeyi Allah cennetlikler için de söyler. Yerlerle gökler durdukça onlar orada kalırlar. Yani ebediyen kalırlar.

Lâ yus’elu ammâ yef’alu: “Ona yaptığından sorulmaz.” Hiç kimse Allah’a bunu neden yaptın diye hesap soramaz. Ve hum yus’elûn:327 “Onlara ise sorulur.” Kim neyi yaparsa Allah; “bunu neden yaptın?” diye hesabını sorar, buyurdu.

Tilker rusulu faddalnâ ba’dahum alâ ba’din: “Biz resullerin bir kısmını bir kısmından faziletli (üstün) kıldık.” Minhum men kellemallâhu: “Onların bir kısmıyla Allah konuşmuştur.” Ve rafea ba’dahum derecât: “Onlardan bir kısmının derecelerini yükseltmiştir.”

Ve âteynâ îsâbne meryemel beyyinâti: “Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik.” Ve eyyednâhu bi rûhil kudus: “Onu Ruhul Kudus’la destekledik.” Ve lev şâallâhu: “Eğer Allah dileseydi” Maktetelellezîne min ba’dihim min ba’di: “Onların ümmetleri birbirlerini öldürmezlerdi.” Mâ câethumul beyyinâtu: “Kendilerine o beyyineler (Allah’ın ayetleri) geldikten sonra.” Ve lâkinihtelefû: “Ama onlar ihtilafa düştüler.” Fe minhum men âmene: “Onlardan bir kısmı iman etti.” Ve minhum men kefere: “Bir kısmı da kâfir oldu.” Ve lev şâallâhu maktetelû: “Eğer Allah dileseydi onlar (birbirleriyle savaşmaz) birbirlerini öldürmezlerdi.” Ve lâkinnallâhe yef’alu mâ yurîd:328 “Ama Allah dilediğini yapandır.” buyurdu.

Allah kullarına cüz’i irade vermiş tercihi onlara bırakmıştır. Eğer Allah dileseydi bütün insanlar iman ederdi, savaşmazlardı ve ihtilafa da düşmezlerdi, dedi. Fakat Allah tercihi kullarına bıraktı ve bir kısmı iman etti, bir kısmı da kâfir oldu, diye buyurdu.

Devamında Allah, Yâ eyyûhellezîne âmenû enfikû mimmâ razaknâkum: “Ey iman edenler! (iman ettiğini iddia edenler!) Size rızık olarak verdiğimizden infak edin.” Min kabli en ye’tiye yevmun lâ bey’un fîhi ve lâ hulletun ve lâ şefâatun: “İçinde alışverişin, dostluğun, şefaatin bulunmadığı o gün gelmeden önce bunu yapın.” Vel kâfirûne humuz zâlimûn:329 “Kâfirler zalimlerin ta kendileridir (kâfirler kendi kendine zulmedenlerdir).”

Kâle rabbi ennâ yekûnu lî gulâmun: Bu Hz. Zekeriya (a.s)’ın; “ya rabbi bana bir evlat ver” dediğinde Allah’ın ona Yahya (a.s)’ı müjdelemesiyle ilgili ayettir. Hz. Zekeriya (a.s) dedi ki; “ya rabbi benim nasıl oğlum olabilir?” Ve kad beleganiyel kiberu: “Bana ihtiyarlık gelmiş, yaşlanmışım” Vemraetî âkir: “(Benim) zevcem de kısırdır.” Kale: “Allah buyurdu ki” Kezâlik: “Bu böyledir” Allâhu yef’alu mâ yeşâ:330 “Allah dilediğini yapandır.” dedi.

Fââl ismi aynı zamanda Efalu’l Husna’dandır, “Yef’alu” Allah “dilediği gibi yapandır.”

İnnallâhe yudhılullezîne âmenû ve amilûs sâlihâti cennâtin tecrî min tahtihel enhâru: “Allah, iman edip salih amel işleyenleri altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacak.” İnnallâhe yef’alu mâ yurîd:331 “Allah dilediğini yapar.”

