EL VEKİL
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
İnşallah Allah’ın Vekil ismi ne demektir, Allah’ın Vekil ismi kulda nasıl tecelli eder, eğer Allah’ın Vekil ismi kulda tecelli etmezse kul neyi kaybeder! Bu gibi soruların cevaplarını anlamaya gayret edeceğiz. Önce Allah ayeti kerimede Vekil ismini nasıl tanıtıyor, Allah’a tevekkül edenler nasıl tevekkül etmiştir, onu vekil olarak kabul edenler, vekil edinenler nasıl vekil olarak kabul etmiştir; bunu ayetlerle anlamaya çalışacağız.
Allah ayeti kerimede buyurdu; Ve tevekkel alâllâh: “Allah’a tevekkül et.” Ve kefâ billâhi vekîlâ:477 “Vekil olarak Allah yeter.” Ve men yetevekkel alâllâhi fe huve hasbuh:478 “Her kim ki Allah’a tevekkül ederse Allah ona yeter.” Demek ki kul, Allah’ı yeterli görmüyorsa ona tevekkül de edemez. Eğer vekil olarak Allah’ı yeterli buluyorsa o zaman ona tevekkül edip güvenmiş, kendisine vekil olarak kabul etmiş olur; “Allah benim vekilimdir” sözü o kulda hakikat olmuş olur.
İnnallâhe yuhibbul mutevekkilîn:479 “Allah kendisine tevekkül edenleri (kendisine güvenenleri, kendisini vekil olarak kabul edenleri) sever” buyurdu.
İnnemâl mu'minûnellezîne izâ zukirallâhu vecilet kulûbuhum: “Gerçek mü’minler o kimselerdir ki; Allah zikredildiğinde kalpleri ürperir (titrer).” Ve izâ tuliyet aleyhim âyâtuhu zâdethum îmânen: “Onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda onlar imanlarını artırırlar.” Ve alâ rabbihim yetevekkelûn:480 “Bir de onlar rablerine bütünüyle tevekkül ederler” buyurdu. O kimseler rablerine güvenirler. İşte “bunlar gerçek mü’minlerdir” dedi.
Eğer bir kimsenin Allah zikredildiğinde kalbi titremiyor, Allah’ın ayetleri okunduğunda imanı artmıyorsa, Allah’a bütünüyle tevekkül etmiyor, Allah’ı vekil olarak kabul etmiyorsa o kişi sahte mü’min demektir. Diliyle söylemiş fakat kalbi imanını tasdik etmemiş demektir.
Fe mâ ûtîtum min şey’in fe metâ’ul hayâtid dunya: “Size verilmiş olan şeyler, (Allah’ın size verdiği, ikram ettiği şeyler) sadece bu dünya hayatı için bir geçimliktir (nimettir).” Ve mâ indallahi hayrun ve ebkâ lillezîne âmenû ve alâ rabbihim yetevekkelûn:481 “Ama Allah katında olan, hem nimet olarak hem de baki olma açısından daha hayırlıdır ve onlar, rablerine tevekkül ederler.” Allah imanla tevekkülü bir arada zikrediyor. İkisi birbirinden ayrılmaz. Eğer biri iman etmişse mutlaka Allah’a tevekkül eder, etmelidir. Eğer etmiyorsa o kişinin imanı yok, imanı taklididir demektir; diliyle söylüyor, kalbi tasdik etmiyor demektir. “Rablerine iman edip rablerine tevekkül edenler; ahiret nimetleri onlar içindir” buyrulmuştur.
Allah tevekkül edenlerin vasıflarını da beyan etmiştir;
Vellezîne yectenibûne kebâirel ismi: “Onlar büyük günahlardan kaçınırlar” Vel fevâhışe: “Hayâsızlıktan sakınırlar.” Ve izâ mâ gadıbûhum yağfirûn:482 “Onlar kızdıkları zaman da affederler.” Bunlar Allah’a tevekkül edenlerin vasfıdır; büyük günahlardan kaçınırlar, sakınırlar, fuhuşattan uzak dururlar bir de kızdıkları zaman öfkelerini, gazaplarını da yener ve mağfiret ederler. Dikkat edilmeli ki affederler değil “mağfiret ederler” buyruldu; yani “karşısındakinin kusurunu görmezden gelir, sanki o kusuru hiç işlememiş gibi kusurunu yüzüne bile vurmaz. Onu örter ve kendisine hiç yanlış yapmamış gibi onlara davranır” deniyor.
Allah’a güvenenler böyledir; çünkü o kul biliyor ki Allah’ın isimlerinin tecellisi onu yeryüzünde halife kılmıştır. Allah’ın isimleri onda kâmil manada tecelli etmedikçe o, Allah’a halife olamaz. Allah nasıl ğafur ve ğaffarsa, mağfiret ediyorsa onun da bunu yapması gerekir. Rabbini yeryüzünde temsil etmesi gerekir; çünkü ondaki bütün vasıflar Allah’a aittir. O vasıflar onda kemale erince o kâmil insan, Hz. insan olur. O da ne yapar? -O da rabbine güvenir, rabbine tevekkül eder, rabbine havale eder. Kendisine yapılan haksızlığa karşı, zulme karşı kızmaz. Ne yapar? -Mağfiret eder.
Vellezînestacâbû li rabbihim: “Onlar rablerinin davetine icabet ederler.” Rabbinin davetine icabet ne demektir? -Ona iman etmek demektir. Başka bir ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “sana beni sorarlar, ben yakınım, bana dua edenin (beni davet edenin) duasına (davetine) icabet ederim. Söyle onlara; onlar da benim davetime icabet etsinler (bana iman etsinler).”483 Onun için Allah’ın davetine icabet etmek Allah’a iman etmektir. “Onlar Allah’ın davetine icabet eder, Allah’a iman ederler” dedi. Ve ekâmus salâte: “Onlar namazlarını ikame ederler.” Namazlarıyla ayakta dururlar, Allah’ın huzurunda dururlar, Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayat yaşarlar. Namazları onlara bunu kazandırır. Ve emruhum şûrâ beynehum: “Onlar (kendi) işlerini aralarında istişareyle (şurayla) yaparlar.” Ve mimmâ rezaknâhum yunfikûn:484 “Bir de onlara verdiğimiz rızıktan onlar infak ederler.” İşte Allah’a tevekkül edenlerin halleri bunlardır. Demek ki kuru kuruya “ben Allah’a güveniyorum” demekle tevekkül olmuyormuş.
Vellezîne izâ esâbehumul bagyuhum yentesırûn:485 “Onlar bir haksızlığa uğradıkları zaman yardımlaşırlar (birbirlerine yardım ederler).” Allah kendisine tevekkül edenlerin, Allah’ı vekil olarak kabul edenlerin hallerini beyan etti. Bu aynı zamanda mü’minin halidir. Allah İman ile tevekkülü bir arada zikretmiştir. İman edenler aynı zamanda Allah’a tevekkül edenlerdir, tevekkül edenler de Allah’a iman edenlerdir.
