ES SAMED
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın El Esmau’l Husna’sından Es Samed ismini anlamaya çalışacağız inşallah!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; İnna Lillahi tis’un ve tis’une ism: “Allah’ın 99 ismi vardır.” Ve Men ahsâhâ: “Kim onları tahsil ederse.” Fekad dahele cenneh: “O, cennete girer”119 Yani o cennet olmuştur. İsimleri “ehsa” etmek demek saymak demek değildir. Tahsil etmek demektir; yani o ismi öğrenmek, bilmek, anlamak, ona iman etmek, bir de onu üzerinde göstermektir. Allah’ın samed ismi Kur’an’da bir tek yerde geçer, o da İhlas Suresi’dir. Kul huvallâhu ehad. Allâhus samed:120 “De ki: Allah ehaddir. Allah sameddir.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “kim üç İhlas okursa Kur’an’ı hatmetmiş olur.”121
Kur’an üç bölümden oluşur; bir bölümü Allah’ı anlatır. Dolayısıyla insanı anlatır, Hz. İnsan olmayı anlatır. Allah’ın isimleri nasıl tecelli eder onu anlatır. Kulluğu, âbdiyeti anlatır. Bir bölümü peygamberliği anlatır; peygamberlerle beraber olanları, onun karşısında olanları, dünya hayatını anlatır. Bir bölümü de ahireti anlatır; kıyameti, hesap yerini, hesabı ve cehennemi, cenneti, oradaki nimetleri anlatır. Kur’an bu üç bölümden meydana gelir.
Bir ilim eğer Allah’ı anlatıyorsa o en büyüktür. Nitekim en büyüğü anlatan ilim en büyüktür. Onun için esmayı bilmek en büyük ilimdir, en büyük marifettir. Onun üzerinde bir bilgi ve bir marifet de yoktur.
Allah’ı nasıl öğrenmeliyiz?
Allah’ın kendini tanıttığı gibi, isimlerinden tanımalıyız. Allah’ı tanırken aslında kendimizi tanıyoruz; yani insanı, insan olmayı tanıyoruz. Nasıl insan olunur onu tanıyor, anlıyoruz. Allah’ın isimleri bir kulda nasıl tecelli eder, nasıl tecelli etmelidir onu anlıyoruz. Allah’a kulluk nasıl yapılır, Allah’ın rızası, dostluğu nasıl kazanılır onu anlıyoruz.
Allah’ın Samed ismi Kur’an’ın nüzul sırasına göre gelen 13. isimdir, 13. sıfattır. Daha önce Allah’ın Rab ismini, Rahman ismini, Rahim ismini, Malik ismini, Ekrem ismini, İlah ismini, Vekil ismini, Ğafur ismini, E’âla ismini, Habir ismini, Melik ismini, Ehad ismini anlamaya çalıştık. Şimdi de Allah’ın Samed ismini hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah!
Allah’ın kelamını öğrenirken, özellikle isimlerini öğrenirken o kelime hangi manaya gelir onu anlamak gerekiyor. Bir kelimenin zahiri tarafı vardır bir de onun manası vardır. Samed demek kelimenin zahiridir. Samed; hiçbir şeye muhtaç olmayan, her şeyin kendisine muhtaç olduğu zat demek de onun manasıdır.
Bir de Allah’ın bu ismi nasıl tecelli eder, Allah’ta nasıl tecelli eder, kulda nasıl tecelli etmelidir, bunları anlamak lazım. Bu da işin hikmetidir. Bunu anlamadan ismi anlamış olmuyoruz. Sadece kuru kuruya; “Allah hiçbir şeye muhtaç olmayandır. Her şeyin kendisine muhtaç olduğu zattır” demek bu manayı, samed isminin manasını, ifade etmez. İnşallah hep beraber bunu anlamaya çalışacağız!
Dünyadaki diller iki türlüdür. Bunlardan bir tanesi sonuna ek alan dillerdir. Türkçe, Kürtçe gibi… Bazı kelimelerden misal vermek gerekirse; geliyor, gidiyor, gelecek, gelmeyecek, yazdı, yazacak, yazıyor, yazılsın, yazılmasın, yazılmış gibi. Bu kelimelerin hepsi sondan ek alır.
Diğer diller de çekimli olan dillerdir. Arapça bunlardan bir tanesidir. Çekimli dillerde üç türlü çekim vardır. Buna iştikak denir. Kelime nasıl çekime uğruyor onu kısaca anlatayım;
Arapça’da kelimeler öz olarak üç harften oluşur. Bunlardan gerisi ektir. Bir kelimenin harfleri aynı, sıralaması da aynı ise ona küçük çekim, küçük iştikak denir. Mesela; melek, melekût, mülk, malik gibi... Harfler aynı yere geliyor; fakat mana değişiyor. Melekle mülk birbirinden farklıdır. Mülkiyet birbirinden farklıdır. Görüldüğü gibi harfler olduğu gibi yerinde durdu ama önden, sondan harf değişince mana değişmiş oldu; ama o mana hep birbirine benzer. Aynı manayı ifade eder yani.