Ve lâ tekûlenne li şey'in innî fâilun zâlike gadâ: “Kesinlikle herhangi bir konuda yarın şunu şöyle yaparım deme!” İllâ en yeşâallâhu: “Ancak inşallah demeden” Allah dilerse demeden yarın şunu şöyle yaparım deme! Vezkur rabbeke izâ nesîte: “Eğer unutursan rabbini zikret.” Ve kul: “De ki” Asâ en yehdiyeni rabbî: “Umarım ki rabbim beni hidayete erdirir.” Li akrabe min hâzâ reşedâ:332 “Bundan daha yakın bir rüşte beni erdirir.” Allah; “fââl olan benim, yarın şunu şöyle yaparım deme, ancak Allah dilerse de” buyurdu.

Kullu men aleyhâ fân:333 “Her ne varsa hepsi fanidir.” Her ne varsa hepsi yok olucudur. Ve yebkâ vechu rabbike zûl celâli vel ikrâm:334 “Ancak celal ve ikram sahibi olan rabbinin zatı, cemali bakidir.” Fe bi eyyi âlâi rabbikumâ tukezzibân:335 “Rabbinizin hangi nimetini yalanlayacaksınız.” Yes’ eluhu men fis semâvâti vel ard: “Yerde gökte her ne varsa hepsi onu ister (hepsi Allah’ı ister).” Kulle yevmin huve fî şe’n:336 “O, her an bir şeendedir.” buyurdu.

Fani olan her şey baki olanı istiyor; ama Allah insandan kendi iradesiyle rabbini tercih etmesini istiyor. “Yes’eluhu” onu ister. Ondan ister değil, onu ister. “Men fissemavati fil erd” Göklerde, yerde kim varsa, canlı olarak irade sahibi kim varsa hepsi onu ister, rabbini ister. Hepsi ona koşar. Kulle yevmin huve fi şe’n: “O, her an bir iştedir.” Peki, ne yapar? -Kendisini isteyenlerin yolunu açar kendisine gelsin diye, kendisine varsın diye.

Devamında; Fe bi eyyi âlâi rabbikumâ tukezzibân: “O halde rabbinizin hangi nimetini yalanlayabilirsiniz.” Se nefruğu lekum eyyuhes sekalân:337 “(Ey insan ve cin topluluğu!) Yakında hesabınızı ele alacağız.” Ey iki ağırlık sahibi! Ey iki ağırlığı taşıyan! Yakında hesabını göreceğiz, yakında seni ağırlığından kurtaracağız. “Senefruğu” Fariğ olmak demek kurtulmak demektir. “Seni yakında kurtaracağız.” dedi. “Eyyuhessekelan” Çift ağırlık, iki ağırlık demektir. “Seni iki ağırlığından da kurtaracağız.” Fe bi eyyi âlâi rabbikumâ tukezzibân: “ O halde rabbinizin hangi nimetini yalanlayabilirsiniz.”

İki ağırlık demek; bir dünya hayatına ait olan ağırlık, bir de ahirete, ebedi hayata ait olan ağırlık demektir. Bu bir bedenin sorumluluğunun ağırlığı, bir de ruhun sorumluluğunun ağırlığıdır. İnsan ölünce her iki ağırlığı da bırakmış olur.

Kellâ bel tuhıbbûnel âcileh:338 Allah “hayır” dedi, “siz acele geleni, dünya hayatını seviyorsunuz.” Ve tezerûnel âhıreh:339 “Ahiret işlerini de bırakıyorsunuz (geciktiriyorsunuz).”

Vucûhun yevme izin nâdıreh:340 “O gün nice yüzler vardır ki parlar (nimetin sevinciyle parlar).” İlâ rabbihâ nâzıreh:341 “Ve onlar rablerine nazar ederler (rabbinin cemalini müşahede ederler).”

Ve vucûhun yevme izin bâsireth:342 “O gün nice yüzler de var ki kararacak (somurtup kalacak).” Tezunnu en yuf’ale bihâ fâkıreh:343 “Anlayacak ki kendisine bel kıran bir bela gelecek.” Bunu anlayacak, dehşet içinde bunu anlayacak.