Ellezîne yukîmûnes salâte ve mimmâ razaknâhum yunfikûn:486 “Onlar namazlarını ikame ederler, kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler” buyurdu. Ulâike humul mu’minûne hakkâ: “İşte onlar hakiki mü’mindir.” Allah, “onlar gerçek mü’mindir” dedi. Lehum deracâtun inde rabbihim ve magfiratun ve rızkun kerîm:487 “Onlar için rableri katında dereceler vardır.” Yani imanları ve tevekkülleri nispetinde dereceleri vardır. Onlar için mağfiret vardır; aynı zamanda Allah onların günahını örter, ayıbını, hatasını, kusurunu, günahını önünde söyleyip yüzüne vurmaz. Onlar için Allah’ın mağfireti vardır, bir de kerim bir rızık vardır. Allah’ın ona Kerim ismiyle ikramı vardır, dedi
Ellezîne saberû ve alâ rabbihim yetevekkelûn:488 “Onlar sabrederler ve rablerine tevekkül ederler.” Bu sefer sabırla tevekkülü birleştirdi Allah. Sabretmeyenler Allah’a tevekkül edemezler, güvenemezler. Eğer biri Allah’a güvenmişse sabreder. O zaman sabır; aslında tevekkülün ürünüdür, tevekkülün sonucudur. Tevekkül etmeyenler sabredemez. Eğer biri tevekkül ediyorsa, rabbini kendisine vekil kabul etmişse, tayin etmişse; işini, kendini, hayatını, her şeyini ona teslim etmişse sabredebilir. Yok, eğer rabbine tevekkül etmiyor, ona güvenmiyorsa onun sabretmesi söz konusu değildir. Mü’min ise ebedi hayatını kazanırken sabreder; çünkü o, rabbine güvenmiştir, tevekkül etmiştir.
Ve men câhede fe innemâ yucâhidu li nefsihî: “Her kim ki cihat ederse, (Allah’ın rızasını kazanmak için, ebedi hayatını kazanmak için; çabasını, gayretini sarf ederse) o bunu kendi nefsi için (kendisi için) yapmıştır.” İnnallâhe le ganiyyun anil âlemin:489 “Allah âlemlerden müstağnidir.” Allah’ın hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Kimin ihtiyacı vardır? -Kulun ihtiyacı vardır, Allah yolunda cihat edenin o cihada ihtiyacı vardır. Yoksa Allah’ın hiç kimseye, hiçbir şeye ihtiyacı yoktur; çünkü Allah âlemlerden müstağnidir.
Allah, İblis’i huzurundan kovduğunda İblis; “insanların tekrar dirileceği güne kadar bana mühlet ver ya rabbi!”490 dediğinde Allah o mühleti ona vermiş, o da; “and olsun ki senin sıratı müstakimin üzerinde oturacağım. Gelenlerin önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından gelip onları şaşırtacağım (onları kendime bağlayacağım) ve çoğunu şükreder bulmayacaksın”491 dedi.
Şükretmeyenler Allah’a güvenmeyenlerdir, Allah’ın taksimatını kabul edemeyenler, Allah’ın kendisine yaptığı muameleyi kabul etmeyenlerdir.
Allah da İblis’e buyurdu ki; kâlezheb fe men tebiake minhum fe inne cehenneme cezâukum cezâen mevfûrâ:492 “Git! Kim sana uyarsa (tabi olursa) hepinizin cezası cehennemdir (bunu bilin).” “Tam bir ceza” dedi Allah. “Bunun cezası tamdır.” Kim şeytana uyarsa, tabi olursa, şükretmezse onun yeri cehennemdir ve tam bir cezayla cezasını alır, buyurdu.
Vestefziz menisteta’te minhum bi savtike ve eclib aleyhim bi haylike ve recilike ve şârikhum fîl emvâli vel evlâdi vaıdhum, ve mâ yaiduhumuş şeytânu illâ gurûrâ:493 Allah, İblis’e buyurdu; “onlardan gücünün yettiği kimseleri (sana uyup tabi olan kimseleri) davetinle şaşırt. Süvarilerinle, yayalarınla onları yaygaraya boğ, mallarına, evlatlarına ortak ol, kendilerine vaatlerde bulun. Şeytan insanlara aldatmadan başka şey vaat etmez” dedi.
Allah, Şeytan’a müsaade etti; “davetinle onları şaşırt”, “sana müsaade ediyorum” dedi.
Şeytan, davetiyle insanları nasıl şaşırtıyor?
Eğer biri Allah’ın davetine, resulünün davetine icabet etmezse şeytan, davetiyle onu şaşırtır. O da şeytanın davetini doğru zanneder, hak zanneder.
“Onları yaygaraya boğ” dedi. Eğer biri hakkı, hakikati, sıratı müstakimi görmezse boğulur, şeytanın gösterdiği yollarda boğulur.
“Onların mallarına ve evlatlarına ortak ol” dedi, şeytan mala nasıl ortak oluyor?
Eğer mal; Allah yolunda sarf edilmiyor, Allah yolunda infak edilmiyorsa şeytan o mala ortak olmuş, o mal, şeytanın yolunda sarf ediliyor demektir.
“Evlatlarına ortak ol” dedi. Analar, babalar kendi çocuklarını şeytanın hizmetine verdiğinde şeytan o evlatlara ortak olmuş olur. O evlatlar şeytana hizmet ediyorsa şeytan; anneyle, babayla beraber o evlatlara ortaktır.
“Kendilerine vaatlerde bulun” dedi. Şeytan; “Şunu şöyle yaparsan böyle kazanırsın, şunu şöyle yaparsan böyle kıymetli, değerli olursun, böyle itibar görürsün, böyle yükselirsin, dünya hayatını şöyle cennete çevirirsin” diye vaatte bulunur.
Allah ne buyurdu; “şeytan, insanlara aldatmadan başka bir şey vaat etmez.” Şeytan’ın bütün vaatleri bir aldatmacadır.
Allah, şeytana; inne ibâdî leyse leke aleyhim sultân: “Gerçek şu ki, (muhakkak ki); benim kullarım üzerinde senin hiçbir yetkin (sultanlığın) olmayacak” dedi. İnne ibadi… “Benim kullarım üstünde, bana âbd olanların üstünde senin bir sultanlığın yoktur. Bir gücün olmaz” dedi. Ve kefâ bi rabbike vekîlâ:494 “Vekil olarak rabbin yeter” buyurdu. “Onlar Allah’a gerçek manada âbd olmayı kabul etmiş kimselerdir ve ben bana âbd olan kullarıma yeterim” dedi.
Neden?
Çünkü onlar Allah’ı vekil olarak kabul etmişler ve şeytan onları yaygaraya boğamaz. Mallarına, evlatlarına ortak olamaz. Onlara boş vaatlerde bulunamaz; çünkü onlar şeytanı değil rabbini dinler. Rabbini dinlemeyenler ise şeytanı dinleme tuzağına düşer ve Şeytan’ı dinleyenler, şeytana âbd olurlar.
Allah öyle buyuruyordu ayeti kerimede; yâ benî Ademe en lâ ta’budûş şeytân, innehu lekum aduvvun mubîn:495 “Ey Âdemoğulları! (ey insanlar!) Şeytan’a tapmayın o sizin apaçık düşmanınızdır.” Apaçık düşman demek; sen bunu görüyorsun demektir, sen bunu biliyorsun demektir, ben bunu sana açıkça haber verdim demektir. Ve eni’budûnî, hâzâ sırâtun mustekîm:496 “Sadece bana âbd olun, sıratı müstakim budur” dedi.
