EL ÂZİZ
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bugün hep beraber Allah’ın El Âziz ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Âziz ismi Kur’an’ın nüzul sırasına göre Allah’ın 14. ismidir ve Kur’an-ı Kerim’de 88 defa geçer. Manası; aziz olan, mutlak şerefe sahip olan, her izzet sahibinin şerefini kendisinden aldığı zat demektir.
Onsuz hiç kimse hiçbir şekilde gerçek manada bir şerefe sahip olamaz. Kul kendini geçici olarak şerefli zannedebilir; malından, mevkisinden, herhangi bir şeyinden dolayı kendini şerefli sayabilir. Fakat hangi konuda olursa olsun insan, Allah’tan bağımsız olarak kendine bir izzet, bir şeref veriyorsa yanılır, şirke düşer.
Ayetleri hep beraber okuyacağız. Allah ayeti kerimede; “kim şeref arıyorsa, kim şeref istiyorsa bilsin ki bütün şeref Allah’a aittir”135 buyurdu.
Şerefini Allah’tan almayanlar kesinlikle şeref bulamaz. İster malı, ister mevkisi, ister güzelliği, ister kabilesi… O, şerefini neye nispet ederse etsin kesinlikle onu kaybeder!
“Azze”; güç, kuvvet, şiddet, galip gelme, üstün olma, şeref, onur, destek, bir de yardım manasına gelir.
Allah’ın Âziz ismi Kur’an-ı Kerim’de 11 isimle beraber gelir; Âzizul Hakîm, Âzizur Rahim, Âzizul Âlim, Âzizun Zuntikam, Kaviyyul Âziz, Âzizul Ğaffar, Âzizul Ğafur, Âzizul Hamid, Âzizil Vehhab, Âzizin Muktedir, Âzizul Cebbar olarak gelir.136 Mutlaka hep bir isimle beraber gelir, tek başına hiçbir zaman gelmez.
Herkes kendine göre mutlaka şeref arıyordur. Şerefli olmaya, izzetli olmaya çalışıyordur. Gerçek şerefi bulabilmek için önce kişinin bakışını düzeltmesi gerekir. Kişi eğer bakışını düzeltmez, doğru bakmaz ve doğru anlamazsa şerefi Allah’tan başka yerlerde arar.
Bu neye benzer?
Nasıl ki puta tapanlar puta tapmakla şeref bulduklarını düşünüyorlardıysa, şerefi başka yerde arayanlar da o puta tapanlarla aynı durumdadır; yani onlarla aynı duruma düşmüştür.
Allah, ayeti kerimede buyuruyordu; “onlar puta tapmakla orda şeref bulacaklarını mı zannediyorlar (orda şeref mi arıyorlar)?”137 Evet, onlar kendilerince puta taparak şeref arıyorlardı.
Onun için biri nerde şeref arıyorsa arasın eğer o aradığı Allah’tan bağımsızsa bu durumda o, onun putu olmuş olur. İster bunu kabul edip diliyle söylesin, isterse de söylemeyip kabul de etmesin bu böyledir. Allah’ın ayetlerini anlamaya çalışırken bunun böyle olduğunu hep beraber göreceğiz inşallah!
İnsana göre iki türlü bakış vardır. Bu bakışlardan bir tanesi hayra, güzelliğe göre ayarlanmış bakıştır. Bu bakış nerden kaynaklanır? -Tabi ki kulun gönlünden kaynaklanır. Eğer birinin gönlünde hayır, güzellik, iman varsa o güzel bakar ve baktığını da güzel görür; ama gönlündeki şerre, kötülüğe, çirkinliğe ayarlı bir bakışsa bu da o gönül sahibinin gönlünü şerle, küfürle, nifakla, hasetle, riyayla doldurduğunu gösterir.
Nasıl?
Eğer biri bir başkasına bakarken “onda ne kusur bulabilirim” diye bakıyorsa bu kötülüğe, çirkinliğe, şerre ayarlı bir bakıştır. Biri de bakarken “onda ne güzellik bulurum” diye bakıyorsa bu da güzelliğe, hayra ayarlı bir bakıştır. Onun için Allah bir kulu hesaba çekerken eğer o kulun sevapları, güzellikleri ağır gelirse Allah onu iyilerden kabul eder ve cennete gönderir. Bir insan yarı yarıya kötüyse; yani yüz halinden 50 tanesi kötü, geriye kalan 50 tanesi de iyiyse o kişi Allah’a göre iyilerden sayılır. Eğer birinin bir hatasını görüp “bu böyle biridir” deyip üstünü çiziyor, onu yanlış yapanlardan, kötülerden kabul ediyorsak bu halimiz kötüye ayarlı bir bakıştan kaynaklanıyordur.
Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “mü’min mü’minin aynasıdır.”138
Kişi böyle düşünerek aslında aynada kendini görmüştür. O; nereye, kime bakarsa baksın kendi çirkinliğini görüp “bu kötüdür” der. Hadi bir tanesi ya da beş tanesi kötü oldu, sonrasında böyle birinin kendine bakıp “yanlış acaba benim bakışımda mıdır” demesi gerekmez mi? -Tabi ki gerekir.
Peki; hayra, rahmete ayarlı bir bakış nasıl bakar ve nasıl görür?
Güzel görür. Birinin yüz halinden 99’u kötü olsa sadece bir güzel hali olsa bile 99 kötü hali değil o güzel olan bir hali görür; çünkü bakışı güzelliğe ayarlıdır, gönlü güzel ve temizdir, bunun için güzel tarafı görür. Geriye kalan 99 kötü hali de o güzelliğiyle örtüp yok sayar görmezlikten gelir.
Onun için nerde bir gıybet, dedikodu, iftira, insanları çekiştirme varsa bilelim ki orda kötüye, yanlışa, şerre ayarlı bir bakış vardır. Herkes kendi gönlüyle bakar. Kötü bakan bir de bunu dile getirip konuşur, zaten dil gönlün aynasıdır ve gönülde ne varsa dilden de o dökülür, o konuşulur, o söylenilir.
Biri, birilerini yererek kötüleyip küçümsüyorsa ona ne demiş olur?
İzzetsiz, şerefsiz demiş olur. Onun şerefini yok saymaya, aşağı indirmeye; yani izzetsizleştirmeye, kendini de yukarı çıkarmaya çalışır. “İzzetli ve şerefli olan benim” demiş olur. Bunu demek ve insanlara dedirtmek için böyle yapar zaten.
Kim birilerinin izzetiyle, şerefiyle oynar ve onu küçümserse Allah onu aşağı indirir.
Allah bunu nasıl yapar?
Onun sevabını o çekiştirdiği insanın defterine yazar. Böylelikle o, aşağı inmiş, o çekiştirip küçümsediği de yukarı çıkmış olur. Allah o küçümsenen kula izzet ve şeref, küçümseyene de zillet verir; ama o kişi hüsn-ü zanla baksaydı, kendisi yukarı çıkar, kardeşine de dua etmiş olurdu; çünkü her hüsn-ü zanla bakış dua, su-i zanla bakış ise bedduadır. Onun için bakışımız; en şerefli olana yani Allah’a ve Allah’ın şeref verdiği Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e göre olmalıdır.
Rivayete göre; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle bir yoldan geçerken bir köpek ölüsü görür. Ölen köpeğin ağzı açık kalmıştır. Sahabeler köpek ölüsünden rahatsız olup ağzını burnunu kapatarak öbür tarafa dönünce, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah bu köpeğin dişlerini ne kadar güzel yaratmış” buyurur. Peygamberimiz Köpek leşinde bile bir güzellik görüyor. Sahabelere, bakmayı; yani güzel bakışı öğretiyor. Onun için bizim de bakışımızı Allah’a ve resulüne göre ayarlamamız gerekir. Yoksa bakışımız şeytana göre olur. Çünkü kötü görmek, çirkin görmek isteyen sadece iblistir.
