EL MELİK
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın El Melik ismini anlamaya çalışacağız. Bu isim nüzul sırasına göre 11. isimdir. Kur’an-ı Kerim’deki son sure olan Nas Suresi’nde geçmektedir. İnşallah bunu hep beraber anlamaya çalışacağız. Allah’ın isimlerini öğrenirken özellikle Allah bu ismiyle bize nasıl tecelli etmiştir, bu ismin üzerimizdeki tecellisi nasıl olmalıdır; bu isimle insanlığa, varlığa, kendimize nasıl muamele etmemiz gerekir onu anlayacağız inşallah!
Ayeti kerimede ne buyuruyordu; Lekad halaknel insâne fî ahseni takvîm. Summe redednâhu esfele sâfilîn:48 “Biz, insanı en güzel kıvamda yarattık. Sonra onu aşağıların aşağısına, esfel-i safiline indirdik.”
Eğer ayeti “en güzel surette, şekilde” diye anlarsak sormamız lazım; Allah, insanı neden en güzel surette yaratmış ve sonra onu en aşağıya neden indirmiştir?
Demek ki mana böyle değilmiş, böyle olmaması gerekiyormuş. “Onu en güzel kıvamda yarattık. Sonra onu başlangıç noktasına bıraktık.” Nasıl ki yarışırken bir başlangıç noktası vardır, bir de bitiş noktası vardır. Allah da insanı en güzel kıvamda yarattı; yani o son mertebeye göre varabileceği en son noktaya göre onu yarattı, o kıvamda. Sonra ise onu başlangıç noktasına bıraktı; yani ona “hadi gel” dedi.
Kul, Allah’a giderken kıvamını nasıl bulur ve neyle bulmalıdır?
Allah başka bir ayeti kerimede buyuruyordu; “Allah hayatı ve ölümü yarattı ki hanginiz daha güzel yapacaksınız (hanginiz daha güzel olursunuz) diye.”49 Güzel yapanlar güzel olur çünkü.
Neye göre güzel?
Allah’a göre güzel. Allah’ın isimleriyle güzel, Allah’ın güzelliğiyle güzel. Eğer biz bunu anlamazsak Allah bizi niye yaratmış, niye dünyaya göndermiş bunu anlayamayız. Önce bunu anlamak gerekiyor. Başlangıç noktası olan dünyada, doğduğumuzda yola koyulmuşuz, yürümeye başlamışız. Ahsen-i takvim olmak için yürümeye başlamışız.
Zahiri olarak nasıl büyüyorsak, manevi olarak da öyle büyümemiz lazım. Büyümek demek; Allah’a yakın olmak, Allah’a dost olmak, Allah’ın sıfatlarına bürünmek, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmak demektir. Onun için Allah, esmasını indirmiştir. Esmayı anladıkça nasıl kıvama gelmemiz gerektiğini anlarız. Allah’a nasıl yakın olunur, onu anlarız. Güzellik nedir, güzel olmak nedir onu anlarız. Güzel olmak demek; gönlün cennet olması demektir. Gönlün Allah’a yakınlığı demektir. Gönlün Allah’ın isimleriyle isimlenmesi demektir.
Peki, yakınlık neyle olur, Allah için yakın denince neyi anlamak gerekir?
Allah, zaten bize bizden daha yakındır. Ne buyuruyordu ayeti kerimede; “o size şah damarınızdan daha yakındır.”50 Allah’ın yakınlığı iki şeyin birbirine yakınlığı gibi değildir. Kul, Allah’a nasıl yakın olur? -Allah’ın isimlerine bürünerek, Allah’ın isimleri onda ne kadar tecelli ettiyse; o, Allah’a o kadar yakındır, Allah’a o kadar sevgilidir, Allah’a o kadar dosttur ve o nispette gönül âlemi cennete dönmüştür, cennete yakındır.
Kul, Allah’tan uzak olunca ne olur?
Gönül itibariyle Allah’tan uzaklaşmış; yani ahlak itibariyle, sıfat itibariyle Allah’tan uzak olmuş olur. Eğer biri rahim olmazsa ne olur? -Zalim olur. Kerim olmazsa ne olur? -Cimri olur. Eğer affetmezse, bağışlamazsa ne olur? -İnsanlara karşı katı olur, katı kalpli olmuş olur, insanlara tavizsiz nefsine ise taviz vermiş olur. Allah’ın bütün isimleri böyledir.
Yakınlık esmayladır, Allah’ın isimleriyledir. Allah, isimlerini bize tanıtırken sadece kendini tanıtmıyor. Allah’ın muradı bizim kendi kendimizi tanımamızdır. Aslında esmayı, Allah’ın isimlerini, öğrenirken kendimizi öğreniyoruz, kendimizi tanıyoruz. O isimler bizde nasıl tecelli etmelidir, Allah’a nasıl yakın olmamız lazım, Allah’ı nasıl sevmemiz lazım onu öğreniyoruz. Hayatı nasıl yaşamamız lazım onu öğreniyoruz. Öğrenmekten öteye onu tadıyoruz, yaşıyoruz.