Eğer biri Allah’a âbd olmadıysa, sıratı müstakimde durmadıysa ne olur? Şeytana âbd olur, şeytana kul olur. Şeytana âbd olanlar, şeytana kul olanlar da ne yapar? -Tıpkı şeytan gibi; insanları yoldan çıkarmaya çalışır. Allah’tan, Allah’ın yolundan başka tarafa davet etmeye çalışır. Sadece davetle de yetinmez, bir de onlarla mücadele ederler. Kısaca; şeytan ve ona âbd olanlar beraber çalışır.
Allah onun için Nâs Suresi’nde ne buyuruyordu; Minel cinneti ven nâs:497 “(O şeytanlar); cinlerden de olur insanlardan da.” Onlardan Allah’a sığın, dedi. Allah, şeytana âbd olanları anlatıyor. “Onlara uyma, onlara tabi olma, onlar tuzak kurar”498 buyurdu.
Fe a’rıd anhum ve tevekkel alâllâh. Ve kefâ billâhi vekîlâ:499 Allah; “Onlardan yüz çevir, Allah’a tevekkül et, (Allah’a güven, vekil olarak Allah yeter) vekil olarak Allah kâfidir” buyurdu; yani şeytanlardan ve şeytana âbd olmuş olanlardan korkma, endişe etme, senin vekilin Allah’tır, dedi. Eğer sen mü’minsen vekilin Allah’tır. Allah’ı vekil edin, onlardan da yüz çevir, onlarla uğraşma, meşgul olma, onlardan endişe de etme.
İnnehu leyse lehu sultânun alellezîne âmenû ve alâ rabbihim yetevekkelûn:500 “Onun, (şeytanın) iman edip rabbine tevekkül edenler üzerinde hiçbir gücü (hiçbir hakimiyeti) yoktur” buyurdu. Şeytan hiçbir şekilde iman edip rabbine tevekkül edenler üzerinde hâkimiyet kuramaz, dedi. Eğer şeytan birini etkiliyorsa, etkisi altına alıyorsa, başka tarafa sürüklüyorsa; onun imanında ve Allah’a tevekkül etmesinde, Allah’ı vekil olarak kabul etmesinde, Allah’ın Vekil ismine iman etmesinde sorun vardır. Çünkü iman emniyeti gerektirir, Allah’tan emin olmayı gerektirir. Biri Allah’tan emin değilse yolundan yürümez, Allah’ın sözünü dinlemez, kelamını dinlemez, emrini dinlemez, sevmez, itiraz eder. Allah, iman edip tevekkül edenler üzerinde şeytanın hiçbir yetkisinin, sultanlığının olmadığını; yani ona emredemeyeceğini, onu hükmü altına alamayacağını beyan etti.
Şeytan kime sultan olur? -İman etmeyip Allah’a tevekkül etmeyenlere... Onları peşinden sürükler, ipini onların boynuna bağlar ve cehenneme sürükler. Onlara her türlü yanlışı, her türlü fitneyi yaptırır. Önünden gelir, arkasından gelir, sağından gelir solundan gelir. Allah bunların her birini neden anlattı? -Biz onun hilesini anlayıp tuzağına düşmeyelim diye.
Şeytan önden geldiğinde nasıl gelir, neyi söyler? -Ona geleceği gösterir, gönlündeki hayatı gösterir. “Şunu şöyle yapmazsan, bunu böyle yapmazsan gelecekte böyle zorluk yaşarsın; fakir olursun, yoksulluk çekersin, aç kalırsın.” Aynı şekilde çocukları için önden gelir. “Senin çocuğunun geleceğini düşünmen lazım” der. Allah’ın emrini düşünmek yok! Allah’a güvenmek yok! Şeytan, insanı Allah’a güvendirmez, böyle bir şeye müsaade de etmez.
Şeytan arkadan geldiğinde ona hem dünya hem ahiret için geçmişi gösterir. Dünya için nasıl yapar? “-Geçmişte bak şöyle yaptın, böyle sıkıntı çektin, bak şu sana böyle muamele etti, zora düştün, dara düştün, bak sana yardım etmedi, senin kendi işini kendin halletmen lazım, hiç kimseye güvenmemen lazım” der. Maalesef herkesin bildiği üzere “baban da olsa kimseye güvenme” der ve dedirtir. Manevi olarak nasıl yapar? -Kul, Allah yolunda yürümek istiyorsa ona geçmişi gösterir, bak der; “böyle böyle yanlış yapmışsın, böyle günahlar işlemişsin Allah seni affetmez” böyle duygu ve düşünceler verir.
Sağdan gelince nasıl gelir? -Sanki onun hayrını isteyen bir melekmiş gibi ona muamele eder. Sağdan gelmiştir çünkü. “Şunu yaparsan ahireti şöyle kazanırsın. Eğer sen dünyayı böyle kazanırsan onu Allah yolunda sarf edersin, dolayısıyla ahireti beraber kazanırsın” der, “hem dünyayı hem ahireti kazanırsın” der.
Peki, soldan gelince ne der? “Sen iflah olmazsın” der. “Senin işin bitmiş, sen bu işi yapamazsın, beceremezsin” der. Bütün mesele rabbine tevekkül ettirmemektir. Bunların hepsinde de bu vardır; rabbine tevekkül ettirmemek…
Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah’a tevekkülü vardır. Allah’ın ona “tevekkül et” emri vardır. Fe tevekkel alâllâh (alâllâhi), innallâhe yuhibbul mutevekkilîn:501 “Rabbine tevekkül et. Allah kendisine tevekkül edenleri sever” buyurdu. Emir hem Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hem de bütün mü’minleredir.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için ne buyuruyordu; Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemin:502 “Biz seni sadece âlemlere rahmet olasın diye gönderdik.” Ama iş tevekküle gelince durum tam tersinedir. Ne buyrulmuştu ayeti kerimede; Ve mâ erselnâke aleyhim vekîlâ:503 “Biz seni onların üzerine vekil olarak göndermedik.” Rahmet olarak gönderdik ama vekil olarak göndermedik; çünkü vekil sadece Allah’tır. “Sen hiç kimseye vekil olamazsın; yani rahmet olursun ama vekil olamazsın” dedi Allah.
Nasıl rahmet olursun? -Eğer sana iman ederse, sana tabi olursa ona rahmet olmuş olursun, rahmet olursun; ama iman etmezse, o kendi tercihini imandan yana kullanmazsa sen ona vekil değilsin. “Seni hiç kimse üzerine vekil olarak göndermedik” buyurdu. İnnemâ ente nezîrun:504 “Sen sadece nezirsin (uyarıcısın).” Hitabı yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptı. Vallâhu alâ kulli şey'in vekîl: “Allah ise her şeyin üzerinde vekildir (Her şeye vekil olan sadece Allah’tır).” dedi. Onun için bir tek, Allah’ı vekil edinmek gerekiyor.