Eğer bir ayetin sonunda Allah’ın isimleri geliyorsa o zaman o ayeti mutlaka Allah’ın o ismine göre anlamamız gerekir. O ayet, Allah’ın o ismini bir parça tefsir etmiş olur. Aynı zamanda o isim de ayeti tefsir etmiş, anlatmış olur.
Hep beraber Allah’ın Âziz isminin geçtiği ayetleri anlamaya çalışalım.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Men kâne yurîdul izzete fe lillâhil izzetu cemîâ: “Her kim ki izzet istiyorsa (şeref istiyorsa) izzetin bütünü (tamamı) Allah’a aittir.” Onun dışında izzet ve şeref yoktur. İleyhi yes’adul kelimut tayyibu: “Ona güzel sözler vasıl olur.” Vel amelus sâlihu yerfeuh: “O güzel sözleri ona o salih amel ref eder (yüceltir).” Salih amelin olmazsa sözün ne kadar güzel olursa olsun, o sözün Allah’a vasıl olmaz. Güzel sözün Allah’a vasıl olabilmesi, o sözünün kabul edilebilmesi için o güzel söze göre salih amelinin olması gerekir.
Vellezîne yemkurûnes seyyiâti lehum azâbun şedîd: “O kötü düşünceli olanlar (o tuzak kuranlar, o hile yapmayı düşünenler) onlar için şiddetli bir azap vardır.”
Ve mekru ulâike huve yebûr:139 “Onların kurdukları o tuzaklar, onları mahveder, perişan eder.” Yani Allah tuzaklarını onların başına geçirir ve onlar kendi kurdukları tuzağa düşerler. Her kötü düşünce böyledir. Başkası hakkında kötü düşünenin kurduğu o tuzak onun başına gelir. Eğer biri birini küçümsüyor, şerefine zarar gelsin istiyorsa o kurduğu tuzağa kendisi düşer; çünkü bütün izzet, bütün şeref Allah’a aittir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” Âminû billâhi ve resûlihî vel kitâb: “(Ey iman ettiğini iddia edenler!) Allah’a, resulüne ve kitabına iman edin.” Allah bu ayeti mü’minlere söylüyor. Ey iman ettiğini söyleyenler, ey iman edenler ve ben iman etmişim diyenler! Allah’a, resulüne, kitabına iman edin, buyuruyor; yani “ben iman etmişim” demekle iş bitmiyor.
Ellezî nezzele alâ resûlihî: “O ki kitabını peygamberine indirmiştir.” Peygamberine indirdiği kitabına iman edin.
Kişi, kitaba nasıl iman etmelidir? -Elbette ki okuyarak, dinleyerek, anlayarak, onu imana dönüştürüp, amele dönüştürerek iman etmelidir. Yoksa “ben sadece kabul ettim” demek iman değildir.
Vel kitâbillezî enzele min kabl: “Daha önce indirdiğimiz kitaplara da iman edin.” Ve men yekfur billâhi: “Her kim ki Allah’ı inkâr eder, Allah’a karşı nankörlük yaparsa” Ve melâiketihî: “Ve meleklerini (inkâr ederse)” Ve kutubihî: “Kitaplarını (inkâr ederse)” Ve rusulihî: “Resullerini (inkâr ederse)” Vel yevmil âhıri: “Ahiret gününü (inkâr ederse)” Fe kad dalle dalâlen baîdâ:140 “O çok uzak bir delaletle delalete düşmüştür.”
İnnellezîne âmenû: “O kimseler ki önce iman ettiler” Sümme keferu: “Sonra (kâfir olup) inkâr ettiler” Sümme amenu sümme keferu: “Sonra bir daha iman ettiler, sonra bir daha kâfir oldular.” Sümmezdâdû küfran: “Sonra onların küfürleri arttı.” Lem yekunillâhu li yagfira lehum: “Allah onları mağfiret edecek değildir.” Böyle yapanları Allah mağfiret edecek değildir. Ve lâ li yehdiyehum sebîlâ:141 “Allah onları yoluna çıkaracak da değildir.” Yolunu onların önüne koyup hidayete erdirecek değildir.
Yani bir iman eder ve bakarsın ki mü’min gibi yaşar, mü’min gibi bir hal, bir tavır içinde olur. Sonra bir de bakarsın ki küfrü üzerinde görününce nefsi ortaya çıkar, şeytana tabi olur ve tıpkı kâfir gibi olur. Daha sonra o halini atlatınca bir daha mü’min olur; ama sonra bir daha kâfir olur.
Eğer biri iman edip küfre düşer ve tekrar tekrar böyle yaşarsa Allah onlar için; küfürde oldukları bir anda Allah onlara kapıyı kapatır ve küfürleri ziyadeleşir, buyurdu. Artık imana dönemezler ve küfürleri gittikçe artar. Bu yüzden; “Allah onları mağfiret edecek değildir” bunları mağfiret etmiyorum, affetmiyorum, buyurdu.
Allah böylelerini neden mağfiret etmez?
İman etmiş ve imanın, ibadetin, güzelliğin, insan olmanın tadını almış olmasına rağmen, insanlığına, şerefine sırt çevirdiği için Allah onları mağfiret etmez.
Beşşiril munâfikîne bi enne lehum azâben elîmâ:142 “O münafıkları müjdele.” Allah, onlara “münafık” dedi. “Onları elim bir azapla, iç yakan bir azapla müjdele” buyurdu.
Ellezîne yettehızûnel kâfirîne evliyâe min dûnil mu’minîn: “Onlar mü’minleri bırakarak kâfirleri dost mu ediniyorlar?” Kâfirlerin, hakkı hakikati örtenlerin, dostluğunu mü’minlerin dostluğuna tercih mi ediyorlar? E yebtegûne indehumul izzete: “Onlar izzeti (şerefi) onların yanında mı arıyorlar?” Fe innel izzete lillâhi cemîâ:143 “Muhakkak ki bütün izzet (bütün şeref) Allah’a aittir (Allah katındadır).”
Eğer birileri her ne sebepten olursa olsun, nasıl bir beklenti içinde olursa olsun mü’minlerin dostluğunu bırakıp dostluklarını kâfirlere, hakkı hakikati yok sayanlara, inkâr edenlere yapıyorsa Allah onlar için “münafık” dedi. Onlar eğer kâfirlerin yanında izzet ve şeref arıyorlarsa bilsinler ki bütün izzet Allah’a aittir; yani o aradıkları yerde izzet ve şeref yoktur, dedi.
E Lem tera ilellezîne ûtû nasîben minel kitâb: “O kendilerine kitaptan nasip verdiklerimizi görüyor musun?” Allah’ın ayetlerinden haberdar ettiklerimizi görüyor musun? Yud’avne ilâ kitâbillâh: “Onlar Allah’ın kitabına davet olunuyorlar.” Li yahkume beynehum: “Aralarında hüküm versin, hakem olsun diye.” Sümme yetevellâ ferîkun minhum: “Sonra onlardan bir fırka (bir kısım) yüz çeviriyor.” Ve hum mu’ridûn:144 “Onlar dönektirler.” İşlerine gelmeyince Allah’ın kitabını kabul etmezler.
Zâlike bi ennehum kâlû: “Bunun sebebi şudur ki, onlar dediler ki” Len temessenen nâru illâ eyyâmen ma’dûdât: “(Biz cehenneme girmeyiz) Ateş bize dokunmaz; ancak sayılı günlerde (cehenneme gideriz).” Yani orda cezamızı biraz çeker, çıkarız. Ve garrahum fî dînihim: “Onlar dinlerinde aldandılar.” Mâ kânû yefterûn:145 “(Kendi kendilerine uydurduklarından) yalan yere iftira attıklarından dolayı (dinlerinde aldandılar).” Allah bu şekildeki bir düşünce için “bu, Allah’a iftiradır” dedi. Allah, cehennemden çıkış konusunda böyle bir şey söylememiştir, dedi.