Bütün ibadetler, bütün iyilikler, bütün hayırlar, bütün güzellikler hepsi ne içindir? -İmanı kemale erdirmek içindir. İman, sevmek demektir. Eğer Allah’ı seversek onun ahlakına, isimlerine, sıfatlarına bürünürüz. Onun güzelliğini üzerimizde gösterir, onu yaşarız, onu tadarız.
Başta da esmaya başlarken söylemiştim. Anlaşılmayan bir kelime asla kullanmak istemiyorum. Her dinleyenin bizi anlaması gerekiyor. Eğer anlaşılmazsa mutlaka arkadaşların ‘bu söylediğiniz ne anlama geliyor’ diye sorması lazım; ama ister istemez bazen herkesin bilmediği kelimeler de kullanılabilir. Onun için arkadaşlar sorarsa onu açarız inşallah.51
Malik, Melîk ve Melik isimleri aynı olduğu düşünülse de hepsi ayrı ayrı olarak Allah’ın isimleridir. Allah onları kendisine isim olarak kullanmıştır. Eğer Allah bunları kendine isim olarak kullanmışsa o, mana itibariyle, kelime itibariyle ne kadar birbirine benzese de onu isim olarak alıyoruz ve kabul ediyoruz.
Malik, mülkün sahibi demektir. Peki, herhangi bir insan malik olabilir mi?
Evet. Allah herhangi bir şeyi ona ikram etmişse, mal olarak elinde bulunuyorsa o, o eşyanın malikidir. Allah ise bütün kâinatın bütün mahlûkatın malikidir.
Melik daha farklıdır. Melik, sahip olmaktan çok onu idare etme, ona hükmetme, ona yolu gösterme manasına gelir. Allah insanların melikidir.
İnsan melik olabilir mi?
Evet. İnsan kendi kendisine melik olmalıdır. Melik ismi onda tecelli ederse o kendisine melik olur; yani elindekine malik olur, kendi kendisine de melik olur. Allah’ın Melik isminin tecellisi insanla ilgilidir. Bir de Allah’ın Melîk ismi var ki orda fazladan bir “y” harfi vardır. Allah’ın Melîk ismi melekût âlemiyle ilgilidir. Sıra ona geldiğinde hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah’ın Melik ismini Nas Suresi’yle beraber anlamaya çalışacağız. Kul eûzu bi rabbin nâs: “De ki: sığınırım insanların rabbine.” Melikin nâs: “İnsanların melikine.” İlahinnas:52 “İnsanların ilahına.”
Allah’ın, her bir ismini zikretmesi mutlaka özel bir manayı gerektirir. “Rabbin nas, melikin nas, ilahin nas” üç tane isim. Arapça’da iki türlü cümle vardır; Biri haber cümlesi yani haber verir. Biri de inşa cümlesi, yani ondan amel istenir. Eğer ayet kul (de ki) diye başladıysa, o inşa cümlesi demektir. Allah ondan fiil istiyor, amel istiyor demektir. Ayetlerdeki haber cümlesi de öyledir. Haber verir lakin haber vermiş olsa bile ondan bir amel istiyor demektir; ama o inşa haberiyse, inşa ayetiyse ondan hemen amel istiyor demektir.
Allah’ın isimlerinin bir kısmı zata dönük, bir kısmı da amele ve fiile dönüktür.
Allah’ın Malik ismi fiile dönüktür; Melik ismi zata dönüktür. Yalnız ikisi de Allah’ın ismidir. Allah, “insanların rabbine sığınırım de” buyurur. Hangi konuda sığınmamız gerekir? Bi rabbin nas: “Kendini rab olarak zannedenlere karşı; yani rablik iddia edenlerden insanların rabbine sığınırım de” dedi. Melikin nas: “Kendini hakiki melik zannedenlerden hakiki melike, melik olan Allah’a sığınırım” de. İlahinnas: “Kendini ilah zannedenlerden insanların ilahına sığınırım de” dedi. Bu üç zümreden de Allah’a sığınmamız gerektiğini söyledi.
Rab; terbiye eden, koruyan, mürebbi demektir. Dolayısıyla ona yolu gösteren demektir. Yolu gösteren Allah’tır. Cennete nasıl gidilir, Allah’a nasıl dost olunur, Allah’ın rızası nasıl kazanılır, bu dünya hayatı nasıl yaşanılır, öğretme hakkına sadece Allah sahiptir.
Kendini rab zannedenlerin nasıl bir halleri, tavırları vardır?
