EL VEDUD
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın Vedud ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Vedud demek; sevmek, istemek, tercih etmek, saf aşk, muhabbet ve sevgi demektir.
Allah’ın Vedud isminin tecellisi zati bir tecellidir. Karşılıksız bir tecelli, karşılıksız bir sevgi demektir. Allah sever ve yaratır; kul ise bir şeyi o var olunca sever. Biri yaratanın sevgisi diğeri ise; “hub”287 yani mahlûkun sevgisidir.
Allah’ın bütün isimleri sadece kul içindir, kula, mahlûka aittir. Bir tek Allah’ın Vedud ismi çift taraflıdır. Örnek vermek gerekirse; Allah rabdır terbiye eder; ama terbiyeyi istemez. Rahman ve rahimdir merhamet eder; ama merhameti istemez. Allah maliktir mülkün sahibidir, ikram eder; ama ikram edilmeyi istemez. Bütün isimler böyledir; yalnız Allah’ın Vedud ismi bu şekilde değildir.
Allah vedud’tur, en çok sevendir. Bununla beraber sevilmeyi isteyen ve sevilmeyi de sevendir. Allah sever, sevilmeyi de ister. Bu aynı zamanda imandır. Allah’a iman etmek demek; Allah’ı sevmek demektir. Allah’ın Vedud isminin kulda tecelli etmesi demektir. Eğer biri Allah’ın Vedud isminden mahrumsa o ebediyen kaybetmiştir. Sadece dünyasını değil ahiretini de kaybetmiştir; çünkü insan sevdikçe insan olur, Hz. İnsan olur, büyür, insanı sevdikçe de insanlığı artar.
İnsanlığımızı arttırmak veya onu kaybetmek kendi elimizdedir. Onun için en büyüğe ait olan en büyük olmalıdır; yani en çok Allah sevilmelidir. Allah tevhitte asla ortak kabul etmez. Mabud Allah’tır, tapılması gereken Allah’tır; ama muhabbette bu böyle değildir. Allah sever, sevilmeyi de ister; fakat başkasını sevmeyin demez. Hiç kimseyi, hiçbir şeyi Allah’ı sever gibi sevmeyin288 der. Herhangi bir şeyi Allah’ı sever gibi seversek o şirk olur, Allah bunu kabul etmez; çünkü sevdiğimizi, Allah’ın önüne koymuş oluruz.
Allah; eşinizi, çocuğunuzu, ananızı, babanızı, kardeşinizi, insanları, mahlûkatı sevmeyin demez, tam tersine sevmeyi emreder.289 Sevginin şirk olabilmesi için korkuyla umutla birlikte olması gerekir; yani biri, birini hem seviyor hem ondan korkuyor hem de ondan umut ediyorsa bu şirk olur. Böyle bir sevgi, Allah’a ait olması gerekirken başkasına duyulan sevgi olmuş olur. Böyle sevenler de Allah’a karşı duyulması gerekeni bir kula duymuş ve onu Allah’a şirk koşmuş olur. Allah’ın dışında başkasına karşı duyulan sevgi, korku (haşyet) ve umudun üçü bir arada olursa o sevgi şirke döner.
Arapça’da iki harf aynı kelimede bulunursa o kelime tekrar edilen demektir. Tekrar, tekrar demektir. Allah’ın El Vedud isminde de iki tane “dal” harfi vardır. “Vedde” sözcüğü, dönüp dönüp aynı yere gelmek demektir. Bu bağlamda vedud; seven, bir daha seven anlamına gelir. Niye böyle döne döne seviyor? Çünkü kul, ters tarafa dönerek yanlış yaptığında Allah onu mağfiret edip seviyor. Allah, o kul sanki hiç yanlış yapmamış gibi ona dönüp onu da kendine döndürerek tekrar seviyor.
Biri, bir kula yanlış ya da nankörlük yaparsa o kul belki buna rağmen onu sever; ama bu tekrar eden yanlışlık yahut nankörlük yüzünden ondan ve ona duyduğu sevgiden vazgeçer; ancak Allah’ın Vedud isminin tecellisi böyle değildir. Kesintisizdir, tekrar tekrardır. Allah’ın sevgisi karşılıksız ve katıksızdır. Allah, kullarını tek bir şey dışında hiçbir karşılık beklemeden sever. O tek şey de Vedud ismine kulun karşılık vermesidir; yani Allah kuldan kulluğuna yakışacak şekilde kendisini sevmesini ister.
Eğer Allah sevmezse kul sevemez; çünkü kuldaki sevgi, muhabbet Allah’ın Vedud isminin tecellisidir. Allah sever aynı zamanda kuluna sevmeyi ve sevilmeyi de ikram eder. Ayetleri okuyunca hep beraber anlayacağız inşallah! Eğer insan Allah’ın yeryüzündeki halifesiyse bu durumda Allah’ın Vedud isminin onda tecelli etmesi, onun da sevmesi ve sevmeyi öğretmesi gerekir.
Allah’ın bazı isimleri çift taraflıdır. Esmayı anlarken anlatmaya çalışmıştık. Allah’ın bazı isimleri zata dönüktür, tamamen zata aittir. Mesela Allah’ın El Ehad ismi gibi. Bazı isimleri fiile, bazıları ise hem zata hem de fiile dönüktür. Allah’ın Vedud ismi hem zata hem fiile dönük olan isimdir. Eğer isim zata dönükse o isim Allah’ın zatıyla mevcuttur ve değişmez; ama fiile dönükse o değişir. Hem zata hem de fiile dönükse bu durumda Allah’ta değişmez fakat kula göre değişir.
Hem zata hem fiile dönük olan isimlerin kula göre değişmesi ne demektir?
O isimler kula göre tecelli eder. Kul, Allah’ı sevince Allah onun sevgisini arttırır, demektir. O; sevmek için çabasını, gayretini sarf ettikçe Allah da ona göre muamelede bulunur ve onun sevmesine göre Allah’ın Vedud isminin tecellisi onda farklı farklı tecelli eder; yani kul ne kadar seviyorsa Allah’ın Vedud ismi kulda o kadar tecelli eder, demektir.
Allah, kulunu severken Vedud ismiyle tecelli edip öyle sever; ama kul, Allah’ı severken kuldan Allah’a giden sevgi Vedud ismi; yani “vud” değil “hub”dur.
İkisi birbirinden farklıdır. Allah yaratırken sever, hatta sever öyle yaratır; ama kul var olanı sever. Kul bir şeyi seviyorsa mutlaka ondan bir beklentisi vardır. Allah’ı seviyorsa “Allah beni sevsin, bana ikram etsin” diye sever. Kulun sevgisi karşılıksız değildir. Kimi ve neyi severse sevsin bu böyledir.
Bir de Allah’ın Vedud ismiyle tecelli edip kuluna bu isimden ikram etmesi vardır. Sırası gelince onu da anlatacağız inşallah!
İnsandaki bütün azalar, organlar fanidir (geçicidir). Baki olan sadece gönüldür, Allah’ın ona nefhettiği ruhtur. Bütün organların bir sınırı vardır; ama gönlün sınırı yoktur.
Neden?
Allah hadisi kudside; “yere göğe sığmam, mü’min kulumun kalbine sığarım”290 diye buyurdu. Allah gönüle tecelli eder. Allah’ın bir gönüle tecelli etmesi için gönlün, Allah’ın muhabbetiyle genişlemesi gerekir. Gönlü muhabbetten başka genişleten hiçbir şey yoktur; yani gönlü genişleten tek şey muhabbettir. Kul, sevdikçe Allah onu arttırır, sevgisini verdikçe Allah o sevgiyi katlar ve Allah’ın sevgisine layık olur. Ne zamana kadar? -Bütünüyle muhabbet, aşk, Allah’ın saf sevgisi oluncaya kadar. Bütün âlem onun gönlüne sığıncaya kadar.
