close

EL ĞAFUR 1

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’ın El Esmau’l Husna’sını öğreniyorduk. Şimdi sıra Allah’ın El Ğafur ismini öğrenmeye geldi. Allah Ğafur ismini bize ayetlerinde nasıl anlatmış hep beraber onu öğreneceğiz inşallah.

Allah’ın isimlerini öğrenmekten gaye; kulun, Allah’ı tanımasıdır. Yaratılışın gayesi de budur. Allah, kulunun kendisini tanımasını istiyor.

Peki; kul, Allah’ı nasıl tanıyacak?

Elbette ki sıfatları ve isimleriyle tanıyacak. Biz bir insanı tanırken de onu sıfatlarından, isimlerinden tanırız. Eğer Allah’ın güzel isimleri onun üzerinde tecelli etmişse o güzel bir insandır. Yok, Allah’ın isimlerinden mahrum kalmışsa o da kötü bir insan, çirkin bir insandır. Onun çirkin olarak görülmesi Allah’ın isimlerinden mahrum kalmasından dolayıdır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “eğer siz hiç günah işlemeseniz Allah sizi giderir (yok eder), yerinize günah işleyen ve kendisinin de affedip mağfiret ettiği kimseler yaratırdı.”530

Neden?

Allah tanınmayı, affının ve mağfiretinin anlaşılmasını istiyor. Allah dileseydi hiç günah işlemezdik ama biz günah işlemeseydik de Allah’ın Ğafur ismi anlaşılmazdı; yani Allah’ı tanıyamazdık. Onun için Allah’ın nasıl mağfiret ettiğini ayetlerinden hep beraber anlamaya çalışacağız. Nitekim Allah’ın isimlerini öğrendikçe, Allah’ı tanımaya başladıkça Allah’ı sevmek mümkün olur.

Biz Allah’ın sıfatlarını sevmeye başladığımızda Allah’ın sevgisine layık olmuş olur; Allah’ın isimleriyle, sıfatlarıyla güzelleşmiş, Allah’a yakın, Allah’a halife olmuş oluruz.

Bu durum anlaşılmadan da böyle olur mu? -Elbette ki olur.

Nasıl?

Mesela öyle insanlar var ki köy yerinde olduğu için ne kendisi bir şey öğrenmiş ne de bir başkası ona bir şey öğretmiş ne de okuma yazması vardır. Böyle biri Allah’a nasıl halife olacak? Allah her şeyi bilir ve görür. Kuluna da tanıdığı imkâna göre muamele eder. Bakarız ki birinin ilmi, okuma yazması yoktur. Doğru dürüst dinlediği bir vaaz da yoktur; ama Allah’ın güzel isimleri onun üzerinde tecelli etmiş ve hayatı Kur’an olmuştur.

Böyle biri hiçbir şey okumadığı halde Allah’ın güzel isimleri onun üzerinde nasıl tecelli eder?

Nasıl ki Allah, Kur’an’ı vahyetmişse (her bir kul için aynı şey geçerlidir) her kulun gönlüne de Kur’an’ı koymuştur. Onun fıtratını Kur’an ile, ayetlerle, isimlerinin nuruyla yoğurmuştur. Biraz önce misal verdiğimiz kulun gönlündeki perde onun üzerinden kalkmış ve Kur’an ona dirilmiştir. Allah’ın vahyinden gaye de budur. Gaye; insanın içindeki Kur’an’ın, Hz. insanın dirilmesi ve Allah’ın nefhettiği ruhun, Esmau’l Husna’nın kişinin üzerinde tecelli etmesidir.

Bu zaten onda mevcuttu ama imkânı olmayınca ihlasına, imanına ve samimiyetine göre Allah ona yardım etti; ama bir kulun imkânı varsa Allah ona böyle bir ikramda bulunmaz. Çünkü kişi öncelikle Allah’ın sunduğu imkânları kullanmak zorundadır. Kişinin öğrenmesi, anlaması, gönlündeki Kur’an ile Allah’ın vahyini buluşturması gerekir.

Allah’ın nasıl ğafur olduğunu hep beraber anlamaya çalışacağız. Allah’ın Ğafur ismi Kur’an’da 81 defa geçer. Kelime manası, her türlü günahı sınırsız olarak affeden demektir. Allah, mağfireti Kur’an’da üç türlü anlatır. Ğafur ismiyle Ğaffar ismiyle, bir yerde de Ğafiri Zem şeklinde anlatır. Ğafiri Zem’i, fiil şeklinde geçtiği için isim olarak almıyoruz. Aynı zamanda Ğafir fiili, Allah’ın Ğafur ve Ğaffar ismine dâhil olduğu, onun nuru bu iki isimden tecelli ettiği için onu özel olarak, bağımsız bir isim olarak almadık, alamıyoruz. Ğafir fiili sadece Allah’ın Ef’ali Husna’sından; yani güzel fiillerinden olmuş olur.

Bütün isimler için aynı ölçü geçerlidir. Eğer o isim başka bir ismin nurundan tecelli ediyorsa isim olarak alınmaz; lakin bağımsız olarak tecelli ediyorsa isim olarak alınır. Yoksa onu fiil olarak kabul etmemiz gerekir.

Ğaf demek, korumak demektir. Miğfer ve meğafir isimleri o kökten gelir. Başı koruyan şeye bu yüzden miğfer denir. Meğafir de yaraları iyileştiren bir otun ismidir. O ot yaranın üzerine konup yarayı kapattığında yarayı iyileştirir. Onun için ona da meğafir denmiştir.

Ğaf kelimesinin manası korumak ve örtmek demektir. Allah kulunun günahlarını örter, onu bununla korur.

Allah, kulunu neyden korur?

Hüsrana uğramaktan, cehenneme gitmekten, ebedi hayatını kaybetmekten, ruhunu öldürmesinden korur. Örten Allah’tır, örtülen günahtır, örtünen de insandır. Bunların hepsine birden mağfiret denir. Allah’ın Ğafur ismi, her türlü günahı her durumda sınırsız olarak mağfiret eden, örten, olmamış gibi muamele eden anlamına gelir.

Kur’an’da Allah üç türlü affı beyan eder; biri tövbe, biri saf, diğeri de ğaf’tır.

Tövbe ile afta; Allah bir kulun tövbesini kabul ettiğinde onun günahını yüzüne vurmaktan aynı şekilde o günahın azabından onu affeder; fakat itabından affetmemiş, vazgeçmemiştir. Yani ona “kulum sen şu günahı işledin, böyle bir yanlışı yaptın, neden böyle yaptın, şöyle yapman gerekmez miydi?” der; ama o günaha ceza vermez. Bu, tövbe ile aftır.

Saf ile afta; Allah hem o günaha ceza vermekten hem de ona itap etmekten; yani onu azarlamaktan vazgeçmiştir. Ama işlediği günahı ona söylemekten vazgeçmemiştir. “Şunu şöyle yaptın onu af ettim” der ama azarlamaz. Sadece kulun günahını yüzüne vurmuş olur. Bu da Allah’ın saf ile affetmesidir.

Bir de ğaf ile af vardır; bu af hem kulun günahının cezasından hem günahı onun yüzüne vurmaktan hem de onu azarlamaktan vazgeçmektir. Sanki o günah hiç işlenmemiş gibi günahın üstünü örtüp silmektir, sanki hiç işlenmemiş gibi Allah’ın kuluna muamele etmesidir.

Onun için peygamberler dua ederken Allah’tan affı ya da saffı değil de mağfireti isterler.531 Yani “günahımızı öyle bir ört ki biz bile bilmeyelim, biz bile hatırlamayalım” şeklinde dua ederler. Allah bir günahı mağfiret ettiği zaman o günahın pasını kulunun gönlünden ve aklından siler. Onu onun hayatından siler ve hiç olmamış gibi yapar.

Ama şeytan hile yapıp Allah onu af ve mağfiret ettiği halde iki de bir günahını getirip kulun önüne koyabilir. Eğer kul; “Allah günahımı affetmedi, mağfiret etmedi” derse Allah’ın Ğafur ismini, Ğaffar ismini inkâr etmiş olur. Bir de “Allah benim bu günahımı affetmez” derse bu da Allah’a şirk koşmak olur. Böyle düşünmek, günahı Allah’ın mağfiretinden büyük görmektir. Bu, Allah’a saygısızlıktır.

Ayetleri okuyunca Allah’ın affı kimeymiş ve nasılmış hep beraber göreceğiz. Kul ne yaparsa, nasıl bir tövbe, istiğfar ederse Allah onu affeder. Kul hiç istiğfar etmese de Allah onu affeder mi, affetmez mi göreceğiz.

Allah’ın gufranının, mağfiretinin tecellisi için günah işleyen bir kulun var olması gerekir. Eğer günah işleyen bir kul olmazsa Allah’ın Ğafur ismi tecelli etmez; ama Allah bilinmeyi, tanınmayı, kulun kendisini tanımasını istiyor.

Eğer insanı meleklerden daha yüksek derecelere getiren bir hal varsa o da insanın günah işlemesidir. İnsan günah işlediği, Allah’tan af dileyip mağfiret istediği, Allah’ın Ğafur ismini, Ğaffar ismini, Tevvab ismini, Settar ismini, Hafiz ismini tanıdığı, insanların günahını yüzüne vurmayıp muhafaza ederek setrettiği için meleklerden daha yüksek derecelere ulaşır. Çünkü melekler hiçbir zaman Allah’ı bu sıfatlarıyla tanıyamaz. Nitekim tanımak demek, bilmek demek değildir. Tanımak tatmak demektir. Bu yüzden günah işlemeyenler Allah’ın mağfiretini, affını hiçbir zaman tadamazlar.

Onun için hiç kimse “ben günah işlemeyeyim, melekler gibi olayım” dememelidir. Böyle düşünen biri Allah’ın, kulunu yaratmasındaki muradını anlamamış demektir.

Allah’tan mağfiret dilemek sadece kulun günah işlediğini fark ettiği ana mahsus değildir. Eğer biri kulsa, insansa o eksiktir, o hatalıdır, o kusurludur. Onun yanlış yapmaması mümkün değildir. Dolayısıyla o her anda, Allah’ın mağfiretine muhtaçtır. Buna peygamberler de dâhildir.

Ayetleri okuyunca göreceğiz, Allah bire bir Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap edip “Allah’tan mağfiret dile”532 buyurur. Elbette ki herkesin günahı kendine göredir. Allah’ın Ğafur ismi, Ğaffar ismi günahına tövbe edeni, günahına mağfiret dileyeni sever; yani mağfireti, günahı ve günahkârı sever. Daha doğru bir ifade ile Allah’ın mağfireti günaha âşıktır. Eğer günah olmazsa mağfiret tecelli etmez. Nitekim karanlık olmazsa güneşin aydınlığı bir mana ifade etmez. Burayı doğru anlamak gerekir.