Firavun kendi kavmine şöyle söylemişti; “ben sizin en yüce rabbinizim.”53 Yani “size nasıl yaşamanız gerektiğini ben öğretirim, ben söylerim, sizi ben terbiye ederim, sizin sahibiniz benim” demişti. Onun gücü o kadardı. Kendi memleketindeki insanlara öyle hükmetti. Sonra ne dedi; “bu Nil Nehri benim değil midir?”54
Ama bir insanın Firavun olması için onun böyle memleketlere sahip olması gerekmiyor. Yetki sahibi olması gerekmiyor.
Ne buyurdu Resulullah (s.a.v) Efendimiz; “hepiniz çobansınız, mahiyetinizde olanlardan sorumlusunuz.”55
Yani mahiyetimizdekilere; sizin rabbiniz Allah’tır mı diyoruz, yoksa sizin rabbiniz ben miyim diyoruz? Eğer biz, onları Allah’ın emrettiği gibi terbiye etmezsek, yetiştirmezsek, büyütmezsek, giydirmezsek, eğitimini vermezsek, Allah’a göre hayat nasıl yaşanır, bunu ona öğretmezsek, kendi istediğimiz gibi, kendi güzel gördüğümüz gibi öğretiriz ki kendi ailemize ne demiş oluruz? -“Ben sizin rabbinizim” demiş oluruz. Allah böylelerinden; “insanların rabbine sığın” dedi. Onu kendinden uzak tut, onun fikrini, düşüncesini kendinden uzak tut. Ondan uzak dur. Ondan bana sığın, dedi.
Bana sığın demek ne demektir?
“Sen kendi yetkin altında olanları benim rabliğimle terbiye et. Aklına göre değil, fikrine göre değil, âdete göre değil, birilerinin söylediğine göre değil! Ben nasıl söylemişsem sen onları öyle terbiye et, öyle yetiştir, öyle koru, öyle gözet! İnsanların rabbine layık bir kul yetiştir.”
Ben kısaca anlatıyorum, arkadaşlar ayetler üzerinde tefekkür ederse ayetler onlara açılır.
Melikin nas: “İnsanların melikine sığınırım.” Melik, idare eden demektir. İnsan kendi kendisinin meliki olmalıdır. Allah’tan başka hakiki melik, gerçek melik yoktur. Eğer biri Allah’ın emrettiği gibi meliklik yaparsa Allah’ın yeryüzündeki halifesi olmuş olur; ama “ben istediğim gibi yaparım, melik benim” dese bu durumda o düpedüz Firavun olur. İster kendi evinde bunu söylesin, ister kendisi için bunu söylesin, ister de yetkisi kadarıyla yetkisinde olanlar için bunu söylesin, o düpedüz Firavun olmuştur.
İnsanın Firavun gibi olması için isminin, makamının Firavun gibi olması gerekmiyor. Eğer Allah’a kafa tuttuysa, “ben istediğim gibi yaparım, ben sizin sahibinizim” dediyse o, artık Firavun gibidir. Firavun’un güç ve yetkisinin onda olması gerekmiyor.
Eğer biri bu şekilde ilahlık iddia ederse, “insanların sahibi benim derse, benim istediğim gibi giyinecek, benim istediğim gibi yaşayacak, benim istediğim gibi öğrenecek” derse bu aslında deliliktir. Onun yeri neresidir? -Onun yeri tımarhanedir; ama biz onu getirip başa koyarsak, o başımıza geçerse ne yapar? - İnsanlara deli muamelesi yapar. Bulunduğu yeri tımarhaneye çevirir.
Niye?
Haddini aşmış; kendini melik zannetmiş, kendini mülkün sahibi, her konuda yetki sahibi, kendini hem rab hem de melik zannetmiştir. Bu da yetmez... “İlahin nas” Sonra kendini ilah zanneder, “herkes önümde eğilsin” der. “Kimse hiçbir şekilde emrime itiraz etmesin” der. Bir akıl sahibi bunu kabul eder mi? -Etmez; ama gel gör ki eline yetki geçenlerin çoğu böyle yapmıştır.
Herkes önce kendinden sorumludur. Allah’ın Melik ismiyle kendisine muamele edip etmediğine bakmalıdır. Kendi aklının meliki midir değil midir, iradesinin meliki midir değil midir, kendi gönlünün meliki midir değil midir, buna bakmalıdır. Eğer insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesiyse halife olarak melik olması lazım. Eğer Allah’a göre düşünüyorsa, Allah’a göre seviyorsa, Allah’a göre hareket ediyorsa bu durumda o; Allah’ın melikliğini kabul etmiş, Allah’ın Melik ismi onda tecelli etmiş demektir. Yok, eğer birilerine göre hareket ediyorsa, şeytana göre hareket ediyor, düşünüyor veya ona göre seviyorsa, bu durumda şeytan onun meliki olmuştur.
