close

EL MALİK

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber, Allah’ın El Esmau’l Husna’sını anlamaya çalışıyorduk. Allah’ın sıfatlarını, isimlerini anlamadan Allah’ı tanımak hiç kimse için mümkün değildir. Onun için Allah’ın sıfatlarını, isimlerini Kur’an’a göre (Kur’an’daki isimlerine göre) anlamaya, tanımaya çalışıyorduk. Kur’an’ın ilk suresi, hem resmi sıralamaya göre hem de nüzul sırasına göre Fatiha Suresi’dir. Fatiha Suresi tam olarak inmiş ilk suredir. Biz de Allah’ın isimlerine oradan başladık. Hep beraber önce Allah’ın zat ismini; yani Allah ismini, sonra Rab ismini, Rahman ismini ve Rahim ismini anlamaya çalıştık.

İnşallah şimdi de Allah’ın Malik ismini, “maliki yevmiddin” ismini anlamaya çalışacağız. Nasıl ki Fatiha Kur’an’ın özü, özeti, anası, kapısıysa, bütün bu manaları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Fatiha için beyan etmiştir. Aynı şekilde Allah’ın Fatiha’daki isimleri de Esmau’l Husna’nın anasıdır, kapısıdır, özetidir, özüdür; yani zat ismi olan Allah ismi, Rahman ismi, Rahim ismi, Rab ismi, Malik ismi bütün esmanın anasıdır, özüdür. Esmau’l Husna’daki bütün isimler Fatiha’daki bu isimlerin etrafında döner, bu isimlere dâhil olur; yani çıkış noktası bu isimlerdir. Dolayısıyla bütün Esmau’l Husna Fatiha’daki isimlere dâhil olur.

Mesela Allah kerim’dir; ikram eder, ikramı sonsuzdur, “Ekrem-el Ekremin”dir. Bu isim hangi isme dâhil olur? -Allah’ın malik ismine... Mülkün sahibi odur, maliki odur, mülkünden ikram eder. Allah kerimdir, manevi olarak ikram eder. Hangi ismiyle ikram eder? -Rab ismiyle. Neyden dolayı ikram eder? -Rahman ve rahim oluşundan dolayı... Neden? -Çünkü seviyor, çünkü o Allah’tır. Kerim ismi böylece bütün isimlere dâhil oldu.

Esmau’l Husna’daki bütün isimler istisnasız bu şekilde Fatiha’daki isimlere dâhil olur. Nasıl ki Fatiha Suresi Kur’an’ın özüyse, Fatiha’daki isimler de El Esmau’l Husna’nın öylesine özetidir, özüdür, anasıdır; yani hepsi oradan doğar.

Önce Allah’ın malik ismiyle ilgili ayetleri kısaca anlamaya çalışalım. Allah’ın malik ismi Kur’an’da iki yerde geçer; Biri Fatiha’da “maliki yevmiddin” Biri de Âli İmrân Suresi 26. Ayet’te geçer; “mülkün maliki” Kısaca ayetleri okuyayım sonra devam edelim inşallah!

“Maliki yevmiddin” Fatiha’da geçiyordu zaten. Bir de Âli İmrân Suresi’nde; Kulillâhumme mâlikel mülki: “De ki: Allah’ım! Sen mülkün malikisin.” Tû’til mulke men teşâu: “Mülkü dilediğine verirsin.” Ve tenziul mulke mimmen teşâu: “Mülkü de dilediğinden çekip alırsın.” Ve tuizzu men teşâu: “Dilediğini izzet sahibi yaparsın (aziz edersin).” Ve tuzillu men teşâu: “Dilediğini zillete düşürürsün (zelil edersin).” Bi yedikel hayr: “Hâyr senin elindedir.” İnneke alâ kulli şey’in kadîr:364 “Sen her şeye kadirsin.”

Ve mâ kaderûllâhe hakka kadrihî: “Onlar Allah’ın hakkını hakkıyla takdir edemediler.” Vel ardu cemîan kâbdatuhu yevmel kıyâmeti: “Kıyamet Günü yeryüzünün bütünü onun kabzasında olacak, (kudret elinde olacak).” Ves semâvâtu matviyyâtun: “Gökler de onun kudretiyle dürülmüş bir şekilde” Bi yemînihi: “Onun sağ elinde bulunacak.” Subhânehu ve te’âlâ ammâ yuşrikûn:365 “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir.” Yani hem yeryüzü hem de gökler, semavatlar, onun kudret elindedir. Dürülmüş olarak, küçücük olarak…

Bütün mülkün Allah’a ait olduğunu kabul etmeyen bunu böyle anlamayan, kendini Allah’ın kudretinin içinde hissetmeyen, tatmayan Allah’ın hakkını takdir edememiş ve Allah’a hakkını teslim etmemiş demektir.