Fe keyfe izâ cema’nâhum: “Onları bir araya topladığımızda onların hali nasıl olacak?” Li yevmin lâ raybe fîh: “O kendisinden şüphe olmayan kıyamet gününde” onları bir araya topladığımızda onların hali nice olur? Ve vuffiyet kullu nefsin mâ kesebet: “Her nefse, (herkese) kazandıklarının tamamı ödenecek.” Ve hum lâ yuzlemûn:146 “Ve onlara hiçbir şekilde zulmedilmeyecektir.”
Kulillâhumme mâlikel mülki: “Ey mülkün sahibi Allah’ım!” Tû’til mülke men teşâu: “Sen mülkü dilediğine verirsin.” Ve tenziul mülke mimmen teşâu: “Mülkü de dilediğinden çeker alırsın.” Ve tuizzu men teşâu: “Dilediğini aziz edersin, izzetlendirirsin” Ve tuzillu men teşâu: “Dilediğini de zelil edersin, rezil edersin.” Bi yedikel hayr: “Hayr senin elindedir.” İnneke alâ kulli şey’in kadîr:147 “Muhakkak ki sen her şeye kadirsin.”
“Allah’ım mülk senin elindedir. Sen mülkü dilediğine verir, dileğinden çeker alırsın, dilediğini aziz eder, dilediğini de zelil edersin. Hayır, senin elindedir ve sen her şeye kadirsin.” Allah bize “duayı böyle yapın ve böyle iman edin” buyurdu.
Eğer biri mala, mülke sahip olduğu için ona “bu şereflidir” deniliyorsa yahut malı mülkü olmayan fakir birine de “şerefsiz” deniliyor ve ona şerefi yokmuş gibi kıymet değer verilmiyorsa bu; “Allah’ım mülk senin elindedir” diyememektir. Allah’ın, dilediğine mülkü vereceğine, dilediğinden de çekip alacağına iman etmemek, izzetin ve şerefin de Allah’a ait olduğunu kabul etmemektir.
İnnellezîne keferû biz zikri lemmâ câehum: “Muhakkak ki o kimseler Allah’ın zikri (Allah’ın kitabı, ayetleri) kendisine geldiğinde onu inkâr ettiler.” Ve innehu le kitâbun azîz:148 “O, Allah’ın aziz olan kitabıdır.”
Allah azizdir, Allah’ın kitabı da azizdir. Kim Allah’ın kitabına sarılırsa, Allah’ın kitabı, ayetleri onu aziz eder. Kim Allah’ın ayetlerine sarılmışsa, ona iman etmişse, onu ahlaka dönüştürmüşse; o Allah’a dost olmuş, veli olmuş, aziz olmuştur. Allah onu aziz kılmış, izzetiyle onu izzetlendirmiştir, şerefiyle onu şereflendirmiştir. O, şerefini Allah’tan almıştır. Kim de Allah’ın ayetlerine sırt çevirirse kendi izzetine, kendi şerefine sırt çevirmiştir. Kendi şerefinden, Allah’ın kendisine bahşettiği şerefinden yüz çevirmiştir.
Lekad câekum resûlun min enfusikum: “Gerçek şu ki size sizden (kendi içinizden) bir resul geldi.” Size bir resul gönderdik. Azîzun aleyhi mâ anittum: “Size aziz bir resul gönderdik” Âzizun: “O, azizdir.” O, Allah’ın şeref ve izzet verdiği, Allah’ın ayetleriyle izzet bulan, şeref bulan bir resuldür. Aleyhi ma anittum: “Sizin sıkıntıya düşmeniz ona ağır ve zor gelir.” Harîsun aleykum: “O size çok düşkün ve çok haristir.” Bil mu’minîne raûfun rahîm:149 “O, mü’minlere rauf ve rahimdir.”
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in aziz, rauf ve rahim olduğunu anlatarak onu bize tanıtır. Aynı zamanda Allah bu ayetlerle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varislerinin sıfatlarını da beyan eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve varisleri; Allah ile, Allah’ın vahyiyle, kitabıyla aziz olmuşlardır ve mü’minlerin sıkıntıya düşmeleri onlara ağır gelir. Bu nedenle mü’minlere karşı rauf ve rahimdirler.
Onun için kendine bir Mürşid-i kâmil arayan birinin dikkat etmesi gereken husus burasıdır. O; peygamberi temsil ediyorsa, onun mirasının varisiyse, o halde onun gibi aziz, rauf ve rahim olmalıdır. Değilse o, işi olmayan bir işe kalkışıp şeytana varis olmuştur. Böyle biri peşine takılanları da uçurumdan aşağı atar.
Şu ayet Hz. İbrahim’in Kâbe’yi inşa ederken yaptığı duadır;
Rabbenâ veb’as fîhim resûlen minhum: “Dedi ki: Rabbimiz onlara içlerinden bir resul gönder” bir resul bais et, içlerinden bir resul çıkar. Yetlû aleyhim âyâtike: “Onlara senin ayetlerini okusun.” Ve yuallimuhumul kitâbe vel hikmete ve yuzekkîhim: “Onlara kitabı, hikmeti öğretsin ve bir de onları tezkiye etsin, temizlesin.” İnneke entel azîzul hakîm:150 “Muhakkak ki sen aziz ve hakîmsin.”
Allah’ın resul ve kitap göndermesi, resulün de Allah’ın kitabını, hikmeti öğretip kendisine tabi olanları temizleyerek tezkiye etmesi Allah’ın Âziz isminin şanındandır; çünkü bunu yapmakla Allah, kullarına izzet ve şeref verir.
Ve men yergabu an milleti ibrâhîme: “Kim İbrahim’in dininden uzak kalırsa” İllâ men sefihe nefsehu: “Ancak onlar nefsi sefih olanlardır.” Ve lekadista feynâ hufîd dunyâ: “Ne zaman ki biz onu dünyada seçtik” Ve innehu fîlâhireti le mines sâlihîn:151 “Ve o ahirette de salihlerdendir.”
E unzile aleyhiz zikru min beyninâ: Müşrikler dediler ki: “Bu zikir, (bu Kur’an) bizim aramızda ona mı indirilmiş?” Müşriklerin böyle söylemesi; malları ve mevkileri sebebiyle kendilerini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den daha şerefli sanmalarından dolayıydı. Bel hum fî şekkin min zikrî: “Doğrusu onlar benim zikrim (ayetlerim) hakkında şüphe içindedirler.” Bel lemmâ yezûkû azâb:152 Allah öyleleri için “hayır, onlar daha benim azabımı tatmamışlar” azabımın nasıl olduğunu bilmiyorlar, buyurdu.
Em indehum hazâinu rahmeti rabbikel azîzil vehhâb:153 “Yoksa rabbinin rahmet hazineleri onların yanında mı?” Onlar mı benim rahmetimi dağıtıp paylaştırıyor. Kime ne vereceğimi onlar mı bana öğretiyor? “Allah aziz ve vehhâbdır.” Dilediğine şerefi hibe eder, bahşeder, ikram eder.
Em lehum mulkus semâvâti vel ardı ve mâ beynehumâ: “Yoksa göklerin, yerlerin, ikisinin arasındakilerin mülkü onların mıdır?” Felyertekû fîl esbâb:154 Güçleri buna yetiyorsa “sebeplere (vesilelere) sarılsınlar, yükseltsinler o zaman.”
Cundun mâ hunâlike mehzûmun: “İşte burada orduları hezimete uğratılmış” mağlup edilmiş. Minel ahzâb:155 “Her türlü hizipten, cemaatten.”
Allah izzetin tamamen kendisine ait olduğunu beyan etmek için öyle buyurdu.
İzâ câekel munâfikûne: “Münafıklar sana geldiği zaman” Kâlû neşhedu inneke le resûlullâh: “Biz şehadet ederiz ki sen Allah’ın resulüsün dediler.” Vallâhu ya’lemu inneke le resûluhu: “Allah da biliyor ki sen hakikaten onun resulüsün.” Vallâhu yeşhedu innel munâfikîne le kâzibûn:156 “Ve Allah şahittir ki münafıklar yalanıcıdır.” Dilleriyle bunu söylerler; ama kalpleri bunu tasdik etmez, gereğini yapmazlar. Allah da şahitlik eder ki bunlar münafıktır ve onlar yalan söylüyor.