Bu yüzden hiç kimse ebedi hayatını bir başkasına ısmarlayıp “o beni kurtarır” demez, diyemez. “O bana vekildir” diyemez.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Fatma Annemize ne buyuruyordu; “sakın baban peygamber diye bana güvenmeyesin. Nefsini Allah’ın elinden satın al.”505 Aynı sözü halası Safiye’ye ve amcasına da söylemişti; yani yakınlıktan dolayı “bana şefaat eder” düşüncesine yapılan bir uyarıdır bu.
Allah’tan başka vekil yoktur. Allah’ın Vekil ismi hiç kimseye, hiçbir kula verilmez. “Hiç kimse için bu bana vekildir, benim vekilimdir” denmez. Vekâlet bir tek Allah’a aittir. Bir tek Allah vekil edinilebilir.
Mesela görüyoruz, duyuyoruz; “ben falan şeyhe tabi oldum, benim şeyhim şöyle büyüktür, beni kurtarır, bana yardım eder” diyor. Yani bu kelimenin manası; “o benim vekilimdir, bana vekâlet eder, Allah’ın huzurunda beni savunur” demektir. Allah’ın huzurunda hiç kimse kimseyi savunamaz. Peygamberler de buna dâhildir.
Allah; kulundan kulluk istiyor, âbdiyet istiyor. Ondan Hz. insan olmasını, kendisine halife olmasını istiyor. Peygamberin vazifesi rahmet olmaktır, vekil olmak değildir. Öyle buyurdu; “sen vekil değilsin” dedi. Sen hiç kimseye vekil olamazsın ancak rahmet olursun. Kime? -İman edene, seni kabul edene, sana tabi olana, seni örnek olarak kabul edene rahmet olursun. Onun için şefaat dünyadadır, ahirette şefaat olmaz. Dünyadaki şefaat yarım kaldığında Allah ahirette o şefaati tamamlar.
Nasıl?
Biri, bir mü’mine tabi olmuş olsun. Sıradan bir mü’mine mesela babasına tabi olsun, öyle farz edelim. Ya da baba, evladına tabi olsun hiç fark etmez. Ona tabi olmuş, ona uymaya çalışmış, beraber Allah yolunda yürümeye çalışmışlar. Allah yolunda ona yardım etmiş; ama cenneti kazanmasına yeterli olmamış, ömür buna yetmemiş olsun. Ahirette Allah o yardım edene şefaat hakkı verir. “Sen dünyadayken bu kuluma yardım ettin, cennete götürmek için çaba gayret sarf ettin ama yeterli olmadı, eksik kaldı. Herhangi bir şekilde şefaatini tamamla” der. “Sana şefaat hakkı verdim ona şefaat et. Dünyada yardım ettiğin gibi burada da ona sen yardım et” diye bu şerefi o kula verir. Şefaat budur… Yoksa kendi kendini kandırıp “işte biz falancaya uyduk, filancaya uyduk, bizim peygamberimiz en büyüktür, o bizi kurtarır” demek kendi kendini kandırmaktır, Allah’a kul olmaktan kaçmaktır.
Fe in tevellev fe kul: “Eğer onlar yüz çevirirlerse onlara de ki:” Hasbiyallâh Lâ ilâhe illâ hüve: “Allah bana yeter, ondan başka ilah yoktur.” Tevekkeltu ve huve rabbul arşil azîm: “Ben azim olan arşın rabbine tevekkül ettim” de. Azim olan arşın rabbine tevekkül ettim, ben bütün âlemlerin rabbine tevekkül ettim, arşın, göklerin, kürsünün rabbine tevekkül ettim, ben kendi gönlümün arşının rabbine tevekkül ettim, benim gönlüme hâkim olan rabbime tevekkül ettim, güvendim ona, de.
İnil hukmu illâ lillâhi, aleyhi tevekkeltu ve aleyhi fel yetevekkelil mutevekkilûn:506 Bu, Yakup (a.s.)’ın duasıydı. “Hüküm Allah’ındır, ben ona tevekkül ettim. Tevekkül edenler de ona tevekkül etsin.” Kime söylüyordu bunu? -Çocuklarına...
Bir de Hûd Suresi’nde Şuayb (a.s.) duasını yapıyor; Aleyhi tevekkeltu ve ileyhi unîb:507 “Ben sadece ona tevekkül ettim ve benim dönüşüm onadır.” Evet, peygamberler de dua ederken ya da en zor anda, Allah’a tevekkül ettiklerini beyan ederler. Bunu hep beraber birazdan anlayacağız inşallah.
İn yansurkumullâhu fe lâ gâlibe lekum: “Eğer Allah size yardım ederse hiç kimse size galip gelemez (gelmez).” Ve in yahzulkum fe men zellezî yansurukum min ba’dihi, ve alâllâhi: “Eğer o sizi bırakırsa ondan sonra size kim yardım eder?” Fel yetevekkelil mu’minûn:508 “Mü’minler (mü’min olduğunu iddia edenler) Allah’a tevekkül etsin (Allah’a güvensinler).”
Kul yâ eyyuhen nâsu kad câekumul hakku min rabbikum, fe men ihtedâ fe innemâ yehtedî li nefsihi, ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ, ve mâ ene aleykum bi vekîl:509 “De ki: Ey insanlar! Size rabbinizden hak gelmiştir. Her kim ki hidayete ererse (Allah’ın hidayetini kabul ederse) kendisi için hidayete erer. Her kim ki delaleti kabul eder, delalete düşerse kendi aleyhinde delalete düşmüştür. Ben sizin üzerinizde vekil değilim.” Yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiç kimseye vekâlet etmiyor. “Hak gelmiştir; dileyen iman eder, dileyen delaleti tercih eder. İmanı, hidayeti tercih edenler kendisi için tercih etmiştir. Delalette kalanlar da kendi aleyhinde delalette kalmıştır” buyurdu.
Rabbukum a’lemu bikum, in yeşa’ yerhamkum ev in yeşa’ yuazzibkum, ve mâ erselnâke aleyhim vekîlâ:510 “Rabbiniz sizi en iyi bilendir, âlim olan odur. O dilerse rahmetiyle muamele eder, dilerse azap eder. Biz seni onların üstüne bir vekil olarak göndermedik” de buyuruyor; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “ben sizin vekiliniz değilim, yanlış yaptınız, günah işlediniz Allah dilerse affeder, rahmetiyle muamele eder, dilerse azap eder. Ben buna vekâlet edemem, Allah’ın ne yapacağına ben hüküm veremem” demesi buyruldu.
Ellezîne kâle lehumun nâsu innen nâse kad cemeû lekum fahşevhum fe zâdehum îmânâ ve kâlû hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl:511 “Bir kısım insanlar, mü’minlere; düşmanlarınız size karşı insanları topluyorlar, asker topluyorlar onlardan sakının, dediğinde bu sadece mü’minlerin imanlarını artırmıştır. Onlar Allah bize yeter o ne güzel vekildir” dediler.