Allah buyuruyordu ayeti kerimede; Ve inneş şeyâtîne le yûhûne ilâ evliyâihim: “Şeytanlar kendi dostlarına vahyeder.” Neyi vahyederler? Li yucâdilûkum ve in eta’tumûhum: “Sizinle mücadele etmeleri için (tartışmaları için). Eğer onlara itaat ederseniz.” İnnekum le muşrikûn:56 “Bu durumda siz müşrik olursunuz.”
Şeytan, dostlarına vahyedip; “tartışın” diyor, “mü’minlerle tartışın, onlarla mücadele edin” diyor; ama Allah buyurdu ki; “Eğer siz onlara itaat ederseniz...” İtaat ederseniz ne demek? -“Siz onlara uyarsanız, onlar gibi yaparsanız bu durumda müşrik olursunuz.” Yani onlar gibi yapınca onlara itaat etmiş olursunuz, tabi olmuş olursunuz dedi.
Biri eğer tartışıyorsa, ileri geri konuşuyorsa bilmeli ki şeytan ona vahyetmiş, şeytan ona dost olmuştur. Allah’ın bizden istediği bu değildir. Tartışmak değildir. Bizden istediği; kardeş olmamız, birbirimizi sevmemiz, birbirimize yardım etmemizdir.
Ne buyuruyordu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe.”57
Birbirini seven birbiriyle tartışır mı, birbirine taş atar mı, birbirine laf atar mı, dedikodusunu yapar mı, gıybetini yapar mı? Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olduğumuzu iddia ediyorsak kendimize bakmamız gerekir.
Başka bir ayeti kerimede; Ve ihvânuhum yemuddûnehum fîl gayyi summe lâ yuksirûn:58 “Şeytanların kardeşleri onları sapıklığa sürükler, sonra da yakalarını bırakmazlar.” Onları dalalete sürükler, sonra da yakalarını bırakmaz, dedi. Eğer biri bir sefer yakasını şeytana kaptırırsa artık ondan kurtuluşu imkânsız denecek kadar zordur.
“Sığınırım insanların rabbine, insanların melikine, insanların ilahına.”
Neden sığınıyoruz?
Min şerril vesvâsil hannâs:59 “O sinsi vesvesecinin şerrinden.” Ellezî yuvesvisu fî sudûrin nâs:60 “O ki insanların göğsüne vesvese verir.” Minel cinneti ven nâs:61 “(Bu vesveseciler, bu şeytanlar) İnsanlardan da olur cinlerden de.” Cinlerden ve insanlardan olan şeytanlar vesvese veriyormuş.
“Hannas” sinsi demektir; yani vesvese verirken net değildir, silik bir şekilde vesvese verir. Vesvese verirken onun ille de konuşması gerekmiyor. O konuşur vesvese verir, gönle vesvese verir; bir de tavrıyla, hareketiyle vesvese verir. Mesela birinden hoşlanmadığımızı hiç konuşmadan, sadece yüzümüzü buruşturarak anlatabiliriz. Bu durumda vesvese veren kim olursa olsun, Allah ona “şeytan” dedi.
Peki, bu şeytanlar hangi konuda vesvese verir?
Allah’ın rabliği konusunda, melikliği konusunda, ilahlığı konusunda. “Allah, senin rabbin olmasa da olur. Seni terbiye eden o olmasa da olur. Terbiye konusunda ona uymasan da olur; yani sen peygamberlere benzemesen de olur. Tavrın, halin, hareketin Firavun’a benzese de olur” der. Aynı şekilde Allah’ın melikliği konusunda; “sen istediğin gibi kendini idare edebilirsin. İstediğin gibi düşünebilirsin, istediğini sevebilirsin, istediğini gönlüne alabilirsin, istediğini gönlünden çıkarabilirsin” diye vesvese verir.
Bir de Allah’ın ilahlığı konusunda vesvese verir. İlah demek; tapılmaya layık olan, her türlü sevgiye layık olan, övülmeye layık olan ve sevilen demektir. Bu durumda “sen, Allah’ı her şeyden çok sevmesen de olur” deyip öyle vesvese verir. Allah bunlara “şeytan” dedi. Bu şeytanlar ister cinlerden olsun, ister insanlardan olsun. Bu şeytanlardan insanların rabbine, insanların melikine, insanların ilahına sığınmamız emredildi.
Bir de kendini dinin sahibi gibi görenler vardır. Mesela İslam’da bir kişinin melikliği yoktur. Allah ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “mü’minler işlerini aralarında şurayla yaparlar.”62 İstişareyle yaparlar; yani İslam’da öyle kral yoktur, babadan oğula geçen bir halifelik de yoktur. Eğer böyle olursa o kişi kendini melik zanneder, melik. Hatta bu meliklik Firavun’un melikliğinden bile daha beter, daha tehlikeli, daha zararlıdır.
Bir de ülkelerin yaptığı şirk vardır; “dini devlet korur, halife korur” deyip dini devletin tekeline verir. Ona karşı çıkıldığında ise “sen dine karşı mı geliyorsun” denilir. Bunu böyle kullanır. Bu, ülkelerin yaptığı şirktir. Allah’ın melikliğine ortaklıktır. Allah bunu affetmez.