İttehazû eymânehum cunneten: “Onlar yeminlerini kalkan yaptılar.” Fe saddû an sebîlillâh: “Allah’ın yolundan saptırdılar.” İnnehum sâe mâ kânû ya’melûn:157 “Onların yaptığı iş ne kötüdür.” Gerçekten yaptıkları iş çok kötüdür.
Münafıkların yaptığı bu kötü iş nedir?
Yeminlerini kalkan yapıp Allah yolundan saptırmalarıdır. “Ben senin hayrını istiyorum, iyiliğini düşünüyorum” diye yemin edip insanları yoldan saptırırlar.
Zâlike bi ennehum âmenû: “Bu şundan dolayıdır; onlar iman ettiler.” Summe keferû: “Sonra kâfir oldular.” Fe tubia alâ kulûbihim: “Bu yüzden kalpleri mühürlendi.” Önce iman edip anlıyor, sonra ise kâfir olarak ters tarafa dönüyorlar. Allah böyleleri için “kalpleri mühürlendi” buyurdu. Fe hum lâ yefkahûn:158 “Artık onlar (yanlış yaptıklarını) münafık olduklarını bile anlamazlar.”
Allah “Fe tubia alâ kulûbihim” buyurdu; “kalplerini ben mühürledim” demedi, “kalpleri mühürlendi” yani “onlar kendi kendilerine bunu yaptılar” dedi.
Ve izâ reeytehum tu’cibuke ecsâmuhum: “Sen onları gördüğünde onların cesetleri (kalıpları) hoşuna gider.” Ve in yekûlû tesma’ li kavlihim: “Onlar konuştuğunda onları dinlersin;” yani öyle güzel güzel de konuşurlar. Ke ennehum huşubun musennedeh: “Sanki onlar yaslanmış keresteler gibidir.” Yahsebûne kulle sayhatin aleyhim: “(Onların şöyle bir hali vardır) Her gürültüyü (her sayhayı), her konuşmayı kendi aleyhlerine zannederler.” Böyle şüphe içindedirler.
İki kişi konuşsa “benden bahsediyorlar,” Biri bir şey yapsa “bana düşmanlık yapıyor” derler. Her gürültüyü aleyhlerine zannederler. Kalpleri kin, haset ve nefret doludur. Kendileri başkalarına karşı böyle hal içinde olduklarından dolayı herkesin de kendilerine karşı böyle olduğunu düşünürler. Güzel söz söylesen bile ondan kötü bir mana çıkarmaya çalışıp “acaba şunun için mi yoksa bunun için mi söyledi” diye bir yanlışlık, düşmanlık çıkarmaya çalışırlar.
Humul aduvvu: Allah “onlar düşmandır” dedi. Fahzerhum: “Onlardan korun” kendini onlardan koru. Kâtelehumullâhu: “Allah onları kahretsin.” Ennâ yû’fekûn:159 “Nasıl da dönüyorlar” nasıl da döndüler. Önce iman ettiler sonra ise hakkı, hakikati anladıkları halde dönüp kâfir oldular.
E lem ye’ni lillezîne âmenû: “İman edenler için vakit gelmedi mi?” Neyin vakti? En tahşea kulûbuhum li zikrillâhi ve mâ nezele minel hakkı: “Allah’ın (ayetlerine) zikrine ve hakka karşı kalplerinizin haşyet duyma zamanı gelmedi mi?” Haşyetle, huşuyla coşma zamanı gelmedi mi?
Ve lâ yekûnû kellezîne ûtûl kitâbe min kablu: “Sakın o kimseler gibi; sizden önce kitap verdiklerimiz gibi olmayın.” Fe tâle aleyhimul emedu: “Onların üzerinden uzun zaman geçti.” Onlar kendi kitaplarına karşı soğudu ve Allah’ın ayetlerine karşı haşyet duymadılar. Siz de onlar gibi olmayın. Fe kaset kulûbuhum: “Onların kalpleri katılaşmış.” Ve kesîrun minhum fâsikûn:160 “Ve onların çoğu fasık olmuştur.” Allah, siz onlar gibi olmayın, onlar gibi yapmayın dedi.
Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huve: “Allah odur ki; ondan başka ilah yoktur.” Elmelikul kuddûs: “O meliktir, kuddüs’tür.” Selâmul mû’minul muheymin: “O selamdır, mü’mindir, muheymindir.” Azîzul cebbâr: “Âzizdir, cebbardır.” Mutekebbir: “Mütekebbirdir.” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:161 “Allah kendisine ortak koşulan şeylerden münezzehtir.”
Allah bu ayetle kendini tanıtır. Allah odur ki; kendisinden başka ilah yoktur. O meliktir; mülkün melikidir. Bütün varlığı idare eden, bütün varlığın sahibi odur. O, kuddüstür; her türlü noksanlıktan beridir. O, mukaddestir. O, selamdır; selamet verendir, selamete erdirendir. Mü’minler için selam yurdunu, cenneti hazırlayandır. Nitekim rabbini dinleyenler, selamete erer. Gönülleri, dünya ve ebedi hayatları selamet olur.
O, mü’mindir; iman veren, aynı zamanda emin kılandır. O, muheymindir; koruyan, gözeten ve muhafaza edendir. O, azizdir; şerefi bahşeden, şereflendirendir. O, cebbardır; dilediğini zorla yaptırandır. Çünkü aziz; cebbar olmazsa izzetini koruyamaz. Onun için aziz olan Allah’tır. O, mütekebbirdir; azamet ve büyüklük sahibidir. Büyüklük bir tek ona yakışır. Bu nedenle Allah ayeti kerimede; Subhânallâhi ammâ yuşrikûn: “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir” buyurur.
Ve lekad yessernel kur’âne lîz zikri: “And olsun ki biz Kur’an’ı kolaylaştırdık” düşünmeye ve düşünülmeye müsait kıldık. Kim onu düşünür, tefekkür ederse ona Kur’an’ı müyesser kılar, Kur’an’ı ona ikram ederiz. Fe hel min muddekir:162 “İbret alan var mı?” Ama düşünemiyorlar.
Ve lekad câe âle fir’avnen nûzur:163 “And olsun ki Firavun hanedanına nezirler (uyarıcılar) geldi.”
Kezzebû bi âyâtinâ kullihâ: “Onlar bütün ayetlerimizi yalanladılar.” Fe ehaznâhum ahze azîzin muktedir:164 “Biz de onları bize yakışır bir şekilde yakaladık.” Başka bir ayeti kerimede ne buyuruyordu; “Allah’ın yakalaması çok şiddetlidir.”165 Bir başkasının yakalamasına benzemez. Allah birini yakalarsa onu Allah’ın elinden kim alabilir.
Allah onları neden yakalamıştı?
Allah onlara ayetlerini indirmişti; ama onlar Allah’ın ayetlerini inkâr edip kabul etmedikleri ve Allah’ın ayetleri üzerinde düşünmedikleri için Allah onları yakaladı. Allah bu yüzden “düşünen var mı?” diye soruyor.
Sâd, vel kur’âni zîz zikr:166 “ Sâd, Kur’an’a, zikre and olsun (yemin olsun).”
Belillezîne keferû fî ızzetin ve şikâk:167 “O kâfirler (inkârcılar, nankörler) kendi izzetlerinden, (şereflerinden) bir ayrılık içindedir.” Allah’ın kendilerine bahşettiği şereften uzaklaştıkları ve Allah’ın ayetlerini yok saydıkları için kendi izzetlerinden, şereflerinden bir ayrılık içindedirler.