Em hasibellezînecterahûs seyyiâti en nec’alehum kellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti sevâen mahyâhum ve memâtuhum, sâe mâ yahkumûn:366 “Yoksa o kötülükleri yapan (kötülükleri tekrar tekrar yapıp duran) kimseler, iman edip salih amel işleyenlerle onları bir tutacağımızı mı zannettiler? Hayatlarında ve ölümlerinde (onlara aynı muameleyi yapacağımızı mı zannettiler? Eğer böyle zannetmişlerse) onlar ne kötü hüküm vermiştir!” İman edip salih amel işleyenler imanlarına karşılık, amellerine karşılık Allah’tan cenneti istiyor. Birinin imanı yok, salih ameli yok, buna karşılık o da cenneti istiyorsa; “Allah bizi bir tutsun. Onlara neyi ikram etmişse bize de onu ikram etsin” diyorsa, Allah “bu ne kötü hükümdür” dedi. Bu, Allah’ın hakkını takdir edememektir.

Bir insana bile biri iyilikte bulunur biri de kötülükte bulunursa aynı muameleyi o iki insana yapar mı? -Yapmaz. Bir baba, çocuklarından biri itaatkâr, biri isyankâr olursa onlara aynı muameleyi yapar mı? -Yapmaz. Kendisi böyle yapmazken Allah’ın böyle yapmasını beklemek haksızlıktır, takdirsizliktir! Kişi, “Allah iyilik yapan, iman edip salih amel işleyenle kötülük yapanları bir tutsun” diyorsa Allah’ın hakkını takdir edemedi demektir.

E fe hasibtum ennemâ halaknâkum abesen ve ennekum ileynâ lâ turceûn:367 “Yoksa siz bizim sizi boş yere yarattığımızı mı zannettiniz (öyle mi düşünüyorsunuz) bize döndürülmeyeceğinizi, huzurumuza gelmeyeceğinizi mi düşünüyorsunuz (Öyle mi zannediyorsunuz)?” Fe teâlallâhul melikul hakku, lâ ilâhe illâ huve, rabbul arşil kerîm:368 “Allah yüceler yücesidir (mülkün sahibidir) mülk onun hakkıdır, ondan başka ilah yoktur. (Sadece o vardır) ve o, kerim olan arşın rabbidir.” Arş bütün varlığı, bütün kâinatı kaplamıştır ve Allah arşın rabbidir; yani Allah bütün varlığa, kâinata Rab ismiyle muamele eder demektir. Kuluna nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, varlığa nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun; o varlığın, o kulun kemalatı onunladır. Allah, o kemale ersin diye muamelede bulunmuştur. Muamele de nerden gelirse gelsin o da arşın rabbindendir. Eğer biri bunu böyle anlamadıysa Allah hakkında su-i zanda bulunur. Sebebi görür, sebebin sahibini görmez.

Ve lillâhi mulkus semâvâti vel ardı ve mâ beynehumâ ve ileyhil masîr:369 “Semavatın, arzın mülkü ve ikisinin arasında her ne varsa Allah’a aittir ve dönüş onadır.” Hiç kimse kendini ne gökte ne yerde ne de ikisi arasında bir şeye sahip görsün. Kendine mülk olarak görmesin; çünkü hepsinin sahibi Allah’tır. Dönüş onadır, hesap ona verilir diyor. Ve lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard:370 “Yerde gökte ikisi arasında ne varsa hepsi Allah’a aittir.”

Li yecziyellezîne esâû bimâ amilû: “(Allah, insanı dünyaya gönderip insanı mülkünde imtihana tabi tutuyor.) Kim mülkünde (yanlış yaparsa, günah işlerse) kötülük yaparsa Allah onları cezalandıracak.” Ve yeczîyellezîne ahsenû bil husnâ:371 “Kim de güzellik yaparsa ona en güzeliyle bir karşılık vardır.” Güzel yapana güzelliğine karşılık en güzeli vardır. “Bilhusna” Esmau’l Husna vardır. Yani “Allah onu Esmau’l Husna’sıyla güzelleştirir, şereflendirir kendine yakın eder” dedi.