Bu yüzden birilerini günahından dolayı kötü görüp; “bu pis biridir, kötü biridir” demek ona zulümdür. Çünkü Allah öyle söylemiyor. Ne kadar kirlenirse kirlensin, mücevher çamura düşünce değerini kaybetmez. Allah katında o kişi hakikatini, değerini kaybetmemiştir. Yapılması ve olması gereken şey; o kulun tövbe etmesi, istiğfar etmesidir. Tövbe edince, istiğfar edince Allah'ın mağfireti tecelli eder ve kul, Allah’ın sevgisine layık olur. Onun için birilerinin hatasına, günahına, kusuruna bakıp onun kötü biri olduğunu düşünmek ya da kendi günahımıza, yanlışımıza bakıp “ben pis biriyim, kötü biriyim” demek Allah’ın muradını anlamamak, Allah’ı tanımamaktır, insanı, Hz. insanı tanımamaktır.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurmuştu; “siz günah işlemezseniz Allah sizi giderir (yok eder) ve mağfireti tecelli etsin diye yerinize günah işleyip sonra tövbe edecek bir kavim yaratırdı.”533

Günah; kulların, Allah’ı Ğafur, Ğaffar, Afuvv ve Hafiz ismiyle tanımasına sebeptir. Allah, kullarını tanınmayı dilediği için yaratmıştır. Kim de Allah’ı ne kadar tanıyorsa Allah’ın muradı onun üzerinde o kadar gerçekleşmiş demektir.

Kullar, Allah’ı nasıl tanımalıdır?

İsimleriyle, esmasıyla tanımalıdır. Bilmek tanımak değildir. Bilmek ilim ile olur, tanımak ise marifet ile olur, onu tadarak olur. Yani bir kul günah işlemeyinceye, tövbe edip istiğfar etmeyinceye kadar Allah’ın Ğafur ismini tanıyamaz. Bu ismi bilmiş olabilir; ama tanıyamaz. Ğaf da küfür de örtmek demektir. Ğaf; hatayı, kusuru, günahı, eksikliği örtmek; küfür ise imanı, ruhu, vicdanı, güzelliği örtmektir.

Allah’ın Ğafur ismi hem tek başına hem de başka isimlerle beraber gelir. Mesela; “Allahun Ğafur:”534 Allah ğafurdur. Allah burada Ğafur ismini bizzat zat ismine nispet etmiş, “ben ğafurum” demiştir. Ğafur ismi bir de Allah’ın diğer isimleriyle birlikte mesela; “Ğafurun Rahim”535 olarak gelir. “Ğafurun rahim” olarak geldiğinde Allah’ın, günahları hiç işlenmemiş gibi af edip sildiğini anlamamız gerekir. Çünkü onun rahim olduğunu anlatır. Bu durumda Allah’ın Ğafur ismiyle Rahim ismi beraber tecelli etmiş olur. Bu ayette “Allah mağfiret eder, bununla beraber onu rahmetinin içine koyar” dedi. “Kimi günah işleyenleri, günahı her ne olursa olsun affeder” dedi. Allah mağfiret edilen günaha bir sınır koymadı.

Ayeti kerimede “Ğafurun Halim”536 diye gelir. Bu sefer Allah, kullarının günahını mağfiret eder, üstünü örter. Onlara hiç günah işlememiş gibi muamele eder ve o halimdir; yani hem günahını örtmüştür, hem de ona hilm ile muamele eder demektir. Allah kuluna “sen bu günahı işledin” deyip onu küçümsemez. Bir kul bir kulu af ettiğinde onu küçümser; ama Allah kulunu af ettiğinde onu küçümsemez. Yani kula; “sen benim yanımda kıymetinden, değerinden, şerefinden hiçbir şey kaybetmemişsin” muamelesi yapar. O günah hiç olmamış gibi ona muamele eder, ona hilm ile muamele eder.

Allah’ın Ğafur ismi bir de “Halimen Ğafur”537 olarak gelir; yani Allah halimdir, kuluna hilm ile rıfk ile yumuşaklıkla muamele eder ve onu mağfiret eder. Çünkü o ğafurdur.

“Afuvvun Ğafur”538 olarak gelir. Allah günahları af eder; çünkü o ğafurdur.

“Rabbun Ğafur”539 olarak gelir. Allah, kulunun rabbidir. Onu terbiye edendir, yetiştirendir, terkip edendir, rızkını verendir, yolu gösterendir. Bununla beraber o ğafurdur; yani kulunun yanlışını, hatasını, kusurunu, günahını örtendir.

“Ğafurun Şekur”540 olarak gelir. Allah mağfiret eder, şükrün karşılığını verir. Mağfiret eder, bir de mağfiret ettiği kula teşekkür edip “kulum güzel yaptın, senin yaptığını beğendim” der. Kul günah işleyip, günaha bulanmış, günaha batmış olsa da bu aynen geçerlidir. Bu sadece günah için değil küfür için, şirk için de geçerlidir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “üç şey vardır ki kendinden öncekini siler. Birincisi kul iman edince, (o kâfir ve müşrik de olabilir) iman ettiğinde İslam ondan önceki hayatını bütünüyle hiç olmamış gibi siler. Yani Allah mağfiret eder. İkincisi hacdır. Biri Allah rızası için hacca gittiğinde Allah önceki günahlarını siler, örter, hiç yapılmamış gibi mağfiret eder. Üçüncüsü de Allah yolunda hicret etmektir. Allah için bulunduğu yeri terk etmektir. Bu da kendinden önceki hayatını siler, kulu tertemiz yapıp günahlarını siler”541 buyurdu.

Ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “Kıyamet günü huzurumuza geldiğinizde Allah’ın rızasını gözeterek yaptığınız işlerden başka hiçbir işiniz, ameliniz şükrana layık değildir.”542 Ama benim için, benim rızam için yaptıklarınız ise şükrana layıktır, teşekküre layıktır.

Ğafur ismi ayetlerde Allah’ın diğer isimleriyle birlikte bir de “Azizul Ğafur”543 olarak gelir. Tabi ayetlerin sonunda bu isimler böyle gelirken aynı zamanda bu isimler o ayetleri de tefsir eder. “Azizun Ğafur şeklinde gelirse; aziz, bütün şerefin kendisine ait olduğu zat demektir. Allah günahları bu şekilde mağfiret eder. Neden diye sorarsanız, bir menfaati olduğu için değil; çünkü o azizdir. Bütün şeref kendisine aittir; ama kulunu da şerefiyle şereflendirmeyi dilemiştir. Onun için günahını öyle bir örter ki hiç işlememiş gibi muamele eder” diye anlamamız gerekir.

“Ğafurul Vedud”544 olarak gelir. Allah ğafur ve veduddur. Ğafurdur, mağfiret eder ve sever. Eğer bu isim vedudul ğafur olarak gelseydi o zaman manası nasıl olurdu? -Allah sever ve mağfiret eder, Allah sevdiği için mağfiret eder olurdu; ama Allah öyle buyurmadı, “ğafurul vedud” dedi. Mağfiret eder ve sever. Sevmek ve sevilmek için mağfiret eder. Mağfiret eder ki kuluyla kendisi arasındaki perde kalksın. Arada hiçbir perde olmasın. Günah perdesi arada olmasın. Kendisi kulu sevsin, kulu da kendisini sevsin.

Onun için kul günah işleyince, kendine zulmedince, küfre girince, şirke düşünce, günahı, şirki, küfrü ne olursa olsun o, Allah’a dönüp tövbe edince, istiğfar edince Allah onu affeder ve o kul değerinden, şerefinden hiçbir şey kaybetmez. Allah kuluna şerefinden bir şey kaybettirmez. Sanki hiç o hayatı yaşamamış, o yanlışı yapmamış gibi kuluna muamele eder.

Çünkü kul vuslat yolculuğunda, kemalat yolculuğundadır. Allah onu kemale ersin, kâmil insan olsun diye dünyaya göndermiştir. Bu kemalat yolculuğunda kulun rabbini bütün isimleriyle beraber tanıması lazım. Çünkü kul Esmau’l Husna üzerinde tecelli ettiği kadarıyla kâmil olur. O zaman kul aslında günah işleyince Allah’ın isimlerini tanımış ve anlamış olur.

Söyledim biraz önce, Peygamberler de Allah’tan mağfiret istemeye dâhildir. Allah onlara da “istiğfar edin” diye bire bir emretmiştir. Vestagfir li zenbike:545 Allah, “Günahına istiğfar et” buyurdu. Kime söyledi bunu? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; tabi ki onların da günahı, yanlışları onlara göredir. Ayetleri okuyunca, sıra ona geldiğinde anlayacağız inşallah!

Bir de sahabeye bakalım, iman etmeden önceki hallerine baktığımızda belki de içimizden hiçbiri onların yaptığı yanlışı yapmamıştır. En bilineni söyleyeyim. Mesela; Hz. Ömer kızını diri diri toprağa gömmüştür. Hiçbirimiz bunu yapamayız. Ama o iman ettikten sonra Allah onun geçmişteki hayatını hiç olmamış gibi sildi.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu; “eğer benden sonra peygamber gelseydi Ömer peygamber olurdu.”546

Çünkü Allah onun geçmişini silmiştir. Allah bir kulun günahını, şirkini, küfrünü mağfiret ettiğinde ona bunlar hiç olmamış gibi muamele eder. Diğer sahabelerin de hemen hemen hepsi öyledir. Bir kaç tane istisna hariç, gerisi hepsi böyle bataklıktan gelmiştir. Ama Allah ve resulüyle beraber olunca, Allah’a iman edince, Resulullah’ı da kendilerine örnek alınca gökteki yıldızlar gibi oldular.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sahabem gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine tabi olursanız hidayete erersiniz”547 buyurdu.

Bu yüzden hiç kimse kendi günahına ya da bir başkasının günahına bakıp onu hesaba çekerek “bu kötü biridir” diyemez. O, kötü biri değil, kirlenmiş biridir. Biri Allah’a yönelip tövbe edip istiğfar edince Allah onu mağfiret eder, affeder. Bize düşen de ona böyle bakmaktır, geçmişine bakmak değil. Son nefese kadar Allah her kuluna bu imkânı tanır. Kim söylüyor bunu? -Allah söylüyor.

Sahabeye baktığımızda bunu hemen görür ve anlarız. Onun için kendimizi ölçüye vurduğumuzda öyle “ben kötüyüm, ben yanlış yapmışım, ben bu kadar hata işlemişim, günah işlemişim Allah beni affeder mi!” Dememeliyiz. Ne demek affeder mi! Böyle demek Allah’a şirk olur, en büyük saygısızlık olur.