Allah, iblisi huzurundan kovduğunda iblis insanların tekrar diriltileceği güne kadar mühlet ister. Allah, iblise “neden secde etmedin” diye sorduğunda, iblis; Kâle ene hayrun minhu: “Dedi ki: Ben ondan hayırlıyım.” Halaktenî min nârin ve halaktehu min tîn:168 “Beni ateşten, onu da çamurdan yaratmışsın” onun için ben ondan daha hayırlıyım, der. Şeytan bu düşüncesiyle şerefi ve hayırlı olmayı, bedene ait zahiri bir şeye verir.
Kâle fahruc minhâ fe inneke recim:169 Allah ona; “çık oradan, artık sen recmedilmiş olanlardansın” dedi.
Ve inne aleyke la'netî ilâ yevmid dîn:170 “Sen kıyamet gününe kadar lanetlenmişsin ve benim lanetim senin üzerinedir.”
Kâle rabbi fe enzırnî ilâ yevmi yub’asûn:171 “(İblis) dedi ki: Rabbim, bana dirilme gününe (insanların tekrar dirileceği güne) kadar mühlet (izin) ver.” Dikkat edilmesi gerekirse şeytan, Allah’a bir de “rabbim” diyor. Kâle fe inneke minel munzarîn:172 Allah da; “Sana izin verilmiştir, sen izin verilenlerdensin” İlâ yevmil vaktil ma’lûm:173 “O belli güne kadar” sen izinlisin, sana izin verdim, buyurur.
İblis ise bu ayetin devamında;
Kâle fe bi izzetike: “Senin izzetine yemin olsun ki!” Neden öyle söylüyor? Çünkü bütün izzetin Allah’a ait olduğunu biliyor. Eğer biri izzetin Allah’a ait olduğunu kabul etmediyse o kişi iblisten bile daha aşağıdır demektir. Le ugviyennehum ecmaîn:174 “(Senin izzetine yemin olsun ki) ben de onların hepsini iğvaya düşüreceğim (onları azdıracağım)” der.
İllâ ibâdeke minhumul muhlasîn:175 “Sadece, senin ihlas sahibi kulların hariç.” Yani ihlaslı, samimi kulların müstesna gerisinin hepsini yoldan çıkarıp, onları azdıracağım, iğvaya düşüreceğim, dedi. İblis, Allah’ın izzetine yemin ediyor.
Allah da cevap olarak; Kâle fel hakku: “İşte bu haktır.” senin bu söylediğin doğrudur, dedi. Bir tek benim ihlaslı, samimi kullarıma dokunamazsın, onları yoldan çıkaramaz, iğvaya düşüremezsin, gerisini düşürürsün. Vel hakka ekûl:176 Allah; “ve ben hakkı söylerim” buyurdu.
Le emleenne cehenneme minke ve mimmen tebiake minhum ecmaîn:177 “Ben de mutlaka seni ve sana tabi olanları, toptan cehenneme dolduracağım.” Allah; “hakkı söylerim, ben de böyle yaparım” dedi.
Kul: “De ki” Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimizedir. Mâ es’elukum aleyhi min ecrin: “Ben sizden bir ücret istemiyorum.” Ve mâ ene minel mutekellifîn:178 “Ben bunu size teklif edenlerden değilim.”
İn huve illâ zikrun lil âlemin:179 “Bu kitap bütün âlemler için bir zikirdir.” Bir hatırlatma, bir öğüttür. Ve le ta’lemunne nebeehu ba’de hîn:180 “Sonra bunun hak olduğunu (gerçek olduğunu) mutlaka bileceksiniz.”
İblis bile Allah’ın izzetine yemin edip bütün şerefin Allah’a ait olduğunu kabul ediyor. Eğer biri Allah’tan başka yerde izzet, şeref ararsa iblisten daha kötü bir duruma düşmüş demektir.
Vettehazû min dûnillâhi âliheten: “Onlar Allah’tan başka ilahlar edindi.” Allah’tan başka ilah demek; Allah’ı sever gibi ya da onu Allah’tan daha çok sevmek demektir. Kul; “insanlar beni sevsin, beni övsün” dediğinde onların bu sevgisi, bu övgüsü Allah’ın sevgisinin, övgüsünün önüne geçmişse; yani öncelikle Allah beni sevsin, Allah beni övsün demediyse işte o kişi insanları ilah edinmiş demektir.
İnsanlar neden başkasının kendisini övmesini ister?
Li yekûnû lehum ızzâ:181 “Kendileri için bir izzet (bir şeref) olsun diye.” Çünkü şerefi insanlarda aramışlardır. İnsanlar; “bu şerefli, kıymetli, değerlidir” deyip onu överse o kendini izzet sahibi zanneder. Bu şekilde bir zan Allah’a şirktir. Puta tapanlar da zaten böyle yapıyordu.
Ve mâ halaknes semâvâti vel arda ve mâ beynehumâ lâibîn:182 “Biz gökleri, yeri, ikisinin arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık.” Bu bir oyun değildir.
Mâ halaknâhumâ illâ bil hak: “Her neyi ki yaratmışsak onu hak ile yaratmışız” bir amaç uğruna, bir gaye uğruna yaratmışızdır. Yarattıklarımızın mutlaka bir gayesi, bir amacı vardır. Ve lâkinne ekserehum lâ ya’lemûn:183 “Ama çoğu bunu (bilmez) anlamaz.” Çoğu sanki oyunmuş gibi, dünyayı bir oyun gibi anlar ve sadece dünya hayatına bakıp öyle yaşar.
İnne yevmel faslı mîkâtuhum ecmaîn:184 “Muhakkak ki o ayrım gününde, hepsinin bir araya toplandığı zaman.”
Yevme lâ yugnî mevlen an mevlen şey’en: “O gün dostun dosta hiçbir şeyle faydası olmadığı gündür.” Hiç kimse hiçbir şeyle kimseye yardım edemez. Dostlar birbirine yardım edemez. Ve lâ hum yunsarûn:185 “Ve onlar yardım görmezler” onlara yardımda bulunulmaz.
İllâ men rahimallâh: “Ancak Allah’ın rahmet ettiği müstesna.” İnnehu huvel azîzur rahîm:186 “Muhakkak ki o (Allah) aziz ve rahimdir.” Rahim ismi Âziz ismini tefsir eder. Allah rahimdir; ama izzetine göre muamele eder. Biri Allah’ın izzetini gözetmemiş, buna dikkat etmemişse, Allah’ın izzetini başka yerde aramışsa o kişi rahmeti hak etmemiş, rahmeti kaybetmiştir; çünkü o, başkalarını Allah’a şirk koşmuştur.
Tilke âyâtul kitâbil hakîm:187 “Bunlar hikmetli kitabın ayetleridir.” Huden ve rahmeten lil muhsinîn:188 “Muhsinler için (güzel yapanlar için, Allah’ın huzurundaymış gibi hayatı yaşayanlar için) hidayet ve rahmettir.”
Ellezîne yukîmûnes salâte ve yu’tûnez zekâte: “Onlar namazlarını ikame eder, zekâtlarını verirler,” yani mallarını, beyinlerini, gönüllerini ve kendilerini temizlerler. Zekât zaten temizlenmek demektir. Zekât sadece kulun, parasından vermesi değildir! Paradan zekât verince para temizlenir. Kişinin kötü düşünceleri, fikirleri varsa bu sefer aklını Allah’ın vahyiyle temizlemesi gerekir. Gönül küfürle, nifakla, şirkle kirlenmişse onun imanla temizlenmesi gerekir. Devamında onlar namazlarını ikame ederler; yani namaz ile Allah’ın huzurunda durup temizlenirler. Ve hum bil âhirati hum yûkinûn:189 “Onlar ahirete de kesinkes iman etmişlerdir” o günün geleceğinden emindirler. Onun için hayatlarını ahirete göre, ahiret onların önündeymiş gibi yaşarlar.
Ulâike alâ huden min rabbihim: “İşte onlar rablerinden bir hidayet üzeredirler.” Rablerinin hidayeti onların üzerindedir. Ve ulâike humul muflihûn:190 “Felaha erenler de bunlardır.” Kurtuluşa erenler de bunlardır.