Kellâ izâ belegatit terâkıy:344 Allah “hayır” dedi, “Can köprücük kemiğine dayanır (ölüm anında).” Ve kîle men râk:345 “Ona denilir ki; senin üzerine okuyacak, (seni iyileştirecek) kimdir?” Kim seni kurtaracak bu halden!

Ve zanne ennehul firâk:346 “O, artık bunun gerçek bir ayrılış olduğunu anlar.” O ölecek olan bunu anlar. Velteffetis sâku bis sâk:347 “Bacak bacağa dolaşır.” İlâ rabbike yevme izinil mesâk:348 “O gün sevk olunacak yer rabbinedir.” O gün herkes rabbine sevk olur.

Fe lâ saddeka ve lâ sallâ:349 “Fakat o sadaka vermedi ve namaz da kılmadı.” Ve lâkin kezzebe ve tevellâ:350 “Ama hem yalanladı hem de yüz çevirdi.” Allah’ın ayetlerini, sözünü yalanladı ve yüz çevirdi. Summe zehebe ilâ ehlihî yetemettâ:351 “Sonra kibirlenerek (böbürlenerek) ehline gitti (döndü).”

Evlâ leke fe evlâ:352 “Yazıklar olsun, yazık sana!” Summe evlâ leke fe evlâ:353 “Sonra bir daha yazıklar olsun sana!”

E yahsebul’insânu en yutreke sudâ:354 “İnsan başıboş bırakılacağını mı zannetti (öyle mi zannediyordu).” E lem yeku nutfeten min menî yin yumnâ:355 “Kendisi dökülen bir nutfeden değil miydi?”

Summe kâne alakaten: “Sonra o bir kan pıhtısı oldu.” Fe halaka fe sevvâ:356 “Sonra onu yarattı ve ona şekil verdi.” Fe ceale minhuz zevceyniz zekere vel unsâ:357 “Sonra onları erkek ve dişi olarak bir çift yarattı.” E leyse zâlike bi kâdirin alâ en yuhyiyel mevtâ:358 “Bunları yapan insanları tekrar diriltmeye kadir değil midir?” Elbette ki kadirdir...

Allah “yazıklar olsun” dedi, kime yazıklar olsun; sadaka vermeyene, namaz kılmayana, Allah’ın ayetlerini dinlemeyip dönene, onu ciddiye almayana, yalan sayana.

Zaten Allah’ın Fââl ismi yapan demekti ve Allah her anda fââl olandır; ama Allah rahman olarak fââldır, vedud olarak fââldır, ğafur olarak fââldır. Neyi yaparsa yapsın onun bütün isimleri Fââl ismiyle tecelli eder.

Fââl ismi Allah’ın bütün Esmau’l Husna’sında tecelli eder. Bütün varlığı varlıkta durdurup nasıl bir muamele yapılması gerekiyorsa Fââl ismiyle öyle tecelli edip öyle muamele eder. Onun için Allah’ın Fââl isminin tecelli etmediği ne bir an, ne bir alan ne de bir yer vardır.

Eğer biri Allah’ın Fââl ismi burada tecelli etmesin; yani “Allah bizim işimize karışmasın, ben ne yapacağımı daha iyi bilirim” diyorsa kendini oraya ilah olarak koymuştur. Eğer birilerine uyuyorsa kendine göre, kafasına göre oraya Allah’ın yerine bir ilah atamış demektir.

Eğer her işte Allah’ın bir müdahalesi varsa bu durumda kulun cüz’i iradesi nasıl tecelli eder?

Allah’ın Kadir ismine sıra geldiğinde kader bölümünü inşallah anlatacağız, izah edeceğiz. Allah kuluna irade vermiştir, onun irade etmesini dilemiştir. Muameleyi de ona göre yapar. Bunun için Allah peygamber gönderiyor, kitap gönderiyor ne yapması gerektiğini, iradesini nasıl kullanması gerektiğini ona öğretiyor. Senin iraden benim irademe tabi olsun diyor. Mü’min olmak budur, diyor. Neticede iradesini Allah’ın iradesine tabi kılan mü’mindir.

