EL EKREM
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Esmau’l Husna’yı anlamaya çalışıyorduk. Sıra El Ekrem ismine geldi. Allah’ın El Ekrem ismini anlamaya gayret edeceğiz inşallah.
Şimdiye kadar anlattıklarım zaten Allah’ın ikramıydı, El Ekrem isminin tecellisiydi.
Allah’ın Kerim ismi başka, Ekrem ismi başkadır.
Kerim; ikram eden, nimeti ikram eden, Allah’ın kendisine ikram ettiğini ikram eden demektir. Allah, insan için de melekler için de bu ismi kullanıyor.
Ekrem ismi ise; ihsan eden, ikram eden demektir. Allah bir kuluna Ekrem ismiyle tecelli ederse o kul bizatihi kerim olur. İkram etmek kerimliğindendir; ama onun ekrem oluşu başka bir şeydir. Ekrem, zata ait bir isimdir; kerim ise fiillere ait bir isimdir.
Biri, birine bir yardımda bulunduğunda ona ikram etmiştir. Dolayısıyla Allah’ın kerim ismiyle ikram etmiştir ama kendisi kerim olmayabilir; yani cimri biri de ikram ettiğinde ikram etmiştir ama o cömertlerden sayılmaz. Cömert olabilmesi için, kerim olabilmesi için o verdiğini severek vermesi lazım, hiçbir sıkıntı duymadan vermesi lazım. Cimri de verir ama sıkıntı duyar; kerim ise verirken sıkıntı duymadığı gibi sevinç duyar, muhabbet duyar. Cimri biri ise o verdiği kimseyi küçümser, farklı bir bakışla ona bakar. Kendini ona karşı büyük görür; ancak kerim hem verir hem de ikram ettiğine ayrıca teşekkür eder. Niye?
Çünkü birine ikram etmişse o verdiği onun için ebedi olmuştur; çünkü onu Allah’a vermiştir. Allah’a şükreder, bu imkâna sebep olana da teşekkür eder. Kerim olmak böyledir ve bunu yapabilen kişi ekrem biridir, Allah’ın Ekrem isminin tecellisine mazhar olmuş bir kuldur; ama verirken sıkıntı duyuyorsa, karşısındakini küçümsüyorsa ve kendi kendine değil de karşısındakine ikram ettiğini zannediyorsa, böyle biri ise ne kerimdir ne de ekremdir.
Allah hepimizi ekrem yapar inşallah.
Allah aynı zamanda kulunu ekrem yapar. Peki, kulunu nasıl ekrem yapar ya da onu kiminle ekrem yapar?
Allah her şeyi bir vesileyle yapar. Bunu peygamberleriyle yapar, resulleriyle yapar, peygamber varisleriyle yapar. Onlarla beraber olanlar onların gönüllerinden; yani peygamberin gönlünden, resulün gönlünden, Mürşid-i kâmilin gönlünden bu ismi alır. Aslında Mürşid-i kâmile tabi olmak demek Allah’ın Esmau’l Husnası’nın talimini görmek demektir. Bir Mürşid-i kâmile tabi olanın ahlakı güzelleşir deyince bunu anlamak lazım; çünkü kötü ahlak gidiyorsa güzel ahlak geldiği içindir, Allah’ın güzel isimleri onda tecelli ettiği içindir.
Biri esmayı okuyarak alabilir mi?
Asla! Allah’ın bir âdeti vardır, Allah hiç kimse için âdetini değiştirmez. Allah bunu nebileriyle, resulleriyle, velileriyle, mürşidi kâmillerle, peygamber varisleriyle yapar ve Mürşid-i kâmile de bunun için tabi olunur. Zaten vuslat baştan sona budur; yani esmanın talimidir.