Kul saf aşk olduğunda ne olur?
Kul ile Allah arasındaki perde aşk perdesidir. Lakin aşk da bir perdedir. Bir gönül saf aşk olursa o zaman o perde yanar. Kul, rabbine vasıl olur, rabbiyle beraber olur. Bu nedenle vuslatın tek bir kapısı vardır; o da aşk kapısıdır. Vuslat için başka kapı yoktur! Kim o kapıdan girebilirse Allah’a vasıl olur.
Allah, insanı yaratırken zatıyla, sıfatıyla insana tecelli etmiştir. Tecelli ettiği bütün isimler tabiri caizse bir filiz gibidir. Tohum gibi değil bir filiz gibidir.
Allah, kulundan neyi istiyor?
İsimlerini büyütmesini, olgunlaştırıp onun meyvesini almasını ve isimlerinin kulun üzerinde tecelli etmesini istiyor. Eğer biri Allah’ın kendisine bahşettiği bu ihsanı, ikramı kabul etmez, onu hafife alırsa; yani o filizi çürütürse, kendine zulmetmiş ve kendini karanlıkta bırakmış olur.
Allah’ın bütün isimleri Vedud isminden tecelli eder. Allah’ın Vedud isminden önce İlah ismi vardır. Hepsi de Allah isminden tecelli eder. Allah merhamet eder; ama sevdiği için merhamet eder. Merhametinin, rahmetinin sebebi Allah’ın Vedud ismidir; yani sevgisidir. Allah rabdır; sevdiği için terbiye eder. Allah kerimdir; sevdiği için ikram eder. Allah affeder, mağfiret eder, sevdiği için affeder, mağfiret eder. Bütün isimler böyle Allah’ın Vedud isminden tecelli eder. İlah ismi de bütünüyle sevmek, aşk demektir. Allah’ın zat ismi de öyledir.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz buyuruyordu;
- Size en sağlam kulp nedir onu söyleyeyim mi? (Ona sarıldığınızda Allah’a dost olacağınız, sizin Allah’ı, Allah’ın da sizi seveceği kulp nedir biliyor musunuz?) diye sahabeye soruyor.
Sahabe;
- Allah ve resulü daha iyi bilir, deyince
Resulullah (s.a.v.);
- O, Allah’ı sevmektir, buyurdu.291
Allah’ı sevmek en sağlam kulptur. Biri ona sarılıp yapıştı mı ona bir şey olmaz. Mesela; Allah’ın isimlerinin nuru tecelli etti diyoruz. Esmanın nuru nasıl tecelli eder? -Esmanın nuru imanla tecelli eder. İman, sevmek demektir. Her şey dönüp Allah’ın Vedud isminin etrafında toplanır. Nerden yola çıkarsak çıkalım mutlaka Allah’ın Vedud ismine geliriz. Çünkü Allah vedud’tur; yani seviyor.
Allah’ın Vedud ismi en güzel, en kâmil manada kimin üzerinde görülür?
Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, peygamberlerin ve sahabelerin üzerinde görülür. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz insanları Allah’a ve imana davet edince müşrikler ona her türlü işkenceyi, zulmü ve hakareti yaptı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i, memleketinden kovdular, öldürmek için başına ödül koydular, Taif’te taşladılar, Uhud’ta dişi kırılmış ve kendisi yaralanmıştı. -Sadece diş deniyor oysaki üzerinde en az elli tane yara izi vardı. -O arada sahabeden biri diyor ki;
- Ya Resulullah! Artık bir beddua etmeyecek misin bunlara?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz durup elini kaldırdı. Sahabe tamam bunların hepsi helak olacak, dedi. Çünkü bir peygamber kavmi için beddua ederse Allah onu reddetmez. Peygamberimiz (s.a.v.) elini kaldırıp dedi ki;
- Ya Rabbi! Bunlar seni, beni bilmiyor. Sen onlara hidayet et, sen onları mağfiret et!292
Bunu söylemek için gerçekten sevmek lazım. Sevmek kelimesi belki bunu karşılamıyor. Bunu söyleyebilmen için rabbine âşık olabilmen lazım. Gözünün ondan başka bir şey görmemesi, hatta kendini bile görmemesi lazım ki bunu söyleyebilesin. Yoksa bu nasıl söylenebilir! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz biliyor ki Allah onların hidayetini istiyor, Allah onları seviyor.
Üç türlü insanın sevmesi vardır;
1) Avamın sevmesi: Avamlar; “sevdiğim benim olsun” der. Bunun için Allah’tan ister. “İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în”293 der. Bunu söylerken “yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız senden istiyoruz” der ve gönlünde ne varsa onu ister. Dünyayı, mevkiyi, malı, evladı, cenneti ister. Bu avamın sevmesidir. Avamın Allah’ı bilmesi, tanıması, dolayısıyla ondan istemesi böyledir.
2) Havvasın sevmesi: Havvaslar “İyyâke na’budu” der; yani “ben sana aşığım, senin âbdinim, senin kulunum” derler. Havvasın sevmesi bütünüyle sevmek demektir. Onlar da “İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în” derler; fakat gönüllerindeki imana göre bu anlam çok daha farklılaşır. Onlar “yalnız sana âbd oluyor, seni seviyor ve yalnız seni istiyoruz” derler. Senden istiyorum demek ayrı şey, seni istiyorum demek ayrı şeydir. Avamlar “senden istiyorum” derken, havvaslar ise “seni istiyorum” derler.
3) Mukarrebunların sevmesi: Mukarrebunlar, “iyyâke na’budu” der. “İyyâke nesta’în” derken ise anlam olarak başka bir şey söylerler.
Mukarrebunlar “İyyâke nesta’în” derken ne söyler?
“Benim bir isteğim yok ya rabbi! Sen benim için neyi istiyorsan ben de kendim için onu istiyorum. Senin benim üzerimdeki muradın neyse ben de öyle olmak istiyorum. İstersen taş olayım, istersen toprak olayım. İstersen tahta oturt, istersen süründür. Ben senin benim için sevdiğini seviyorum. Senin huzurunda benim bir isteğim olmaz, olamaz” derler.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz mukarrebunu daha önce Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’e buyurmuştu;
-Ya Ali sen mukarrebundan daha mukarrebun olmak ister misin? (Allah’a yakın olanlardan daha yakın olmak ister misin?)
Hz. Ali;
- Evet, ya Resulullah.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de;
- Bu durumda sana gelmeyene git, sana vermeyene ver, sana zulmedeni de affet.294
Gelmeyene gitmeyi insan becerebilir; fakat vermeyene vermek zor bir şeydir; yani sen bir şeye muhtaç olmuş, darda kalıp ondan yardım istemişsin o ise sana yardım edebilecek durumdayken sana vermemiş; ama o dara düştüğünde ise sen onun gibi yapmayıp verecek, ona yardım edeceksin. Bu gerçekten çok zor şeydir. Bunu yapmak için gerçekten Allah’a âşık olmak “seni istiyorum, sana yakın olmak istiyorum” diyebilmek gerekir. Bu da yetmedi. Sana zulmedeni affetmen lazım. Bu çok daha zordur. İkincisini insan zorlukla da olsa yapabilir ama üçüncüsü çok daha zordur. Biri sana zulmedecek ve sen onu Allah için affedeceksin. “Ya rabbi! Ona gücüm yettiği halde onu senin hatırına affettim.” diyeceksin. Böyle yapabilenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’e söylediği mukarrebunlardan olur.