Bu düşünce şeytanın hilesidir. Yeryüzündeki bütün insanların günahını toplayıp bir tarafa, Allah’ın rahmetini de diğer tarafa koysak birbiriyle ölçülür mü? Haşa! Allah’ın rahmeti, mağfireti sonsuz ve sınırsızdır. Bütün kulların günahı Allah’ın rahmetinin, affının, mağfiretinin yanında sonsuz bir deryadan bir damla bile değildir. Böyle düşünenler kendi kendine zulmetmiştir.

Kul, Allah’a dönüp mağfireti isteyince, dileyince ne olur?

Allah onu mağfiret eder. Mağfiret edince Allah’ın Ğafur ismi tecelli eder. O kul rabbini Ğafur ismiyle tanır ve tanımış olur. Böylelikle kulun günahı ona rabbini tanıtmış olur.

Sahabeler gökten inmiş melekler değildir. Allah’ın bütün isimlerinin tecelli ettiği öyle kâmil insanlar değildir. Bir kere bunu böyle anlamak gerekir. Onlar da tıpkı şu andaki insanlar gibidir.

Yalnız onların bir özelliği vardır!

Onların her biri mutlaka Allah’ın bir ismiyle kemale ermiştir. Allah’a hizmet yolunda, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yardım etme yolunda ellerinden ne gelmişse, en güzel neyi yapabilmişlerse onu yapmışlardır. Sahabeler hep beraber toptan kâmil bir cemaat, kâmil bir ümmettir. Hep beraber işe koyulduklarında kâmildirler ve hepsi birbirlerini tamamlarlar. Ama her biri tek tek kâmil değildir. Allah’ın bir ismi kendilerinde tecelli etmiş ve bir isim onlara kapı olmuştur.

İnsanlar için en büyük kapı Allah’ın Ğafur kapısıdır. O isim bütün günahkârlara, yanlış yapanlara ardına kadar açıktır. Bir kul o kapıya sığınınca, o kapıya iltica edince Allah o kapıyı ona açar ve onu oradan içeriye alır. Bütün sahabe önce Allah’ın Ğafur isminin kapısından giriş yapmış ve her biri geçmişteki hayatlarına tövbe ve istiğfar etmiştir.

Bir kul, Allah’ın mağfiretine sığınınca, “ya rabbi beni affet, mağfiret et” deyince Allah’ın Ğafur isminin tecellisi ona açılır ve Allah o kapıdan onu içeriye alır. Kamil insan olmak için melek olmak gerekmiyor. Kamil insan demek; haddini bilen, Allah’a karşı edepli olan, Allah’ın büyüklüğünü, bununla beraber kendi küçüklüğünü, kendi günahkârlığını, Allah’ın mağfiretini bilen ve ona iman eden insan demektir.

Biri “Allah beni affetmedi” dediyse Allah’ın Ğafur ismini, Ğaffar ve Tevvab ismini inkâr etmiş, kendi günahını ve kendi nefsini Allah’a şirk koşmuş demektir. Yani böyle söyleyerek kendini öyle büyük görmüştür ki Allah’ın ortağıymış gibi.

Böyle düşünenler aslında “Allah yanlış yapmış, onun için Allah beni af etmez” demiş olur. Bu ayıp olmaz mı? Sen böyle söyleyerek kendini Allah ile bir tuttun. Sen nesin ki senin günahın ne olsun! İnsan nasıl böyle düşünür! Günahı işlemişsin, yanlışı yapmışsın, kendi nefsine zulmetmişsin, zararın kendine olmuştur!

Peygamberler de dua ederken ne dediler; La ilahe illa ente subhaneke inni kuntu minezzalimîn:548 Bu, Hz. Yunus (a.s.)’ın duasıydı. “Sen subhansın ya rabbi! Senden başka İlah yoktur. Ben kendime zulmettim, ben kendime zulmedenlerden oldum.” Senin kulların kendine zulmediyor, ben de onlardan biriyim; ama sen subhan olan, noksanlıktan münezzeh olansın, yanlış yapmayan sensin ya rabbi! Ben senin kulunum, yanlış yaptım, yanlışım kendi kendime zulmümdür ve ben kendime zulmettim dedi. Mağfireti öyle istedi.

Allah ne buyurdu;

“Allah mü’minlerin duasını böyle kabul eder.”549 Yani mü’min bu şekilde dua edince, “ben kendime zulmettim ya rabbi! Subhan olan sensin” deyince ben de onu affeder, mağfiret ederim dedi.

Allah’ın Ğafur ismi bir kulda nasıl tecelli eder?

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bütün mü’minlere örnek olarak gösterir. Allah’ın en güzel isimleri en kâmil manada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde tecelli etmiştir.

Allah da onu örnek vererek bize anlatır.

Sahabeden bir kısmı Uhud Savaşı’na giderken “biz savunma yapmayalım, meydan savaşı yapalım” dediler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “içerde savunma yapalım” tavsiyesine rağmen onlar “düşmanı, Uhud’da karşılayalım” dediler. Meydanı ilk terk edenler, ilk kaçanlar da o “dışarıda karşılayalım” diyenler oldu.

Bunun üzerine Allah ayeti kerimede;

“Onları affet. (Onlar sadece sana yanlış yapmamıştır, onlar sana itiraz etmekle asıl Allah’a yanlış yapmıştır.) Bir de onlar için mağfiret dile”550 dedi.

Allah’ın Ğafur ismi bir kulda tecelli ederse o kişi kendisine yanlış yapanı affeder. Yetmez, bir de onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in dilediği gibi Allah’tan mağfiret diler. O da yetmez, hem affeder hem mağfiret eder, hem de kötülük yapana iyilik yapar.

Allah ayeti kerimede;

“Kötülükle iyilik bir değildir, sana kötülük yapana sen iyilik yap, kötülüğü iyilikle sav, sen bunu böyle yaparsan görürsün ki seninle kendi arasında husumet bulunan kimse sana sımsıcak bir dost oluvermiş”551 buyurdu. Sana kötülük yapana sen iyilik yaparsan onun gönlündeki kini, nefreti, hasedi, düşmanlığı gider. Bir de bakarsın ki sımsıcak bir dost oluvermiş, buyurdu.

Bu, Allah’ın Ğafur isminin kemal derecesinde tecelli ettiği kimsedir. Allah’ın bütün isimleri kulda böyle tecelli eder. Allah’ın isimlerinin parça parça, bir de kemaliyle tecelli etmesi vardır. Tabi ki Allah’ın isimlerinin en kâmil manada tecelli ettiği insanlar peygamberlerdir; ama biri bu halde olursa o da peygamberi bir sıfatı taşımış olur. Aynı şekilde ümmetin önünde yürüyenler de böyle olmalıdır. Eğer biri böyle değilse ümmetin önünde yürüyemez, onlara imam olamaz; çünkü o, bu vasfı taşımıyordur.

Allah ayeti kerimelerde Ğafur ismini nasıl zikretmiş ve tanıtmıştır?

Allah; “namazı kılın, orucu tutun, Kur’an’ı okuyun. Dünyadayken siz ne iyilik yaparsanız onu Allah katında hazır bulursunuz. Hem de daha azim bir mükâfat olarak hazır bulursunuz” sonunda da “Allah ğafur ve rahimdir”552 buyurdu.

Lâ yuâhızukumullâhu bil lagvi fî eymânikum: “Allah gereksiz yere (boş yere) yaptığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutmaz.” Öyle ağzınıza gelmiş “vallah” demişsiniz, “billah” demişsiniz onlardan dolayı sizi sorumlu tutmaz, hesaba çekmez. Ve lâkin yuâhızukum bi mâ kesebet kulûbukum vallâhu gafûrun halîm:553 “Ama kalbinizle bilerek, dileyerek, irade ederek yaptığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar. Bununla beraber Allah ğafur ve halimdir.” Yani eğer bilmeden, farkında olmadan yemin etmişseniz, ağzınıza öyle gelmiş “vallah” demişsiniz bundan dolayı sizi hesaba çekmez; ama bilerek yapmışsanız bilin ki Allah ğafur ve halimdir, buyurdu.

Ve men ya’mel sûen ev yazlim nefsehu: “Her kim ki bir günah işlerse ya da kendi nefsine zulüm ederse…” Demek ki İkisi ayrı ve farklıymış. Günah işlemek ayrı, nefsine zulmetmek ayrı…

Nasıl ayrıdır?

Eğer işlenen şeyin zararı sadece kişinin kendisine olursa o kendine zulmetmiştir; ama zararı başkalarına da dokunmuşsa o artık günah işlemiştir. Biri günah işler ya da kötülük yapar ya da kendi nefsine zulmederse, Summe yestagfirillâhe yecidillâhe gafûran rahîmâ:554 “Sonra istiğfar eder, Allah’tan mağfiret dilerse Allah’ı ğafur ve rahim olarak bulur” buyruldu. Allah ona rahmet eder, mağfiretiyle muamele eder. Onun için Allah’ın mağfireti, gufranı her türlü günah içindir, buna şirk de dâhildir; çünkü kul tövbe, istiğfar ve iman edip, Allah’a dönünce Allah onun geçmişteki şirkini, günahını, küfrünü hiç olmamış gibi siler.

E fe lâ yetûbûne ilâllâhi ve yestagfirûnehu, vallâhu gafûrun rahîm: “Onlar hâlâ tövbe edip Allah’tan istiğfar dilemeyecekler mi? (Allah’ın böyle günahı affettiğini, mağfiret ettiğini anladıktan sonra dahi onlar hala yanlışlarına, günahlarına, kötülüklerine tövbe edip istiğfar dilemeyecekler mi?) Allah ğafur ve rahimdir.” Allah istiğfara, tövbeye davet ediyor.

Tekâdus semâvâtu yetefattarne min fevkıhinne vel melâiketu yusebbihûne bi hamdi rabbihim ve yestagfirûne li men fîl ard, e lâ innellâhe huvel gafûrur rahîm:555 “(Allah kullarının kendisine şirk koşmalarından dolayı) neredeyse gökler çatlayacak, melekler rablerini hamd ile tesbih ederler ve onlar Allah’a şirk koşunca (küfür içinde olunca) bütün gök ehli mağfiret diler, yeryüzündekiler için istiğfar ederler, Allah ğafur ve rahimdir.”

Allah ayeti kerimede buyuruyor; “öyle bir azaptan sakının ki o geldiğinde bir tek zulmedenleri kapsamaz, hepsini birden içine alır.”556 Deprem gibi yani. Melekler niye mağfiret diliyor? -Melekler yeryüzündekilerin isyanını, şirkini görünce Allah’tan öyle bir haşyet duyarlar ki; “onlardan dolayı Allah gazap eder” diye korkup yeryüzündekiler için mağfiret dilerler.