Kıyamet Günü; Allah’ın, insanları dirilttiği gün bütün insanlar diz üstü yere çökmüş bir vaziyettedir ve o gün Allah tecelli etmiştir. Ayeti kerimede buyurdu ki; “O gün yeryüzü Allah’ın nuruyla aydınlanır.”372 Güneş yok, yeryüzü Allah’ın nuruyla aydınlanmış ve Allah soruyor; Li menil mulkul yevm: “Bugün mülk kimindir?” Hiç kimse konuşmaya güç yetiremez, cevap vermeye güç yetiremez. Cevabı Allah verir; Lillâhil vâhidil kahhâr:373 “Bugün mülk vahid ve kahhar olan Allah’ındır.” Vahid ve kahhar olan Allah! O gün herkes bilir ki kendisine ait hiçbir şey yokmuş. “Benimdir” dedikleri hepsi Allah’tan bir emanetmiş.

Vahid; sıfatlarında, isimlerinde, El Esmau’l Husna’sında bir olan demektir. Vahid ve Kahhar... Eğer biri Allah’ın mülkünde herhangi bir şeye sahip çıkmışsa, kendisini bile onun vahdaniyetinden, isimlerinden bir isme ortak koşmuşsa, kendini, nefsini, ilmini, aklını, malını, mevkisini veya başka birini, başka şeyleri Allah’a şirk koşmuşsa Allah onu kahreder. O gün onu ondan almıştır ve buna karşılık ceza olarak onun gideceği yer cehennemdir.

Onun için Allah’ı El Esmau’l Husna’sından tanımadan anlamak mümkün değildir. Kendimizi tanımamız mümkün değildir. Kulluk yapmamız, Allah’a âbd olmamız mümkün değildir. Önce Allah kendini nasıl tanıttıysa öyle tanıyoruz, tanımamız lazım. Allah bu isimlere karşılık kendisine nasıl halife olmamız gerektiğini, âbd olmamız gerektiğini, bu isimlere nasıl iman etmemiz gerektiğini beyan ediyor. Önce iman etmemiz gerekir, sonra bu isimlerin üzerimizde tecelli etmesi gerekir; yani Allah’ın isimlerine bürünmemiz gerekir, bu isimlerle hayatı yaşayıp bu isimlerin üzerimizde amele dönüşmesi, güzelliğe dönüşmesi gerekir. “Kim güzellik yaparsa Allah onu güzel yapar”374 buyurdu ayeti kerimede. Bu; güzellikle, güzelliğiyle mükâfatlandırır demektir. Bu; kul, Allah’ın hangi ismiyle güzellik yaparsa Allah o isimle onu güzelleştirir demektir.

Yani kim Allah’ın kullarına karşı merhametli davranırsa Allah onu rahim ismiyle güzelleştirir. Kulların sıkıntısına, musibetine karşılık sabrederse, tahammül ederse, affederse o sıkıntıyı muhabbetle karşılarsa Afuvv ismiyle, sebur fiiliyle, Hafız ismiyle, Tevvab ismiyle o kulu şereflendirir demektir. Allah ona ikram etmiş o da Allah’ın kullarına, mahlûkata ikram ederse Allah onu Kerim ismiyle Vehhab ismiyle şereflendirir, güzelleştirir demektir. Kul, Allah’ın isimleriyle güzelleşince Allah’ın sevgisine layık olur, Allah’a yakın olur, peygambere yakın olur, cennete yakın olur. Eğer bu isimlerden mahrum kalırsa kendini karanlıkta bırakmış olur. Kendini Allah’tan mahrum etmiş, kendini Allah’tan uzaklaştırmış olur. Eğer ibadeti ona bu hali vermiyorsa, kazandırmıyorsa, bu güzelliği ihsan ettirmiyorsa o ibadet yapmamıştır; ibadeti sadece taklit etmiştir.

Elbette ki böyle yapabilmek için önce Allah'ın Esmau’l Husna’sına iman etmek lazım. Yani Allah'ın isimlerini sevmek lazım. Allah’ın isimlerini sevmeyen aslında hiç kimse yoktur; çünkü Allah onu yaratırken zatıyla, sıfatıyla, Esmau’l Husna’sıyla ona tecelli etmiştir. O güzellik onda mevcut; ama kul gereğini yapmazsa, sevdiğini ortaya koymazsa ondan mahrum kalır. Kabul etmek ayrı şey, iman etmek ayrı şeydir. Biri güzelliği kabul eder ama onu sevmediyse ondan mahrum kalır.