Biri “Elhamdulillahi rabbil âlemin”295 diyorsa bunu mutlaka Allah’ın Vedud ismiyle söylemesi gerekir; çünkü hamd övmektir ve insan, sevmediğini övemez. Onu övmen, ona hamd etmen onu sevdiğin kadardır. Allah’ı ne kadar seviyorsan, Allah’ın Vedud ismi sende ne kadar tecelli etmişse Allah’a o kadar hamd edebilirsin. Onu o kadar övebilirsin.
Eğer sevmiyorsan istediğin kadar “Elhamdulillahi rabbil âlemin” de, istediğin kadar “elhamdülillah” de ve istediğin kadar “ya rabbi şükür” de hamd etmiş, şükretmiş olmazsın. Hamd edebilmen için sevmen lazım. Seversen hamd edersin; yani hamdin onu sevdiğin kadar, imanın kadardır. Aynı zamanda biri Allah’tan haşyet duyuyorsa, Allah’tan korkuyorsa onun sevgisini kaybetmekten korkmalıdır. Mü’minin halinin bu olması gerekir.
Yoksa herhangi bir şeyden, herhangi birinden korkar gibi Allah’tan korkmak mü’mine yakışmaz. Bu; Allah’ı bilmemek, tanımamaktır. Allah’tan mahrum olmaktan korkman, onun sevgisini, rızasını kaybetmekten korkman gerekir. Onun sana “Âbd’im (kulum)” demesini kaybetmekten korkman gerekir.
Âbd’im demek ne demektir?
Âbd’im demek; aşığım demektir. Sadece aşığım demek değil bununla beraber maşuğum; yani sevdiğim demektir.
Yani kul, Allah’ı sever de Allah, kulunu sevmez mi! Allah’ın sevgisi yanında kulun sevgisi nedir ki! Allah seviyorsa o zaman âbd, maşuk konumundadır. Âbd’in kendi yerini bilip âbd gibi durması gerekir. Allah onu sevdiği için kendisinin de Allah’ı sevdiğini ve Allah’a “seni seviyorum” diyebildiğini bilmesi gerekir.
Allah hangi nimeti ikram ederse etsin bu, Allah’ın Vedud isminin tecellisidir. Bu tecelliden kaynaklanır.
Kendi üzerimden söyleyeyim; eksiğimiz, yanlışımız, hatamız, kusurumuz, günahımız var, Allah’a layıkıyla âbd olamıyor, Allah’ı layıkıyla tesbih edemiyor ve onu tekbir edemiyoruz; ama o, buna şahittir ki, gerektiğinde de ispata dökülmüştür “ben seni seviyorum” deyip “gerisi ne olursa olsun, her şey senin istediğin gibi olsun” demişizdir. “O bize nasıl ağır gelirse gelsin! O ki sen bunu istiyorsun, o halde bu böyle olsun, ben de bunu böyle severim” demişizdir.
“Hatta var olmamız ya da olmamamız bile önemli değil” demişizdir. Bunu yeminle, samimi olarak söylüyorum. Ben olmasam da hiç önemli değil, hiçbir mana ifade etmez benim için. Neden? -“Sen varsın ya! Bu yeter. Senin isteğin olsun. Ben senden bunu, şunu istiyorum değil, sen benden ne istiyorsan ben öyle olmak istiyorum” demişizdir.
Allah bunun karşılığını vermiş midir?
Vermemesi ona yakışır mı? Sen Allah’ı bir seversen o seni bin sever. Sen yaratılmış bir âbd olarak onu seviyorsan o âlemlerin rabbi olarak acaba seni nasıl sever!
Mesela; “Allah” deyince kendimi perdelemek zorunda kalıyorum. Bu hep böyledir. Şu anda da böyledir. Eğer perdelemezsem ne olur? -Bilemiyorum, gerçekten bilemiyorum. Eğer perdelemezsem herhalde toz duman olurum diye düşünüyorum. Zaten konuşamam, zaten bir şey anlatamam. O perde elbette ki rahmettir. Allah deyince, Allah’ın zatıyla muhatap olunca orda varlık olmaz çünkü. Nasıl ki güneş doğunca karanlık yok oluyorsa bütün yaratılmış mahlûkat da Allah’ın zatı karşısında karanlıktır. O tecelli edince varlık kalmaz. Onun için perdelemek zorundayız. Onun olduğu yerde zatından başka bir şey olmaz, olamaz.
Arkadaşlar bizi izliyor, bizi kendine örnek almaya çalışıyor. Onun için kendi halimizden anlatıyoruz. Kazanmak istiyorsak sevelim. Sevdikçe Allah sevgimizi arttırır. Ama eğer biri o sevgiyi kaybetmişse kendi ruhunu perdelemiş demektir. O kim olursa olsun sevmiyorsa o insanlığını kaybetmiş demektir. Sevmiyorsa onun kütükten farkı yoktur; çünkü kütük bile seviyor.
Ne buyurmuştu sahabe; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hurma kütüğü üzerinde hutbe veriyordu. Daha sonra orda minber olarak iki basamaklı bir merdiven yapılmıştı. Cuma günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o minbere çıkınca hurma kütüğü bir bebek gibi ağlamaya başladı” dediler. “Önce inledi, sonra ağlamaya başladı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o sırada minberden aşağı inip o hurma kütüğünü kucakladı.”296
Kütük de Resulullah (s.a.v.) Efendimizi seviyor ve ondan ayrı kalmaya dayanamıyor, kütük bile seviyormuş.
Sevmeyen hiçbir şey yoktur. Her şey Allah’a ve Allah’a âşık olana âşıktır; ama bazılarının ismi insan olabilir. Allah’ı ve Allah’ı sevenleri sevmeyenler maneviyatlarını kaybetmiştir. Allah’ın kendisine nefhettiği ruhlarını kendilerinden perdelemiştir. İman etmedikleri halde bir de tıpkı iblis gibi insanları cehenneme göndermeye çalışırlar. İnsanlarda kusur bulup “şu cehennemliktir, şu kâfirdir” derler. Sanki cennette yer yokmuş da kendileri oraya layıkmış gibi mani olmaya çalışırlar.
Bu insan olmak, mü’min olmak değildir. İnsan, mü’min olduğu kadarıyla insandır. İnsan olduğu kadarıyla da mü’mindir. Biri insanlığını kaybetmişse mü’min olmayı da kaybetmiştir. Yarın mahşer gününde kimin kazanıp kimin kaybettiğini göreceğiz!
Ayeti kerimede Allah buyurdu ki; “birbirinizi levm etmeyin, birbirinizi kınamayın. Birbirinizi ne önden ne de arkadan çekiştirmeyin. Ayrıca kendi nefsinizi de yermeyin.”297
Allah niye kendinizi yermeyin dedi?
Bunun iki manası birden vardır; Bir, “kendini yerme, sen Allah’ın yeryüzündeki halifesisin. Ben kötüyüm, ben şöyleyim” deme! “Ben de (Peygamberler gibi) yanlış yapıp nefsime zulmettim, zalimlerden oldum” demek ayrı, kendini levm edip; “ben kötüyüm” demek ayrı bir şeydir. Haddi zatında iyi ve güzelsin ama kendine zulmetmiş, kendini kirletmişsin.