İnnâ enzelnâ ileykel kitâbe bil hakkı li tahkume beynen nâsi bimâ erâkallâh ve lâ tekun lil hâinîne hasîmâ.557 Allah bu hitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptı. “Biz bu (Kur’an’ı) kitabı insanlar arasında hüküm veresin diye indirdik. Sakın hainlerden taraf olma, (hainlerden yana durma)” buyurdu.

Bu ayetin nüzul sebebi;

Sahabeden bir tanesi birinin zırhını çalıp hırsızlık yapmış. Sonra onu götürüp bir Yahudi’nin yanında rehin bırakarak ondan eşya almış. O zırh orda bulununca Yahudi demiş ki; “ben bu zırhı falanca adamdan aldım” o adam da mü’min, Müslüman biri. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz çağırtmış onları, o sahabe demiş ki; “ya Resulullah ben mü’minim bu adam ise yalan söylüyor. Bana mı inanacaksın ona mı? Bu zaten Yahudi olduğu için bana iftira atıyor.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de hükmü bu beyana göre verdi. Böylelikle zırhı mü’min değil Yahudi çalmış oldu. Allah da bu konuda hükmünü verip; “hainlerden yana durma, hainlere arka çıkma” buyurdu.

Akabinde Allah; Vestagfirillâh innallâhe kâne gafûran rahîmâ:558 “Bu hükmünden dolayı Allah’a istiğfar et! Allah ğafur ve rahimdir” dedi.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki; “ben de sizin gibi bir beşerim. Bir sorun olduğunda, mahkemelik bir durumunuz olduğunda onu bana getirirsiniz. Ben de delillere, şahitliğinize, şahitlere bakarım ve hükmü ona göre veririm. Hükmümde isabet de ederim yanılırım da; ama biri haksız yere birinin malını almışsa ben de o şahitliklere, savunmaya, delillere göre bakıp yanlış hüküm vermişsem onun aldığı ateştir. Sakın böyle yanlış yapmayın; nitekim ben de bir beşerim zahiri hükme göre hüküm veririm. Şartlar neyi gerektiriyor, deliller neyi gerektiriyorsa hükmü öyle veririm” dedi.559

Kim söylüyor bunu?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söylüyor. Hüküm vermiş hükmünde isabet etmemiş. Allah ona istiğfar etmesini buyururken bahsi geçen mü’min için de, o mü’min olmasına rağmen ona “hain” dedi. Hak haktır. İster mü’min, ister kâfir, ister Yahudi, ister Hristiyan olsun. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zahire bakıp hüküm veriyorsa bütün varisleri için de bu böyledir.

Ama birileri “benim şeyhim her şeyi bilir” diyebilir. Bu durumda onun şeyhi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den daha büyük olmuş olur haşa! Olur mu böyle! Bu büyük bir yanlıştır! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim için örnektir, önderdir, âlemlere rahmet, bizim için rahmettir; ama her şeyi biliyor demek onu Allah’a şirk koşmaktır. O bir kul. Kul innema ene beşerin mislukûm:560 “De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim” buyurdu. Allah söylüyor bunu.

Peki, o her şeyi biliyor demek ne demektir?

Allah’a şirk koşmaktır. Böyle olmaz! O kuldur, o beşerdir. İnsan, şerefini Allah’tan alır Allah’tan. Eğer bunu söylemekle onun kerameti var demek istiyorsa insan bütünüyle keramettir zaten. Allah’ın isimleri, sıfatları insan üzerinde bütünüyle tecelli eder. Hal böyleyken insan, Allah’a halife olabilecekken, hiç bundan daha büyük bir keramet olabilir mi, bundan daha büyük bir keramet var mıdır!

Kerremna beni âdem561 ayetinden anlaşıldığı gibi İnsan bütünüyle kereme nail kılınmış bir keramettir zaten. İnne ekremekum indallâhi etkâkum:562 “Sizin en ekrem olanınız (en keramet sahibi olanınız) en takvalı olanınızdır” buyurdu. Takva sahipleri, Allah’a karşı sorumluluğunu bilip onu yerine getirmeye çalışanlardır. Kulluğunu bilip Allah’ın rabliğini kabul edenlerdir.

Ama havada uçmak, karada kaçmak, “yok şunu bildi, yok bunu bilmedi”demek, bunu keramet zannetmek zahiri bir bakışla bakıldığı içindir. Sinek de havada uçuyor. Sinek insandan daha mı keramet sahibidir? Böyle mi bakılması, kerametin böyle mi anlaşılması gerekir?

Allah kerameti söyledi; “en kerametli olanınız en takvalı olanınızdır” buyurdu.

En takvalı kul, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Kendinde olmayan bir şeyi varmış gibi göstermek Allah’a iftiradır, kendi kendine iftiradır. Manevi olarak Allah kuluna gaybten bildirebilir. Bir sefer bilmiş olabilir, beş sefer bilmiş olabilir, on sefer bilmiş olabilir. Yani Allah ona bildirince bilebilir; ama “o hep biliyor” dersek onu âlim sıfatında Allah’a şirk koşmuş oluruz. Kul bir şeyi ancak Allah bildirince bilebilir.

Hz. Yakup (a.s.) peygamberdi ama Hz. Yusuf (a.s.) kaybolunca onu bulamadı. Hz. Yusuf (a.s.) biraz ötede kuyunun içindeydi. Peki, onu niye bulamadı?

Allah bildirmedi de ondan. Allah bildirmeyince kimse bilemez, gaybı bilen Allah’tır. Bu nedenle herhangi bir insan için “gaybı biliyor” dersek bu şirk olur, bu küfür olur. O da herkes gibi aciz bir kuldur. Bir şey biliyorsa Allah ona öğretmiş Allah ona göstermiştir, hepsi bu kadar. Velinin kerameti vardır, bunu inkâr etmek için söylemedim; ama kerameti Allah’a şirk koşarcasına anlar ve söylersek işte o zaman olmaz. Peygamberler de buna dâhildir.

Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hanımına, Hz. Ayşe annemize, iftira atıldı ama peygamberimiz bilemedi.563 Ne zamana kadar? -Allah ona haber verinceye kadar bilemedi. Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in devesi kaybolmuştu. Sahabeler nerededir diye arayınca münafıklar da bu arada konuşmaya başlayarak; “göklerden haber veren peygamber, devesinin nerde olduğunu bilmiyor” dediler. Mantığa bak, hiç bu şekilde düşünülebilir mi? Bu olay üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Elbette ki bilmiyorum. Allah bir şeyi bana göstermemişse, bildirmemişse ben nerden bileceğim; ama Allah bana miraçta cenneti, cehennemi; kâfirin ve münafığın halini göstermiştir. Ben Allah’ın bana gösterdiğini biliyorum, göstermediğini de bilmiyorum” buyurdu.

Sonra Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e devenin nerde olduğunu gösterince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelere; “deve falan yerde, falan ağacın altına çökmüş gidin onu getirin”564 buyurdu. Allah bildirmezse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bilmez; çünkü o da bir kuldur.

Bu yüzden birinin veli olabilmesi için onun bir şey bilmesi, gaybı bilmesi, ona bir perdenin açılması gerekmiyor. Burada Allah’ın ölçüsü vardır.

“Allah mü’minlerin velisidir”565 buyurdu. Mü’minler velidir; peki, mü’min kimdir? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz mü’mini tarif etti. “Mü’min, Allah ve resulünü her şeyden çok sevendir”566 buyurdu. Biri Allah ve resulünü her şeyden daha çok seviyor ise o mü’mindir ve velidir. İsterse hiçbir bilgisi olmasın. Bunun için bilgi de ilim de gerekmiyor. Sadece aşk, muhabbet ve iman gerekiyor.

Yarın Allah bizi huzuruna aldığında bizi hesaba çeker. Allah ayeti kerimede; “O gün onlar diyecekler ki; keşke falancayı veli edinmeseydim, falancayı dost edinmeseydim (Ne olurdu onlar bugün bizden nasıl uzaklaşmışsa biz de dünyadayken onlardan öyle uzak dursaydık) derler”567 buyurdu.

Mürşid-i kâmil demek, Allah dostu demek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varisi demektir. Allah bize akıl vermiş, kul aklını sonuna kadar kullanmak zorundadır. Allah bizi huzuruna aldığında bir bir, tek tek bütün yaptıklarımızdan, konuştuklarımızdan hatta düşündüklerimizden bizi hesaba çeker. Peygamber varisi, peygamberin mirasını emaneten alıp onu ümmete takdim eden demektir.

Nedir emanet?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “size bir emanet bırakıyorum ki ona sarıldıkça asla delalete düşmezsiniz. O, Allah’ın kitabı Kur’an’dır”568 buyurdu.

Bakıyoruz adam hikâye anlatıyor, milleti hikâyeyle uyutmaya çalışıyor. Allah’ın ayetlerini okumak, anlatmak, Allah’ın ayetlerine sarılmak yerine hikâye anlatıyor. “Yok, şu şöyle yaptı, falanca böyle yaptı, büyüklerimiz böyle büyüktür, böyle keramet sahibiydiler” diyor.

Sen kime davet ediyorsun! Neye davet ediyorsun! Senin peygamberin böyle mi yaptı! Sen onu böyle mi temsil ediyorsun! Böyle mi ona varis olmuşsun!

Ötekileri de trene bakar gibi bakarak “vay be! Şeyhimiz ne büyükmüş, yolumuzun büyükleri ne kadar da büyükmüş” diyor. Büyük Allah’tır Allah! İnsan biraz Allah’tan korkar. Mü’min, âlim, Allah’tan haşyet duyandır. Öyle “ben büyüğüm” diyen, insanlara büyüklük taslayan değildir, Allah’u Ekber diyendir!

Ben söyleyeyim; o hikâye anlatanların hiçbir marifeti yoktur. Yarın Allah’ın huzurunda o dervişlerin, o müritlerin hepsi onlardan şikâyetçi olacak ve “bizi Allah yolundan sen saptırdın, sen bize Allah’ın kelamını öğretmedin, sen bizi hikâyeyle oyaladın. Sorumluluğumuzu bilemedik, Allah’a nasıl iman edeceğimizi bilemedik. Allah’ın hakkını takdir edemedik. Allah bize ne söylemiş onu öğrenemedik” diyecekler.

Allah’ın bizden ne istediğini öğrenip anlamadan; hikâye anlatmak da hikâye dinlemek de insanın kendi kendine zulmüdür.