Ve minen nâsi men yeşterî lehvel hadîs: “İnsanlardan öylesi var ki (eğlence için) laf satın alır.” Lafı; eğlenmek, boş boş konuşmak ve şakalaşmak için alır. Li yudılle an sebîlillâhi bi gayri ilmin: “İlmi olmadığı halde Allah yolundan saptırmaya çalışır.” Kelimeyi alıp lafı öğrenmiş, iman etmediği ve anlamadığı için de boş boş konuşarak Allah yolundan saptırır. Ve yettehızehâ huzuvâ: “Oyun ve eğlence yerine tutmak için.” Ulâike lehum azâbun muhîn:191 “Onlar için alçaltıcı bir azap vardır.”
Ve izâ tutlâ aleyhi âyâtunâ: “Ona ayetlerimiz okunduğu vakit” Vellâ mustekbiren ke en lem yesma’hâ ke enne fî uzuneyhi vakrâ, fe beşşirhu bi azâbin elîm:192 “Ona ayetlerimiz okunduğu zaman sanki onu hiç işitmemiş gibi kibirlenerek döner, ona elim bir azabı müjdele.”
İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti lehum cennâtun na’îm:193 “Muhakkak ki iman edip salih amel işleyenler için naim cennetleri vardır.”
Hâlidîne fîhâ: “(Onlar) orada ebedi olarak kalacaklardır.” Va’dallâhi hakkâ: “Allah’ın vaadi haktır.” Ve huvel azîzul hakîm:194 “Allah aziz ve hakîmdir.”
Tilke âyâtul kitâbil mubîn:195 “Bunlar (Allah’ın) apaçık kitabının ayetleridir.” Açıklayan kitabın ayetleridir. Lealleke bâhıun nefseke ellâ yekûnû mu’minîn:196 “İman etmemiş olduklarından dolayı nerdeyse sen kendine kıyacaksın.”
İn neşe’ nunezzil aleyhim mines semâi âyeten: “Eğer biz istersek, (dilersek) onların üzerine semadan bir ayet indiririz de” Fe zallet a’nâkuhum lehâ hâdıîn:197 “Onların boyunları ona karşı hemen eğilip kalırdı.” İster istemez hemen iman ederlerdi.
Ve mâ ye’tîhim min zikrin miner rahmâni muhdesin: “Ne zaman ki Rahman’dan onlara bir öğüt gelse” İllâ kânû anhu mu’ridîn:198 “Onlar ondan yüz çevirirler.” Hiçbir ayet yoktur ki onlara geldiğinde onlar yüz çevirmemiş olsun.
E ve lem yerav ilel ardı: “Onlar yeryüzüne bakmıyorlar mı?” Kem enbetnâ fîhâ min kulli zevcin kerîm:199 “Orada her çeşit nebattan ve her çiftten (yarattık) bitirdik.” İnne fî zâlike le âyeh: “Muhakkak ki bunda ayetler (ibretler) vardır.” Bunu onlar için yapmışızdır. Ve mâ kâne ekseruhum mu’minîn:200 “Ama onların çoğu iman edecek değildir.” İnsanların çoğu iman etmezler.
Ve inne rabbeke le huvel azîzur rahîm:201 “Ve muhakkak ki senin rabbin aziz ve rahimdir.” İzzetini kabul etmeyenlere rahmetinden pay vermez. Rahimdir; ama bununla beraber bir de azizdir.
Allah Kur’an-ı Kerim’de peygamberlerini anlatır. Şuarâ suresinde Hz. İbrahim (a.s)’ı Hz. Nuh (a.s)’ı Hz. Hud (a.s)’ı Hz. Şuayb (a.s)’ı, Hz. Salih (a.s)’ı ve Hz. Lut (a.s)’ı anlatır.
Her bir kıssanın sonunda Ve inneke rabbeke ve huvel azizul rahim: “Senin rabbin aziz ve rahimdir” buyurur. O peygamberlerle mücadele edenleri “Allah helak etti, peygamberleri ve onlarla beraber olanları ise kurtardı; çünkü senin rabbin aziz ve rahimdir, iman edenlere rahmetiyle muamele etti. Allah’ın izzetini kabul etmeyenleri de helak etti, buyurur.
Tenzîlul kitâbi minallâhil azîzil alîm:202 “Bu kitap aziz ve âlim olan Allah tarafından inzal olmuştur.” Tenzîlel azîzir rahîm:203 “Bu kitap aziz ve rahim olan Allah tarafından indirilmiştir.”
İnne rabbeke yakdî beynehum bi hukmihî ve huvel azîzul alîm:204 “O gün elbette ki Allah aralarında hüküm verecek, o aziz ve âlimdir.”
Veş şemsu tecrî li mustekarrin lehâ, zâlike takdîrul azîzil alîm:205 “Allah güneşe bir menzil takdir etmiştir. O, orda akar. Bu, aziz ve âlim olan Allah’ın takdiridir (hükmü iledir).”
Ve le in seeltehum men halakas semâvâti vel arda: “Eğer onlara sorarsan desen ki: Gökleri ve yeri kim yarattı?” Le yekûlunne halakahunnel azîzul alîm:206 “Onlar derler ki: Âziz ve âlim olan yaratmıştır.” Onu yaratan aziz ve âlim olandır.
Allah’ın Âziz ismi ayetler de bir de Âzizul Ğafur olarak gelir. Ellezî halakal mevte vel hayâte: “Hayatı ve ölümü yaratan odur.” Li yebluvekum eyyukum ahsenu amelâ: “Hanginiz daha güzel yaparsınız diye” Ve huvel azîzul ğafur:207 “O aziz ve ğafurdur.”
Dünya hayatını bir imtihan olarak kabul edenler Allah’ın izzetini kabul etmelidir. Eğer insan, Allah’ın izzetini kabul eder, onun Âziz ismine iman ederse Allah ğafurdur, kuluna mağfiretiyle muamele edip onun yanlışlarını, kusurlarını örter ve yokmuş gibi muamele eder. Tabi, eğer onun azizliğini kabul ederse bu böyle olur. Allah bütün isimlerinde şeref sahibidir, izzetlidir. Bunun için Allah’ın bütün isimlerinin önünde Âziz ismi durur; ayrıca Samed ismi, Rab ismi, Rahman ismi ve Rahim ismi de bütün isimlerin önünde durur.
Bir isim Allah’a ait ise o ismin arkasında Allah vardır. Aslında bir isme bakarken bütün isimleri görmek gerekir. Allah deyince Esmau’l Husna’nın hepsi birlikte akla, gönle gelmelidir. Yoksa Allah’a, hakkı teslim edilmemiş olur.
Ayetlerde tıpkı Âzizul Ğafur’da olduğu gibi Âziz ismi bir de Allah’ın Hamid ismiyle beraber gelir. Elif lâm râ kitâbun enzelnâhu ileyke li tuhricen nâse minez zulûmâti ilen nûri: “Bu kitabı Allah sana insanları karanlıktan (zulmetten), nura çıkarasın diye indirmiştir.”
Kur’an-ı Kerim; götürülüp mezarlıkta ölülere okunsun, onunla fal bakılsın, muska yapıp boyna asılsın yahut muskası suda eritilip içilsin diye değil insanlar karanlıktan nura çıksın diye indirilmiştir!
Bi izni rabbihim ilâ sırâtıl azîzil hamîd:208 “Allah’ın izniyle (Allah’ın yoluna çıkarasın diye) onun yolu aziz ve hamiddir.” O yol, aziz ve hamidin yoludur.
Ne demek yani?
Onun yolu, ona hamd etme, onu övme, onu izzet sahibi bilme, ona iman etme yoludur. Bütün hamdi, izzeti ona verme yoludur. Bütün övgüyü ona yapma yoludur. Ona hamd eden, onu aziz bilen hamde ve övgüye layık olur. Âziz olup şerefe layık olur. Allah onu över ve onu şereflendirir.