Ama kul iradesini Allah’tan ayırırsa ne olur?

İradesini şeytana tabi eder. Nefsin arzularına, isteklerine tabi eder. Dolayısıyla şeytanı, nefsinin arzularını, isteklerini ilah edinmiş olur. Yani Allah’ı kabul etmeyince kendine başka ilahlar edinmiş olur. Bu, Allah’a şirk koşmaktır.

Hayatımızın herhangi bir yerinde, o isterse ailemiz içinde olsun, ister işimizde olsun, ister kazanırken, ister harcarken, ister öğrenirken, ister konuşurken olsun o fark etmiyor, irademizi Allah’ın iradesine tabi edip “o benden nasıl istiyor” deyip ona uymuyorsak kendimizi ilah olarak kabul etmişiz, demektir.

Allah’ın Fââl isminin kulda tecelli etmesi için kulun önce iradesini Allah’ın iradesine tabi etmesi lazım. Aynı şekilde bütün azalarını Allah’ın emrettiği gibi kullanması lazım ki Allah’ın Fââl ismi onda tecelli etsin.

Nasıl?

Bakarken Allah ile bakmalıdır, dinlerken Allah ile dinlemeli, düşünürken Allah ile düşünmeli, konuşurken Allah ile konuşmalıdır, işi yaparken de Allah ile yapmalı, hesabı Allah’a göre yapmalıdır.

Kul, Allah ile nasıl bakar, nasıl bakmalıdır?

Hikmetle bakmalıdır. “Rabbim bu durumda benden ne istiyor, nasıl yapmamı istiyor, nasıl yaparsam benden razı olur, nasıl yaparsam beni sever” dediyse diyebildiyse Allah ile bakmıştır. Herhangi bir şeyi dinlerken de, Allah’ın ayetlerini, hükmünü dinlerken de düşünürken de konuşurken de bu böyledir. Kul Allah’ı kabul etmeli, Allah’a halife olmalı ve Allah adına iş görmelidir.

Ama Allah adına değil de nefsi adına, şeytan adına, birileri adına; düşünürse, konuşursa, bakarsa, işitirse, görürse kendini ya da birilerini Allah’a şirk koşmuş, onu Allah’ın yerine koymuş olur ve Allah da bunu kabul etmez.

Allah fââldir, her anda bir şeendedir, her anda bir iştedir. Esmasıyla, bütün isimleriyle bir iştedir.

İnsanın Allah’a halife olabilmesi için Allah’ın isimleriyle isimlenmesi, o isimlerle hayatını yaşaması gerekir; yani rahman olarak, rahim olarak, kerim olarak, afuvv olarak, rezzak olarak hayatını yaşaması gerekir. Böyle olursa Allah’a halife olur. Değilse, böyle bir derdi, böyle bir hesabı yoksa Allah’a nasıl halife olabilir! Nasıl halife olur!

Eğer birinin ameli onu cennete götürüyorsa, ona Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini kazandırıyorsa bu kişi işi Allah ile yapıyor, Allah’ın emrettiği gibi yapıyor, kendini Allah’a ait görüyor demektir. Böyle biri Allah ile bakar, Allah ile dinler, Allah ile düşünür, Allah ile konuşur.

Yahudiler; “Allah dünyayı, yeri ve göğü 6 günde yarattı, sonra arşa çekildi dinlendi” dediler. Bu onların inanışlarıdır. Kendilerine göre cumartesi günü iş bitti, Allah işi insana bıraktı, onun için; “dünyada biz istediğimiz gibi yaparız, ama cumartesi günü hiçbir iş yapmayız.” dediler.

Niye?