İmamı Rabbani evliyanın büyüklerinden bir Mürşid-i kâmildir. Kendisi anlatıyor;

“Ben bir şehre gittiğimde âdetimdir önce benim nereye gitmem lazım diye şöyle bir bakarım. Ben manevi olarak baktığımda her bir insanın başı üzerinden göğe ip gibi bir nur çıktığını görürüm. Bu mü’min ise o beyaz bir nurdur. Eğer bu kâfirse o ip gibi yukarı çıkanın rengi simsiyahtır. Siyah renkteki onun küfrüdür, başından yukarı doğru çıkar. Eğer karışık ise bu sefer de o gri renktedir. Hem imanı hem küfür ile şirki var ve bunlar birbirine karışmıştır. Bir de orda bir veli, evliya varsa onun başından da sütun gibi bir nur yukarı çıkar. Böyle şehrin bir köşesinde durur, onun nerde olduğunu bilir ve ona göre yolculuğuma devam ederim. Nasıl ki bir velinin başından onun imanı sütun şeklinde bir nur gibi yukarı çıkıyorsa aynı şekilde küfür de böyledir. Mesela bir kilisede bir papaz varsa oradan da siyah renkte bir sütun yukarı çıkar. Bu da onun küfrüdür. Onun küfrünün siyah renkte olması başkalarını da küfre sürükleyip onların küfrüne ortak olmasından dolayıdır. Ben de acaba bu hangi kilisedeki papazdır diye merak ederim. Bu birkaç sefer başıma geldi. Ben oraya doğru gidip kiliseyi bulacağımı beklerken bir de gördüm ki bir dergâhta bir şeyh oturmuş, küfür de onun küfrüymüş.”

İnsan kendine bir çorap ya da bir gömlek alınca bile hangisi daha kalitelidir diye bakar, tezgâhları dolaşır. Eğer biri de bir yere gidiyor oradan dinini öğreniyorsa bu yüzden aklını sonuna kadar kullanıp “acaba ben doğru yerde miyim yoksa değil miyim” diye bakması gerekmez mi! Ebedi hayat o kadar basit bir şey midir? İşte biz de falan yere gidip takılıyoruz gibi düşünmek olur mu? Allah hiç kimse için hükmünü değiştirmez. Kıyamete kadar bu böyledir. Sadece bir yere gitmekle de oradan olmuş olmayız. Biraz önce sahabeyi anlatırken onlar hep beraber kâmildi, kâmil bir cemaatti hep beraber Allah’ın dinini öğretiyor ve Allah’ın vahyini kullarına taşıyorlardı. Allah hepsine beraber, birden kemalatı verdi, demiştim. Bizim de gittiğimiz o yerde sahabe gibi olmaya, kazanmaya çalışmamız gerekir.

Allah kemalatı sahabelerin hepsine nasıl vermiştir?

Ayeti kerimede buyurdu ki; “o sana biat edenlerden, (Rıdvan Biatı’nda sana biat edenleri, Allah mağfiret etmiştir.) Allah onlardan razı olmuştur.”569 Ayrıca Allah Bedir ehlinden Bedir Savaşı’na katılanlardan razı olmuştur.570 Onların hiçbiri aslında tek olarak kâmil değildi. Ama toptan hep beraber işi yaptıklarında Allah hepsinden toptan razı oldu ve hiçbirini ayırmadan rızasını hepsine birden verdi. Allah’ın rızası tek başına değil böyle hep beraber kazanılır.

Tek başımıza hepimiz eksiğiz, hatalıyız, kusurluyuz ama Allah’ın dinine, Allah yolunda hizmet etmeye çalışırken o kemalatı, Allah’ın rızasını oradan hep beraber kazanıyoruz. Rıza böyle kazanılır, sahabelerin kazandığı gibi. Yoksa kenarda durup beni ilgilendirmez diyerek kazanılmaz. Seni ilgilendirmiyorsa sen de Allah’ı ilgilendirmiyorsun. Bu kadar basittir ve başka bir şey de yoktur!

Sadece hikâyelerin anlatıldığı, Allah’ın nasıl bir kulluk istediğinin öğretilmediği yerlerde başka ne yapılır?

Alın, sadece bu dersi çekin yeterdir, denir. Biri beş bin tane “la ilahe illallah”, öteki de on bin tane “Allah” zikri çek tamamdır, kurtuldunuz, der. Oysaki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiç öyle yapmadı. Sen nasıl varissin öyle! Senin Allah’ın nurunu gönlünden saçman gerekir. O nuru saçabilmek için önce onu kazanman gerekir. Öyle kendi kendini kandırmakla kimse ebedi hayatı, Allah’ın rızasını kazanamaz, kâmil insan, Hz. insan olamaz. Alır, dersi çeker sonra ona bakarsın ki nefsi yüze katlanmış, kendini havada uçuyormuş gibi görür. Sanki kendisi melek gibi olmuş, insanları da şeytan gibi görmeye başlar. Böylelikle şeyhi onu cehenneme sürüklemiş olur. O kişi yarın şeyhinin yakasına yapışır ve “bunu sen yaptın, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabeye yaptığı gibi yapmadın” der.

Ama bu onu kurtarmaz tabi. Şeyhi onun günahını yüklenir; ama ötekinin günahından da bir şey eksilmez.

Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bir beşer olarak yanlış hüküm verebiliyormuş. Bunun için de Allah; “bu yaptığından dolayı istiğfar et, Allah ğafur ve rahimdir” dedi.

İnnelmel mu’minûnellezîne âmenû billâhi ve resûlihî ve izâ kânû meahu alâ emrin câmiın: Bu ayetin dışında kalanlar için Allah, ‘sahtedir’ dedi. “Gerçek mü’minler o kimselerdir ki onlar Allah’a ve resulüne iman etmiş kimselerdir. Onlar hep beraber toptan bir iş yaparken” ümmetin işini yaparken; yani cemaati, bütün insanları ilgilendiren bir iş üzerindeyken, Lem yezhebû hattâ yeste’zinûh: “Onlar senden izin almadan oradan ayrılmazlar” buyurdu. Eğer onlar oradan senden izin almadan ayrılıyorlarsa onlar mü’min değildir. Onlar Allah’a ve resulüne iman etmemiştir. Ümmetin işini yaparken, Allah’ın vahyini taşırken, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “şu iş yapılacak” demişse hep beraber o işi yaparken senden izin almadan orayı terk etmezler, oradan gitmezler, dedi.

İnnellezîne yeste’zinûneke ulâikellezîne yu’minûne billâhi ve resûlih: “Ama onlardan bir kısmı da senden işleri olduğu için izin isterler. Onlar gerçek mü’mindir.” Senden izin istiyorlarsa onlar gerçek mü’mindir, dedi.

Fe izeste’zenûke li ba’dı şe’nihim: “Onlar bir takım işlerini görmek için senden izin isterler.” Fe’zen li men şi’te minhum: “Onlardan dilediklerine izin ver.” Allah, işi yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e havale edip durumlarına göre, istediklerine izin ver dedi.

Vestağfir lehumullâhe, innallâhe gafûrun rahîm:571 “Ve bir de onlar için istiğfar et. Muhakkak ki Allah ğafur ve rahimdir” buyurdu. O izin verdiklerin için istiğfar et! İzin istemeyenler ise zaten kaybettiler, dedi.

Eğer biz “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in döneminde öyleydi, şimdi böyle bir şey gerekmiyor, ümmetin işini yapan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bıraktığı emaneti taşıyan yoktur” dersek; bu ayet bize gelmemiş diye düşünmüş dolayısıyla da bu ayeti yok saymış oluruz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz imana davet edince müşrik olarak kalmayı tercih eden kadınlar vardı. Allah sahabelere; “o müşrik olarak kalmak isteyen kadınları boşayın” dedi. Resulullah (s.a.v.) Efendimize de; “eğer onlar iman ederlerse bu durumda onlardan biat al (gelip sana söz versinler)” dedi

Hangi konuda söz verecekler?

Ya eyyuhen nebi: “Ey Allah’ın nebisi (peygamberi)!” İzâ câekel mu'minâtu yubâyi'neke alâ en lâ yuşrikne billâhi şey'en: “(Ey Nebi! Onlar) o kadınlar Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak üzere sana biat etmeye gelirlerse” Ve lâ yesrikne: “Hırsızlık yapmamak” Ve lâ yeznîne: “Zina etmemek” Ve lâ yaktulne evlâdehunne: “Kendi çocuklarını öldürmemek” Ve lâ ye'tîne bi buhtânin yefterînehu beyne eydîhinne ve erculihinne: “Elleri, ayakları arasında bir iftira üretip getirmemek şartıyla” Ve lâ ya'sîneke fî ma'rûfin: “Marufta sana asi olmamak kaydıyla” Fe bâyı'hunne: “Sana biat etsinler.” Vestagfirlehunnallâhe, innallâhe gafûrun rahîm:572 “Onlar için Allah’tan mağfiret dile, (istiğfar et) Allah ğafur ve rahimdir.”

Kâle sevfe estagfiru lekum rabbî, innehu huvel gafûrur rahîm:573 Hz.Yakup (a.s.)’ın çocukları, Hz.Yusuf (a.s)’ı kuyuya attıktan sonra Hz. Yakup (a.s.)’a “bizim için Allah’a istiğfar et” dediklerinde Hz. Yakup (a.s.); “sizin için rabbimden istiğfar dileyeceğim; çünkü o ğafur ve rahimdir” dedi. Ona yaptıkları kötülüğe rağmen Hz. Yakup yine de onlar için mağfiret diliyor. Aynı şey Hz. Yusuf (a.s.) için de geçerlidir. O da ceza vermek yerine hem onları affediyor hem de onlar için Allah’tan mağfiret diliyor.

Summe yetûbullâhu min ba'di zâlike alâ men yeşâu, vallâhu gafûrun rahîm:574 “Bundan sonra Allah dilediğinin tövbesini kabul eder. Allah ğafur ve rahimdir.”

Fe men tâbe min ba’di zulmihî: “Her kim kendine zulmettikten sonra tövbe ederse” Ve eslehe: “Ve kendini ıslah eder, düzeltirse” Fe innallâhe yetûbu aleyh, innallâhe gafûrun rahîm:575 “Allah’ı ğafur ve rahim olarak bulur. Allah onun tövbesini kabul eder.” Allah buraya bir şart koymuştur yalnız. Ve esleh… Yani bu zulmünden vazgeçer, kendini ıslah eder bir de kendini düzeltirse Allah ğafur ve rahimdir, onun tövbesini kabul eder” buyurdu.

Ve izâ câekellezîne yu’minûne bi âyâtinâ: Allah bu ayette hitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptı. “Ayetlerimize iman edenler sana geldiğinde.” Fe kul selâmun aleykum: “Onlara de ki: (selamun aleykum) Allah’ın selamı üzerinize olsun.” Ketebe rabbukum alâ nefsihir rahmete: “Rabbiniz rahmeti zatına yazmıştır.” Ennehu men amile minkum sûen bi cehâletin: “Sizden her kim ki bilmeyerek cahilliğinden dolayı bir kötülük yapar” Summe tâbe min ba’dihî: “Sonra bu kötülüğünden dolayı tövbe ederse” Ve esleha fe ennehu gafûrun rahîm:576 “Ve kendini düzeltirse, ıslah ederse Allah’ı ğafur ve rahim olarak bulur.” Allah onun için ona ğafur ve rahimdir. Hiçbir günah için Allah affetmem dememiştir.