Bir de harfler aynı, sıralama farklı ise, yine melek üzerinden anlayacak olursak; “melek” kelimesini tersten okuduğumuzda harflerin yeri değişirse “kelime” olur. Kelime, güçlü söz demektir. “Söz” başka “kelime” başkadır. Melek de aynı şekilde güçlü, kuvvetli manasına gelir. Ya da “lemeke” deyince yumruk manasına gelir. “Mülk” dendiğinde ise bu, gücü ifade eder. Görüldüğü gibi kelimelerdeki harfler aynı ama yerleri değiştirildiğinde farklı manaları veren ve yine ilk manasındaki özü muhafaza eden kelimeler oluştu.
Hangi kelime nasıl kullanılır bunu bilmek ayrı bir mesele. Bir de üç harften sonuncu harf değişirse; yani o harfin mahrecine benzeyen bir ses çıkarsa, söylenirse buna da büyük iştikak denir. İki harfi aynı bir harfi farklı... Yine aynı manaya gelir. Özellikle bu, Samed isminde çok belirgindir. Mesela “samed”in kelime manası; içinden hiçbir şey çıkmayan demektir. Semi’ işitmek, summun işitmeyen, işitmezler demektir. Yani kulağına bir şey girmez. Görüldüğü gibi semi’ isminin son harfi “nun” oldu; yani son harf değişince yine bu iştikakı verdi.
Özellikle Allah’ın isimlerini anlatırken, anlarken mutlaka o kelimenin bütün o iştikaklarla çekimlerinin yapılması gerekiyor ki zahiri manasına ulaşılsın, anlaşılsın. Kelimeyi sadece bütün zahiri manalarıyla bilmek yetmiyor. Bir de onun hikmet tarafı vardır. Onun için biri Allah’ın kelamını, Allah’ın esmasını anlatıyorsa mutlaka hikmeti de bilmesi gerekir.
Hikmet, Allah’ın muradı demektir. Allah bir kelimeyi, bir ismi söylediğinde hangi manayı murat etti, neyi murat etti onu bilmek gerekir. Bunun için de Allah’ı tanımış olmak gerekir.
Kısaca Allah’ın Samed ismi ne demektir, onu beraberce anlayalım. Bu ismi birçok âlim farklı farklı anlamaya çalışmış ve anlamışlardır. Âlimlerimiz neler söylemiş önce onu söyleyeyim;
Samed; parçalanmaktan, bütün noksanlıktan münezzeh olandır, demişlerdir.
Sahabeden biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e soruyor; “ya Resulullah samed ne demektir?” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyor; “tüm ihtiyaçlarda kendisine başvurulan, kendisinden istenilen zat, demektir.”
Sahabeden başka biri ise bu soruya cevap verirken Samed ismi için; “her sıfatında ve fiilinde kâmil zat” dedi. Başka biri; “yalnız kendisinden istenilen zat” dedi. Başka biri; “dilediğini yapan, dilediği gibi hükmeden, hiç kimsenin dileğine karşı çıkamadığı zat” dedi. Başka biri; “varis edilmez, varis olmaz, tek mirasçısı kendisidir” dedi. Başka biri; “kendisinde boşluk bulunmayan zat” dedi. Bir başkası; “her zaman galip olan mağlubiyetsiz zat” dedi.
Âlimlerimiz ise; “hiç kimseye muhtaç olmayan zat”, “herhangi bir sıfatla nitelenemeyen zat”, “uyumayan ve uyutmayan zat”, “her tür ayıptan münezzeh zat”, “hiçbir afetin arız olmadığı zat” dedi. Allah’ın Samed ismini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabe ve âlimlerimiz böyle beyan ettiler.
Okuduğumuzu anlamadan ona iman etmemiz mümkün değildir. Söz konusu Allah’ın isimleri, Esmau’l Husna olunca o ismi anlamadan, tanımadan ona iman etmemiz mümkün olmaz. Dolayısıyla o isim bizde nasıl tecelli eder, nasıl tecelli etmesi gerekir onu anlamış olmamız mümkün olmaz. Bu durumda da Allah’a nasıl halife olacağız, olmamız gerekir onu anlamış olmayız. O zaman mutlaka Allah’ın isimlerini anlamak gerekiyor; çünkü anlamadan iman olmaz, halifelik olmaz, âbdiyet olmaz.
İhlas Suresi’nde Allah’ın bir Ehad bir de Samed ismi geçiyor. Her iki isim de Kur’an’da tek sefer geçer. O da İhlas Suresi’ndedir.
Kul huvallahu ehad: “De ki: O Allah ehaddir (tektir).” Allahu Samed: “Allah sameddir.” Samed ismi ehad ismini anlatıyor. Bundan sonra gelen iki ayet de samed ismini anlatır. Nasıl Samed? Lem yelid ve lem yûled ve lem yekûn lehû kufuven ehad:122 “O Allah sameddir, doğurtmamıştır (baba olmamıştır).”, “Doğmamıştır (evlat olmamıştır)” yani Hristiyanların söylediği gibi baba olmamıştır. Baba, oğul, kutsal ruh yoktur. Hz. İsa (a.s.) Allah’ın oğlu değildir. Hz. İsa (a.s.)’a Allah denmez, Allah’ın oğlu denmez. O, Allah’ın kulu ve resulüdür. Allah’ın ikramda bulunduğu bir kuldur.