Eğer velilerin, Mürşid-i kâmillerin makamlarını, mertebelerini anlamak istiyorsak; onda Allah’ın Esmau’l Husna’sı ne kadar tecelli etmiş oradan anlarız, oradan anlaşılır; çünkü o kendisine tecelli eden esma ile kendisine tabi olanları eğitir, yetiştirir Allah’a taşır. Allah’a yakın eder, Allah ile beraber eder, Allah’a vasıl eder. Onun için şeyh deyince, Mürşid-i kâmil deyince anlamamız gereken budur.
Allemel Ademe esmae kulleha:422 “Allah, Âdem’e bütün isimleri talim etti.” Bütün isimleri verdi. Nasıl ki bir bebek dünyaya gelirken büyümek için anaya, babaya muhtaçsa bu manevi olarak da böyledir. Manevi olarak da ona, ana baba olacak bir nebi, bir resul, bir mürşidi kâmil lazım ve gereklidir ki onu Allah’ın esmasıyla büyütsün. Yoksa onu kendi haline bırakırsan manevi olarak hep çocuk kalır.
Bunun misali nedir?
Kişi küçükken küçük oyuncaklarla oynar, manevi olarak büyümemiş biri zahiri olarak büyüdüğünde bu sefer de büyük oyuncaklarla oynamaya devam eder. Derdi evdir, arabadır, maldır, mülktür onun sadece oyuncakları büyümüştür. O kişi manen büyümemiş çocuk kalmıştır.
Biri manevi olarak büyürse ne olur?
O; Allah’ı ister, onun derdi Allah olur. O; Allah’ın rızasının, dostluğunun, cemalinin peşinde koşar. Zahiri yaşı büyük ama kendi çocuk olan ise dünyanın peşinde koşar, nefsinin arzuları, istekleri peşinde koşar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu; “Kimin hicreti neye ise ancak onu bulur.”423 Hicret…
Hicret demek; yürümek, bir şeyleri terk edip başka bir şeye koşmak, hürriyetine kavuşmak için yürümek demektir. Onun için bakalım hicretimiz neyedir?
Buyurdu ki; “birinin hicreti dünyaya ise onun bulabileceği dünyadır. Bir kimsenin hicreti kadınaysa onun bulabileceği odur”424 dedi.
Ama birinin hicreti Allah’a ise o da Allah’ı bulur. Birinin hicreti Allah’a değilse o büyümemiştir. Böyle biri oyuncaklarla oynamaya devam ediyor, demektir. Ne zamana kadar? -Ona Allah’ın emri gelinceye kadar, ona “gel” deninceye kadar. O anda; “ya rabbi! Bana müsaade et. Bu sefer ayetlerine iman edeyim, yolunda infak edeyim” der. Peki, neyi infak edecek? -Taptığını infak edecek, hicret ettiğini infak edecek, peşinden koştuğu şeyi infak edecek. “Ayetlerine iman edeceğim, seni dinleyeceğim ya rabbi” diyor; ama iş işten geçmiştir. Allah ne buyuruyordu; “bunu anlayacak kadar, bunu yapacak kadar sana bir hayat tanımadım mı?”425
Bakacağız büyümüş müyüz yoksa çocuk muyuz?
Hiç kimse tek başına büyüyemez. Nasıl ki bebeğin anaya, babaya ihtiyacı varsa manevi olarak da herkesin, kendisine ana baba olacak bir Mürşid-i kâmile ihtiyacı vardır.
Mürşid-i kâmile tabi olmak esmanın talimidir, dedik. Allah ekremdir, ikram eder. Hem zahiri olarak ikram eder hem de asıl olarak manen ikram eder. Bu manevi ikramı da yine bir vesileyle yapar. Nebinin, resulün, varislerinin vesilesiyle yapar. Peki, hangi nimeti ikram eder? -İman nimetini ikram eder; yani kendisini sevme nimetini, aşk nimetini, muhabbet, muhabbetullah nimetini onunla ikram eder; resulünü sevmeyi, ona tabi olmayı, onun gibi olmayı, onunla ikram eder; isimlerini onunla ikram ettirip onunla tecelli eder.