Bir de Allah’ı vekil olarak kabul etmeyip iman ettiğini söyleyenler için Allah buyurdu; Hâ entum hâulâi câdeltum anhum fîl hayâtid dunyâ fe men yucâdilullâhe anhum yevmel kıyâmeti em men yekûnu aleyhim vekîlâ:512 “Haydi siz dünya hayatında onlara taraf oldunuz, onlar için mücadele ettiniz (yani ‘bunlar mü’mindir’ dediniz, ‘bunlar Müslüman’dır dediniz) ya Kıyamet Günü Allah’a karşı onları kim savunacak ya da onlara kim vekil olacak.” Dünya hayatında onları savundunuz, “bunun imanı yeterlidir, bu haliyle cennette gider” dediniz. “Kıyamet Günü, ahirette o gün onları Allah’a karşı kim savunacak, onlara kim vekil olacak?” buyurdu. Allah soruyor, var mıdır vekil olan! Allah hükmünü nasıl vermişse bize düşen hükmünü öyle kabul etmektir.
E raeyte menittehaze ilâhehu hevâh, e fe ente tekûnu aleyhi vekîlâ:513 “Nefsinin hevasını kendine ilah edinenleri gördün mü? Sen ona vekil olabilir misin?” diye soruyor Allah. Eğer biri nefsinin hevasını ilah edinmişse, gücüne, kudretine, malına, mevkisine güvenmişse, herhangi bir şekilde nefsinin hevasını ilah edinmişse hiç kimse ona vekil olamaz; çünkü “vekil Allah’tır” dedi. Yani hiç kimse onu kurtaramaz, o kendi hevasını Allah’a şirk koşmuştur.
Ellâ tettehızû min dûnî vekîlâ:514 “Allah’ın berisinde başkasına tevekkül etmeyin.” Allah’ın berisinde ilahlar edinmeyin ve Allah’ın berisinde kimseyi vekil olarak kabul etmeyin, ona tevekkül etmeyin; çünkü vekil ismi bir tek Allah’a aittir buyurdu.
İnnâ enzelnâ aleykel kitâbe lin nâsi bil hakkı, fe men ihtedâ fe li nefsih ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ, ve mâ ente aleyhim bi vekîl:515 “Muhakkak ki bu kitabı sana insanlar için hak olarak indirdik. Her kim ki hidayeti kabul eder, hidayete ermek isterse bu kendisi içindir (bu tercih ona aittir). Her kim ki delaleti tercih ederse bu kendi aleyhinedir (zararı kendisinedir). Sen onların üzerinde vekil değilsin.”
Allah; “ayetler üzerinde tefekkür edin”516 emrini vermişse bizim de ayetler üzerinde tefekkür edip Allah’ın muradını anlamaya çalışmamız lazım. Ayetlerin sonunda gelen Allah’ın isimleri, El Esmau’l Husna, o ayetleri izah eder. İsimler genel olarak ikişerli gelir, Azizu’l Hâkim gibi… İstisna olarak tek gelir. Vekil ismi istisna olarak tek gelen isimlerdendir. Vekil ismi başka bir isimle beraber hiç gelmez. Hep tek başına gelir; çünkü vekil ismi birçok ismi birden içinde barındırıyor da ondan. Birçok ismin manasını içinde barındırdığı için, başka bir ismin desteğine ihtiyaç duymadığından hep tek gelmiştir.
Allah’ı ayetlerinden tanımamız gerekir, Esmau’l Husnayı da içinde bulunduğu ayetlerden tanımamız gerekir. Allah vekil olarak bir tek kendini vasfetti; “vekil olan Allah’tır” dedi. Resulüne de; “ben size vekil değilim de” dedi, “ben size vekil olamam de” dedi. “Allah beni nezir olarak, uyarıcı olarak göndermiş ama size vekil olamam de” dedi. Bunun için eğer biri ebedi hayatını kazanmak istiyorsa Allah’ı vekil edinmeli, Allah’a güvenmelidir. Kişi Allah’ın Vekil ismini hiçbir kula veremez, peygamberler de buna dâhildir. Verirse Allah’ın vahyini inkâr etmiş olur. Yardım etmek bu dünyadadır, şefaat bu dünyadadır, ahirette kimse kimseye vekil olamaz.
Allah’ın zatına dönük isimleri vardır; bir de sıfatlarına, isimlerine, fiillerine dönük isimleri vardır. Allah’ın Vekil ismi fiillerine dönük olan isimlerindendir. Nasıl? -Mesela; Allah’ın Ehad ismi zata dönüktür. Allah Ehaddır, tektir; Allah, zatında bir olandır. Zata dönük isim… Ğafur ismi ise fiile dönük bir isimdir. Kul mağfiret dilerse Allah mağfiret eder. Fiile dönük; yani kulun önce fiili işlemesi, fiili yapması, ameli işlemesi, duayı yapması lazım ki sonra Allah’ın Ğafur ismi tecelli etsin. Allah’ın Rezzak ismi de böyledir, Kerim ismi de böyledir, Afuvv ismi de böyledir.
Vekil ismi de böyle olan isimlerdendir; yani kul, Allah’tan kendisine kefil olmasını, vekil olmasını isteyecek, ondan sonra Allah ona vekil olacak; çünkü kul, Allah’a tevekkül etmeden Allah ona vekil olmaz. Önce kulun, Allah’ı vekil olarak kabul etmesi lazım, “Allah benim vekilimdir” demesi lazım. Bunu söylemeden Allah ona vekil olmaz. Bu yüzden Vekil ismi fiile dönük isimdir.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde Allah’ı nasıl vekil olarak görmemiz gerektiğini anlattı; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hicret ederken o Sevr Mağarası’na, en yüksek yere gelmiş ve tüm çabasını, gayretini sarf etmiş ve tüm tedbirlerini almış ondan sonra Allah’a tevekkül etmiştir. O noktada; “Allah bize yeter, üçüncüsü Allah olan iki kişiye kim ne yapabilir”517 demiştir. “Allah bizim vekilimizdir o bize yeter” dedi; ama bütün çabasını, gayretini gösterdikten sonra bunu söyledi.
Allah’ı vekil olarak kabul etmek demek; böyle tembel tembel oturup “Allah bizim vekilimizdir” demek değildir. Ne zaman ki elinden gelen her şeyi yaptın ondan sonra Allah senin vekilin olur. Elinden gelen her şeyi yapmadan, yapacağın en ufak bir şey dahi varsa “o benim vekilimdir” diyemezsin. Söylesen bile Allah sana vekil olmaz. Nitekim Allah bir kula vekil olsa anında müdahale eder; çünkü onun yapacağı her şey bitmiştir. Allah Vekil isminin tecellisini orda ona gösterir, yardımını yapar. Allah’ın Vekil isminin tecellisini almak için kulun ne yapması lazım? -O ismi cezbetmesi lazım; yani bütün fiilini ortaya koyması, sonra “Allah benim vekilimdir” demesi lazım.
Aynı zamanda Allah’ın Vekil ismi; kulun Allah’a tevekkül edip kendi acziyetini bilip, kabul edip Allah’ı vekil olarak kabul etmesidir. Kul; “benim gücüm bu kadardır, ben bütün yapmam gerekeni yaptım, elimden geleni yaptım, artık iş sana teslim ya rabbi!” dediğinde Allah onun vekâletini kabul eder. Kul elinden geleni yapmadan bu olmaz. Kul bütün vesilelere sarılacak, bütün sebeplere sarılacak, gerekeni yapacak sonra yapacağı hiçbir şey kalmayınca “benim vekilim sensin ya rabbi!” diyecek, demelidir.