Aynı şekilde müşrikler Allah’a şirk koşarken “melekler Allah’ın kızlarıdır” dedi. Bir de putlardan Lat, Uzza, Menat bayan isimleridir. “Bunlar da Allah’ın eşleridir” dediler. Ve lem yekûn lehu kufuven ehad: “Hiçbir şey ona denk (eş) olmadı.” O, eş edinmez. Bu Allah’ın samed isminin manasıdır. Onun için samed; hiçbir şey kendisine dâhil olmayan ve hiçbir şey de kendisinden çıkmayan zat demektir.
Allah’ın isimlerini, Esmau’l Husna’yı öğrenirsek eğer neyi kazanır, neyi anlarız?
Önce Allah’ı isimleriyle tanırız, anlarız sonra Hz. İnsanı; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanırız. Allah’ın isimleri onda nasıl tecelli etmiş, o isimlerle hayatı nasıl yaşamış onu anlarız. Allah’ın isimlerini öğrendikçe, anladıkça Allah’ın yeryüzündeki halifesi nedir, nasıl olunur onu anlarız. Allah’a nasıl âbd oluruz, kul oluruz onu anlarız.
Allah, insanı yaratırken zatıyla, sıfatıyla tecelli edip yaratmıştır. Dolayısıyla Allah’ın bütün isimleri kulun gönlünde mevcuttur. Allah, kulu kemale ersin; kemale ererken çabasını, gayretini sarf edip kendi varlığı kendi kazancı olsun diye onu dünyaya göndermiştir.
Peki, insan nasıl var olacak? -Allah’ın isimleriyle.
Allah’ın isimleriyle var olunca, Allah’ın isimleri onda tecelli edince Allah’a halife olur, Hz. İnsan olur. Eğer bunu yok sayarsa, unutursa, bunun farkında olmazsa kendi kendini harcar, harcamış olur.
Allah’ın isimleri, bir kulda nasıl tecelli eder?
Nasıl ki bir tohum toprağa düşünce toprakta çatlayıp büyüyor, ağaç olup meyve veriyorsa Allah’ın isimleri de böyledir. O esma tohumu insanın gönlünde mevcuttur; ama bir tek tohum ağacın meydana çıkması için kendi başına yeterli değildir ona su lazımdır, güneş lazımdır. Esma da böyledir.
Bir de manevi olarak o ismin gönülde tecelli etmesi için mutlaka onu büyütecek bir bahçıvan lazımdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeyi öyle yetiştirmişti. Kendisi hem örnek olmuş hem de bir kulun üzerinde esma nasıl tecelli eder onu öğretmiş ve Allah’ın esmasıyla onlara muamele etmiştir.
Bütün dinlerin aslı tevhittir; ama baktığımızda diğer dinlerde Esmau’l Husna’yı göremiyoruz. Niye onlarda Esmau’l Husna yok? Kitaplarında yok muydu? -Elbette ki vardı; ama kitaplarını tahrif edince ne yaptılar? -Esmayı oradan çıkardılar. Sanki Allah’ın isimleri, esması yokmuş gibi... Bunu Allah’a teşbihi kaldırmak için yaptılar; lakin Allah’ın isimleri olmayınca Allah’ı anlamada teşbih olmaz. Yani Allah’ı anlamak mümkün olmaz.
Onun için Allah’ı bütünüyle tenzih ettiler. Bütünüyle tenzih küfürdür. Allah hiçbir şekilde anlaşılmaz denince bu küfür olur. Oysaki Allah zatıyla anlaşılmaz; ama isimleriyle, Esmau’l Husna’sıyla, bütünüyle anlaşılır ve tanınır. Hem de kul; Allah’ın isimlerini, sıfatlarını kendi üzerinde görerek, tadarak tanır. Bu teşbihtir. Yani Allah’ı bilmek, anlamak için tenzihle teşbih arasında olmak gerekir. Bütünüyle tenzih de küfür, teşbih de küfürdür. Allah’ın zatı için tenzih, isimleri, sıfatları için teşbih gerekir; yani benzetme gerekir.
Allah’ın Samed ismi insanda nasıl tecelli ediyor, bunu anladığımızda Allah’ın Samed ismini anlamış oluruz. Kendi üzerimizde Allah’ın isimlerini anlamadan onu anlamak mümkün değildir. Samed; hiçbir şeye muhtaç olmayan, her şeyin, herkesin kendisine muhtaç olduğu zat demektir. İhtiyacı olmadığı halde bütün varlığın ihtiyacını gideren zat… İhtiyacı olmadığı, mecbur olmadığı halde severek, isteyerek bütün mahlûkatın, varlığın ihtiyacını gören zat, gideren zat demektir.