Bir de mü’minlerin kendi kendine yaptığı meliklik vardır; kendini dinin sahibi görür. Dini sanki kendisi koruyacakmış gibi. Oysaki Allah ne buyuruyordu; İnnâ nahnu nezzelnez zikre ve innâ lehu le hâfizûn:63 “Muhakkak ki bu zikri, bu Kur’an’ı, biz indirdik. Onu koruyacak olan biziz.” Biri kendini Allah’ın yerine koyup “bu dini ben koruyacağım, bu dinin sahibi benim” derse ne olur? -Kendini melik zanneder, hem de dinin meliki zanneder.
Onun için dini anlatırken, İslam’ı anlatırken ne diyoruz?
Bu sonsuz deryadan herkes içmelidir. Kimse onun sahibi değildir. Onun sahibi Allah’tır, onu koruyacak olan da Allah’tır. Biri “ben korurum” demeye kalkışırsa ne yapar? -Dine en büyük zararı o verir. Bıraksın, Allah dinini korur. Kişiye düşen ondan istifade etmektir. Ona sahip çıkmak değil!
Zaten insan böyle sahip çıkmaya kalkıştığında ne olur?
Onu koruyamadığı gibi ona iman edenlere de zarar verir. Onlar üzerinde tahakküm kurmaya kalkışır. “Şu ibadeti şöyle yapacaksın, bunu böyle yapacaksın” der. Böyle yapanlar kendini dinin yerine koymuşlardır.
Abbasi halifelerinden Harun Reşid İmam Malik’e gidip;
- Senin kitabın Muvatta’yı, bu ülkenin resmi mezhebi olarak uygulayalım, dedi. (Muvatta, binlerce hadisi şerifin içinde bulunduğu hadis kitabıdır)
İmam Malik;
- Kesinlikle olmaz. Niye insanlar benim içtihadıma uysun ki? Niye buna mecbur kalsınlar ki? Allah’ın kitabı oradadır. Resulünün hadisleri buradadır. Herkes içtihadını yapacak, dinini yaşayacak. İnsanlar niye benim içtihadıma uymak zorunda kalsın ki? Çünkü bu kitaptakileri ben içtihat ettim. Hadisleri seçerken bu sahih, bu sahih değil diye ben ayırdım. Bu durumda bu kitaba uyanlar bana uymuş olur, ben bunu kabul etmem, diye cevap verdi.64
Aynı şekilde İmam Ebu Hanife için de zamanın halifesi ona;
- Seni baş kadı (baş kadı demek şu andaki, diyanet başkanı hatta yetkisi daha fazla olan kişi) yapalım, dedi.
İmam Ebu Hanife;
- Kesinlikle olmaz. Bunu yapmam, dedi.
Halife sordu;
- Niye yapmıyorsun?
İmam Ebu Hanife;
- Sen benden fetva isteyeceksin ve ben senin istediğin gibi fetva vereceğim. Sen kendi zulmünü benimle meşru yapacaksın öyle mi? Kabul etmiyorum, dedi.
Halife onu zindana attı. Dört ay boyunca her gün niye baş kadı olmuyorsun diye falakaya yatırdı.
O dedi ki;
- Yapamam. Ben Allah’a bunun hesabını veremem. Senin zulmüne fetva veremem.
Sonra hapisten çıkardılar, fazla yaşamadı zaten.65
Onun için dinin sahibi Allah’tır. Dini o korur. Bize düşen kul olmaya çalışmaktır. Kimsenin, dini kendi malı gibi görmeye hakkı yoktur. Eğer böyle görmeye kalkışırsa, konuşursa, düşünürse ne olur? -Kendini Allah’ın yerine koymuş olur. Din hiçbir mezhebin, hiçbir tarikatın, hiçbir cemaatin dini değildir. Din Allah’ın dinidir.
Biri dine sahip çıkınca hali nasıl olur?
Bir tek kendini mü’min, müslüman olarak görür. Ona göre gerisi kâfirdir. Dinin sahibi ya. Sen onun gibi olursan sana “Müslüman” der, sana “mü’min” der, “sana, doğru yapıyorsun” der. Onun istediği gibi olmazsan onun nazarında artık düşmansındır, kâfirsindir.
Allah ayeti kerimede; Yusebbihu lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ardıl melikil kuddûs: “Göklerde, yerde ne varsa hepsi Allah’ı tesbih eder.” Hepsi Allah’ın kendisine emrettiği şekilde hareket eder. Allah yerde, gökte neyi yaratmışsa hepsi Allah’ın melikliğindedir, kontrolündedir ve hepsi Allah’ın emrettiği gibi, emrettiği şekilde hareket eder. Melikil kuddûs: “Onun melikliği mukaddestir, dokunulmazdır.” Azîzil hakîm:66 “Onun melikliği şereflidir.” Onun melikliğinde olanlar şerefe, izzete nail olur buyurdu.