Allah Ekremdir, Ekrem-el Ekrem’indir. Allah bir de kahhardır. İkisi birbirinin tersi gibi görünür; ancak Allah’ın ekrem ismiyle kahhar ismi aynı isimdir. Aslında Allah’ın bütün isimleri bir tek isimdir.
Allah’ın kahhar ismi nasıl Ekrem ismidir?
Allah; kuluna ikram eder, kul bu ikramı kabul etmez; “bu bana lazım değil” derse kendini kirletmiş, kirli kalmaya razı olmuştur. O zaman Allah ona kahhar ismiyle tecelli eder, ikramda bulunur ve onu temizler. Kahhar ismiyle musibet verip, bela verip onu kendine çeker, onu kendi kendisine çeker, onu gaflet uykusundan uyandırır, kendisine dönmesini sağlar. Ebedi hayatını kazanması için onu uyarır, ikaz eder. Ona dünyayı sevenlerin halini gösterir, en yakınlarının halini gösterir. Aslında onların dost olmadığını, dostun bir tek kendisi olduğunu gösterir. Bütün bunları Kahhar ismiyle yapar. Onun nefsini kahrederken gönlünü de imar edip saray haline getirir, tecelli edeceği mekâna dönüştürür.
Allah’ın Ekrem ismi Kur’an-ı Kerim’de Allah’a isim olarak bir tek yerde; Alak Suresi’nde geçer. “İkra’ ve rabbukel ekrem”426 ayetidir bu. Bunun için Alak Suresi’ndeki Ekrem ismini Allah’ın anlattığı gibi anlamamız gerekir; çünkü manayı kendimize göre değil, Allah’a göre vermemiz gerekir. Allah Alak Suresi’nde İkra bismi rabbikellezî halak:427 “oku” dedi. Bu, Allah’ın ilk emriydi; “yaratan rabbinin ismiyle oku” yaratan rabbinin ismine oku, yaratan rabbinin ismini oku. Her şeyi onun ismine göre oku, Esmau’l Husna’sına göre oku.
Bunun için önce “ikra” (okumak) kelimesini anlamak gerekiyor. “İkra” demek; kıraat etmek, parçaları bir araya getirmek demektir. “Parçaları bir araya getir” dedi Allah. Zaten okuyabilmek için harfleri yan yana getiriyoruz kelime oluyor. Kelimeler yan yana geldiğinde ise cümle oluyor ve bir mana ifade ediyor. Cümleler yan yana geldiğinde bir paragraf, paragraflar yan yana geldiğinde ise kitap oluyor. Onun için her şeyi bir kitap, bir ayet gibi okumak gerekiyor.
Peki, en başta neyi okumamız gerekiyor?
Allah’ın Esmau’l Husna’sını okumamız gerekiyor, Allah’ın ismini okumamız gerekiyor. Orda Allah’ın kudretini, muradını görmemiz gerekiyor, anlamamız gerekiyor. O zaman Allah “ikra” derken neyi murat etti? -“Parçaları bir araya getir ve anla! Düşün, tefekkür et!” dedi. Neyi anla? -“Beni anla” dedi Allah. “İsmimi anla, ismimi tanı, beni tanı! Sen zatımla, sıfatımla tecelli ettiğim varlıksın, halifemsin, dolayısıyla kendini tanı” dedi. İkra bismi rabbikellezî halak: “Oku! Yaratan rabbinin ismiyle oku (ismini oku).”