Allah’ın samedliğini nasıl anlamalıyız?
Kendi üzerimizden anlayacağımız için; bütün insanlar ona muhtaçtır. O da onların ihtiyacını giderir. Varlığın, insanın yaratılışının gayesi budur. İnsan kemale ersin, Hz. İnsan olsun, güzel olsun, güzel yapsın diye yaratılmıştır. Allah öyle beyan etti. Ne buyurdu ayeti kerimede; “malca, mevkice kiminizi kiminizden üstün kıldık ki birbirinizle kaynaşasınız diye.”123 Birbirinize karşı ünsiyet peyda edesiniz ve birbirinizi sevesiniz diye. Allah neden bir kısmını bir kısmından malca, mevkice üstün kılmış? -Birbirleriyle kaynaşsın, birbirlerini sevsin diye. Bununla beraber ne zaman, nerden bir ikram gelirse, bir iyilik gelirse gelsin o, Allah’tandır.
Birbirimizin ihtiyacını görürken önce neyi kazanıyoruz, onu anlamaya çalışalım.
Biri, birine bir ikramda bulunduğunda o ikram ettiğini Allah’a vermiştir. Allah öyle buyurdu; “ey iman edenler Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin.”124 Bir şeyi Allah için yapıyorsan sen alışverişi Allah ile yapıyorsun; yani onu Allah’a verdin demektir. Allah onu öyle kabul eder.
Bütün iyilikler Allah’tan olunca biri birinden bir şey alıyorsa o aldığını Allah’tan alıyor, veren ise Allah’a veriyor demektir; yani her ikisi de alışverişi Allah ile yapmıştır. Bu durumda ikisi de birbirini sever. Nasıl sever? -İkramı gören kendisine ikram edeni sever (eğer nankör biri değilse), ona teşekkür eder. Allah’a şükreder, Allah’ı sever. Bu durumda biri, birinden bir nimet almışsa her halükarda imanını artırmıştır, şükrünü artırmıştır. Onun gönlündeki sevgisi artmıştır. Hem Allah’ı sevmiştir, hem kendisine vereni sevmiştir.
Peki, veren bunu nasıl kazanıyor? -Veren, verdiğini Allah’a vermiştir. Allah ile alışveriş yapmıştır. Allah en az bire on, bire yüz, bire yedi yüz, bir de bire hesapsız verir. Eğer birine bir ikramda bulunmuşsak ne dememiz lazım? -“Allah ile alışveriş yaptık, bire on kazandık.” Doğru bakış böyledir, onun kazanmasına sebep olduğu için verdiği kişiyi ayrıca sevmesi lazım. Eğer severse verdiğini Allah için vermiş olur ve Allah için verdiğinden dolayı Allah da onun mükâfatını hemen verir ve o kişi Allah’ı sever.
Allah’ın muradını anlatıyorum. Samed isminin manasını anlatıyorum. Allah, kulları birbirine muhtaç etmişse bu durumda kimimizi kimimizden malca, mevkice üstün kılmışsa; alışveriş yapalım diye, birbirimize verelim, birbirimizden alalım, bununla kazanalım diyedir.
Neyi kazanıyorduk?
Sevmeyi, sevilmeyi, Allah’ın sevgisini, kulun sevgisini kazanıyorduk. Allah bizi malca, mevkice üstün kılmışsa, zahiri mevki olsun, manevi mevki olsun; kime neyi vermişse o, onunla alışveriş yapmalıdır. Bir tebessüm bile ikramdır, birine tebessüm ettiğinde ona ikram etmiş olursun. Güzel bir söz söylediğinde, ona bir şeyler öğrettiğinde ikram etmiş olursun. Kim, kendi ailesine bir ikramda bulunursa Allah onu kendisine yapılmış ikram olarak kabul eder; yani hiçbir şey boşa gitmiyor. Eğer onu doğru anlayıp kullanırsak her an kazanma imkânımız vardır.
Neyi kazanma imkânımız vardır?
İmanı, sevgiyi, muhabbeti kazanma imkânımız vardır. İster çocuğumuza, ister eşimize veyahut komşumuza olan muamelemizde olsun. Ya da yürürken birine verdiğimiz selam dahi bize kazandırır. Yani her anda kazanma imkânımız vardır; Allah’ın sevgisini kazanma imkânımız, kulun sevgisini kazanma imkânımız vardır. Allah bize neyi vermişse onu kullanıp o sevgiyi almamız, o sevgiyi kazanmamız gerekir. Hayat baştan sona bundan ibarettir. Allah’a kul olmak, âbd olmak baştan sona bundan ibarettir. Biri ne kadar ikramda bulunursa o kadar samed olur.
Allah’ın isimleri çift yönlüdür; bir kısmı Allah’ın zatına dönüktür, bir kısmı ise Allah’ın fiillerine dönüktür. Samed ismi Allah’ın fiiline dönüktür, Ehad ismi ise zatına dönüktür.
Fiile dönük ismin özelliği nedir?