İnnel izzete lillahi cemia:67 “Muhakkak ki bütün izzet, bütün şeref Allah’a (ve resulüne) aittir.” Allah’a aittir, resulü ona itaat ettiği için de dolayısıyla resulüne aittir. Mü’minler, resulüne tabi olunca şeref, izzet onlara da ait olmuş olur. Onlar kendilerine Allah’ın melikliğiyle hükmettiklerinde izzete layık olurlar. Azîzil hakîm: “Allah’ın her işi hikmetlidir, tam isabetlidir. Nasıl emretmişse, nasıl hükmetmişse, nasıl idare ediyorsa o en güzelidir, o tamdır” demektir.
Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huve: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” El melikul kuddûsus selâm: “Allah meliktir, mukaddestir, selamdır.” Melikliğiyle selamete erdirendir. Onun emrini dinleyen, onun emrine giren, onun melikliğini kabul eden selamette olur. El Mü’min: “Mü’min olur, emin olur.” El Muheymin: “Allah onu korur ve gözetir.” El Aziz: “Allah onu izzete layık kılar.” El Cebbar: “Allah dilediğini zorla yapar, yaptırır.” El Mutekebbir: “Allah (bir de) mütekebbirdir.”
Belki bunları tek tek söylemek gerekiyor. Hiç kimse gerçek melik değildir. Melik eğer mukaddesse, dokunulmazsa, eğer selamete erdiriyorsa, emin kılıyorsa, koruyup gözetip şeref veriyorsa, dilediğini zorla yaptırabiliyorsa, büyüklüğe layıksa, bununla beraber büyük kılıyorsa, melikliğini kabul edenleri de büyük yapıyorsa işte o gerçek meliktir. Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:68 “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir.” Allah’ın melikliğini kabul etmeyenler, kendi kendisine melik olduğunu söyleyenler kendilerini Allah’a şirk koşmuştur. “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir” buyurdu.
Fe teâlallâhul melikul hakku, lâ ilâhe illâ huve, rabbul arşil kerîm:69 “Gerçek melik hak olan Allah’tır.” Allah’ın melikliği haktır. O, yüceler yücesidir. Eğer yüceler yücesi olan melikliğini hak olarak kabul ederseniz, Allah sizi yüceltir. “Ondan başka ilah yoktur. O kerim olan arşın rabbidir.” Allah, kerim olan arştan ona ikram eder.
Allah, kendisine nimet verdiği, hükümdarlık verdiği, Nemrut’u anlatır. E lem tera ilellezî hâcce ibrâhîme fî rabbihî en âtâhullâhul mülk:70 “Allah’ın kendisine mülk verdiği o kimseyi gördün mü? İbrahim’le mücadele ediyor, münakaşa ediyor, tartışıyordu.” İz kâle ibrâhîmu rabbiyellezî yuhyî ve yumîtu: “İbrahim dedi ki: Benim rabbim diriltir ve öldürür.” Kendini melik zanneden, malik zanneden o Nemrut Kâle ene uhyî ve umît: “Dedi ki: Ben de öldürür ve diriltirim.” Çağırdı iki kölesini, “istersem şu ikisini öldürürüm” dedi. Birini öldürdü, birini de ölüme mahkûm etmişken azat edip serbest bıraktı. “Bak! Ben de öldürüyorum, ben de diriltiyorum” dedi.
Kâle ibrâhîmu fe innallâhe ye’tî biş şemsi minel maşrıkı: “İbrahim ona dedi ki: Benim rabbim güneşi doğudan getirir.” Fe’ti bihâ minel magribi: “Sen de onu batıdan getir.” Fe buhitellezî kefere, vallâhu lâ yehdil kavmez zâlimîn:71 “Kâfir dona kaldı, (şaşırıp kaldı ne cevap vereceğini bilemedi). (Allah kâfirleri hidayete erdirmez). Allah zalimleri hidayete erdirmez.” Ona uyanları da Allah onunla beraber zikretti. Hepsine birden “zalim” dedi. Vallâhu lâ yehdil kavmez zâlimîn:72 “Allah, zalimleri hidayete erdirmez” buyurdu.
Nemrut, şöyle yapıyordu. Bütün memleketin mahsulünü toplatıp, “gelin size dağıtayım” diye kavmine haber gönderiyordu. Gelenlere; “senin rabbin kim?” diye soruyor. Eğer “rabbim sensin” deseler onlara gıda veriyor, eğer “sensin” demeseler vermiyordu. Herkes zaten bunu biliyordu. Allah ona ikramda bulunmuş, mülk vermiş, şükretmesi gerekirken, ikram etmesi gerekirken onu ne için kullanıyormuş? -Nefsi için kullanıyormuş.