Severse ne yapar? -Severse öyle olmaya çalışır; yani Allah'ın Esmau’l Husna’sıyla isimlenmeye çalışır, Allah’ın sıfatlarıyla sıfatlanmaya çalışır, mahlûkata da öyle muamele etmeye çalışır. Bir kimse bu hali kazanmak için çabasını, gayretini sarf etmiyorsa ya iman etmemiş ya da imanı amele dönüşmemiş demektir. Allah ayeti kerimede buyuruyordu ki; “(iman etmeyenler ya da) imanları kendilerine bir fayda vermeyenler…”375 İman etmiş, seviyor ama imanı amele dönüşmemiş, imanı kendisine fayda vermedi. Allah “ikisi de aynı kefededir” dedi.

Allah’ın isimlerini anlamaya, tanımaya çalışırken aynı zamanda Allah’ın bu isimleri üzerimizde nasıl tecelli etmesi gerekir onu anlamaya çalışmamız lazım; çünkü bize lazım olan, gerekli olan budur. Allah’a âbd olmayı anlayabilmek için, hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini anlayabilmek için Allah’ın o isminin üzerimizde nasıl tecelli etmesi gerektiğini anlamamız gerekir.

Önce Allah ismini anlamaya çalıştık. Bütün yönleriyle sevmek demekti, muhabbet demekti, aşk demekti. Sonra Allah’ın Rab ismini anlamaya çalıştık. Allah’ın terbiyesini, rububiyetini kabul etmek demekti, Allah’ın gösterdiği yolda yürümek demekti. Allah, vahyini indirmiş onunla terbiye olalım diye. Allah’ın bütünüyle vahyini kabul etmek demekti. Peygamberin örnekliğini, önderliğini kabul etmek demekti. Daha sonra Allah’ın Rahman ismini anlamaya çalıştık. Allah zatında rahmandır, dedik. Rahim ismini anlamaya çalışmıştık. “Rahmetim her şeyi kuşatmıştır, kaplamıştır”376 buyurdu. Bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o rahmetinin gereğidir, sevgisinin gereğidir, rabliğinin gereğidir dedik. Şimdi de Allah’ın Malik ismini anlamaya çalışıyoruz.

Ruh; Allah’ın nurudur, tecellisidir. Bütünüyle aşk ve muhabbettir. Hangi tarafa dönse, onu sever. Biz gönlümüzü hangi tarafa döndürürsek onu severiz; çünkü ruhta sevmekten başka bir şey yoktur. O aslında sahibine âşıktır, rabbine âşıktır, Allah’a âşıktır.

Mesela; bir şehirde biri yaşıyorsa oradaki insanlar neye kıymet değer veriyorsa o da onlarla beraber ona teveccüh eder, yönelir, onu sever; ama bir köydeki insan daha farklıdır. Oradakiler neye dönmüşse, neye kıymet değer veriyorsa o da onu sever. Misal; köydeki neyi sever? -Tarlayı sever, bağı sever, bahçeyi sever, hayvanları sever. Köyde yaşayan kişi de onu sever; yani gönül hangi tarafa dönerse döndüğü şeyi sever. Aynı şekilde bir topluluğun içinde biri yaşıyorsa o topluluk neye kıymet değer veriyor, neyi seviyorsa o da onlarla beraber oraya döner onu sever. Eğer onlar doğru yoldaysa o da onlarla beraber doğru yolda olur. Eğer onlar delalette ise, Allah’ın gazabına uğramışlarsa onlarla beraber o da gazaba uğrar, delalete düşer. Onlarla beraber dönmüş çünkü.

Allah gönlü döndürme işini tamamen bize bırakmıştır, bu tercih hakkını bize vermiştir. Unutmamak gerekir ki gönül bütünüyle aşktır, bütünüyle muhabbettir. Hangi tarafa dönerse, neye dönerse onu sever.

Eğer biri Allah’ı sevmek istiyorsa yapması gereken şey nedir?