“Allah o gün dinlenmiştir, biz de dinleniyoruz.” derler. Hatta öyle ki gerçekten hiçbir iş yapmıyorlar çünkü imanları bunu gerektiriyor. Zahiri olarak bir iş yapmadıkları gibi o gün yüzlerce, binlerce insanı öldürmek de serbesttir. İş çığırından çıkınca böyle olur.

Müşrikler de eğer Allah dileseydi biz şirk koşmazdık dediler. Cüz’i iradeyi, sorumluluğu inkâr ettiler. Allah kuluna; “Ben sana irade vermişim, tercih hakkı vermişim, istersen beni tercih edersin istersen şeytanı tercih edersin” dedi. Ama insan; “ben iradeyi kabul etmiyorum, sorumluluğu kabul etmiyorum, iradem sende kalsın ya rabbi” dese ona ne denir?

“Allah sana ikramda bulunmuş, sen varlık olasın, Hz. İnsan olasın diye sana bu iradeyi vermiştir. Seni meleklerden üstün hale getiren senin bu iradendir, bu tercihindir. Allah’ın emrettiği gibi, sevdiği gibi olmaya çalışırken sana kazandıran bu tercihinle beraber cihadın, yani mücadelendir. Kendi kendinle yaptığın mücadelendir.” denir.

“Kendini bize kısaca tanıtır mısın ya Resulullah?” diyen bir bedeviye; Resulullah (s.a.v) Efendimiz; “sermayem Marifetullah, kazancım Muhabbetullah, dinimin aslı da akıldır.” buyurdu.

Önce aklı kullanmak gerekiyor, sonra sermayeyi kullanıp kazanman gerekiyor. Sermaye marifetullahtır, Allah’ı tanımaktır. Allah’ı tanıdıkça muhabbetullahı kazanırsın, Allah’ın sevgisini kazanırsın. Yani sen Allah’ı seversin Allah da seni sever. İşin özü budur. Kısaca beni böyle tanı, dedi. Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, ticaret yapıyor; muhabbetin ticaretini.

Ne buyuruyordu kudsi hadiste; “kulum kendisine farz kıldığım ibadetlerle en güzel şekilde bana yaklaşır, diğerleriyle yaklaşmaya devam eder. Kulum bana yaklaştıkça beni sever, o beni sevince ben de onu severim. Ben bir kulumu sevdiğimde o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle bilir.” Yani Allah’ın Esmau’l Husna’sı onda tecelli eder.

Her zaman için mutlaka iman da vardır küfür de vardır, hak da vardır batıl da vardır. İmtihan gereği Allah böyle dilemiştir. Herkes kendi tercihini kendisi yapar.

Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de Allah’ın Fââl ismi nasıl tecelli etmiştir?

Allah ona peygamberlik vermeden önce herkes ona ne diyordu? “Muhammed-ul emin”, güvenilir Muhammed. Bununla beraber herkes onu severdi, ona kıymet değer verirdi, akıllıdır derdi. Ne zaman ki Allah’a davet etti ne dediler ona? Deli dediler, mecnun dediler, kendini şaşırmış dediler. Niye? Hâlbuki insan aynı insan. Çünkü önce faal durumda değildi, davet etmiyordu. Sadece kendine iyiydi, birilerine gel sen de iyi ol, demiyordu.

Allah Fââl’dır. Fââl’ın tersi de atıl durumda olmaktır. İyilik de iki kısımdır. Bir, faal (aktif) iyi bir de pasif iyi vardır. Resulullah (s.a.v) Efendimiz pasif iyiyken herkes ona Muhammed-ul emin deyip değer verirdi. Ne zaman ki aktif iyi oldu, iyiliğe, iyi olmaya davet etti; şirki, küfrü temizlemeye kalkıştı, şirk ehli, küfür ehli ona düşman oldu. Bu durum her zaman böyledir.

Eğer küfre, şirke dokunmazsan, nifaka, münafıklığa dokunmazsan ve iyiysen herkes seni sever. Ne zaman ki; ona dokundun şirk ehli, küfür ehli, nifak ehli sana düşman olur. Nitekim Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e her türlü düşmanlığı yaptılar, her türlü işkenceyi yaptılar, memleketinden çıkardılar. Neden? -Gelin siz de Allah’a iman edin, siz de cennete girin, dediği için. Allah’ı rab olarak kabul edin dediği için, Allah rahman ve rahimdir dediği için. Başka bir şey için değil.