Tebârekellezî bi yedihil mulku ve huve alâ kulli şey’in kadîr:73 “O, mübarek olandır, mülkü elinde olandır. (Meliklik elinde olandır, kudreti elinde olandır.) O, Allah’tır ve Allah her şeye kadirdir.” Her şeye kadir olmayan melik olamaz. Böyle bir kişi kendini ilah zanneder, ilah ilan eder. Sadece kendi kendine zulmetmiş, kendi kendini rezil etmiş, kendisine uyanları da beraberinde cehenneme sürüklemiş olur.
Ellezî halakal mevte vel hayâte li yebluvekum eyyukum ahsenu amelâ ve huvel azîzul gafûr:74 “Allah, hayatı ve ölümü yarattı ki hanginiz daha güzel amel yaparsınız diye. O, aziz ve ğafurdur.”
Kul ere’eytum in asbaha mâukum gavren fe men ye’tîkum bi maîn meîn:75 “De ki onlara: Gördünüz mü, (görüyor musunuz, bir bakın hele! Eğer sabaha kadar suyunuz kesilse kim size bir su getirebilir?) Allah suyu yerin dibine çekse, su vermese size kim su verebilir.” O, meliklik iddiasında bulunanlar suyu getirebilir mi? Allah düşünmeye davet ediyor.
Ve ihvânuhum yemuddûnehum fîl gayyi summe lâ yuksirûn:76 “Şeytanların kardeşleri onları delalete sürükler. Sonra onların yakalarını bırakmaz” buyurdu.
Allah’ın isimlerini öğrenirken önce o isimlerin geçtiği ayetleri hep beraber anlamaya çalışıyoruz. Başlarken ne demiştik? -Allah, insanı ahsen-i takvim üzere yaratmış, sonra onu en aşağıya, başlangıç noktasına getirip koymuş “haydi gel” demiştir. “Haydi, kemalatını kazan, Hz. İnsan ol” demiştir.
Peki, insan bu yürümeyi, bu yürüyüşü nasıl yapacak?
Bunu okuyarak yapacak. Onun için Allah’ın ilk emri okudur.77 Rabbinin ismini okuyarak, rabbinin ismiyle okuyarak, Esmau’l Husna’yı okuyarak yapacak. Eğer biri okursa, anlarsa, yürürse manevi olarak büyür, Hz. İnsan olur. Yoksa hiçbir şey anlamadan gelir ve gider. Ahirette bir şey öğrenmek yoktur, ibadet etmek yoktur. Kişi neyi öğrenecekse, neyi kazanacaksa burada öğrenir ve kazanır.
Bunun için ne buyuruyordu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sermayem marifetullah, kazancım muhabbetullah, dinimin aslı da akıldır.”78
Marifetullah; Allah bilgisidir, Allah’ı bilmektir. Bütün varlığı bir ayet gibi, bir kitap gibi okuyup onu Allah’a bağlamaktır. “Kazancım muhabbetullah” dedi. Allah’ı tanıdıkça muhabbeti artıyor. Kul, Allah’ı bildikçe, esmayı öğrendikçe, kendini tanıdıkça ne yapar? -Allah’ı tanır ve sever. Tanıdığı kadarıyla sever. Bir de “dinimin aslı akıldır” dedi. Eğer birinde akıl yoksa o zaten sorumlu değildir. Dolayısıyla akıl, dinin aslı olmuş olur. Aklını kullananlar marifete erer, muhabbete erer. Eğer aklımızı kullanmazsak ne marifet olur ne de muhabbet olur.
Onun için bazen arkadaşlar muhabbetsizlikten şikâyet ediyor. Sevmek insanın elindeki bir şeydir, bir nimettir. Hatta kullandığı tek nimettir. İnsan sever. Onda sevmekten başka bir şey yoktur. Eğer bir şeyden korkuyorsa, endişe ediyorsa; bu, sevdiğini kaybetme korkusudur. Ya da sevdiği şeye kavuşamama korkusudur; yani sadece sevmek vardır onda. Bu durumda insan sevme sermayesini doğru kullanmalıdır. Neyi ne kadar sevmesi gerekir, aklını kullanarak bunu tespit etmelidir.
Allah ne buyurdu ayeti kerimde; “insanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başka şeyleri severler.”79 Allah bunu kabul etmez. “Beni sever gibi hiçbir şeyi sevemezsin. Bu şirktir, onu bana ortak koşamazsın” der.
Peki, Allah’ı nasıl seveceğiz?
Gönlümüzdeki sevgileri dağıtmışız; yani anamızı seviyoruz, babamızı seviyoruz, kardeşimizi seviyoruz, çocuğumuzu seviyoruz, komşumuzu seviyoruz, malı seviyoruz, mevkiyi seviyoruz... Gönlümüzdeki sevgiler böyle dağılmıştır. Bu sevginin kaynağı insandaki ruhtur. Çünkü o, Allah’ın saf muhabbetindendir.