Bir de bir kul; Allah’ı kendisine vekil olarak kabul ettiğinde hiçbir şekilde ona itiraz etmemelidir. İtiraz ettiyse onu vekil olarak kabul etmemiş, edememiş demektir; yani hem Hasbinallahu ve ni’mel vekil: “Allah benim vekilimdir” deyip hem de “şunu niye şöyle yapmadın, bunu niye böyle yapmadın” demez. Vekil edindiysen o zaman Allah’a güvenmen lazım, itiraz etmemen lazım. O senin kadar bilmiyor mu? “Hem ben Allah’ı vekil olarak kabul ediyorum hem de itiraz ediyorum!” diyeceksin. Bu, Allah’ı vekil olarak kabul etmemektir, tevekkül etmemektir. Allah’ı vekil kabul etmek böyle değildir. Tevekkül, Allah ile pazarlık yapmak değildir.
Rivayete göre Nemrut, Hz. İbrahim (a.s.)’ı ateşe atmaya karar verdiğinde Hz. İbrahim (a.s.) hiçbir şey söylemiyor; yani dua etmiyor.
O arada Cebrail (a.s.) geliyor;
- Benden bir isteğin var mı? diyor.
O da;
- İsteğim yok! diyor.
- Benden hiçbir şey istemiyor musun? diye sorusunu yeniliyor.
O da;
- Yok, senden ne isteyeyim ki diyor.
Cebrail (a.s.);
- O zaman Allah’tan iste, Allah’tan bir isteğin yok mudur? diye soruyor.
Hz. İbrahim (a.s.) ise;
- Allah’ın beni görmesi benim duam olarak yeterlidir. Bir de benim ayrıca söylememe gerek yoktur. Hasbinallahu ve ni’mel vekil:518 “Benim vekilim odur. O bana yeter, vekil olarak o bana yeter. O ne güzel vekildir” diyor. Allah ne buyurdu ayeti kerimede; “biz de ateşe İbrahim için serin ve selamet ol dedik.”519 Vekil olarak kabul etmek böyledir.
Allah’ı vekil olarak kabul etmek, buna iman etmek tevhidin gereğidir, imanın gereğidir; yani eğer biri mü’minse, mü’min aynı zamanda emin olan demektir; rabbinden emin olan, rabbine güvenen demektir, ona tevekkül eden demektir. Bu bağlamda tevekkül imanın gereğidir, şartıdır, bir parçasıdır ve imanla aynıdır.
Peki, Vekil ismi kulda nasıl tecelli eder, bu ismin kuldaki tecellisi nasıldır?
Bu ismin kuldaki tecellisi; vekil olmak değildir, halife olmaktır. Allah’a yeryüzünde halife olmaktır. Eğer biri Allah’a yeryüzünde halife olduysa Allah’ın vekili olur. Başkasına hiçbir şekilde vekil olamaz; ama Allah vekâletini ona halifesi olarak verir. “Sen benim adıma yeryüzünde hayatını düzenle” der. “Benim adıma yaşa, işi benim adıma yap” der zaten. Bismillahir rahmanirrahim demek; Allah’ı vekil olarak kabul etmektir. “İşi onun adına yapıyorum, onun adıyla yapıyorum” demektir. Allah’ın Vekil isminin kulda kâmil manadaki tecellisi kulun, Allah’a kâmil manada halife olmasıdır, onu temsil etmesidir. Allah’ın kendisine verdiği o halifeliği, vekâleti gereği gibi yerine getirmesidir.
Allah Vekil ismiyle imanı aynı ayette zikretti. Eğer biri iman etmişse, Allah’a tevekkül etmişse, Allah’a güveniyorsa onun gönlü cennete dönmüştür; iman etmemiş, Allah’a tevekkül etmemiş bir gönül de cehenneme dönmüş bir gönüldür, dedi. Kişinin imanı yarım yamalaksa gönlü de öyle yarım yamalaktır. İman etmiş ama tevekkülü bir türlü beceremiyorsa cennet ve cehennemin bir arada bulunduğu bir gönlü vardır. Biri ötekini çıkarır yalnız; ya o cehennem olan taraf cennete döner ya da cennet olan taraf cehenneme döner. Biri ötekini gönülden çıkarır.
Nasıl?
Bazen Allah’a güveniyor bazen güvenmiyor. İşine geldiği yerde güveniyor, işine gelmediği yerde güvenmiyor. Bu kişi cennetle cehennem arasında gider gelir. Şeytanla peygamber arasında, şeytanla vahiy arasında gider gelir. Bir güveniyor bir güvenmiyor. Güvenmeyince imanını kaybetmiş ve o anda o, mü’min değildir. Diliyle istediği kadar “Allah” desin istediği kadar “la ilahe illallah” desin! O kişi o anda mü’min değildir.
Allah’ın Vekil ismine iman etmek, Allah’a tevekkül edip Allah’ı vekil olarak kabul etmek insana neyi kazandırır?
Önce o insanın gönlünü cennete döndürür; çünkü Allah’a güvenmiştir, ondan emindir. Emindir ki Allah Malik-ul Mülk’tür, mülkün malikidir. Allah, “rabbin nas”tır, insanların rabbidir. O dilemeden hiç kimse kıpırdayamaz, hiç kimse kendisine ne bir fayda verebilir ne de bir zarar verebilir. Bu şekilde iman eden biri; rabbine güvenir, tevekkül eder. Her anda Allah’la muhatap olduğunu bilir, buna iman eder. Allah dilemeden hiç kimse ona bir fayda veremez, Allah dilemeden hiç kimse ona bir zarar da veremez. Bunu bilir ve böyle yaşar. Böyle biri her anda Allah iledir. Kim ne yaparsa yapsın “Allah’ın orda bir muradı var, orda bir imtihan var, orda bir kazanma imkânı vardır” der. O, sebebe değil sebebin sahibine bakar. Her anda “Allah” der. Allah kendisine nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o muameleye razıdır, o muameleyi sever. Allah’ın o muameleyi niye yaptığına bakar, hikmetine bakar, Allah’ın muradına bakar ve onun gereğini yerine getirmeye çalışır. “Her ne olursa olsun o mutlaka güzeldir, onun arkasında mutlaka hayır vardır” der. Muamele ne olursa olsun!
Eğer biri Allah’a tevekkül ederse hep Allah ile beraber olur. Mağarada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “üçüncüsü Allah olan iki kişiye kim ne yapabilir” dedi; çünkü Allah ile beraberdi, Allah’a tevekkül ediyordu. Aynı şekilde Hz. İbrahim (a.s.) de ateşe atılırken; “Hasbinallahu ve ni’mel vekil” dedi. O da Allah ile beraberdi. Bu halde olan biri endişe etmez, korkmaz. Allah onunla beraberse o niye korksun! O buna iman etmişse, Allah’ı kendisine vekil olarak kabul etmişse o kişi Allah’a güvenmez mi? -Güvenir. Niye endişe etsin? -Endişe etmez. Aynı şekilde Hz. Yakup (a.s.) Yusuf’u kaybettiğinde aynı şeyi söylüyor; “ben Allah’a tevekkül ettim. Tevekkül edenler de Allah’a tevekkül etsin”520 diyor, imtihan bu. Allah en büyük imtihana peygamberlerini tabi tutmuştur.
Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “en büyük musibeti, imtihanı peygamberler yaşar, sonra onlara yakın olanlar yaşar.”521
Allah onu kâmil insan, Hz. insan yapmayı dilemiş, murat etmiş ki onu o büyük imtihanlara tabi tutuyor. Mesele; imtihanı Allah’tan bilmek, bunu görmektir, “hasbinallahu ve ni’mel vekil” diyebilmektir. Demedinse iki hayatın da cehennem olur. Dünyan da cehennem olur, ahiretin de cehennem olur. Bu; kaybettin, Allah’ın sana tanıdığı imkânı çöpe attın, demektir.
Bir de Hz. Yusuf (a.s.)’a baktığımızda Allah onu da farklı bir imtihana tabi tutuyor, kardeşleri onu kuyuya atıyor; ama “hasbinallahu ve ni’mel vekil” dediğinde gönlü cennete dönüyor. Hz. Yusuf (a.s.) kuyudayken de zindandayken de bu haldeydi. O yine Allah’la beraberdi, yine “Hasbinallahu ve ni’mel vekil” diyordu; çünkü kuyuda da olsa zindanda da olsa gönlü cennet olduğu için o cennetteydi; ama onu kuyuya atanlar, zindana atanlar cehennemdeydi. Kendi gönüllerindeki haset cehenneminde…
Bütün peygamberler için bu böyledir. Her biri Allah’a güvenmiş, Allah’a tevekkül etmiş Allah ile beraber olmuştur; çünkü tevekkül imandır, Allah’a güvenmektir. İmanın sonucu, imanın meyvesidir. Eğer bir kul, Allah’a güvenip tevekkül ederse gönlünü cennete çevirir. Hem de marifet cennetine, Allah’ı tanıma, bilme cennetine…
Söyledim; Vekil ismi fiile dönük isimdir. Sen, Allah’ı kendine vekil olarak kabul eder, onu kendine vekil edinirsen Allah senin vekilin olur. Allah kendisinin nasıl vekil olduğunu sana gösterir. Senin işini nasıl yürüttüğünü sana gösterir, sana nasıl yakın olduğunu sana gösterir. İnsan bazen öyle sıkıntılar, sorunlar yaşar ki “artık benim yapabileceğim hiçbir şey yok” der, “artık hiç kimse bana yardım edemez” der; ama mü’min böyle söylemez. Ne der? Hasbinallahu ve ni’mel vekil: “Allah benim vekilimdir, ben Allah’a güvendim, ben Allah’a teslim oldum, ben işimi Allah’a havale ettim” der.
Mesela; biri doktora gider, doktor ona der ki: Sen kanser olmuşsun! Örnek veriyorum… Böyle bir insana kim nasıl bir teselli verebilir? Bütün dünyayı ona versen onu teselli edebilir misin? -Edemezsin. Ona nasıl teselli vermek gerekir? Ne dersek teselli bulur? -Ona “hasbinallahu ve ni’mel vekil” de, dememiz gerekir. O da “hasbinallahu ve ni’mel vekil” derse Allah ona vekil olur, onu ona gösterir; çünkü dünya bir imtihan yeridir. Önce bunu kabul etmek, buna iman etmek gerekir. Nitekim Allah kula nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun; o kulu ile arasındaki perdeleri kaldırmak içindir ve bu perdeleri kaldırmak için kulunu imtihana tabi tutar.
Biri sağlığını kaybeder, sıhhatini kaybeder, bununla beraber acziyetini anlar, acziyetini tadar. O, acziyeti tatmakla beraber Allah’a dönerse; çünkü hiçbir şifanın olmadığı yerde kulun Allah’a dönmekten başka çaresi kalmaz. Bu demektir ki, Allah; kulunu kendisine döndürmüş, acziyetini ona tattırmış, dünyanın faniliğini ona tattırmış, böylelikle; kulunun kendisine dönmesine yardım etmiş, bu imkânı ona sonuna kadar tanımıştır. Böyle bir hastalık rahmet midir zahmet midir? Böyle bir kul dünyayı kaybedebilir ama karşılığında ahireti kazanır, imanı kazanır, Allah’a tevekkül etmeyi kazanır ve böylelikle insanların zahmet olarak gördüğü hastalık onun için tamamen rahmet olur.
Aynı şekilde biri zahiri olarak malını kaybedebilir, iflas edebilir, her şeyini, çevresindeki bütün insanları kaybedebilir, herkes ondan yüz çevirebilir. Aslında bunun arkasında Allah ona başka ikramlarda bulunmuştur. Eğer Allah’a dönük olursa, yüzü Allah’a dönerse neyi kazanır? -O görür ki onu hiçbir şekilde terk etmeyen bir dostu vardır. Kendisine dönmesini beklediği bir dostu vardır. Hem de hakiki bir dost, hiçbir şekilde kendisinden yüz çevirmeyen dost. Kul, yeter ki ona dönsün, “ben tövbe ettim, sana döndüm ya rabbi!” desin. O kul görür ki bir tek dost varmış; o da Allah’mış… O kul sahte dostları tanımış olur, gerçek dostu anlamış olur. Gerçek dosta dönünce, onunla olunca ebedi hayatını kazanmış, ona güvenmiş olur. Hiç kimseyi vekil olarak görmemesi gerektiğini anlar ve tek vekilin Allah olduğunu bilir ve kavrar.
Böyle bir imtihan nimet midir, musibet midir bakmak lazım! Bakışımıza göre durum değişir. Ya Allah’a göre anlarız ya da şeytana göre, nefsimize göre anlarız. Allah’a göre baktığımızda dünya bir imtihan yeridir ve imtihan da kazanma imkânı demektir. Allah her anda kuluna muamele ederken ikram eder; verirken ikram eder, alırken ikram eder. Sıhhati verirken de ikram etmiştir, hastalığı verirken de ikram etmiştir. Malı verirken de ikram etmiş, alırken de ikram etmiştir. Verirken dünyadan ikram etmiştir, alırken ahiretten, ebedi hayattan ikram etmiştir. Onun için Allah’ın bütün muamelesi rahmettir, hayırdır. Bize düşen; rabbimize dönüp, rabbimizi bütünüyle kendimize vekil olarak kabul etmek, ona güvenmektir, “hasbinallahu ve ni’mel vekil” diyebilmektir.