Li yecziyallâhus sâdıkîne bi sıdkıhım: “Allah sadık olanların sıdkiyetinin karşılığını verecek.” Ve yuazzibel munâfıkîne in şâe: “Münafıklardan da dilediğine azap edecek” Ev yetûbe aleyhim: “Ya da onların tövbesini kabul edecek.” “İnnallâhe kâne gafûren rahîmâ:”577 “Muhakkak ki Allah ğafur ve rahimdir.”

Münafıklar için “Allah ya onlara azap edecek ya da tövbelerini kabul edecek” buyurdu; ama onu şarta bağlayıp “Allah dilerse” dedi. Bazen öyle bir münafıklık yaparız, öyle bir nifaka düşeriz ki Allah tövbemizi kabul etmez.

Mesela sahabeden Allah’ın tövbesini kabul etmediği biri vardır. İsmi Salebe’dir. Sahabeler ona mescid kuşu derdi. Sabah namazına herkesten önce gelen, genelde mescitte kalan fakir bir sahabedir. Bir gün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazdan çıkarken o kişi peygamberimizin önüne geçip;

- Ya Resulullah ben maddi durumu hiç iyi olmayan biriyim. Bana bir dua etseniz de Allah bana ikram edip mal verse ben de onu onun yolunda harcasam, der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona;

- Bu hal senin için daha hayırlıdır. Haline razı ol! Sen kulluğunu yapmaya bak, buyurur.

O kişi tekrar dua isteyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona bir daha öyle söyler, üçüncü sefer de yine aynı talepte bulununca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onun için;

- Ya rabbi bu kuluna ikram et, kulun senden yolunda harcamak için ikramını diliyor, diye dua eder.

Peygamber duası, kabul olan bir duadır. Allah o kişiye öyle bir ikram eder ki o, malıyla meşgul olurken yavaş yavaş namaza gelmemeye başlar sonra da Cuma Namazlarına dahi gitmez olur, malı onu meşgul eder. Zekât farz olunca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zekât memurlarını başka yerlere gönderdiği gibi ona da gönderir. “Salebe’ye de uğrayıp onun da zekâtını alın ve gelin” der. (Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in aldığı zekâtlar Beyt-ul Mal’a gider, oradan da fakirlere dağıtılırdı).

Zekât memurları, Salebe’den zekâtını almak için onun yanına gidip Allah’ın zekâtı farz kıldığını, malının ve hayvanlarının kırkta birini vermesi gerektiğini söyler. Salebe’nin hayvanlarının bir ucu var, diğer ucu yoktur. Bunun üzerine Salebe, zekât memurlarına; “bunu Allah mı emretmiş? diye sorar. Onlar da “Evet” diye cevap verir. “Benden zekât talep etmenizi Resulullah (s.a.v) Efendimiz mi söyledi?” diye tekrar sorar, memurlar da; “evet, bizatihi senin ismini söyleyip ‘gidin Salebe’nin zekâtını getirin’, buyurdu” derler.

Salebe yine de emin olmayıp soru sormaya devam eder.

- Siz başkasından da alıyor musunuz?

Zekât memurları;

- Evet, diye cevaplarlar.

Salabe de;

- Öyleyse gidip önce onlardan alın dönerken gelin zekâtı ben de vereceğim, der.

Zekât memurları gidip öbür Müslümanlardan zekâtı topladıktan sonra tekrar sahabenin yanına gelip;

- Ey salebe diğerlerinden topladık ve işte geldik, derler.

Salebe bunun üzerine;

- Yani şimdi bu Allah’ın resulü benden haraç mı istiyor, diye sorar.

Kelimeyi aynen böyle kullanır. “Mal benim malımdır, ben kazanmışım, niye vereyim” der.

Zekât memurları dönmeden evvel Allah onun hakkındaki ayetini indirir ve onun münafık olduğunu söyler. Onun tövbesini de bir daha kabul etmez. Tabi sahabeden onu tanıyanlar ve sevenler de vardır, bu yüzden hakkında ayet inmiş diye hemen ona haber verirler. Bunun üzerine Salebe, bütün sürüyü getirip Medine’ye döker ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna çıkıp; “hepsini verdim ya Resulullah” der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

- Allah hükmünü senin hakkında vermiştir, bu yüzden alamam. Zekâtı mü’minlerden kabul ederim. Münafıktan zekât alınmaz onun için kabul etmiyorum, buyurur.

Salebe her sene sürüyü getirip oraya döker, Resulullah (s.a.v) Efendimiz de kabul etmez. Resulullah (s.a.v.) Efendimizin vefatından sonra ise bu sefer zekâtı Hz. Ebubekir’e getirip “al” der.

O da;

- Allah’ın resulünün kabul etmediği şeyi ben kabul edemem, diye cevap verir.

Hz. Ömer döneminde de aynısını yapar; ama Hz. Ömer de zekâtını kabul etmez. Ondan sonra da ölür zaten.578

Bak! Allah tövbeyi kabul etmedi. Tövbe ettiği halde zekâtı değil bütün malı verdiği halde Allah onu affetmedi.

Niye?

Çünkü o, Allah’a söz vermişti. “Sen bana ikram edersen ben senin yolunda harcayacağım” demişti. Allah’a söz vermek sorumluluğu gerektirir. Sen Allah’ı kandıramazsın. Allah’a bir söz verdiysen onu yapmak zorundasın. Onun için Allah’a karşı sanki Allah’ı kandırmış gibi bir tavır içine girmek münafıklık alametidir. Allah münafığın tövbesini de kabul etmez. Onun için Allah’a karşı samimi olmamız, ciddi olmamız, boynumuzu büküp kulluğumuzu kabul etmemiz lazım.

Li yuazziballâhul munâfikîne vel munâfikâti vel muşrikîne vel muşrikât: “Ve Allah böylece münafık erkeklerle münafık kadınlara, müşrik erkeklerle müşrik kadınlara azap edecek.” Ve yetûballâhu alel mu’minîne vel mu’minâti, ve kânallâhu gafûren rahîmâ:579 “Allah mü’min erkeklerin de mü’min kadınların da tövbesini kabul edecek ve onları rahmet ve mağfiretiyle karşılayacak.”

Ve âharûne’terefû bi zunûbihim haletû amelen sâlihan ve âhara seyyien, asâllâhu en yetûbe aleyhim, innallâhe gafûrun rahîm:580 “Bir diğer kısım insanlar vardır ki; onlar suçlarını, hatalarını itiraf ederler, iyi bir amelden sonra o iyi amellerine kötü bir ameli karıştırırlar.” Yani önce doğru yapar, sonra ise ayağı kayıp yanlış yapar ve düşer. “Umulur ki Allah onların tövbesini kabul eder ve onlar Allah’ın rahmetine, ğufranına ererler.”

Bu ayet de savaşa gitmeyen sahabeden birkaç kişi için inmişti. Allah zaten münafık olanlara “bunlar münafıktır” dedi. Bunları kabul etmedi. Bir kaç kişinin de tövbesini kabul etmişti; ama Allah ayeti kerimede buyurmuştu ki; “dünya bütün genişliğine rağmen onlara dar gelmişti”581 Onlar mü’mindiler; ama Allah “affetmem” dedi mi iş bitiyor. Onun için tövbede gecikmemek ve kulluğu hafife almamak lazım.

Gâfiriz zenbi ve kâbilit tevbi şedîdil ikâbi zît tavli, lâ ilâhe illâ hûve, ileyhil masîr:582 “Allah günahları mağfiret, tövbeyi kabul edendir. Bununla beraber azabı şiddetli olandır. (Zit tavli; ‘lütfü bol’ olandır.) Ondan başka ilah yoktur ve dönüş onadır.”

Ya eyyuhellezine amenu: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” İttekullah: “Allah’a karşı takva sahibi olun.” Allah’a karşı sorumluluğunuzu kabul edin ve gereğini yerine getirin. Ve aminu bi resulihi: “Ve onun resulüne iman edin.” Yû’tikum kifleyni min rahmetihî: “Eğer siz böyle yaparsanız (Allah’a karşı sorumluluğunuzu kabul eder, yerine getirmeye çalışır, resulüne iman ederseniz) Allah, rahmetinden size iki kat verir.” Ve yec’al lekum nûren: “Ve Allah sizin için bir nur yaratır.” Bunu sizin için bir nur kılar, nur yapar. Temşûne bihî: “Siz o nurun ışığında yürürsünüz.” Ve yagfir lekum, vallâhu gafûrun rahîm:583 “Ve Allah sizi mağfiret eder. Allah ğafur ve rahimdir.”

O nurun ışığında yürürsünüz demek ne demektir ve bunun şartı nedir?

Bunun şartı resulüne imandır. Size iki kat rahmet verir, bir nur verir ve onun ışığında yürürsünüz. Allah bu nuru kulun gönlüne verir. Kul, Allah yolunda yürürken Allah’ın rızası, gazabı nerededir bunu bilir ve anlar. Allah bu nurla kuluna güç, kuvvet verir. Doğru yapma, hakta, hakikatte sabit durma gücü verir. Kul böyle olursa Allah ona mağfirette bulunur. Ve yeğfir lekum: “Sizi mağfiret eder.” Allah bu ayette “günahınızı mağfiret eder” demedi, bu sefer; “seni bütünüyle mağfiret ederim, seni bütünüyle nura gark ederim” dedi. Zaten öncesinde de “iki kat rahmet vardır” diye buyurmuştu.

Fe kulû mimmâ ganimtum halâlen tayyiben vettekullâh, innallâhe gafûrun rahîm:584 “Allah’ın size ganimet olarak verdiklerinden (çalışarak ya da bir emek sarf etmeden Allah’ın size ikram ettiklerinden) onların helal ve temiz olanlarından yiyin. Allah ğafur ve rahimdir.”

İllâ men tâbe: “O kimseler ki tövbe edip Allah’a döner.” Yanlış yapıp, şirke düşmüş, günaha bulanmış, boğulmuş bir halde olabilir; ama o tövbe ederse Ve âmene “iman ederse” Ve amile amelen sâlihan: “Amellerden salih olan amelleri işlerse” Fe ulâike yubeddilullâhu seyyiâtihim hasenât: “Allah onun günahlarını sevaba (sevaplara) tebdil eder” yani günahını sevaba çevirir. Ve kânallâhu gafûren rahîmâ:585 “Allah ğafur ve rahimdir.”

Bir de Allah’ın günahı sevaba çevirmesi varmış. Allah affedip mağfiret eder ve o günahı olmamış gibi sayar. Kul ne kadar günah işlemişse, Allah o günahları birden sevaba çevirir.