O isim kulda tecelli edince, kul o isimle isimlenip işi (fiili) yapınca Allah onu arttırır. Kulun fiiline göre o isim artar ya da artmaz; ama zata dönükse o değişmiyor. Onun için kul verdikçe samed olur. Allah’ın Samed ismi onda kemale erer; yani kul, verdiği kadarıyla sameddir. Aynı zamanda Allah’ın bir ismi kulda tecelli ettiğinde, Allah diğer bir kısım isimlerini de beraberinde tecelli ettirir, kazandırır.
Mesela Allah’ın Samed ismi bütün isimleri kazandıran bir isimdir. Nasıl kazandırıyor?
Eğer biri ilim öğreniyorsa ve ilminden veriyorsa diyelim. İlminden veren kişi Samed isminin tecellisiyle onu verir ve o kişinin de ilmi artar. İlim artınca Allah’ın hangi ismi tecelli eder? -Allah’ın Âlim ismi. O kişi öğretmeye çalıştıkça Allah’ın Âlim ismi onda artmaya, kemale ermeye, ona kazandırmaya devam eder. Eğer biri zenginse ve ikramda bulunuyorsa, malından ikram ediyorsa; Allah’ın Kerim ismi, Vehhab ismi onda tecelli eder. Sadece malından vermiştir; ama Allah’ın iki ismi onda tecelli eder ve beraberinde ona Şekur ismini getirir, Şakir ismini getirir. Böylelikle sadece malından vermesi dört ismin onda tecelli etmesine sebep olur.
İlminden verince âlim ismi tecelli eder. Peşinden hâkim ismi tecelli eder; hikmet tecelli eder. Yani Allah’ın esmasını Allah’ın kendisine verdiği sermayeyle kazanır. Eğer mü’minse, imanı anlatıyorsa, gönlünden mü’mini seviyorsa bu durumda onda Allah’ın Mü’min ismi tecelli eder. Eğer biri insanlara yumuşak bir şekilde muamele ediyorsa Allah’ın Halim ismi onda tecelli eder; yani her bir tavrı için, her bir hareketi için her verdiği için Allah’ın bir ismi, iki ismi, beş ismi mutlaka onda tecelli eder ve biz buraya Hz. İnsan olmaya gelmişsek bizim de bu isimleri kazanmamız gerekir.
Verdikçe kazanırız, alırken de kazanırız. Aynı şekilde biri, birine ikram ettiğinde ikramı veren; Allah’ın Kerim ismini, Vehhab ismini kazanır. Şakir ismini, Şekur ismini kazanır. Allah’ın bu isimleriyle o isimlerinin nuru onda tecelli eder. Karşıdaki de; yani alan da şükrederse aynı isimler onda da tecelli eder. O kişi Allah’ın Kerim ismini sever, ona iman eder. Kerim ismi onda tecelli eder. Vermediği halde kerim ismi onda tecelli eder. Çünkü Allah’a şükreder, verene teşekkür eder. Bu yüzden şekur ismi, şakir ismi onda tecelli eder. Bu durumda biz birbirimiz için ne olmuş oluruz? -Cennet...
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu;
-Kim bu dünyadaki cennete girerse ahiretteki cenneti unutur.
Sahabe sordu;
-Ya Resulullah burada cennet mi vardır?
Buyurdu ki;
-Evet, burada marifet cenneti vardır. Allah’ı bilme, tanıma
Cenneti vardır.
Nasıl?
Esmau’l Husna’yla, Allah’ın isimleriyle Allah’ı bilmek ve tanımak. Bildikçe, tanıdıkça, o isimler onda tecelli ettikçe o gönül cennet olur. Asıl cennet de budur. Asıl güzellik de budur. Böyle biri zaten cennete layık olmuş olur.
Onun için bedevinin biri soruyor;
- Ya Resulullah kısaca bana kendini tanıtabilir misin?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;
- Benim sermayem marifetullah, kazancım muhabbetullah, dinimin aslı (esası) da akıldır.125
Üç şey…
Sermaye marifetullah; Allah’ı isimleriyle (esmasıyla) bilmek ve tanımak. Bunu bilince, tanıyınca Allah bu isimlerle bize tecelli eder, bu isimlerle bize muamele eder.
Her halükarda muhabbetullah… Her halükarda Allah’ı sever, Allah için sever, Allah’ın isimlerini sever. O isimlerle muamele eden kulu sever. Kulun üzerinde o isimleri sever. Kazandığı muhabbetullahtır.
“Dinimin aslı akıldır” dedi; yani kişi bunu aklını kullanarak kazanmalıdır. Düşünerek, tefekkür ederek kazanmalıdır. Düşünmeden, tefekkür etmeden, akletmeden, anlamaya çalışmadan bunu kazanmak mümkün değildir. Bu, kendi kendine olan bir şey değildir. Allah ne buyuruyordu ayeti kerimede; “kim bir güzellik yaparsa onun güzelliğini arttırırız.”126 Çünkü Allah bire on veriyordu. Mesele güzellik yapmakmış.