Allah’a dönmek. “Allah çok çok tövbe edenleri, kendisine dönenleri sever”377 dedi. Kul, Allah’a dönünce onun gönlündeki muhabbet zaten Allah’a akıyor. O, Allah’a dönünce Allah onu seviyor. Dolayısıyla o, Allah’ı sever, Allah da onu sever; ama gönlünü Allah’tan başka tarafa çevirdiyse bu durumda ne olur? -Gönlünü nereye çevirmişse, neye çevirmişse onunla meşgul olmaya başlar, onu sevmeye, onu zikretmeye, onu istemeye başlar. Bu yüzden gönlümüzün kime dönük olduğuna, neye dönük olduğuna bakmamız lazım. “Neyi seviyoruz! Neyin peşinden koşuyoruz! Hedefimiz nedir! Gayemiz nedir! Bizim için en önemli şey nedir! Olmazsa olmaz olan nedir! Hayatı neyin peşinde koşarak yaşıyoruz” deyip ona bakmamız lazım.

Allah ayeti kerimede öyle buyuruyordu; “Kıyamet Günü mutlaka gelecektir. Herkes peşinde koştuğu şeyin karşılığını bulsun diye neredeyse onu (kendimden) gizleyeceğim.”378 Durum bu kadar vahim! Yani insanların peşinden koştuğu şey Allah’ın rızası değilse, ebedi hayatı değilse, Allah’ın dostluğu, cemali değilse, Hz. insan olmak değilse onun durumu çok kötü, çok vahim! Allah böyle bir kulun hesabını görmek bile istemiyor. “Neredeyse gizleyeceğim”in bir anlamı da budur.

Allah’ın İlah ismiyle isimlenmek demek; Allah’a dönüp Allah’a âşık olmak, Allah’ı sevmek, Allah için kullarını sevmek, mü’minleri sevmek demektir. Sonra bütün kullarını ve bütün mahlûkatı sevmek demektir. Eğer biri Allah’ın ilah ismiyle isimlenir, sıfatlanırsa sadece Allah’a âbd olur, âşık olur, aşk olur. Böyle her bir isim ruhtaki yerini aldıkça onun kulluğu, âbdiyeti kemale erer kâmil olur.

İnsan bütün kâinatın göz bebeğidir. Bu yüzden “Yerlerde, gökte, ikisi arasında ne varsa hepsini insanın hizmetine verdim”379 buyurdu. Peki, buna karşılık insandan ne istiyor? -İnsandan kendisine âbd olmasını istiyor. Öyle kulluğu, âbdiyeti, İslam’ı, dini basite indirip “namazımızı kılıyoruz, orucumuzu tutuyoruz, kimsenin hakkını yememeye çalışıyoruz, bizim işimiz tamamdır” demekle hiç kimse Allah’a âbd olmuş olmuyor.

Allah ne buyurdu ayeti kerimede; Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûni:380 “Ben cinleri ve insanları sadece bana âbd olsunlar diye yarattım” dedi. Yani yaratılışın gayesi Allah’a âbd olmaktır, Allah’ı sevmektir, onun rızasını istemektir, dostluğunu istemektir, cemalini istemektir, onun rızası peşinde koşmaktır. “Ben senin kulunum, sen benim rabbimsin” diyebilmektir, “sen benim her şeyimsin” diyebilmektir. Bir kul, Allah’a; “sen benden razı ol hiç kimse benden razı olmasın! Sen bana dost ol hiç kimsenin dostluğu bana lazım değildir! Sen beni sev hiç kimsenin sevgisi bana lazım değildir” diyebildiyse o kul artık Allah’a âbd olmuş bir kuldur.

Sonra hamd etmesi gerekir. El hamdu lillâhi rabbil âlemin:381 buyurdu. “Hamd, övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Hamd; övme, övülme demektir. Allah övülmeyi sever. Övülmek onun içindir, onun hakkıdır. Eğer bir kişi övülecekse, övülmeye layık olacaksa, daha doğrusu o övülmeden nasibini alacaksa o mutlaka Allah iledir, Allah’ın Esmau’l Husna’sıyladır.

Mesela; Allah’ın isimlerinden Kerim ismi onda tecelli etmişse; Allah ona Kerim ismini ikram etmiş, o artık kerimdir Allah’ın o isminden övülür. O isimden aslında övülen Allah’tır. Onun için bütün övgüler, bütün hamdler hepsi onun içindir, hepsi ona gider. Eğer bütün hamdler, bütün övgüler ona aitse bu; sadece Allah övülür demektir. Ve eğer biri onu beğenmediyse, hesaba çektiyse, “ona; neden, niçin, nasıl böyle yaptın, niye yaptın” diye gönlünden bir şey geçirirse o övenlerden değildir. Bunu söyleyen, Allah’ın hakkını takdir edememiş, anlayamamış, tanıyamamış demektir. Tanıyana kadar Allah ona mühlet verir. Cehaleti mazeret olur; ama tanımaya çalışmıyorsa, tanımak için hiç çaba, gayret sarf etmiyorsa bu mazeret değildir.