Allah’ın Vekil ismi Kur’an’da sadece Allah için kullanılan bir isimdir. Allah, kuluna tercih hakkı vermiştir. Allah’a güvenip güvenmeme tercihini kul yine kendisi yapar; ama elinden geleni yapmadan “ben Allah’a tevekkül ettim” demek Allah’a saygısızlıktır. Allah sorumluluğu sana vermiş, “bu sorumluluğu senin yerine getirmen lazım” demiş. Biz de sorumluluğu kabul etmeyip Allah’ın üzerine atarsak; “sen yap, sen benim vekilimsin” dersek bu, Allah’a saygısızlıktır ve saygısızlığın en büyüğüdür. Sen elinden geleni yap! Gör bak Allah nasıl sana vekil olur, Allah nasıl sana kefil olur, Allah işini nasıl görür. İşte o zaman görürsün! Ama yok; “ben bir şey yapmayayım, ben uğraşmayayım, ben çalışmayayım, ben çabamı, gayretimi sarf etmeyeyim Allah yapsın” deyip bunu tevekkül sanmak; Allah’ın kendisine yüklediği sorumluluğu tekrar Allah’ın üzerine atıp “işi sen yap” demektir. Yahudilerin Hz. Musa (a.s.)’a söylediği gibi…
Allah Hz. Musa’ya Yahudiler için; “söyle o şehre girsinler” dedi. Onlar oraya girdi mi o onlarındır. Yahudiler ne dedi? “Orda güçlü, kuvvetli insanlar var. Bizim onlarla savaşmamız mümkün değildir. Senle rabbin gidin savaşın. Ne zaman siz savaşı kazandınız, biz de geliriz”522 dediler. Senle rabbin gidin savaşın… Üzerlerine düşeni yapmayıp; “Allah yapsın” diyen zihniyetle “sen ve rabbin gidin, savaşın” diyen zihniyet aynı zihniyettir. Böyle olmaz!
Herkes hem dünyası hem de ahireti için elinden geleni yapmalıdır. Eğer insan olmayı kabul ettikse, bu böyledir. Elimizden geleni yaptıktan sonra “Allah benim vekilimdir” deriz, dememiz lazım. Bunu söyleyen adam dağ gibi durur dağ gibi. Hani dağa taş atsan dağa bir şey olmaz ya işte öyle durur. Hem “Allah benim vekilimdir” diyor hem de üfürsen düşüyor, isyan ediyor, küfre düşüyor. Bu, Allah’ı nasıl vekil edinmektir! Allah’ı vekil edinmek demek; Allah ile beraber olmak demektir.
Allah’a güvenip sırtını Allah’a dayayan, ona tevekkül eden nasıl sarsılır! Allah’a tevekkül eden hiçbir şekilde hiçbir şeyden korkmaz, endişe etmez; çünkü ona güvenmiştir. Umutsuzluk taşımaz, hiçbir şekilde umudunu kaybetmez, isyan etmez. O bilir ki rabbi tevekkül edilmeye layıktır, güvenilmeye layıktır; yani sen ona güvenirsin de o senin güvenini nasıl sarsar, yakışır mı bu ona! Sen işi ona havale edersin de o, işin gereğini yerine getirmez mi?
Ayrıca elinden gelen her şeyi yaptıktan sonra Allah’a tevekkül edene hiç kimse bir şey yapamaz, hiç kimse ona bir zarar veremez. Diyelim ki onu alıp bir yere hapsetseler ne olur ona? -Hiçbir şey. Zahiri olarak bedeni orda olmuş olsa bile onun ruhu arştadır; o, Allah iledir. Sadece kendisini oraya hapsedenlere acır, ne kadar kötü durumda olduklarını seyreder. Çünkü o, Allah iledir.
Hayat bir imtihan yeridir. Bazen gerçekten insanı boğar gibi olur, bütün imkânlar tükenebilir, bütün kapılar kapanabilir.
O zaman ne yapmamız gerekir?
Söylenecek tek söz vardır, mü’minin söyleyeceği tek söz nedir; “hasbinallahu ve ni’mel vekil.”523 Ne buyurdu; “Allah, kuluna vekil olarak yetmez mi?” Nasıl yetmez! Böyle söyledinse, Allah’a güven. Elinden geleni yapmışsın ve artık elinden başka hiçbir şey gelmiyor, güven ona. Şeytan, çevrendeki insanlara binebilir, onları kullanabilir, hepsiyle beraber senin üzerine gelebilir, hiçbir şey yapamayabilirsin. Siyahı beyaz, beyazı siyah diye sana takdim edebilirler. Senin yapman gereken, söylemen gereken şey; “hasbinallahu ve ni’mel vekildir.” Ona güvenmen lazım, ondan emin olman lazım. Biri sana zulmedebilir, hiçbir şey yapamayabilirsin. Üzerine iftira atılsa, bütün deliller de senin aleyhineyse yapman gereken şey nedir? “Allah benim vekilimdir, seni Allah’a havale ettim” demektir. Bitti, Allah onun işini bitirir, eğer gerçekten öyleyse.
Elbette ki sadece darlık zamanında, yokluk zamanında, hastalık, sıkıntı, musibet zamanında bunu söylemek yetmez. Nimet içindeyken de bunu söylemek gerekir. Gerçek mü’min, Allah ona olan nimetini ne kadar artırırsa artırsın hali değişmeyendir. İşte mü’min budur, veli budur; çünkü o daha önce de mala güvenmemiş, nimete güvenmemişti, o, rabbine güvenmişti; “varlıkta da darlıkta da benim vekilim Allah’tır” demişti. Ne malını Allah’a şirk koşmuştu, malına güvenip tevekkül etmişti ne de başkasını veya başka şeyleri.
Allah buyuruyordu; “doğrusu şükreden kullarım pek azdır.”524 “İnsanların çoğu akletmez.”525 “İnsanların çoğu şükretmez.”526 “İnsanların çoğu iman etmez.”527 Gerçekten de Allah’a şükreden, aklını kullanan, tevekkül eden, Allah’a iman eden, pek azdır. Allah, kulundan bir şeyi istiyorsa o mutlaka kolaydır. Allah “bana tevekkül edin” dediyse, bana güvenin dediyse bu kolaydır. Kimin için? -Mü’min için... Biri mü’min değilse bu çok zordur ona. O böyle, göğe tırmanır gibi, dağa tırmanır gibi zorlanır. “Nasıl güveneyim” der, güvenmez. Aslında iman etmemiş ki güvensin; çünkü Allah’a güvenmek imandır.
Allah’ı vekil olarak kabul etmeyen neyi vekil olarak kabul eder?
Neye güveniyorsa onu Allah’a şirk koşar ve vekil olarak kabul eder; ama Allah şirki affetmez. Hem “ben Allah’a iman ettim, ben mü’minim” deyip hem de Allah’a güvenemiyorsak imanımızı gözden geçirmemiz gerekir. Acaba neden böyleyiz?
Hani biz iman etmiştik, hani mülk Allah’ındı, hani Allah dilemeden ağaçtaki yaprak düşmezdi528 hani o dilemeden hiçbir şey olmazdı, bütün zenginler, ikram edenler bir araya gelse Allah dilemedikçe hiç kimse kimseye bir fayda verip ikram edemezdi. Allah ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “bütün şerdekiler hepsi bir araya gelip sana bir zarar dokundurmak isteseler; Allah dilemedikçe sana bir zararları dokunamaz.”529 O zaman niye korkuyor, niye endişe ediyoruz? Bu ayete de böyle mi iman etmişiz?
Bir beşer olarak kendimizi korumak, tedbir almak, başka bir şeydir; fakat elimizden geleni yaptıktan sonra rabbimize güvenmemiz gerekir, ona teslim olmamız gerekir, onu vekil olarak kabul etmemiz gerekir.
Allah hepimizi Allah’ın Vekil ismine iman edenlerden eylesin! Allah’ı kendisine vekil olarak kabul edenlerden eylesin. Allah hepimizi onu kendisine vekil edip, ona güvenip, ona teslim olan kullarından eylesin. Allah hepimizi; “hasbinallahu ve ni’mel vekil” diyenlerden eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