Önce insan kendisi için faal olmalıdır; yani çalışır durumda olmalıdır. Önce aklını kendisi için çalıştırmalıdır. “Ben ebedi hayatımı nasıl kazanırım, Allah’a nasıl halife olur, nasıl dost olurum” deyip aklını kullanmalıdır. Eğer insan aklını böyle kullanmıyorsa aklı yok mesabesinde demektir. Birine akılsız dediğimizde onun aklı olmadığı için değil aklını kullanmadığı için bu sözü söylüyoruz. Nihayetinde Allah’ın ayetlerini anlamada kullanılmayan bir akıl kullanılmamış bir akıldır. Pasif durumda değil, atıl durumdaki bir akıldır. Allah böylelerine akılsız, dedi…

Ne buyurdu ayeti kerimede; “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan insanlardır.”359 Akıl var ama kullanılmıyor; ebedi hayatı kazanmada kullanmıyor, Allah’ın ayetlerini, Allah’ın kelamını anlamada kullanmıyor tefekkür etmiyor, düşünmüyor, gerekeni yapmaya çalışmıyor. Allah bunlara canlıların en kötüsü dedi. Ayrıca insanın iradesini kullanıp tercihini de yapması gerekir. Biri aklını kullanmadıysa tercih de yapamaz. Bu yüzden aklı sonuna kadar kullanmak lazım ki tercih yapabilelim. Aklını kullanmayan biri tercih yaptığında bile tercihi yarım yamalak olur.

Bakıldığında; “ben Allah’ın rızasını istiyorum.” diyor üç adım ileri atıyor on adım başka tarafa gidiyor. Üç gün namaz kılıyor on gün kılamıyor. İki gün Allah diyor sonra bakıyorsun başka bir yerde başka bir yanlışın peşinde koşuyor. Böyle biri karar verememiş, hedefi belirleyememiş, aklını kullanmamıştır. Şayet aklını kullansaydı aklı ona yolu gösterir, doğru tercihi yaptırırdı. Yeteri kadar düşünmediği, tefekkür etmediği; yani aklı Fââl isminin tecellisine mazhar olmadığı için bu haldedir.

Akıl eğer faal olmaz, çalışır durumda olmazsa diğer organlar da ona göre hal alır. Gözü kör olur, kulağı sağır olur, dili de lâl olur. Allah öyle buyurdu; “onlar kördürler görmezler, sağırdırlar işitmezler, kalpleri var anlamazlar (fehmetmezler).”360

Peki, neden?

Aklını kullanmıyor, kullanamıyor, hikmetle bakamıyor, hikmeti dinleyemiyor, tefekkür edemiyor, düşünemiyor da ondan. Kendi kendine zulmetmiş kendini öldürüyor. Birinin aklı çalışmıyorsa, gözü görmüyorsa, kulağı işitmiyorsa, aklı da kalbi de fehmetmiyorsa o kişi ölüdür.

Allah öyle buyurdu; “resulüm ölülere sen mi işittireceksin (onlar ölüdür).”361

Ölü budur, peki diri kimdir?

Diri; Allah diyendir, rabbini isteyendir, rabbini dileyendir. Neyi istediğini, neyin peşinden koştuğunu bilendir, ebedi hayata hazırlıklı olandır, hazırlanandır. Allah gel dediğinde de sevgiliye gider gibi gidendir.

Öteki aklını kullanamamış, aklını, ebedi hayatını kazanmak için faaliyete geçirmemiştir; ama baktığımızda bütün peygamberler ve bütün peygamberlerle beraber olanların hepsi de faal durumdadır, hepsi de koşar. Hepsi hayatını ortaya koymuş, Allah’ın rızasını, ebedi hayatını kazanmak için Allah’a koşar. Onun için herkesin kendisine bakması lazım, acaba faal durumda mıdır, pasif durumda mıdır yoksa atıl durumda mıdır!