“Kendini yerme” demek bir de siz hepiniz birsiniz demektir. Senin bir başkasını kötülemen, çekiştirmen kendini çekiştirmendir. Allah “herkesi bir gör” dedi. Resulullah (s.a.v) Efendimiz ne buyurdu; “mü’minler bir beden gibidir.”298 Bu nedenle birini çekiştirdiğinde kendini çekiştirmiş, kendine zulmetmiş olursun.
Sevgi, Allah’ın Vedud isminden tecelli etmiyorsa onun adına sevmek, onun adına muhabbet denmez. Ona “haz” veya şiddetli arzu, istek, nefsani sevgi, şehvet denebilir; ama ona muhabbet ya da Allah’ın Vedud isminin tecellisi olan “vud” denmez.
Sevginin gerçekten muhabbet, “vud” olabilmesi için mutlaka Allah’tan olması gerekir; yani Allah ile sevmesi gerekir! Eğer biri; çocuğunu, anasını, babasını, kardeşini, eşini kimi severse sevsin bu sevgisinin kaynağı Allah değilse, bu sevgi Allah’tan tecelli etmiyorsa o zehirli bir sevgidir. Mü’minin sevgisi zehirli olmaz. İçine Allah’tan bir tecelli katılmışsa o zehirli olmaz.
Sevgi zehirli olunca ne olur?
Mesela televizyonlarda ve gazetelerde “sevgilisini öldürdü” ya da “cinnet geçirip çocuklarını, eşini, sevdiğini doğradı” şeklinde cinayet işleyenlerin haberleri çıkıyor. Peki, insan sevdiğini nasıl doğrar, bu nasıl sevmektir!
İşte zehirli sevgi budur! Böyle bir sevgi sevmek değildir. Sevgiyi Allah’tan ayırırsak o kesinlikle insanı zehirler. Kişiye fayda vermediği gibi bir de sahibini zehirler; ama mü’minin sevgisi zehirli olmaz. Çünkü mü’min, Allah ile sevendir. Biri, Allah ile sevmiyorsa nefsiyle seviyor, nefsini Allah’a şirk koşuyordur.
Sevmekten o kadar mahrum kalmışız ki sevmenin ismi vardır sadece. En ufak bir şeye bile sevgi denilebiliyor, aşk denilebiliyor. Biri birine en ufak bir şey hissettiğinde bile ona hemen sevgili denilebiliyor. Bu o kadar basit bir şey midir? Bir göz göze gelmeyle “seviyorum”, iki kelime konuşmayla ise “sevgili” denmez. İnsan, sevmeyi ve sevgili olmayı bu kadar ayakaltına almaz; çünkü sevgi bu kadar basit değildir.
Aşk, muhabbet, sevgi bütün mahlûkatın yaratılış sebebidir ve bunun tecellisi Allah’tandır. Sen onu Allah’tan almışsan o sevgiyi verebilirsin. Yoksa nefsinle seviyorsan bu sevgi değildir. Buna sevgi denmez. Ne denebilir? -Arzu, istek, şehvet denebilir. Bunlar sevgi değildir. Sevmek kesinlikle bu değildir. Sevgiyi böyle şeylere bulaştırmak sevgiyi kirletmektir. Sevmek sevdiğine “Sen benden ne istiyorsun?” demektir.
Biraz önce avamı, havvası ve mukarrebunu anlattım. Allah’a sevgi konusunda mukarrebunlar en sonunda Allah’a ne diyordu; “ben seni seviyorum sen benden nasıl olmamı istiyorsun, sen benden nasıl razı olursun?” bu, “ben ne yaparsam sen beni seversin” demektir. Yoksa “senden şunu istiyorum, bunu istiyorum” demek, sevgi değildir. Bu, kendini ve nefsini sevmektir.
Mukarrebunların sevgisi gibi bir sevgiyi nasıl kazanırız?
Bu sevgi çarşıda, pazarda satılmaz. Havadan da yağmur gibi yağmaz. O, kitapların arasında da bulunmaz. Nerde bulunur, nerden kazanılır? -Allah’ın Vedud ismiyle tecelli ettiği bir gönülde bulunur ve o gönülden bu sevginin alınması gerekir; yani diri bir gönülden.
Allah ayeti kerimede buyurdu ki; “gerçek mü’minler o kimselerdir ki; Allah zikredildiğinde kalpleri titrer, Allah’ın ayetleri onlara okunduğunda imanlarını arttırırlar.”299
Niye ayeti okuduğunda demiyor da ayet okunduğunda diyor? Bu ayeti ona kim okuyacak? Allah’ın ayetlerini o ayetlerin gönlünde tecelli ettiği diri birinin ona okuması gerekiyor. Adam iki kitap bir de meal okuyarak âlim olduğunu sanıyor ve “ben biliyorum” diyor. Böyle sananlar kendine zulmedip yazık etmiştir.
Mesela öyleleri var ki anne ve babasını Allah’ı sever gibi seviyor. Böyleleri de anne ve babasını Allah’ın önüne geçirmiştir. Dolayısıyla onların da sevgisi zehirli bir sevgidir. Öyle anne ve babalar da vardır ki çocuklarını Allah’ı sever gibi severek genellikle bu yanlışı yaparlar. Bu, Allah’ın hakkı olan sevgiyi çocuğuna vermektir. Bayan kardeşlerimizin burayı iyi anlaması lazım. Böyle biri çocuğuna tapıyor, Allah’a ait olan bir sevgiyi çocuğuna veriyor, demektir.
Peki, çocuğumuzu sevmemiz gerekir mi?
Elbette ki. Hatta o sevgiyi bize Allah vermiştir. Anne ve babanın, çocuğunu sevmesi gerekir; ama Allah’ı sever gibi değil! Böyle bir sevgi zehirli bir sevgidir. Kim böyle yaparsa bu yaptığı çocuğunun hayatına mal olur.
Çocuğunun hayatına nasıl mal olur?
Allah’ın o çocuğunu anne ve babanın elinden alması şart değildir. Eğer onlar mü’minse hesapları ahirete kalmasın diye ya elinden alır ya da çocuk öyle bir hale gelir ki “keşke bunlar olmasaydı” diyecek kadar anne ve babasına düşman olur. Anne ve baba çocuğunu sevgisiyle zehirlediği için çocuk bu hale gelir. Anne ve babanın, çocuğuna olan bu zehirli sevgisi Allah’ın gayretine dokunur; çünkü kul, gönlünde en büyük sevgiyi Allah’a ayırmalı, Allah’ın sevgisi en büyük olmalı, en önde olmalıdır. Kulun, o sevgiyi sırasına göre, yerine göre terkip etmesi gerekir. Doğru olan sevgi budur.
Allah ayeti kerimede, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e buyuruyor; “sen sevdiklerine hidayeti veremezsin.”300 Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hidayette olmayanları da seviyor. Onların da peygamberimizin gönlünde bir yeri vardır.
Kimde bir güzellik varsa o mutlaka Allah’tandır. O anda kâfir de olabilir; yani Allah, resulüne “hidayette olmayan birini sevebilirsin ve ona hidayetin gelmesi için çaba gayret sarf edebilirsin ama bu senin elindeki bir şey değildir” dedi. Bu ayet; “Onun beni tercih etmesi lazım sadece senin hatırına hidayeti vermem” anlamına gelir.
Eğer bir yerde bir güzellik varsa o güzellik gayrimüslimde de olsa, o güzellikteki hidayette olmasa, müşrik de olsa onun sevilmesi gerekir; çünkü ondaki güzellik Allah’ın güzelliği, Allah’ın ona verdiği bir güzelliktir. Nitekim Allah ona zatıyla, sıfatıyla tecelli edip yaratmıştır; ama o delalette kalmış, çamura batmıştır.