Allah bu şerefi neyle verir? Elbette ki Kur’an-ı Kerim’le verir.
Ve yerellezîne ûtûl ilm: “O kendilerine ilim verilenler görüyorlar.” Ellezî unzile ileyke min rabbike huvel hak: “Rabbinden sana indirilenin, (senden inmiş olanın) hak olduğunu görüyorlar (bunu biliyorlar).” Ve yehdî ilâ sırâtıl azîzil hamîd:209 “O, aziz ve hamid olanın yoluna hidayet eder.”
Allah şu ayette de iman eden mü’min bir kavmi, ateş yakıp içine atanları anlatır. Ve mâ nekamû minhum illâ en yu’minû billâhil azîzil hamîd:210 “Onlar aziz ve hamid olan Allah’a iman ettikleri için onlara bu cezayı veriyorlardı.” Bu, aziz ve hamid olan Allah’a iman etmeyene kadar kimse mü’min olmaz demektir. Biri “şeref Allah’a aittir” deyince kendini şerefli zannedenler o; “şeref Allah’a aittir” diyenleri ortadan kaldırmaya çalışır. Onu ortadan kaldırırsa böylelikle şerefin ona kalacağını zanneder.
Ya Musa innehû enallâhul azîzul hakîm:211 Allah; “ya Musa o, daima aziz ve hakîm olan Allah benim” diye Hz. Musa (a.s)’a hitap ediyor.
Tenzîlul kitâbi minallâhil azîzil hakîm:212 “Kitabın indirilmesi aziz ve hakîm olan Allah tarafındandır.”
Kezâlike yûhî ileyke ve ilellezîne min kablikellâhul azîzul hakîm:213 “Sana ve senden öncekilere aziz ve hakîm olan Allah böyle vahyeder.”
Âlimul gaybi veş şehâdetil azîzul hakîm:214 “Görünenin ve görünmeyenin (gaybın) âlimi Allah’tır. O, aziz ve hakîmdir.”
İnnallâhe ya’lemu mâ yed’ûne min dûnihî min şey’in ve huvel azîzul hakîm:215 “Muhakkak ki Allah onların dua ettiği, yalvardığı şeyleri biliyor. Allah aziz ve hakîmdir.”
Ve mâ erselnâ min resûlin illâ bi lisâni kavmihî: “Biz her resulü mutlaka kavminin diliyle göndermişiz.” Resuller kavmine başka bir dil ile konuşmamıştır, onları sadece kendi kavminin diliyle göndermişizdir, dedi. Allah bu kısımda ise resulleri neden öyle gönderdiğini beyan eder. Li yubeyyine lehum, fe yudillullâhu: “Onlara beyan etsin, açıklasın diye.” Resul kendi kavminin dilini bilmezse Allah’ın vahyini nasıl açıklar? Fe yudillullâhu men yeşâu: “Allah dilediğini dalalette bırakır.” Allah, resullerini dinlemeyeni dalalette bırakır. Ve yehdî men yeşâu: “Dilediğini de hidayete erdirir” dileyeni de hidayete erdirir. Ve huvel azîzul hakîm:216 “Çünkü o aziz ve hakîmdir.”
Sebbeha lillâhi mâ fîs semâvâti vel ard ve huvel azîzul hakîm:217 “Yerde, gökte (ikisi arasında) ne varsa hepsi rabbini tesbih eder. Allah aziz ve hakîmdir.”
Yusebbihu lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ardıl melikil kuddûsil azîzil hakîm:218 “Yerde, gökte (ikisi arasında) her ne varsa hepsi Allah’ı tesbih eder. Allah meliktir, kuddustur, aziz ve hakîmdir.”
Yerde, gökte ve ikisi arasında her ne varsa Allah’ı tesbih ediyor demek; Allah kendilerine ne vazife verdiyse o yolda hareket ediyorlar demektir. Bununla beraber bütün varlık irade sahibidir ve hepsi rabbini hamd ile tesbih eder. Allah “gel” dedi mi gelir, “git” dedi mi gider. Rabbini dinliyor yani. Onun için Allah aslında; “Onlar beni dinliyor sen de beni dinliyor musun, benim gösterdiğim yolda yürüyor musun, ya da kendi bildiğin gibi mi yapıyorsun, yoksa sen benden daha mı iyi biliyorsun?” Diye soruyor.
Sebbeha lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard ve huvel azîzul hakîm:219 “Gökte, yerde (ikisi arasında) ne varsa hepsi Allah’ı tesbih eder; çünkü Allah aziz ve hakîmdir.” O, her neyi yaratmışsa bir muradı, bir hikmeti vardır.
Mâ yeftehillâhu lin nâsi min rahmetin fe lâ mumsike lehâ: “Allah insanlara rahmetinden her neyi açarsa onu tutacak yoktur.” Ve mâ yumsik fe lâ mursile lehu min ba’dihî ve huvel azîzul hakîm:220 “Her neyi de tutarsa onu açacak yoktur, Allah aziz ve hakîmdir.”
Ellezîne yebhalûne ve ye’murûnen nâse bil buhli: “O kimseler ki cimridirler. Bir de insanlara cimriliği tavsiye ederler.” Ve yektumûne mâ âtâhumullâhu min fadlıhî: “Allah’ın kendilerine verdiklerini gizlerler.” Ve a’tednâ lil kâfirîne azâben muhînâ:221 “Biz de o kâfirlere (o nankörlere) alçaltıcı bir azap hazırladık.”
Keteballâhu le aglibenne ene ve rusulî, innallâhe kaviyyun azîz:222 “Allah şöyle yazmıştır; ben ve resullerim mutlaka galip geleceğiz. Allah, kaviyy ve azizdir.” Allah, gücü karşısında dayanılması mümkün olmayandır. O, azizdir.
Mâ kaderûllâhe hakka kadrihî, innallâhe le kaviyyun azîz:223 “Allah’ın hakkını (yüceliğini, izzetini) hakkıyla takdir edemediler. Allah kaviyy ve azizdir.”
Fe lâ tahsebennallâhe muhlife va’dihî rusuleh: “Allah’ın, resullerine va’dinden döneceğini (vazgeçeceğini) zannetmeyin” böyle düşünmeyin. İnnallâhe azîzun zuntikâm:224 “Allah azizdir, intikam sahibidir.”
Allah’ın intikamı ne demektir?
Biri Allah’ın izzetini yok saymaya çalışır, Allah’tan bağımsız bir izzet, şeref edinmeye kalkışırsa Allah o şerefi ondan çeker alır. O kişi izzetsiz, şerefsiz kalır. Böylelikle Allah’ın Muntakim ismiyle karşı karşıya kalmış olur. O başka şeyleri ilah edinip Allah’a şirk koşarak kendi kendine zulmetti yani. Başka yerde şeref aramak böyledir. Kim Allah’tan başka yerde şeref ararsa Allah onu ondan çeker alır ve o, cezasını bulmuş olur.
Ve men yehdillâhu fe mâ lehu min mudil: “Allah kime hidayet verirse onu delalete düşürecek yoktur.” “E leysallâhu bi azîzin zîntikâm:225 “O, aziz ve intikam alıcı değil midir?”
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” Men yertedde minkum an dînihî: “Sizden her kim dininden dönerse” Fe sevfe ye’tîllâhu bi kavmin: “Allah onların yerine bir kavim getirir ki” Yuhibbuhum ve yuhibbûnehû: “Allah onları sever, onlar da Allah’ı sever.” Ezilletin alel mu’minîne: “Onlar mü’minlere karşı zillet sahibidir” mü’minlere alçak gönüllüdürler. Eizzetin alel kâfirîn: “Kâfirlere karşı da izzet, şeref sahibidirler.”