Halakal insâne min alak:428 “O, insanı alaktan yarattı.” Alak bir tek burada geçiyor kelime olarak. Kur’an-ı Kerim’de ayrıca dört yerde daha geçer; oralarda alak olarak değil “alaka,” “alakeyn,” “alakatin” diye geçer. Bir tek burada “alak” diye geçer. O diğer dört yerde insanın zahiri tarafına, yaratıldığı iki damla suya işaret eder; ama burada Allah ne dedi? “Halakal insâne min alak” Bu; insana has, insana özel bir durumdur. Yoksa diğer canlılar da alakadan yaratılmıştır; ama buradaki alak insana ait, insana özgü bir şeydir. Onun için alak demek; yakınlık demek, sevgi demek, muhabbet demek, Allah’ın, kuluna ilgi duyması demektir. Allah’ın tek kelimeyle insanı muhabbetinden yaratması demektir. Bu, insana ait özel bir durumdur. Buradaki “alak” kelimesiyle diğer dört ayette geçen “alaka” birbirinden farklıdır. Bu, insana özel ve özgü bir durumdur.
İkra ve rabbukel ekrem.429 Allah’ın Ekrem isminin geçtiği ayet... “Oku” dedi Allah, bir daha “ikra” dedi. “Oku ki senin rabbin ekremdir.” İnsanı mükerrem kılmıştır. Başka bir ayeti kerimede; Kerremnâ benî Ademe:430 “Biz Âdemoğlunu, (insanı) mükerrem kıldık (tekrar tekrar ikrama nail kıldık).” buyurdu; yani “beni Âdem’e özel olarak ikramda bulunduk. Öyle ki Allah’a halife olabilecek şekilde, ikram edebilecek vasıfta yarattık” dedi. İkram sadece zahiri olarak vermek değildir; ikram deyince bunu anlamak çok küçük kalır, çok basit kalır. Zahiri olarak vermek ikramın sadece küçücük bir parçasıdır.
Allah peygamberler üzerinden neyi ikram ediyor?
İmanı ikram ediyor. Allah’ı tanımayı, marifeti ikram ediyor. Hikmeti, ilmi, Allah’a âbd olmayı, ibadeti ve Hz. insan olmayı ikram ediyor. Onların üzerinden bütün Esmau’l Husna’sını ikram edip onları Allah’a dost ve yakın yapıyor, Allah’a vasıl ediyor.
“Biz insanı ekrem kıldık” buyurdu. Bir de bu ikramını nerde anlatır, ne buyurdu? Ve lekad halaknâkum:431 “Gerçek şu ki sizi biz yarattık.” Summe savvernâkum: “Sonra sizi tasvir ettik (size suret verdik, şekil verdik, şekillendirdik).” Nasıl? -Dilediği şekilde... Başka bir ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “Allah dilediği şekilde sizi tasvir etti, suret verdi.”432 “Sonra size suret verdik” dedi. Allah bu ayette ise siz zamirini kullanıyor, “size” diyor. Summe kulnâ lil melâiketiscudû li Ademe: “Sonra meleklere Âdem için secde edin dedik.” Önceki ayette “size” dedi, sonra meleklere “Âdem’e secde et” dedi. Burada anlaşılması gereken; Allah her bir insan için tek tek “Âdem” dedi. Fe secedû illâ iblîse, lem yekûn mines sâcidîn:433 “Bütün melekler secde etti iblis hariç. O, secde edenlerden olmadı” buyurdu.
Allah, insanı nasıl ve neyle mükerrem kıldığını anlatıyor. Allah, meleklere bu emri vermeden önce ne buyuruyordu? Alleme Ademel esmâe kullehâ:434 “Allah, Âdem’e bütün isimleri talim etti.” yani Âdem secde edilmeye layık hali Allah’ın, isimlerini ona talim ettirmesinden aldı. Bu zamanda da durum aynıdır; Allah, isimleri talim ettiriyor. Peygamberleriyle, resulleriyle, nebileriyle talim ettirdiği gibi onların varisleriyle kıyamete kadar da bu isimleri talim ettirir. Zaten Mürşid-i kâmile tabi olmak bunun içindir. İnsanı meleklerin secde ettiği varlık haline getiren de bu talimdir.