Hayatı böyle anlamalıyız. Allah her anda önümüze kazanma fırsatı koyuyor ve her anda birbirimizle kazanıyoruz. Eğer birisi veya bir şey bize Allah’ın ismini, Allah’ın güzelliğini kazandırıyorsa bizim onu sevmemiz, ona teşekkür etmemiz gerekmez mi? Bütün insanlar, hatta bütün mahlûkat bizim için bu haldedir. Hepsi bizim için kazanma imkânıdır.
Onun için insan birbirinin cennetidir. Birbiri için cenneti kazanma imkânıdır. Allah’ın isimleriyle isimlenme, Allah’ı sevme, Allah’a dost olma imkânıdır. İnsan birbiri için böyledir. Eğer biri böyle değilse insanlığı anlamamış, nasıl kazanması gerektiğini anlamamış, halifeliği anlamamış, Allah’a âbd olmayı anlamamış demektir.
İnsan nerde olursa olsun onun her an kazanma imkânı var demektir. Nasıl? -Gönlündeki sevgiyi vererek, ilmi vererek, aklını kullanıp onunla herhangi bir şeyi öğreterek, yol göstererek, malından vererek, vaktinden, zamanından vererek… Her ne olursa olsun kişi vermelidir. Veren kazanır. Bununla beraber herhangi bir şeye muhtaçsa alırken de kazanır. Alırken de aynı şey geçerlidir; yani olanı vermesi, olmayanı da alması lazım. Bunu böyle yapan, anlayan her halükarda kazanır.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; hiçbir zaman “la” (yok) demedi buyrulmuştur.127 Hatta sahabe anlatıyor; “ondan, bir şey istenildiğinde eğer kendisinde varsa zaten verir, yoksa onu bir başkasından temin etmeye çalışır, buna da imkân yoksa yine yok demezdi. Yüzünü başka tarafa çevirir, bizler de bunun mümkün olmadığını, imkânsız olduğunu anlardık”
Hatta rivayete göre Hz. Ebubekir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sıkacak insanlara şöyle söylerdi; “ne olur ondan bir şey istemeyin. Olmayınca sıkılıyor çünkü. Eğer siz ondan canını bile isteseniz o verir, vermeyi ister.” Sermayesi marifetullah, kazancı muhabbetullah olan elbette ki böyledir.
Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “herkese çalışmasının karşılığı vardır.”128 Çalışmasının karşılığı... Allah çalışanı sever. Çalışmak deyince öyle dünya hayatını kazanmak için çalışma değil! Elbette ki o da gereklidir, lazımdır; ama asıl çalışılması gerekilen nedir?
Ebedi hayatı kazanma çalışmasıdır. Allah’ın rızasını kazanma çalışmasıdır. Allah’ın isimleriyle isimlenme, imanının gereğini yerine getirme çalışmasıdır. Eğer hayatımız baştan sona ibadet olmazsa, âbdiyet olmazsa Hz. İnsan olmak hiç kimse için mümkün değildir.
Belki bize düşen; çabamızı, gayretimizi sarf edip alan el değil veren el olmaya çalışmaktır. Veren el... Çünkü asıl veren kazanıyor. Alan bir kazanıyorsa veren en az on kazanıyor. Bire yedi yüz, bire bin, bire hesapsız kazanıyor. Onun için eğer bir fedakârlık yapılacaksa; “bunu benim yapmam lazım. Eğer bir güzellik yapmak gerekiyorsa bunu benim yapmam lazım” dememiz gerekir.
Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki; “iki kişi dargın olduğunda barışmaya çalışan ilk kişi kazanır. İki kişi karşı karşıya geldiğinde selamı ilk veren kazanır.”129
Yani çabamızla, gayretimizle ilk olmaya çalışmamız gerekir. Hep fedakârlık yapmaya çalışmamız gerekir, vermeye çalışmamız gerekir; çünkü veren kazanır.
Dünya hayatına göre zengin vardır, fakir vardır. Zenginlik de fakirlik de iki türlüdür; bir tembel fakir vardır, bir de müstağni fakir vardır.
Tembel fakir; kendi tembelliğini Allah’a yükler, Allah’a iftira atar. Tembellik yapar, “Allah vermedi” der. Ya da “ben Allah’a tevekkül ediyorum” der; tembelliğini örtmeye, gizlemeye çalışır. Allah tembelleri sevmez. Şeytan, en çok tembelleri sever. Eğer biri tembellik yapıyorsa şeytan onunla uğraşır.
Bir de müstağni fakir vardır. Çabasını, gayretini sarf etmiştir; ama Allah rızkını daraltmıştır. Bununla beraber müstağnidir. Yani müstağni derken; ihtiyaçsız görünür. Kendini, Allah’ın kendisine takdir ettiği rızka göre, nimete göre ayarlar. Başkasına muhtaç olmamaya çalışır. Bu, müstağni fakirdir. Bununla beraber fakirliğine de sabreder, şükreder itiraz etmez.