Peki, bunun şartı nedir?

İllâ men tâbe: “Allah’a dönerse…” Allah’a tövbe eder ve Allah’a dönerse; “ya rabbi! Şimdiye kadar yaptıklarımı bıraktım ve ben sana döndüm. Bundan sonra benim derdim senin rızandır, ebedi hayatımdır, ben sana döndüm” derse Ve âmene: “Ve iman ederse.” İman etmek sevmek demekti. Kul, gönlündeki sevgisini dünyayı, parayı, başka şeyleri severken o sevgisini, Allah’a yöneltirse iman etmiş olur. Dönüş zaten bunu gerektirir.

Ve amile amelen saliha, artık salih amel işlemeye başladı. Nefsini temizlemeye, ıslah etmeye, nefsini ıslah edenlerle beraber olmaya çalıştı. Zaten bu, tek başına olacak bir şey değildir!

Fe ulâike yubeddilullâhu seyyiâtihim hasenâtin: “Allah onun kötülüklerini, günahlarını güzelliğe çevirir.”

Ve kânallâhu gafûren rahîmâ: “Allah ğafur ve rahimdir.” Allah bu ayette günahları sevaba çevireceğini değil hasenata çevireceğini söyledi. “Kötülüğünü güzelliğe çevirir” dedi. Allah onun kötü ahlakını güzel ahlakla, Esmau’l Husna’sıyla değiştirir ve onu kendine yakın eder, sevgisine layık kılar” buyurdu; yani tövbe etmek, iman etmek ve salih amel işlemek kula bunları kazandırıyormuş.

Vellezîne amilûs seyyiâti summe tâbû min ba’dihâ: “O kimseler ki yaptığı kötülüklerden sonra tövbe ettiler” Ve âmenû: “Ve iman ettiler.” İnne rabbeke min ba’dihâ le gafûrun rahîm:586 “Bundan sonra onların rabbi, onlar için ğafur ve rahimdir.”

Burada sadece tövbe etmek ve iman etmek vardır. Allah böyle kulları affedip mağfiret eder, günahlar için ise işlenmemiş gibi muamele eder; ama kul tövbe ile imanı, bir de salih amelle pekiştirirse onun da günahlarını sevaba çevirir. Bu, Allah’ın sözüdür ve Allah sözünden caymaz. Eğer böyle olmazsa bu, biz tövbe etmemişiz, iman etmemişiz ve salih amel işlememişiz demektir.

Zaten biri bir Mürşid-i kâmile tabi olduğunda ona aynen böyle bir söz verir. Yaptığı yanlışı terk etmeye söz vererek mürşidiyle beraber tövbe edip, onun iman ettiği gibi iman etmeyi kabul edip, bir de salih amel işlemek için onunla beraber olur. Nitekim salih amel tek başına işlenen bir amel değil, cemaat halinde, ümmet halinde işlenen bir ameldir. Salih amel; nefsin ıslahı, terbiyesi, Allah’ın ayetlerinin, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bıraktığı emanetin taşınması için yapılan bir hizmettir.

Allah böylelerinin günahını sevaba çevirir ve Allah va’dinden dönmez. Bu yüzden hem yapmayıp hem de Allah’a iftira atarak “ben yaptım ama o vermedi” demeyelim. Böyle bir duruma düşmeyelim.

İllellezîne tâbû min ba’di zâlike ve aslehû fe innallâhe gafûrun rahîm:587 “Bundan sonra; (o, günah işledikten sonra) tövbe edip ıslah olanlar (nefsini ıslah edenler) müstesnadır. Allah onlar için ğafur ve rahimdir.”

Ve minen nâsi ved devâbbi vel en’âmi muhtelifun elvânuhu kezâlik: “İnsanlardan, hayvanlardan, davarlardan, yine böyle türlü renkte olanlar var.” İnnemâ yahşâllâhe min ibâdihil ulemâu: “(Allah’ın kulları içinde) Allah’tan ancak âlim kulları haşyet duyar.” İnnallâhe azîzun gafûr:588 “Allah aziz ve ğafurdur.”

Allah’ın hiç kimseye ihtiyacı yoktur. Allah, kulları onu tanısın diye kendini tanıtıyorsa kuluna ihtiyacı olduğu için değil, o tamamen ğafur olduğu içindir.

“Allah’tan ancak âlim kulları haşyet duyar” buyurdu. Âlim, Esmau’l Husna’yı bilendir. Esmau’l Husna’nın âlimi ise Allah’ın sıfatlarını, isimlerini bilendir; yani âlim, Allah’ı bilendir.

Haşyet başka havf başkadır. Haşyet; âlimin korkusudur, Allah’ın esmasının bilinmesinden dolayı Allah’a karşı duyulan kaybetme korkusudur. Havf ise cahilin bilgisizlikten kaynaklanan korkusudur.

Cahiller neden korkar?

Cehaletinden, bilmediği şeyden korkar. Nasıl bir durumla karşı karşıya geleceğini bilmediği için korkar. Mesela; insan karanlıktan, orda ne olduğunu bilmediği için korkar. Bu yüzden cahil ile âlimin korkusu birbirinden farklıdır. Âlim bildiği, tanıdığı için; cahil ise bilmediği, tanımadığı için korkar.

İlginç bir durum daha var. Allah ayette insan dışındaki varlıkları da kullanıp ne buyurdu?

“İnsanlardan, hayvanlardan, davarlardan, yine diğer mahlûkattan böyle türlü renkte varlıklar var” dedi. İnsanın rengine, diline, ırkına, şekline bakmamak gerekir. Hayvanların da renkleri farklı farklıdır. Önemli olan, değerli olan nedir? Âlim olup Allah’tan haşyet duymaktır. Allah’a layıkıyla kıymet değer vermek, Allah’ın kıymetini bilmektir. Bu da Esmau’l Husna ile Allah’ın isimlerini, sıfatlarını; yani Allah’ı tanımakla olur.

İllâ men zaleme summe beddele husnen ba’de sûin: “Kim zulmeder, haksızlık yaparsa sonra o yaptığı zulme, kötülüğe karşılık bir güzellik yaparsa” Fe innî gafûrun rahîm:589 “Ben ğafur ve rahimim” buyurdu.

İnsanın yaptığı zulme karşılık iyilik yapması ne demektir?

Nasıl ki bir nimetin şükrü nimetin cinsiyle yapılır ise, tövbe de işlendiği günahın cinsiyle yapılır.

Nasıl?

Allah birine nimet vermişse ona şükretmek için o kulun o nimeti Allah’ın kullarına ikram etmesi gerekir. İlim vermişse onu başkalarına öğretmesi gerekir. Yoksa “ya rabbi şükür” demekle ilim nimetinin ya da zahiri nimetin şükrü eda edilmiş, şükredilmiş olmaz.

Peki, istiğfar nasıl yapılır?

Eğer biri diyelim ki; beş veya on sene boyunca gayri meşru bir şekilde Allah’tan uzak yaşamış, bununla beraber insanları da o gittiği hatalı yola davet ederek kendine ve başkalarına zulmetmişse, “Summe beddele husnen ba’de sûin” ayetine dayalı olarak bu kötülükten sonra tam tersini yapıp kötülüğünü tebdil ederek değiştirmesi gerekir; yani bu sefer iyilik yapması ve hakta durması gerekir.

Nasıl ki kişi kötülük yaparken fedakârlık yapmışsa iyilik yaparken de aynı şekilde fedakârlık yapması lazım. Nasıl ki orda dünyayı, dünya malını harcamışsa bu sefer de Allah yolunda harcaması lazım ki tebdil etmiş, değiştirmiş olsun. Yoksa sadece “ben istiğfar ediyorum” demek yetmez. İstiğfar, günahın cinsiyle yapılmalıdır; yani biri bir yerde bir kötülük yapmışsa onun tam tersi olan bir iyilik ile onu değiştirmesi lazım ki o yaptığı istiğfar olabilsin.

Summe inne rabbeke lillezîne amilûs sûe bi cehâletin: “Sonra muhakkak ki senin rabbin biri cahillikle günah işlemiş (kötülük yapmışsa)” Summe tâbû min ba’di zâlike: “Bundan sonra o günahına tövbe etmişse” Ve aslahû: “(Eğer bir de) kendini ıslah etmişse” düzeltmişse İnne rabbeke min badiha: “Bundan sonra da senin rabbin onlar için” Le gafûrun rahîm:590 “Ğafur ve rahimdir.”

İnnemâ harrame aleykumul meytete: “Muhakkak ki Allah size leşi haram kılmıştır.” Ved deme: “Ve kanı” Ve lahmel hınzîri: “Ve domuzun etini” Ve mâ uhille bihî li gayrillâh: “ Ve Allah’ın adından başkasına kesilmiş hayvanı.” Fe menidturra gayra bâgin ve lâ âdin: “Eğer mecbur kalırsanız başkasının hakkına saldırmak ve sınırı aşmaksızın onu yiyebilirsiniz.” İnnallâhe gafûrun rahîm:591 “Allah ğafur ve rahimdir.”

Ve lev ennehum saberû: “Eğer onlar sabretselerdi” Hattâ tahruce ileyhim le kâne hayren lehum: “Sen onların yanına çıkıncaya kadar onlar bekleselerdi mutlaka onlar için bu daha hayırlı olurdu.” Vallâhu gafûrun rahîm:592 “Allah ğafur ve rahimdir.”

Sahabeden henüz işi anlamamış olanlar duvarın arkasında durup Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i çağırıyorlarmış. Allah ayeti kerimede buyurdu ki; “Öyle birbirinizi çağırdığınız gibi onu çağırmayın, ona karşı edepli olun.”593

Summe inne rabbeke lillezîne hâcerû min ba’di mâ futinû: “Muhakkak ki rabbin o fitneye düştükten, eziyet gördükten sonra hicret edip” Summe câhedû: “Sonra o cihad edenlere” Ve saberû: “Ve sabredenlere” İnne rabbeke min ba’dihâ le gafûrun rahîm:594 “Rabbin bu hallerinden sonra onlar için ğafur ve rahimdir.” Allah sabredenler için, cihad edenler için, bir de hicret edenler için ğafur ve rahimdir, buyurdu.

Burada Allah cihad edenleri ve hicret edenleri bir de sabredenleri anlatır. Allah onları affeder, mağfiret eder buyurur. Allah sabrı Kur’an-ı Kerim’de anlatırken üç türlü, sonra da hepsini birden kapsayan 4’üncüyü anlatır.

Ayetlerde; “Sebra an” geçerse hakta, imanda sebat etmek demektir.

“Sebra ala” geçerse belalara, musibetlere sabretmek demektir.