Yucâhidûne fî sebîlillâhi: “Onlar Allah yolunda cihat ederler.” Ve lâ yehâfûne levmete lâim: “Onlar levm edenlerin levm etmesinden (kınayanların kınamasından) korkmazlar.” Zâlike fadlullâhi: “Bu, Allah’ın faziletidir” ikramıdır, fazlıdır. Yu’tîhi men yeşâu: “Allah onu dilediğine verir.” Allah onu isteyene verir. Vallâhu vâsiun alîm:226 “Allah her şeyi ihata etmiş olandır. Allah âlimdir.” İlmi her şeyi kuşatmış olandır, her şeyi bilendir.
Eğer izzeti Allah’ın yanında değil de başkalarının yanında, başka şeylerde ararsak onu bulmamız asla mümkün değildir. Bulacağımız tek şey zillettir. O bize şeref verir zannederiz. Hâlbuki insan dünyayı şereflendirendir. Bütün varlık şerefini insandan alır. Kulun Hz. İnsan olduğundan dolayı kendi şerefine sahip çıkması, önce; “ben insanım” demesi gerekir. “Ben Hz. İnsanım, Allah’ın yeryüzündeki halifesiyim, Allah’ın zatıyla, sıfatlarıyla, isimleriyle tecelli ettiği zatım” demesi gerekir. Önce kendisi bu şerefi kendisine verecek, sonra bu şerefe layık olmaya çalışacak ki şerefini Allah’tan alsın.
Allah’ın isimleri bir kulda tecelli ederse ondan daha şerefli kim vardır! Biri Allah’ın isimlerinden, vasfından; yani Allah’ın rahman, rahim, kerim, aziz oluşundan mahrum kalırsa ondan daha zelil kim vardır! İzzet; Allah’ın isimleriyle isimlenmek, Allah’a ayna ve halife olmaktır.
Allah azizdir. Mü’minler de peygamberle, Allah’ın vahyiyle beraber olunca aziz olur. İnsan; Allah’ın vahyinden, ayetlerinden, peygamberinden, resullerinden ne kadar uzak kalırsa o kadar kendi şerefinden, kendinden, Allah’tan uzak kalmış olur.
Onun için Allah buyuruyordu ayeti kerimede; “kim bizi unutur, ayetlerimizden yüz çevirirse biz de ona onu unuttururuz.”227
Allah’ın kulunu ona unutturması ne demektir?
Biri kendini unutmuşsa Allah ona onu unutturmuştur. Niye? -O; Allah’ı unuttuğu, Allah’ı ciddiye almadığı için. Biri Allah’a göre hayat yaşamıyor, ahiret hayatını gözetmiyor, amellerini önüne koyup kendini hesaba çekmiyorsa Allah’ı ve hesabı unutmuştur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sadaka malı eksiltmez. Allah başkalarına af ile muamele eden kulunun izzetini arttırır. Onu aziz kılar ve her kim Allah için tevazu gösterirse Allah onu yüceltir”228 buyurur.
Affedenin şerefi neden artar?
Eğer biri yanlış yaptığında karşıdaki onu affederse, onun insanlık şerefine kıymet, değer vermiş demektir. O yapılanı dışardan bir yanlış olarak gördü; ama onun şerefine dokunmayarak o yanlışı yok saydı. Bir beşer olarak “bir şey olmaz” dedi. Karşıdakini rencide etmeyip affetti. Allah da böyle yaptığı için o kulunun izzetini arttırır.
Bir de her kim Allah için tevazu gösterirse Allah onu yüceltir. Allah mütevazı olanı sever. Kendini bir şey zannedeni, aziz zannedeni değil! Tevazu gösterip alçak gönüllü olanı sever.
Kişi kendini aziz zannederse Allah onu zillete düşürür. Onun için Allah’ın Âziz ismine iman edenler izzeti; dünyada, mevkide, malda, insanların övgüsünde ya da başka bir yerde aramaz. Meleklerin insana secde etmesinin sebebi de insanın aziz oluşundan dolayıdır. Allah’ın, kuluna isimleriyle tecelli edip onu aziz kılmasından dolayıdır.
Allah, kitabına “aziz” dedi. Bu yüzden kim Allah’ın kitabından yüz çevirir, ona sırt dönerse kendi şerefine, izzetine sırt dönmüş olur. Onun için Allah’ın resulleri azizdir, Allah’ın resulleriyle beraber olanlar azizdir; çünkü Allah, resullerini ona indirdiği kitapla aziz kılmıştır.
Allah’ın resulleri, Allah’ın kitabını Allah’ın aziz kıldığı insana taşıdığı için azizdir. Onunla beraber olanlar da Allah’ın aziz kitabını aziz kıldığı insana taşıdığı için aziz olurlar. Allah kimseye öyle durup dururken aziz ismiyle tecelli etmez, ona şeref bahşetmez.
Hz. Ali (r.a.) Efendimiz buyuruyordu; “ya rabbi! İftihar olarak senin bana rab oluşun yeter. İzzet olarak benim sana âbd oluşum yeter. Sen benim tam sevdiğim gibisin, beni de sevdiğin gibi yap!”
Kul için Allah’a âbd olmak yeterli bir izzet, yeterli bir şeref olmalıdır; çünkü en büyük şeref Allah’a âbd olmaktır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ben Allah’ın gönderdiği son nebiyim. Allah beni hiç bir şey yokken yaratmış ve bütün varlığı da benim nurumdan yaratmıştır. Bunu övünmek için söylemiyorum ve vallahi bununla övünmüyorum, bu benim övünme sebebim değildir” diye yemin etti. Daha sonra “Kıyamet günü ilk dirilen benim, huzura çıkıp ilk secde eden, ilk şefaat eden, bütün peygamberlere, bütün şefaat sahiplerine şefaati alan benim, sırat köprüsünden ilk geçen benim, cennete ilk giren benim. Allah bana Liva’yı, Hamd Sancağı’nı vermiş ve kıyamet günü bütün insanların altında toplandığı sancak benim sancağımdır, ben bunlarla övünmüyorum” dedi. Benim övündüğüm bir şey vardır; o da ‘İlla âbdillah.’ Sadece Allah’a âbd olmamdır” buyurdu.229
Âbd olmak... Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın bana ‘âbdim’ demesi övüncümdür, iftiharımdır” buyurdu. Âbd olmak en yüksek makamdır. Âbd olmak demek âşık olmak demektir; yoksa sadece “ben Allah’ın âbdiyim” demekle iş bitmiyor.
Allah buyurdu ki; “insanlardan öylesi var ki benim rızamı kazanmak için kendini helak eder. Allah onlara rıfkıyla (şefkatiyle, rahmetiyle) muamele eder.”230
Allah’ın rızasını kazanmak için kendilerini neden feda ediyorlar?
Çünkü âşıktırlar. Kendilerini maşuklarına feda ediyorlar; çünkü sevmeyen, âşık olmayan kendini feda edemez. Her iddia mutlaka ispat ister. Kul, “ben Allah’ı seviyorum, ben Allah’ın âbdiyim” dediğinde Allah; “bunu ispatla” deyip imkân tanıyarak “buyur, sen yap ben kabul ederim! Ben zaten seni bunun için yaratmışım” der ve kuluna her türlü imkânı sonuna kadar tanır. Yapan kazanır, yapmayan da Allah’ı kabul edememiş, reddetmiştir. Böylelerinin aşkı, muhabbeti, imanı buna yetmemiştir. Bunun başka bir açıklaması yoktur.
Kul, Allah’ı ne kadar sevebilmişse Allah’a o kadar âbd olmuştur; çünkü insan sadece sevdiği kadarıyla kuldur.
Allah hepimizi Âziz ismine iman edenlerden, Âziz ismiyle aziz olanlardan eylesin! Âziz olarak gönderdiği, bizi aziz etmek için gönderdiği kitabıyla, Kur’an’ıyla, bizi aziz kılsın inşallah! Âziz kıldığı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup onu kendisine örnek alarak onun izzetiyle izzetlenmiş olan kullarından eylesin inşallah! Allah bizi zatına âbd eylesin! Âbdlığıyla, kulluğuyla iftihar edenlerden eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