İnsanı Allah’ın kitabı gibi okumak gerekir. Her bir insan, Allah’ın kitabıdır, Allah’ın ayetleridir. Her bir insana baktığında mutlaka ondan alman gereken bir ders, öğrenmen gereken bir şey vardır. Evet, insanlar Allah’ın ayetleridir; ama bazı insanlar rahmet ayeti, bazı insanlar ise azap ayeti, gazap ayetidir.
Gazapta ve dalalette olan birini görürsek hangi ayeti okumamız gerekir?
Azap ayetini, gazap ayetini okumamız gerekir. Ondan almamız gereken bir ders, bir tehdit vardır. Allah bu insanlarla bize; “sakın bunun gibi olmayasın” dersini verir. Okuduğumuz ister rahmet, ister azap ve gazap ayeti olsun eğer birbirimizi Allah’ın ayeti gibi okursak kazanacağımız mutlaka Allah’ın rahmetidir.
İki türlü sevgi vardır; biri hakiki sevgi; yani Allah’tan gelen, Allah ile olan sevgi, diğeri de sahte sevgidir; yani sevginin ismi vardır ama kendisi yoktur. Mesela icraatı olmayıp; “bu din sevgi dinidir birbirimizi sevelim, sevmeden olmaz, birbirimize şöyle olalım” diyenler gibi. Böyleleri sevgi sahtekârlığı yapar. Tıpkı sahte para basıp onu piyasaya süren kalpazanlar gibi.
Eğer Allah’ın Vedud ismi bir kulda tecelli ederse bu isim o kulda tekrar tekrar merhamet etmeyi, tekrar tekrar mağfireti ve tekrar tekrar ikramı gerektirir. Bu tekrarlar kulun sevdiği kadarıyla; yani Allah’ın Vedud isminin tecellisi kadarıyladır.
Allah tevhidi zatına has kılmamızı, La ilahe illallah: “Allah’tan başka ilah yoktur” dememizi emrediyor; ama iş Allah’ın Vedud ismine, sevmeye gelince böyle emretmiyor. En çok; “Allah’ı, peygamberini, mü’minleri ve Allah’a yakın olanları sevmen lazım. Sonra artık durumuna göre eşini, çocuğunu, anneni, babanı sevmen lazım.” diyor. Allah sevgide tertibi emrediyor. Yoksa bu sevgide; yani Vedud isminde tevhidi emretmiyor. Sevgide en önce Allah gelir; ama söz konusu tevhit ise öncesinde ve sonrasında hiçbir şey olmaz sadece Allah olur.
Herkesin kıymeti, değeri; neyi ne kadar seviyorsa onunla ölçülür. Biri bir koltuğu (mevkiyi) sevip hayatını onu kazanmak için sarf etmişse onun kıymeti, değeri o koltuğa göredir. Biri dünya malı için hayatını sarf edip dünya malının peşinden koşuyorsa, onun da kıymeti, değeri o dünya malına göredir. Şerefi de onunla ölçülür.
Eğer biri Allah’ı seviyorsa hiçbir şeyle ona kıymet, değer, paha biçilmez. Bunun kıymetini, değerini ancak Allah verir; ancak o, bilir çünkü. Onun için herkes neyi sevdiğine, neyin peşinden koştuğuna bakmalıdır. Allah, kuluna nasıl muamele ederse etsin o doğrudur. Kula düşen; sevgisini ispatlamaya çalışmaktır.
Allah, peygamberlerine farklı farklı muamelelerde bulunmuştur. Mesela Hz. Süleyman’ı sultan peygamber yapmıştır. Zekeriya (a.s.)’ı, kavmi kurban gibi kesip testereyle ikiye bölmüştür; ama ikisi de aynı konumdadır. Allah ikisinden de kulluklarını farklı bir şekilde ispatlamalarını istemiştir. Aralarında bir fark yoktur. İkisi de Allah’ın peygamberi, ikisi de Allah’a olan sevgilerini, imanlarını ispatlıyorlar. İmanlarını ispatlarken de örnek oluyorlar. Zaten Peygamber, kulluğuyla örnek olan demektir. Yoksa Allah onları özel yaratmış gibi anlamak doğru değildir. Peygamberliği doğru anlamak gerekir.
“Allah resullerini seçer”301 buyurdu; yani insanlara “böyle bir kul olun” der. Resuller, kulluklarıyla örnek olacaklarsa, Allah oradaki kullara neyi öğretecekse resullerine de onu yaşatır. İnsanlardan nasıl bir âbdiyet istiyorsa resullere de onu yaşatır. En önde onlara yaşatır.
Eğer biri Allah’ı seviyorsa Allah’ın sevdiğini de sever. Allah’ın sevdiğini sevmiyorsa o Allah’ı sevmiyor, aslında yalan söylüyordur.
Bu durumda bir mü’min kimi sever?
Peygamberini sever, peygamberleri, sahabeyi, sıddıkları, şehitleri, salihleri, mü’minleri ve güzel yapanları sever. Eğer insan; mevki, makamdan ya da başka nedenlerden dolayı birini seviyorsa onun taptığı, âbd olduğu Allah değildir, o’dur.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz Medine’deyken bir kaç kişi şikâyete gelip;
- Ya Resulullah falanca adamın bir bahçesi var. Hurma ağaçlarından bir tanesinin dalları başka bir eve sarkıyor. Çocuklar oradan hurma toplayıp yiyince adam da çocuklara kızıp onları dövüyor, derler.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz adamı çağırıp ona;
- Senin falan yerde bir bahçen o bahçende ise başka bir evin avlusuna sarkan bir ağacın varmış, Allah’a cennette sana bir bahçe vermesi için dua etmem karşılığında o ağacı, Allah yolunda infak etmeyi kabul eder misin? Diye sorar.
Adam;
- Ama ya Resulullah ben o ağacı çok seviyorum, diye cevap verir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cevap vermeyip adamı gönderir. Adamın cennette bahçe karşılığında ağacını sevdiği için infak etmemesi sahabeler arasında yayılır. Sonra Ebu Dahdah diye bir sahabe bunu duyunca hemen koşarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına gelir ve der ki;
- Ya Resulullah benim bir tane bahçem var. Herkes biliyor ki Medine’de böyle bir bahçe yoktur. Bu kadar ağaç var içinde. Duydum ki bir ağaca karşılık sen cennetten bir bahçe vaat etmişsin.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz buyurur ki;
- Evet.
Sahabe der ki;
- Ben bütün bahçeyi vereyim bunun karşılığında cennetten bana bir tane ağaç için dua etmen yeterlidir.
Bir ağaca bir bahçe değil, bir bahçeye bir ağaç teklifinde bulunur.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz tebessüm edip buyurur ki;
- Olur.
Sahabe müjdeyi alınca bahçeye gider o sırada hurma mevsimi olduğu için hanımı bahçede hurma toplamaktadır, sahabe, hanımına der ki;
- Hiçbir şeye dokunma! Aşağı in, bahçeyi sattım.
Kadın şaşırıp ne oluyor diye aşağı iner. Hurmanın bir kısmı da toplanılmış.
O sahabe der ki;
- Topladığın hurmalar orda kalsın bir tanesine bile dokunma Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e cennette bir ağaç karşılığında hepsini sattım.
O biliyor ki Allah verince bir ağaç vermiyor, bunu biliyor zaten. Bu, iman meselesidir.