Bundan sonra ne denmişti ayeti kerimede? -Allah, iblise soruyor; “ben sana emretmişken neden secde etmedin?” Allah bize öğretiyor. -İblis; “Ben ondan daha hayırlıyım, beni ateşten onu çamurdan yarattın”435 dedi. İblis, Âdem’in zahiri tarafına baktı.
Başka bir ayeti kerimede Allah; Fe izâ sevveytuhu ve nefahtu fîhi min rûhî fe kaû lehu sâcidîn436 buyurmuştu. “Ben ona ruhumdan nefhettiğim zaman ona secde edin.” Secde, Allah’ın nefhettiği ruha imiş; yani esmasıyla tecelli ettiği ruhaymış. Dolayısıyla secde kimeymiş? -Allah’ın zatına, esmasına ve sıfatlarınaymış. Zatının, sıfatlarının tecellisineymiş. Allah sana “nefhettiğim ruh ol” diyor. Esmanın talim edilmesi, öğrenilmesi zaten bunun içindir.
Allah ayet-i kerimede İblis için buyurdu ki; “in oradan! Orası senin kibirleneceğin yer değildir.” İblis; “ya rabbi insanların tekrar dirileceği güne kadar bana mühlet ver.” dedi. Allah da “sana mühleti verdim, sen mühlet verilenlerdensin.”437 İblis dedi ki; “Senin sıratı müstakimin üzerinde oturacağım. Gelenlerin; (o sıratı müstakimde yürüyenlerin) önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından gelip onları şaşırtacağım. (Onları kendime bağlayacağım) Ve sen onların çoğunu şükreder bulmayacaksın.”438Allah öğretiyor; İblise tabi olanlar, uyanlar, iblisin şaşırttığı kimseler şükretmeyenlerdir. Allah’a itiraz edenler, halinden razı olmayanlar, Allah’ın muamelesinden razı olmayanlar, Allah’ın işini beğenmeyenlerdir. ‘Şu niye böyle, bu niye şöyle’ deyip Allah’a itiraz edenlerdir. Bunlar, iblise tabi olmuş, iblisin kendisine bağladığı kimselerdir.
İblis; “çoğunu şükreder bulmayacaksın” dedi. Allah ona cevap olarak ne dedi? “Git, kim sana uyarsa, tabi olursa seninle beraber hepinizi cehenneme dolduracağım.”439 Yani seninle beraber şükretmeyenleri cehenneme dolduracağım, buyurdu.
Arkadaşlar dikkat ettiyse bütün feryadımız budur; Allah’a itiraz etmeyelim, Allah’ın muamelesine itiraz etmeyelim, şükreden bir kul olalım. O zaman biri şükretmiyorsa demek ki Allah’a karşı samimi değilmiş. Allah’a karşı samimi olmayanlar şeytana uyar; şükreden bir kul değil, nankör bir kul olurlar. Allah nimeti her zaman ihsan ediyor, ikram ediyor, bir kez nimeti vermeyince ya da biraz hasta olunca sıkıntıya düşünce kişi ne yapıyor? Başlıyor isyan etmeye; “niye bu böyle oldu” deyip Allah’a isyan ediyor, itiraz ediyor. Bu, Allah’a karşı ihlaslı olmamaktır, kul olmayı, imtihanı kabul etmemektir.
Allah’ın ilk emri; “oku” idi. Onun için Allah’ın Kıyamet Günü bizi hesaba çekeceği ilk soru da buradan olsa gerektir. İlk emri oku olunca herhalde ilk hesaba çekeceği soru da; “okudun mu” olacaktır. “Okudun mu, benim adıma okudun mu, yaratan rabbin adına okudun mu, seni muhabbetten yaratan rabbinin adına okudun mu, sana muamele ederken seni sevdiğim için muamele ettiğimi okudun mu, anladın mı?” “İkra ve rabbukel ekrem.”440 “Seni mükerrem kıldığımı okudun mu, seni âlemlere takdim ettiğimi, şereflendirdiğimi okudun mu, kıymetini, değerini, şerefini benden aldığını okudun mu, anladın mı?” Eğer biri bu soruya cevap olarak; “okumadım” derse zaten kaybetmiştir. Diğer sorulara gerek de yoktur; çünkü okumamış, okumaya tenezzül etmemiş.