Zenginlik de iki çeşittir; bir tanesi hırslı zengin, bir tanesi de kanaat zenginidir. Hırslı zengin; ne kadar zengin olursa olsun o fakirdir. Ne zaman halini sorsan “yok” der. “Durum kötüdür” der, biriktirdikleri onun yedi sülalesine yetse bile sürekli o hırsı devam eder. Gözü açtır, sürekli “yoktur” der.
Bir de kanaat zengini vardır. Allah’ın kendisine ikram ettiğine kanaat etmiştir. O, zengindir. Hiçbir şeyi olmasa da o zengindir. Onun gönlü zengin, ötekinin ise gönlü fakirdir. Hırslı zengin her zaman fakirdir. Eğer yok diyorsa, “benim ihtiyacım var” diyorsa o fakirdir. O, kanaat zengini ise olmadığı halde “hamd olsun idare ediyoruz, vardır” der.
Aslında biri Allah’a tevekkülden yoksun, diğeri Allah’a tevekkül edendir. Biri mü’mindir, öteki ise Allah’a tevekkül etmediği için, güvenmediği için malına güvenir ve sürekli mal biriktirmeye çalışır. O kişi malına güvenmiş, güvenmeye çalışıyor, mala güven olmayacağını da biliyor. Ha bire onu artırmaya çalışır, çoğaltmaya çalışır. Bu kişi hırs zenginidir. Karnı doysa da gözü doymaz. Eğer biri açsa onu doyurursun; ama gözü açsa onu doyuramazsın. Ne demişler; Onu ancak bir avuç toprak doyurur. Bu onun imanı olmadığı içindir. Allah’a güvenmediği, tevekkül etmediği içindir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeden birinin dua ettiğini görüyor. Dua eden şöyle dua ediyordu; “ya rabbi! Senden istiyorum; çünkü ben şehadet ederim ki; sen kendinden başka kendisine âbd olunmaya layık hiçbir ilah olmayansın. Ya Rabbi! Ben şehadet ederim ki; sen kendisinden başka ilah olmayansın. Sen ehadsin, sen samedsin.” “Ve lem yekûn lehu kufuven ehad” dedi. Yani İhlas Suresi’ni okudu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki; “nefsimi kudret elinde tutan Allah’a yemin ederim ki bu adam Allah’a dua edilince duanın kabul olduğu, istenilince de kendisine ikram edilen İsm-i Azam’la dua etti”130
İhlas Suresi’yle dua etmiş. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kendisine dua edilince, kendisinden istenilince Allah’ın kabul ettiği ism-i azamıyla dua etti” dedi. Onun için dua ederken, bir şeyi isterken biz de öyle dua edelim.
“Ya rabbi! Ben şehadet ederim ki senden başka ilah yoktur. Senden başka âbd olunmaya layık ilah yoktur. Senden başka kendisinden istenilmeye layık olan yoktur. Onun için senden istiyorum. Sen ehad olansın, samed olansın. ‘Lem yelid ve lem yûled ve lem yekûn lehu kufuven ehad olansın’ diye dua edersek Allah bizim duamızı kabul eder ve reddetmez. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yemin edip öyle söyledi; “Böyle dua ederseniz Allah onu reddetmez. Bu şekilde Allah’tan isterseniz Allah onu verir” dedi.
Kul ne kadar; malından, ilminden, imanından, hikmetinden, marifetinden, sevgisinden, hoşgörüsünden verdiyse o verdiğini Allah’ın isimlerinden vermiş yani alışverişi Allah’ın isimleriyle yapmıştır. Eğer yaptığımızı imanımızdan yapıyorsak, karşımızdakini Allah için seviyorsak, mü’min olduğu için seviyorsak Allah’ın mü’min ismiyle alışveriş yapmışız demektir. İlmimizden veriyorsak Allah’ın Âlim isminin alışverişini yapmışız, malımızdan veriyorsak Allah’ın Kerim isminin, Vehhab isminin alışverişini yapmışız demektir; yani neyi verirsek verelim orda Allah’ın bir esması, ismi vardır.
Biz o isimle aslında bir de ticaret yapıyoruz. Bir ismi verip en az onun on katını ya da hesapsız olarak onu alıyoruz. O isimle beraber birkaç ismi daha Allah ikram ediyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi; “sermayemiz marifetullah, kazancımız muhabbetullahtır.” Her halükarda muhabbetimiz artıyor, imanımız artıyor.
Ne zamana kadar, nereye kadar artar?
Saf muhabbet oluncaya, saf aşk oluncaya kadar, Allah’ın saf nuru, saf isimleri oluncaya kadar artar. Gerçek manadaki halife de budur; Allah’ın isimleri tecelli etmiş, saf Esmau’l Husna olmuş, Allah’ın nuru olmuş, Allah’ın güzelliğinin tecelli ettiği varlık olmuştur. Allah’ın saf isimlerinin tecellisi olunca Allah’ın zatı tecelli eder.