“Sebra li” geçerse ibadete, güzel işlere, hakka, adalete sabretmektir. Bunların hepsi de mağfirete sebep olur.

Bir de; “Sebra bi” vardır. O da hepsini birden kapsar. “Vel Asr” Suresi’ndeki “vetavassav bissabr” gibi hepsini birden içerir.

Allah buyurdu ki; Ve lâ ye’teli ulul fadlı minkum ves seati: “Sizden fazilet, zenginlik ve servet sahibi kimseler” En yu’tû ulil kurbâ vel mesâkîne vel muhâcirîne fî sebîlillâh: “Allah yolunda muhacirlere, akrabalara, yakınlara ve yoksullara yardım etmemek, ikram etmemek için yemin etmesinler” Vel ya’fû vel yasfehû, e lâ tuhıbbûne en yagfirallâhu lekum: “Onlar sevmiyorlar mı, (siz sevmez misiniz) Allah’ın sizi mağfiret etmesini sevmez misiniz?” Vallâhu gafûrun rahîm:595 “Allah ğafur ve rahimdir.”

Bu ayetin nüzul sebebi; Hz. Ayşe annemiz iftiraya uğradığında bu iftiraya katılanlardan birisi de Hz. Ebubekir’in bir akrabasıydı. Bu kişi hicret etmiş ve Hz. Ebubekir de onun maişetini temin ederdi ve ona her ay bağışta bulunurdu. Hz. Ebubekir bunu duyunca yemin ederek “bir daha ona kuruş vermeyeceğim, nasıl böyle yapar.” dedi. Allah da buyurdu ki; “sizden fazilet ve servet sahibi olan kimseler o fakirlere, miskinlere, muhacirlere Allah yolunda sarf ettiklerini kesmesinler. Bunun için yemin etmesinler. Siz Allah’ın sizi mağfiret etmesini sevmez misiniz?”

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayeti önce Hz. Ebubekir’e okudu. O da tabi ayete “seviyoruz ya rabbi” diye cevap verdi;

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Ebubekir’e; “hemen o sahabenin evine git ve ona; ‘şimdiye kadar sana her ay bu kadar veriyordum, bundan sonra iki katını vereceğim’ de” buyurdu.

Allah, kötülüğe iyilikle mukabele etmeyi öğretiyor. Biri size yanlış yapabilir. O yanlış yaptı diye “ben iyiliği kesiyorum” deme, dedi. Böyle yapmayın, Allah’ın sizi mağfiret etmesini sevmez misiniz? Buyurdu.

Ve men yuhâcir fî sebîlillâhi yecid fîl ardı murâgamen kesîran veseaten. Ve men yahruc min beytihî muhâciran ilâllâhi ve resûlihî summe yudrikhul mevtu fe kad vakaa ecruhu alâllâhi. Ve kânallâhu gafûran rahîmâ:596 “O hicret edenler yeryüzünde gidecek, (gidilebilecek) birçok yer bulur. Kim Allah ve resulü uğrunda hicret eder, evinden çıkar sonra kendisine ölüm gelirse, (hicret edip yola çıktı ama ölüm geldi) onun ecri (mükâfatı) Allah’a aittir ve Allah ğafur ve rahimdir” buyurdu.

Allah’a gitmek için yola çıkmaya başladık; ama hiçbir şey yapamadan yolda öldük. Mesela biri buraya gelip “ben de rabbimi tanımaya karar verdim” dese sonra giderken yolda ölse Allah onun bu doğru niyetine karşılık; “onun işi bana aittir, ben ona rahmetim ve ğufranımla muamele ederim” buyurdu. Yani hiçbir şey yapamasa da Allah onun doğru niyetine, ihlasına; mağfiretiyle, rahmetiyle muamele eder.

Allah bir kulu için; “ben bu kulumun günahını siliyorum, örtüyorum. Bu kulum hiç günah işlememiş” dese kim itiraz edebilir!

Allah zaten bize günah işlemeyen bir kul olun demedi. Yaratan, kulunun hatalı, kusurlu, günahkâr olduğunu, tövbe ettiği halde bir daha düşeceğini, bilmez mi? -Elbette ki bilir; ama kul Allah için çok kıymetli ve çok değerlidir. Allah kendinden ona ruh vermiş, hayat vermiş, vasıf vermiş, isimlerini ona verip onu kendine halife yapmıştır. Nurdan yarattığı hiç günah işlemeyen, aşkla, muhabbetle ona hamd eden, onu tesbih eden, onu zikreden melekleri de ona secde ettirmiştir.

Allah neden melekleri insana secde ettirdi, insan bu değerini nerden alır?

Alleme âdemel esmâe kûllehâ:597 “Allah bütün isimleri Âdem’e talim etti.” Allah’ın bütün isimleri Âdem’de tecelli etmiştir. Bu yüzden secde aslında Allah’ın isimlerine, tecellisine; yani Allah’ın nefhettiği ruha yapılmıştır.

Allah’ın bu isimleri bizde nasıl tecelli etmiş, bizde nasıl tecelli etmelidir, kâinatta nasıl tecelli ediyor? Eğer biz bunu anlamaya çalışmazsak neyi bilir, neyi öğreniriz! Allah’ın El Esmau’l Husna’sını anlamayan Allah’ı anlamamış, tanımamış, bilememiştir. Dolayısıyla o hiçbir şey bilmiyordur. Bilgisi ne olursa olsun! İsterse yüz tane fakülte okumuş, bütün dünyadaki kitapları okumuş olsun! Onun bilgisi sıfırdır.

Ama biri Allah’ı sadece bir ismiyle bile tanısa o âlimdir. Aynı zamanda haşyeti de ilmi kadardır, marifeti kadardır.

Ama görünen o dur ki Esmau’l Husna’yı bile anlamaya tenezzül etmiyor, kendimizi müstağni görerek; “benim bunu öğrenmeye, anlamaya ihtiyacım yok” diyoruz. Böyle düşünmek kendini müstağni görmektir. Kendini müstağni görmek onu hiçbir zaman öğrenememek anlamına gelir.

Daha önce söylemiştim, biz burada sadece esmayı öğretmiyoruz. Öğrenmek başka talim etmek başka bir şeydir. Talim etmek demek; onu vermek, onu canlı bir gönülden, diri bir gönülden almak demektir. Allah’ın isimlerini o isimlerin nurunun tecelli ettiği bir gönülden almak gerekir.

Allah’ın Ğafur ismini anlattık, Allah ğafurdur dedik. Senin, Allah’ın Ğafur isminin tecelli ettiği bir gönülden bu ismi alman gerekir. Yoksa ilim olarak bunu bilsen bile bunu alamaz, talim etmiş olmazsın sadece bilgisine sahip olmuş olursun.

Ğafur isminin anlamı ne demekti?

Bütün günahları, her çeşit günahı af eden, mağfiret eden, olmamış gibi muamele eden demekti.

Allah hepimizi zatına layık kul eylesin! Allah hepimizi Ğafur isminin tecellisine mazhar eylesin! Ğafur ismiyle gönlümüze tecelli edip bizi de Ğafur isminden nasibini alanlardan eylesin! Ğafur ismiyle bize tecelli edip bütün hatalarımızı, günahlarımızı, yanlışlarımızı sanki hiç işlememiş gibi mağfiret ettiği kullarından eylesin! Günahlarını, yanlışlarını sevaba çevirdiği, sevaba tebdil ettiği, hasenata, güzelliğe tebdil ettiği kullarından eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Müslim, Tevbe, 9; Ahmed b. Hanbel, Müsned, V/415; Beyhaki, Şuabu'l-imân, V/409 ↩
  2. Araf /23, Sad /35 ↩
  3. Nisa /106 ↩
  4. Müslim, Tevbe, 9, (2748); Tırmizi, Da’avat 105, (3533) ↩
  5. Âli İmrân /31 ↩
  6. Bakara /173 ↩
  7. Âli İmrân /155 ↩
  8. İsrâ /44 ↩
  9. Hacc /60 ↩
  10. Sebe /15 ↩
  11. Fatır /34 ↩
  12. Müslim, İman, 54 ↩
  13. Bakara /272 ↩
  14. Mülk /2 ↩
  15. Buruc /14 ↩
  16. Mu’min /55 ↩
  17. Tirmizî, Menakıb,48. ↩
  18. Taberanî, Beyhekî, İbni Asakir, Hatîb, Deylemî, Darimî, İ. Münavî, İbni Adiy ↩
  19. Enbiyâ /87 ↩
  20. Enbiyâ /88 ↩
  21. Âli İmrân /159 ↩
  22. Fussilet /34 ↩
  23. Müzzemmil /20 ↩
  24. Bakara /225 ↩
  25. Nisa /110 ↩
  26. Şurâ /5 ↩
  27. Enfal /25 ↩
  28. Nisa /105 ↩
  29. Nisa /106 ↩
  30. Buhârî, "Şehâdât", 27; Müslim, Akzıye, 4 ↩
  31. Kehf /110 ↩
  32. İsrâ /70 ↩
  33. Hucurât /13 ↩
  34. Buhârî, Megazî, 34 ↩
  35. İbn İshak, İbn Hişâm, Sîre, 4, 166, 167; Vâkıdî, a.g.e. 3, 1010 ↩
  36. Bakara /257 ↩
  37. Aynî, Umdetü'l-Kârî,1/144 ↩
  38. Furkan /28 ↩
  39. Sahih-i Müslim, İmare, 36 ↩
  40. Fetih /18 ↩
  41. Buhârî, Hadis No: 3007, Müslim, Hadis No: 2494 ↩
  42. Nur /62 ↩
  43. Mumtehine /12 ↩
  44. Yusuf /98 ↩
  45. Tevbe /27 ↩
  46. Maide /39 ↩
  47. En’âm /54 ↩
  48. Ahzâb /24 ↩
  49. Taberî, Tefsîr, c. 10, s. 190-191, Beyhakî, Delâilü´n-nübüvve, c. 5, s. 291-292, Vâhidî, Esbâbu´n-nüzûl, s. 171-172, İbn Esîr, Usdu´l-gâbe, c. 1, s. 284, Ebu´l-Fidâ, Tefsîr, c. 2, s. 374 ↩
  50. Ahzâb /73 ↩
  51. Tevbe /102 ↩
  52. Tevbe /118 ↩
  53. Mu’min /3 ↩
  54. Hadid /28 ↩
  55. Enfâl /69 ↩
  56. Furkân /70 ↩
  57. Araf /153 ↩
  58. Âli İmrân /89 ↩
  59. Fatır /28 ↩
  60. Neml /11 ↩
  61. Nahl /119 ↩
  62. Bakara /173 ↩
  63. Hucurât /5 ↩
  64. Nur /63 ↩
  65. Nahl /110 ↩
  66. Nur /22 ↩
  67. Nisa /100 ↩
  68. Bakara /31 ↩