Hanımı;
- Ne kadar güzel bir alışveriş yapmışsın, der.302
İman meselesi, sevme meselesi... Eğer bir kulda Allah’ın Vedud ismi tecelli ederse o kul imanı sever; yani mü’mini sever. Kimde zerre kadar iman varsa onu sever. İmanı seviyor çünkü. Eğer biri birilerini küfürle itham ediyorsa imanı sevmediği, Allah’ın Vedud isminden mahrum kaldığı içindir.
Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “Allah size imanı sevdirdi. Onu kalbinizde süsledi. Küfrü, isyanı, fasıklığı da size çirkin gösterdi.”303 Eğer biri mü’minse böyledir, böyle olmalıdır. Bir de ne buyuruyordu (hitap Resulullah (s.a.v.) efendimizedir); “De ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin.”304
Bir ailenin aile olabilmesi için onun temelinde, özünde mutlaka sevgi olmalıdır; yani ailenin temeli sevgidir ama nefsani, zehirli sevgi değil. Eğer sevgi nefsaniyse, Allah’ın Vedud isminin tecellisinden kaynaklanmıyorsa sevenler birbirine kavuşunca nefis sükûn bulur; tezkiye olur, sakinleşir, o sevgi dedikleri şey erimeye bitmeye başlar. Ama o, Allah’ın Vedud isminden, imanından tecelli etmişse, o seven mü’minse sevgisi katlanarak artmaya devam eder. Onun sevgisi bitmez. Çünkü o sevgi, baki olan Allah’tan tecelli eder. İkisi birbirinin tam tersidir.
Hadisi kudside Allah buyurdu ki: “Kulum kendisine farz kıldığım ibadetlerle en güzel şekilde bana yaklaşır. Sonra diğerleriyle yaklaşmaya devam eder. O bana yaklaştıkça beni sever. O beni sevince ben de onu severim. (Sevgimi hak etmiş olur yani. Onun gönlüne tecelli ettiğim sevginin üzerinden perdeyi kaldırmış olurum. Neyle? -Kendisine farz kıldığım ibadetlerle ve diğerleriyle.) Ben bir kulumu sevdiğimde ise o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle bilir, benimle tutar, benimle yürür, benimle sever, benimle diler.”305 Böyle bir kulun her şeyi Allah iledir.
Neye karşılık?
Allah’ı sevmeye, Allah’ın da onu sevmesine karşılık. Allah bir kulu severse ne varsa o kulundur. O, Allah’tan neyi dilerse o onundur, ona aittir. Hatta o, Allah’tan istemeden Allah onu verir. İstemesine bile müsaade etmez. Allah kula verdiğinde kul; “Ya rabbi bu nedir?” diye sorarsa, Allah; “hani sen isteyip gönlünden geçirmiştin ya işte bu senin gönlünden geçirdiğin isteğindir.” diye cevap verir.
Sevmek… Buraya çok dikkat etmek lazım; çünkü burası çok önemlidir. Sevmek; “ben seni seviyorum” demek değildir. Sevmek; sevdiğinin derdiyle dertlenmektir. Biri “ben Resulullah (s.a.v) Efendimiz’i seviyorum” diyorsa onun derdiyle dertlenmelidir. Resulullah (s.a.v) Efendimiz’in derdi neyse o sevenin de derdi o olmalıdır. Eğer derdi o değilse bu kişi sevgi münafığıdır, dolayısıyla yalan söylüyordur.
O zaman “ben Allah’ı seviyorum” diyen bir kul nasıl olmalıdır?
Allah neyi istiyorsa öyle olmalıdır. Böyle bir kul Allah’a söz söylemez, itiraz etmez. “Ben bunu böyle istiyorum demez, diyemez.” Kul, bu hali sevgisi nispetinde kazanır.
Aynı şekilde bu kendi ailemizde de böyledir. Bütün sorunlar sevgi eksikliğinden, sevgiyi anlamamaktan kaynaklanır. Kadın; “benim gibi olsun” koca; “benim gibi olsun” diyor. İkisi de; “sen benim istediğim gibi yap sevgini göster” diyor. Oysaki ikisi de yalancıdır; çünkü seven sevdiğinin derdiyle dertlenir. Seviyorsa; “ben böyle istiyorum” değil “sen ne istiyorsun, nasıl istiyorsun” der, demelidir. “Sen nasıl istiyor ve seviniyorsan, nasıl mutlu oluyorsan senin istediğin gibi olsun” diyenler birbirlerini gerçekten sevenlerdir. Ötekiler yalancıdır, sahtekârdır. Onların sevgisi zehirli bir sevgidir. Onun için seveceksek mü’min gibi, insan gibi sevelim.
Bunun için Hz. Ali (r.a.) Efendimiz bir söz söylemişti; “eğer bir dağ beni sevseydi kesinlikle ya su gibi erir ve akar ya da toz duman olurdu.”306
Bir dağ, insanı sevince niye toz duman olsun, Ne demektir bu?
Benim o kadar derdim, Allah ile o kadar sırrım var ki eğer bir dağ beni severse benim halimle hallenmesi gerekir, benim tattığımı tattığı için toz duman olması gerekirdi, demektir.
Sevmek, öyle kuru kuruya “seviyorum” demek değildir, dedik. Seven kişinin sevdiğinin istediğini istemesi, bildiğini bilmesi, tattığını tatması ve onun hissettiklerini hissetmesi gerekir.
Tatmıyor, hissetmiyor, derdiyle dertlenmiyor ve haliyle hallenmiyorsa onun sevgisi sevgi değildir. Adına sevgi dediğimiz aslında nefsin arzusu, isteği, hazzı ve şehvetidir.
Onun için arkadaşların kendi yuvalarını sevgiyle doldurmaları, birbirlerini mü’mince sevmeleri lazımdır.
Sevmezlerse ne olur? -Kendilerine de karşıdakine de azap ederler. Başka da bir şey olmaz. Hayatları ve ahiretleri azap olur; ama sevseler her iki dünyaları da cennet olur.
Kısaca, Allah’ın Vedud ismiyle ilgili Kur’an’da geçen ayetleri anlamaya çalışalım.
İnnehu huve yubdiu ve yuîd:307 “O yoktan yaratan ve onu iade edendir.” Yani yaratılışı tekrar edendir.
Ve huvel gafûrul vedûd:308 “O ğafur ve vedud’tur.”
Bu ayette Allah’ın Vedud isminden önce Ğafur ismi geldi. Allah’ın Ğafur ismini daha önceki sohbetlerde anlamaya çalışmıştık. Ğafur olmak demek; sanki hiçbir günah işlememiş gibi kulun günahını silmek ve onu mağfiret etmek demektir. Ayet, “Allah ğafurdur çünkü Allah veduddur” yani Allah seviyor, sevdiği için mağfiret ediyor. Sevmeseydi mağfiret etmezdi, anlamına gelir.
Zül arşil mecîd:309 “O mecid olan arşın sahibidir.”
Bu ayetler Bûruc Suresi’nin 13,14 ve 15. ayetleridir. Üç ayet peş peşe gelmiş. Allah ayetlerde önce; “Allah yoktan yaratan ve o yaratmayı tekrar edendir” buyuruyor, sonra; “Allah ğafur ve veduddur” daha sonra ise; “Allah mecid olan arşın sahibidir” buyuruyor. Allah bütün varlığı yaratmış ve arştan tecelli edip idare ediyor.
Nasıl tecelli ediyor?
Ğafur ve vedud olarak tecelli ediyor; yani arzdan arşa ğafur ve vedud olarak mahlûkata, kullarına muamele ediyor. Muamelesi bu şekildedir.