Sahabe bunu en güzel şekilde yapmıştır. Allah sahabeyi anlatırken ne buyurdu;
“Onlar (ihtiyaçları olduğu halde) yemeği (kardeşlerine), başkalarına yedirirler (ikram ederler). Bir de derler ki; biz bunu herhangi bir ücret karşılığında yapmıyoruz, bunun için sizden hiçbir şey beklemiyoruz. Sizden bir teşekkür de beklemiyoruz. Biz bunu Allah için yapıyoruz”131 derler.
Teşekkür bile beklemiyor. Karşılığını Allah’tan bekliyor, istiyor. Neyi istiyor Allah’tan? -Allah’ın sevgisini istiyor, rızasını istiyor, esmasının tecellisini istiyor. Eğer teşekkür bekliyorsa, bir karşılık bekliyorsa onu Allah için değil de onun için yapmıştır. Teşekkür görsün diye, iyilik görsün diye yapmıştır.
İman düzgün olmazsa kazanç da doğru olmaz. İmanın beraberinde bir de ihlas lazım, Allah’a karşı samimi olmak lazım. Bütün Allah dostları Allah’ın dostluğunu mutlaka böyle kazanmıştır.
Benim hocam cemaate; “sizce biri Allah’ın dostluğunu nasıl kazanabilir?” diye sormuştu.
Arkadaşların her biri bir cevap verdi tabi; biri namaz, biri zikir, biri tefekkür, biri rabıta dedi. Hepsini de “hayır” diye yanıtladı. En sonunda cevabını kendisi; “Allah’ın kullarına iyilik yaparak” şeklinde verdi.
Kazananlar nasıl kazandığını biliyor. Nasıl kazanılacağını da biliyor. Biraz önce anlatmaya, izah etmeye çalıştım. “Eğer Allah’ın rızasını kazanmak istiyorsak, dostluğunu kazanmak istiyorsak güzel ahlaka sahip olmamız gerekir” dedim.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına bürünelim diyorsak, Allah bizi sevsin istiyorsak yapmamız gereken şey nedir?
Güzel yapmak. Elbette ki yapılan güzellik en güzele yapıldı mı en doğru güzellik olur. Önce insana güzellik yapmak lazım sonra bütün mahlûkata güzellik yapmak lazım.
İnsanlar içinden önce kime güzellik yapmak lazım?
En güzel olana; yani mü’mine, sonra komşuya, akrabaya, yakına… Bütün ibadetler bunu bize kazandırsın diye vardır. Bizi Allah’ın huzurunda tutsun, bir de Allah’ın hesabını yaptırsın diye vardır. Namaz da öyledir, oruç da öyledir, hac da öyledir. Allah’ın huzurunda durup, Allah’ı unutmayıp güzel yapalım diye vardır.
Onun için bütün ibadetler, bütün iyilikler, bütün güzellikler hepsi bizim imanımızı kemale erdirsin diye vardır. Allah’a olan sevgimizi, Allah için kullarına olan sevgimizi arttırıp, kemale erdirip bizi saf muhabbet, saf aşk yapsın diye vardır.
Eğer biri, bunu anlamazsa, nasıl kazanacağını ya da nerden kaybedeceğini anlamazsa, Allah’a kulluk nasıl yapılır ve güzellik nasıl kazanılır bunu anlamazsa o hiçbir şey anlamadan gelir ve gider. Din diye kendine başka şeyler alır, öyle zanneder. Kendisinde hiçbir değişiklik olmaz; yani Hz. İnsan olmaz. Allah’ın güzelliği onun üzerinde görünmez. O da mü’min olduğunu zanneder, Müslüman olduğunu zanneder ve şeytan onu kandırır.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyor; “sizin Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır.”132 Güzel ahlak demek Allah’ın isimleri demektir. “Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır”133 diye buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz.
Allah hepimizi kendi güzelliğiyle güzelleştirsin inşallah! İsimlerinin tecelli ettiği o isimlerle hayatı yaşayan kullarından eylesin inşallah! Allah bizi kendinden mahrum eylemesin inşallah! Kendi kendisinden mahrum ettiklerinden eylemesin inşallah!
Allah buyuruyordu ayeti kerimede; “kim bizi unutursa (ayetlerimizden yüz çevirirse) biz de ona onu unuttururuz.”134 Böylece o doğru yaptığını zanneder. Hayatını öyle yaşar, huzura öyle gelir. Kendini unutmuş, Allah ona onu unutturmuş. Kim olduğunu unutmuş…
Peki, kim olduğunu nasıl bilecek, nasıl bilmelidir?
Ben Allah’ın yeryüzündeki halifesiyim. Ben yeryüzünde Allah’ı temsil ediyorum. Halife zaten, temsil eden demektir. Neyle temsil edecek? -Allah’ın isimleriyle, sıfatlarıyla; yani Allah’ın güzelliğiyle…
İnsanın, Allah’ın güzelliğini üzerinde göstermesi lazım.
Allah ile güzel olmazsa ne olur? -Karanlıkta kalır. Karanlığı kim temsil ediyor? -Şeytan (iblis) temsil ediyor.
Allah bizi şeytan (iblis) olmaktan muhafaza etsin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