Eğer biz Allah’ı sevmek istiyorsak yapmamız gereken şey nedir?
O dağılmış olan sevgileri bir araya getirip oraya yöneltmektir. Allah’ın nimetlerini düşünmek sevgiyi arttırır. Allah’ın bizi affettiğini, mağfiret ettiğini, bize ikram ettiğini, bizim için ebedi bir hayat hazırladığını düşünmek o sevgiyi toplar. Allah’ın bizi sevdiğini düşünmek muhabbetimizi arttırır.
Bir örnek vermiştim; nasıl ki mercek güneşin ışığını bir araya toplayıp, bir yere değdirdiğinde yakıyorsa ki bu güneşin ısısıdır. Muhabbet de aynı şekilde böyledir. Eğer muhabbet de bir noktada toplanırsa ne olur? -O, aşk olur. Başka yere yöneltmiş olduğumuz muhabbetimizi Allah’a yöneltirsek bu aşk olur. Bu demek değil ki onları sevmeyelim. Muhabbet nasıl kullanılır onu anlatıyoruz.
Eğer biri muhabbetsizlikten şikâyetçi ise, “Allah’ı sevemedim” diyorsa yapması gereken; muhabbetini bir noktaya toplayıp Allah’a yöneltmektir. Bu sohbetlerde yaptığımız da aslında budur. Eğer arkadaşlar gönlünü açarsa muhabbetlerini bir noktaya toplarız. Toplayıp onu Allah’a yöneltiriz inşallah.
Allah’ın Melik ismi bir kulda tecelli ederse o kul kendi nefsine melik olur, nefsini idare eder. Nefsine hükmeder, aklına melik olur, neyi düşünmesi gerektiğini, neyi düşünmemesi gerektiğini bilir ve ona hükmeder. Ona Allah’ı tefekkür ettirir. Ona doğru yolu tefekkür ettirir. Doğru yolda onu yürütür. Doğru şekilde tefekkür ettirip aklı orda yürütür. Aklının meliki olur. Eğer insanın kendisi kendi aklının meliki değilse bu durumda şeytan ona meliklik yapar.
Nasıl?
İnsanın aklını alıp bin bir türlü düşünceye, vesveseye sevk ederek bunu yapar. Mesela birçok kardeşimizin böyle bir sorunu vardır; aklını kontrol edemeyip, şeytanın verdiği vesveseyi kontrol edemeyip bir de “elimde değil!” diyor. “Farklı farklı fikirler, düşünceler geldiğinde onu kontrol edemiyorum” diyor. Melik olamamış... Kendi kendine melik olamamış!
Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “Allah’ın isimlerinde aşırı gidenleri bırakın.”80 Allah’ın isimlerinde aşırı gitmek… Demek ki bunun bir dengesi varmış. Allah’ın isimlerinde kıvamda olmak gerekiyormuş. Ahsen-i takvim üzere olmak gerekiyormuş. Allah’ın güzelliğini üzerimizde en güzel şekilde göstermemiz ve yaşamamız gerekiyormuş.
Çünkü Allah, insan üzerinde kendi isimlerini, kendi güzelliğini sever. Güzel olan bir tek Allah’tır. Dolayısıyla güzel olan da ancak onunla güzel olur. Sadece Allah’ın esmasıyla Allah’a yakın olunur. Yakın olduğumuz kadarıyla da Allah’ın güzelliğiyle güzel oluruz.
Kul, onun güzelliğini üzerinde göstermeyince, Allah’ın güzelliği kulun üzerinde tecelli etmeyince ne olur?
O nispette çirkin olur. O nispette Allah’ın kendine bahşettiği güzelliği, kaybeder. Hayvan gibi, hatta hayvandan daha aşağı olur. Ayeti kerimede Allah buyurdu ki; “(varlıkların en kötüsü) canlıların en kötüsü aklını kullanmayan insanlardır.”81 Canlıların en kötüsü...
Başka bir ayeti kerime de Allah; “aklını kullanmayanların üzerine pislik dökülür”82 dedi. Manevi pislik... Böyle biri aklını kullanmıyor. Aklını kullansa ne yapacak? -Allah ile olacak, Allah’a bakacak! Allah’a bakmayınca kendine başka ilahlar üretir ve ilah olduğunu zannedenler de ona ilahlık taslar.
Allah hepimizi âlemlerin rabbi olan Allah’ı rab olarak kabul edenlerden eylesin! Âlemlerin, insanların meliki olan Allah’ı melik olarak kabul edenlerden eylesin! Âlemlerin, insanların ilahı olan Allah’ı ilah olarak kabul edenlerden eylesin! İnsanlara vesvese veren, bu ister cinlerden olsun, ister insanlardan olsun o vesvese veren şeytanların şerrinden kendisine sığınanlardan eylesin! Allah bizi onların şerrinden hıfzı muhafaza eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