Bir de faal olmayan iman, faal olmayan gönül ve faal olmayan ruh vardır.

Allah öyle buyurdu; “iman etmeyenler ya da imanlarından bir fayda görmeyenler.”362 Kim fayda görmüyor imanından? -İmanı faal olmayanlar. Eğer birinin imanı kendisini harekete geçirmiyorsa bu iman faal bir iman değildir. Bu kul, Allah’ın Fââl isminin tecellisine mazhar olmamış bir kuldur. İman faal olmayınca ona ibadeti yaptırmaz, Allah’ın rızasını kazandırmak için ona o çabayı, gayreti sarf ettirmez, ettiremez, çünkü gücü yoktur.

Eğer faal durumda olursa ne üretir? -İman üretir, aşk üretir, muhabbet üretir ve onu harekete geçirir, ona yaptırır. Eğer Allah’ın Fââl ismi bir kulda tecelli etmezse o kul gerektiği gibi aklını kullanamaz, iradesini kullanamaz. Gözünü, kulağını, dilini, elini, ayağını Allah yolunda kullanamaz. Kendini şeytana teslim etmişse şeytan onu kullanır. Bütün bu organlarını şeytanın yolunda kullanır. Eğer bir organ Allah yolunda kullanılmıyorsa şeytan onu kullanır. O, boş kalmaz.

Bakacağız, Allah’ın Fââl ismi bizde tecelli etmiş mi etmemiş mi, Allah ile hareket ediyor muyuz, etmiyor muyuz, Allah ile bakıyor muyuz, bakmıyor muyuz, baktığımız her yerde Allah’ın hikmetini görmeye çalışıyor muyuz, çalışmıyor muyuz, görüyor muyuz, görmüyor muyuz!

Bir de Allah ne buyurdu; “inşallah demeden (Allah dilerse demeden), yarın şunu şöyle yaparım deme.”363

Allah her şeyi ihata etmiştir. Her şey Allah’ın kudretindedir ve her anda her şeyi yapan odur. Kul bir şey yapıyorsa onun verdiğiyle yapıyordur. Allah’ın kendisine verdiği iradeyle, güçle yapıyordur. Bu gücü kullanmasını, bu tercihi yapmasını Allah dilemiştir. Ne buyuruyordu ayeti kerimede; “Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.”364 Yani Allah sizin dilemenizi dilemiştir. Allah’ın kulunun dilemesini dilemesi Allah’ın dilemesidir. Allah diledi ama kuluna bir de dileme hakkı verdi, hadi tercihini yap dedi.

Resulullah (s.a.v) Efendimiz anlatıyordu; “Kıyamet günü Hz. İbrahim (a.s) diyecek ki; ya rabbi dünyada beni şereflendirdin, ahirette de beni şereflendirdin ama bugün babamı cehenneme gönderiyorsun. Bu benim için bir eksiklik olmaz mı? -Allah buyurur ki; o, bana isyan etmiştir. Bu senin için bir eksiklik olmaz (bu seninle ilgili değildir). Devamında Hz. İbrahim (a.s)’a; ayağının altına bak, yere bak. Bakınca; babası Azer’i gördü. Kana bulanmış bir hayvan olarak gördü onu. Allah buyurdu ki; cehenneme götürün onu.”

Eğer insan, insan olmayı tercih etmezse mutlaka bir hayvan olur. Bir hayvanın hali onda ağır gelir, ona ağır basar. Ahirette cehenneme bir hayvan olarak götürülür. İnsanlar cehenneme gitmez, hayvan gibi olanlar cehenneme gider.

En kâmil manadaki insan, Hz. İnsan kimdir?

Resulullah (s.a.v) Efendimizdir. Devamında peygamberler ve onlarla beraber olanlar ve sahabelerdir. Bize düşen onları kendimize örnek almak, onlar gibi Hz. İnsan olmaya çalışmaktır. Kendi bildiğimiz gibi değil ya da “kimsenin hakkını yemedik, kimseye zulmetmedik biz cennete gideriz” diyerek değil. Çünkü bu kendini kandırmaktır, şeytanın insanı kandırmasıdır.