Onun için “ikra” demek; yaratan rabbinin adına, Allah ile okumak demektir. Allah’ın esmasını okumak demektir, ismini okumak demektir. Nerde okuyacak? -Kendinde, kendi üzerinde Allah’ın esmasını görerek okuyacak, anlayacak, tadacak ve Allah’ın kendisini mükerrem kıldığını, ikrama nail ettiğini görecek. Şerefini, kıymetini, değerini anlayacak.
Ekrem demek; kıymetli, şerefli, değerli demektir. Allah, insanı mükerrem kıldığını, “kerremna beni Adem”441 bizatihi kendi beyan etmiştir. Onun için ayeti kerimede buyuruyordu; “yerde, gökte, ikisi arasında ne varsa hepsini insana müsahhar kıldık.”442 Müsahhar demek bir anlamıyla da (sağir; küçük demektir) cümle mevcudatı onun önünde küçülttük demektir. Onun hizmetine, onun emrine verdik, demektir; ama insan yer ile gök arasındaki herhangi bir şeye karşı küçülürse, ona müsahhar olursa, onun peşinden koşarsa, derdi onu kazanmak olursa bu da; Allah’ın kendisine verdiği şerefi, kıymeti, değeri anlayamadı, takdir edemedi ve onu kaybetti, demektir.
Onun için kim neyin peşinden koşarsa onu bulabilir. Kıymeti, değeri, şerefi de ona göredir. Eğer biri, fani olan dünyadaki şeylerin peşinden koşarsa ahirete giderken hiçbir şeyi beraberinde götüremez ve kıymetini, değerini, şerefini burada bırakır. Ahirete de kıymetsiz, değersiz ve şerefsiz olarak gider ama kıymetini, değerini şerefini Allah’tan almışsa, hedefi Allah’ın rızası, ebedi hayatsa, Allah’ın rızası peşinde koşmuşsa Allah zatıyla, sıfatıyla onu şereflendirir, onu bu dünyada şereflendirir ve kim Allah’ın huzuruna nasıl giderse huzura da öyle alınır.
Allah’ın isimleri onda ne kadar tecelli etmiş, nasıl tecelli etmişse o hal ile Allah’ın huzuruna çıkar. İşte Mürşid-i kâmile tabi olmak demek bu isimleri almak, almak için ona uymak demektir. Onunla beraber bu isimleri almaya çalışmak demektir. Almaya çalışırken o sadece biraz çaba gayret sarf eder. Allah Ekrem’dir onu ekrem yapar. Onu ekrem kılarak ikramda bulunur.
Allah’ın “Ekrem” ismi zatidir, zatına ait isimdir. “Kerim” ismi ise sıfatlarına ait isimdir. Allah Ekrem’dir ikram eder. Yaratır ikram eder, ikram edeceğini yaratır. Aynı şekilde bu ismi kuluna ikram eder.
Bu isme nail olmak isteyen kulun ne yapması gerekir?
Allah’ın ona ikram ettiklerini ikram etmeye çalışması gerekir. Bu yetmez, çünkü ikram ederse Allah’ın Kerim ismini alır. Bu yüzden ikram etmeyi ikram etmesi lazım ki ekrem olsun. Bu da bir varis-i nebi ile talim gerektirir. Öyle ki ikram etmekle kerim ismini aldığı gibi nihayetinde keremliğiyle de Ekrem ismini alabilsin.
Allah hepimizi Ekrem isminin tecellisine nail olanlardan eylesin! Hepimizi ekrem olanlardan, kerim olanlardan eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