Vestagfirû rabbekum: “Rabbinizden mağfiret dileyin.” istiğfar edin. Summe tûbû ileyh: “Sonra ona dönün.” Tövbe demek dönmek demektir. İstiğfar etmek başka bir şey, dönmek başka bir şeydir. Önce mağfireti dileyip “rabbim beni mağfiret et” diyor sonra ona dönüyorsun; yani mağfireti dilemek; o günahından vazgeçip bu sefer o günahın tam tersine hareket etmek demektir.
İnne rabbî rahîmun vedûd:310 “Muhakkak ki benim rabbim rahim ve vedudtur.” Merhamet eder, rahmetiyle muamele eder; çünkü o vedudtur. Çünkü o seviyor. Sevdiği için rahmet ediyor. İnsanın istediği de budur zaten. Cennet Allah’ın rahmetinin sonucudur. Rahmetinden dolayı yaptığı ikramdır.
Allah bir kulu mağfiret edip onu rahmetinin içine koyarsa o kul ne olur?
Cennetlik olur, Allah’a dost olur. Onun gönlü cennet olur. Allah’ın razı olduğu, sevdiği kul olur. Bunlar neden dolayıdır? -Allah’ın Vedud isminin tecellisinden, sevgisinden dolayıdır; yani kul, Allah’ı sevince Allah’ın sevgisini, mağfiretini, rahmetini hak eder.
İnnellezîne âmenû ve amilus sâlihâti se yec’alu lehumur rahmânu vuddâ:311 “O iman edip salih amel işleyenler için Rahman, bir sevgi yaratacak” dedi. Kimin için? -İman edip salih amel işleyenler için. Eğer biri iman edip salih amel işliyorsa Allah onun için bir sevgi yaratır. Salih amel demek başkasının istifade ettiği amel; yani başka insanlara yardımı olan amel demektir. O hangi yönden olursa olsun salih amel demek budur.
Ahsen amel ise insanın kendisine ait olan amelidir. Namaz kılmak, oruç tutmak, hacca gitmek bu ibadetlerin hepsi kendimiz için olduğundan ahsen ameldir.
Eğer yaptığımız ameller başkasına da gidiyorsa; yani başkasına yardım ediyor, hidayetine vesile oluyorsa, Allah’a davet ediyor veya ikramda bulunuyorsa, o amel her ne şekilde olursa olsun başkalarının istifade ettiği bir amelse o da salih ameldir. “Böyle yapanlar için rahman olan Allah bir sevgi, bir “vud” yaratacak, kendinden bir sevgi yaratacak” buyruldu.
Nasıl?
İnsanlar onu iradesiz sevecek. “Bu sevgiyi onlara ben vereceğim, gönüllere o sevgiyi ben koyacağım.” dedi. Allah böyle birinin gönlüne Vedud ismiyle tecelli ederse o kul, insanları cezbeder. Allah’ın bütün nebilerinde, resullerinde bu cazibe mevcuttur. İradesiz olarak insanlar onu sever. Niye? -Çünkü Allah tecelli etmiş ve Allah onun için kendinden bir “vud” (sevgi) yaratmıştır. Eğer biri sevilmek istiyorsa ne yapmalıdır? -İman edip salih amel işlemelidir.
Va’lemû enne fîkum resûlallâh, lev yutîukum fî kesîrin minel emri: “Bilin ki Allah’ın resulü sizin içinizdedir. Eğer o birçok işte size uymuş olsaydı.” Le anittum: “(Mutlaka) sıkıntıya düşerdiniz.” Yani sizin ona uymanız gerekir. O size uyarsa hepiniz sıkıntıya düşersiniz. Ve lâkinnallâhe habbebe ileykumul îmâne ve zeyyenehu fî kulûbikum: “Ama Allah, size imanı sevdirdi. Onu kalplerinizde süsledi.” Ve kerrehe ileykumul kufre vel fusûka vel isyân: “Küfrü, isyanı, bir de fasıklığı size kerih (çirkin) gösterdi.” Ulâike humur râşidûn:312 “İşte onlar rüştüne ermiş olanlardır.”
Bir insan, rüştüne nasıl erer?
Birinin rüştüne erebilmesi için onun bir mürşide tabi olması gerekir. Yoksa rüşt; yani reşit olmak yoktur. Allah mü’mine imanı sevdirmiş; küfrü, isyanı, fasıklığı da ona kerih göstermiştir. Eğer birinin bakışı böyle değilse o mü’min olamamıştır. Böyle biri rüştüne de kemale de eremez. Zaten böyle biri ne rüştü ne de mürşidi kabul eder.
Ve ellefe beyne kulûbihim: “Allah kalplerini birleştirmiştir.” Lev enfakte mâ fîl ardı cemîan: “Eğer sen yeryüzünde her ne varsa hepsini vermiş olsaydın.” Mâ ellefte beyne kulûbihim: “Sen onların kalplerini birbirine birleştiremezdin.” Ve lâkinnallâhe ellefe beynehum: “Ama Allah onların kalplerini birleştirdi” Kalplerinin arasını birleştirdi. İnnehu azîzun hakîm:313 “Muhakkak ki o aziz ve hakîmdir.” Her işinde bir hikmet vardır, bütünüyle şeref sahibi odur.
Allah burada sahabeyi anlattı; ama bu bütün mü’minler içinde geçerlidir. Eğer kalpler birbirine birleştirilmezse, yeryüzünde her ne varsa hepsini versen de kalpleri birbirine birleştirip onları birbirine sevdiremezsin; yani sevmenin olabilmesi için Allah’ın sevdirmesi lazım, dedi.
Onun için buradaki arkadaşların, bizimle beraber olduğunu iddia edenlerin, kalpleri birbirine birleşmediyse, onlar birbirini sevmediyse, Allah onlara kendinden bir şey vermemiş, o bunu hak etmemiş, bunu alamamış demektir; yani Allah onların kalplerini birbirine bağlamadı demektir.
İnsanlar; ne kadar sevdiyse, kalpleri birbirlerine ne kadar birleştiyse Allah ile o kadar muhatap olurlar. Eğer kalpleri birleşmişse Allah onların gönlünü diğer kardeşlerinin gönlüne bağlamış demektir.
Birbirimizi sevemiyorsak bizde nimetin kokusu bile yoktur. Yeminle söylüyorum yoktur. Kendimizi hiç kandırmayalım. Öyle bahane yok, mazeret yok yani. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kulun mukarrebundan daha mukarrebun olmasının yolunu söylerken; “gelmeyene git, sana vermeyene ver ve sana zulmedeni affet” demişti. Kendimizi kandırarak mı mukarrebun olacağız yoksa?
Yol boyunca işi yapalım diye Allah ikram eder. “Haydi, mukarrebun ol!” diye ikram ve ihsan edip “bu muhabbeti kullan” der. Bu ikramlar sen işi yapabilesin diyedir.
Kul in kuntum tuhibbûnallâhe: “De ki: Allah’ı seviyorsanız.” Fettebiûnî: “Bana tabi olun.” Yuhbibkumullâhu ve yagfir lekum zunûbekum: “Allah da sizi sevsin, günahlarınızı mağfiret etsin.” Vallâhu gafûrun rahîm:314 “Muhakkak ki Allah ğafur ve rahimdir.”