Allah Fââl’dır. Allah’ın bütün Esmau’l Husna’sı kulda tecelli eder, etmelidir. İsimler ne kadar tecelli etmişse kişi o kadar kâmil insan, Hz. İnsandır. Çünkü dünya ahiretin tarlasıdır.

Allah’ın tembel diye bir ismi var mıdır? Böyle bir isim olur mu? Haşa! Eğer biri ebedi hayatı için tembellik yapıyorsa bu durumda Allah’tan uzaktır, hem de bütün isimlerinden uzaktır. Allah Fââl’dır, her an bir şeendedir, her an bir iştedir.

Ne buyuruyordu İnşirah Suresi’nde; Fe izâ fereğte fensab: “Ne zaman bir işten boşaldınsa (bir işi bitirdinse), hemen” Ve ila rabbike ferğab: “Rabbine rağbet et!” Rağbetin rabbine olsun, Ona koş! Hemen onun rızasını kazanmak için, onu kazanmak için yeni bir işe koyul, dedi.

“Ben işi bitirdim, hallettim bu kadar yeter” deme. Yani “bu namazı kıldım bitirdim.” deyip işi bitirdim deme. Kazanmaya devam et, Rabbine olan rağbetin devam etsin. Allah demeye devam et, onun hesabını yapmaya devam et. Zikretmeye devam et, iyilik yapmaya devam et. Bir iş bitince başka bir işe devam et. Ne için? -Rabbin için.

Allah hepimizi gerçek manada iman edenlerden eylesin! Allah bizi münafıklardan eylemesin, ikiyüzlü olanlardan eylemesin! Allah’ın emrini, hükmünü kabul edenlerden eylesin! Hayatı bir imtihan olarak görüp imtihanı kabul edenlerden eylesin! İmtihanı kazanmaya çalışanlardan eylesin! İmtihanı kazananlardan eylesin! Allah bütünüyle bizi sevmeden, bizden razı olmadan bizi huzura almasın inşallah! Bizi huzura alırken bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura alsın inşallah! Allah bizi huzurunda mahcup eylemesin!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Rahman/29 ↩
  2. Buruc /13 ↩
  3. Buruc /14 ↩
  4. Fatır /45 ↩
  5. Buruc /15 ↩
  6. Buruc /16 ↩
  7. Hud /106 ↩
  8. Hud /107 ↩
  9. Enbiya /23 ↩
  10. Bakara /253 ↩
  11. Bakara/254 ↩
  12. Âli İmrân /40 ↩
  13. Hacc /14 ↩
  14. Kehf /24 ↩
  15. Rahman /26 ↩
  16. Rahman /27 ↩
  17. Rahman /28 ↩
  18. Rahman /29 ↩
  19. Rahman /31 ↩
  20. Kıyamet /20 ↩
  21. Kıyamet /21 ↩
  22. Kıyamet /22 ↩
  23. Kıyamet /23 ↩
  24. Kıyamet /24 ↩
  25. Kıyamet /25 ↩
  26. Kıyamet /26 ↩
  27. Kıyamet /27 ↩
  28. Kıyamet /28 ↩
  29. Kıyamet /29 ↩
  30. Kıyamet /30 ↩
  31. Kıyamet /31 ↩
  32. Kıyamet /32 ↩
  33. Kıyamet /33 ↩
  34. Kıyamet /34 ↩
  35. Kıyamet /35 ↩
  36. Kıyamet /36 ↩
  37. Kıyamet /37 ↩
  38. Kıyamet /38 ↩
  39. Kıyamet /39 ↩
  40. Kıyamet /40 ↩
  41. Enfal /22 ↩
  42. Araf /179 ↩
  43. Yunus /42 ↩
  44. En’âm /158 ↩
  45. Kehf /24 ↩
  46. İnsan /30 ↩