Eğer biri Allah’ı sevdiğini iddia ediyorsa Allah’ın resulünü de sevmelidir. Sevmek ispat ister. Biraz önce söyledim; kişi sevdiğinin haliyle hallenmiyor, derdiyle de dertlenmiyorsa onun bu sevgisi yalan bir sevgidir. “…Allah sizi sevsin, günahlarınızı mağfiret etsin.” buyruldu. Böyle yaparsanız ne olur? “Allah ğafur ve rahimdir” dedi; yani Allah mağfiret eder ve sizi rahmetinin içine koyar, dedi.
Bu ayet de aileyle ilgilidir. Ve min âyâtihî: “Onun ayetlerindendir ki.” En halaka lekum min enfusikum ezvâcen: “Onun sizden, kendi nefislerinizden sizin için eşler yaratması (onun ayetlerindendir.)” Teskunû ileyhâ: “Onlarla sükûn bulasınız diye.”
Demek ki biri evlendiğinde Allah’ın muradına uygun olan bu meseleyi; yani evliliği, anlaması gerekir. Evlilik; senin gönlünün eşinin yanında, eşinin gönlünün de senin yanında sükûn bulması, teskin olması demektir; yani evlilikte huzur olmalıdır. Birbirimizde bahane ve eksiklik arayıp tartışıyorsak sükûn bulamayız, sükûnu ve huzuru bozmuş oluruz.
Ve ceale beynekum meveddeten ve rahmeh: “Ve Allah sizin için sizin aranızda bir mevedde kılmıştır.” Mevedde; Allah kendinden sevgi ile rahmet vermiştir, demektir. Bir ailede mevedde; yani Allah için sevmek yoksa rahmet de yoktur. Rahmet olmayınca zaten tek başına sevgi de olmaz; ama Allah meveddeti verdiğini söylüyor. Peki, kime vermiştir? -Tabi ki mü’minlere vermiştir. Birileri bunu koruyamıyorsa imanlarını kontrol etmelidir.
İnne fî zâlike le âyâtin li kavmin yetefekkerûn:315 “Muhakkak ki; (düşünen) tefekkür eden bir kavim için bunda ibretler vardır. (Bunda dersler vardır.)” İnsan, tefekkür etmezse bir şey anlamaz. Tıpkı hayvanların birbiriyle eşleşmesi gibi anlar; çünkü başka bir şey bilmiyor.
Ve minen nâsi men yettehızu min dûnillâhi endâden: “İnsanlardan öylesi var ki Allah’tan başka ilahlar edinir.” Yuhıbbûnehum ke hubbillâhi: “Allah’ı sever gibi onu sever (onları sever).” Allah’tan başka put edinir. “Endad” put demektir. Kul neyi sevdiyse o sevdiği onun putu olmuş demektir. Onu Allah’ın önüne koyduğu için onun putu o olur; yani kişi en çok neyi seviyorsa o sevdiği onun endadıdır (putudur). Allah’ı sever gibi dedi. Allah’ı sever gibi onu sever. O mevkiyi sever, parayı sever. Her neyse o artık, onu sever.
Vellezîne âmenû eşeddu hubben lillâh: “Allah’a iman edenlerin muhabbetleri çok şiddetlidir.” Hiçbir şeyi Allah’ı sever gibi sevmez, Allah’ı da her şeyden çok severler. Onların Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir.
Ve lev yerâllezîne zalemû iz yeravnel azâbe, ennel kuvvete lillâhi cemîan: “Ne olurdu bunlar böyle olmasaydı (böyle yapmasalardı)! O azabı gördükleri gün, bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu anlayacaklar.” Bu hallerinden pişman olacaklar ama ne olurdu o gün gelmeden bunu görselerdi! Ve ennellâhe şedîdul azâb:316 “Allah’ın azabının çok şiddetli olduğunu anlasalardı.”
Allah’ın azabının çok şiddetli olduğunu anlamak ne demektir?
Azap demek; mahrumiyet demek, kulun, yanlışını tatması demektir. Eğer biri Allah’ı sevmediyse, Allah’tan mahrum kalır. Sevdiği, put edindiği her ne varsa onu da zaten dünyada bırakıp gitmiş, terk etmiştir. Ya da o sevdiği onu terk etmiştir. Bu mahrumiyet onun için azap olur. Yanlışının cezasının tadını Allah ona tattırdığında bu onun için azap olur. Yani o çok şiddetli azap; rabbini kaybetme azabı, asıl sevdiğinden mahrum kalma azabıdır.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû men yertedde minkum an dînihî fe sevfe ye’tîllâhu bi kavmin: Ey iman edenler! Kim dininden dönerse Allah onların yerine bir kavim getirir ki.” Yuhıbbuhum ve yuhıbbûnehû: “Allah onları, onlar da Allah’ı sever.”
Ezilletin alâl mu’minîne: “Onlar mü’minlere karşı zillet sahibidirler.” Alçak gönüllüdürler, mü’minlere karşı tevazu sahibidirler; yani mü’mini eleştirmez, çekiştirmez, yermezler. Mü’minin önünde boyunlarını bükerler.
Eizzetin alâl kâfirîn: “Kâfirlere karşı da izzet sahibidirler.” Hakkı, hakikati örtenlere karşı da izzet sahibidirler.
Yucâhidûne fî sebîlillâhi ve lâ yehâfûne levmete lâimin: “Onlar Allah yolunda cihad ederler. Levm edenin, (eleştirip çekiştirenin) çekiştirmesinden (eleştirmesinden) de korkmazlar.”
Zâlike fadlullâhi: “Bu, Allah’ın ikramıdır.” Bu, Allah’ın kuluna bahşettiği faziletidir; yani Allah’ın fazlındandır, ikramındandır.
Yu’tîhi men yeşâu vallâhu vâsiun alîm:317 “Allah onu dilediğine, (dileyene) verir. Allah’ın ilmi her şeyi kuşatmıştır.” Kim ne yapıyorsa Allah onu biliyor; yani Allah’a karşı kimse kendini savunamaz.
Zâlikellezî yubeşşirullâhu ibâdehullezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “(Allah) işte bu müjdeyle iman edip salih amel işleyen kullarımı müjdele” dedi. Allah bununla iman edip salih amel işleyen kullarını müjdeliyor.
Kul lâ es’elukum aleyhi ecren illel meveddete: “De ki: Sizden hiçbir ücret istemiyorum. Ancak sadece, sizden bir mevedde istiyorum.” Allah için beni sevmenizi istiyorum. Fîl kurbâ: “Allah’ın size verdiği o sevgiyi yakınlık olarak bana kullanmanızı istiyorum.”
Men yakterif haseneten nezid lehu fîhâ husnâ: “Her kim ki bir güzellik yapıp bir güzellik kazanırsa biz de onun güzelliğini artırırız.”
İnnellâhe gafûrun şekûr:318 “Muhakkak ki Allah ğafur ve şekurdur.” Şükrün karşılığını verendir, mağfiret edendir. Allah, kullarını müjdeliyor; “eğer resulümü, yakın bir sevgiyle severseniz güzellik yapmış olursunuz. Ben de sizin bu güzelliğinizi arttırırım” diyor. Peki, nasıl arttırır? -Ona benzeterek, onun haline büründürerek arttırır; çünkü Allah ğafur ve şekurdur.
SADAKALLAHUL AZİM
Allah bizi kendisini gerçek manada sevenlerden ve sevdiklerinden eylesin! Vedud isminin tecellisine mazhar kıldığı kullarından, sevgisiyle, muhabbetiyle sardığı kullarından eylesin. Kıyamet günü bizi huzura alırken sevdiği kulları nasıl huzura alıyorsa bizi de o şekilde bir sevgili gibi huzura aldığı kullarından eylesin! Allah bizi aşk eylesin, muhabbet eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