Allah onlar için ne buyurdu; “onlar hayvan gibidir. Hatta hayvandan daha aşağıdır,”382 “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan insanlardır”383 buyurdu. Eğer biri aklını kullanmıyorsa, öğrenmeye çalışmıyorsa, anlamaya çalışmıyorsa “o hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağıdır” buyurdu; çünkü Allah ona kendinden şeref vermiş, onu kendine halife kılmış, zatıyla sıfatlarıyla ona tecelli etmiştir. O bu özelliği kemale erdirmeye çalışmıyorsa, bu isimlerle kâmil insan, Hz. insan olmaya çalışmıyorsa; yaratılışın gayesini anlamamış, âbd olmak nedir daha onu anlamamıştır.

Sonra Allah’ın Rab isminin tecellisi gelir. Fatiha’daki “El hamdu lillâhi rabbil âlemin.”384 Rab ismi; mürebbi demek, terbiye eden demek, yolu gösteren demektir. Kişinin kâmil insan, Hz. insan olması için bütün imkânları ona tanıyan, bütün vesileleri onun için yaratan demektir. Nasıl ki bir tohum yere düştüğünde büyümesi için ona su, güneş ve topraktaki mineraller lazımsa Allah da onu temin edip onu çatlatıp büyütüyorsa yahut o bir ağaçsa; büyüyüp meyve veriyorsa işte o meyve verince kemale ermiş demektir. Meyve vermeyene kadar o kemale ermemiş, onun kemâlatı olmamıştır. İnsan da böyledir.

Allah onu yeryüzüne tıpkı bir tohum gibi göndermiş ama bir çekirdekte bir ağaç nasıl gizliyse Allah da ona öyle tecelli etmiştir. Bütün esmanın üzerinde açılması için ona bütün imkânları tanır ki; o esma onun üzerinde açılsın, açığa çıksın tecelli etsin. Kamil insan, Hz. insan olsun.

Hayatı yaşarken Allah bu imkânı ona sonuna kadar tanır. Başına ne gelirse gelsin, ister nimet olsun, ister musibet olsun hepsi bunun içindir. Onun kâmil insan, Hz. insan olması içindir; ama o bunu anlamadıysa Allah’a itiraz eder, Allah’ın işini beğenmez kendine göre fikir yürütür, kendine göre fikir beyan eder. Böyle bir kişi; rabbini tanımamış, kendini tanımamış, hayatı anlamamış, imtihanın da farkında değildir.

Allah rabdir, muameleyi öyle yapar. Dolayısıyla peygamberleri de kitapları da kulu terbiye için göndermiştir. Bir mürebbi gibi kemale ermesi için onu büyütür. Her andaki muamelesi âlemlerin rabbi olarak yaptığı muameledir.

Peki, neden?

Çünkü Allah’ın Rab ismi geriye dönük olarak Allah’ın ilah ismine, Allah ismine dâhil olur ve bu, o kulu sevdiği için kemale ermesini istiyor demektir. Allah, muameleyi nasıl yaparsa yapsın o mutlaka onun sevgisinin eseridir, muhabbetinin sonucudur. Kul daha çok sevgiye layık olsun diyedir. Çünkü kul kemale erdikçe Allah’ın yakınlığına, sevgisine layık olur.

İnsan, Allah’ın Rab ismiyle nasıl isimlenir, sonsuz bir deryadan bir damla misali, bir gölge misali nasıl nasibini alır?

Önce Allah’ın mürebbiliğini, rabliğini kabul ederse, Allah’ın terbiyesine girer, onunla terbiye olursa Allah’ın rabliğinden nasibini almış olur. Bu ismin onun üzerinde tecelli edebilmesi için onun da önce ev halkına bu isimle muamele etmesi, onlara mürebbi olması, onları Allah’a davet etmesi, vahyine davet etmesi lazımdır. Peygamberine davet etmesi, onlara peygamberi örnek olarak göstermesi, Kur’an’ın ayetleriyle onları terbiye etmesi lazımdır. İşte o zaman Allah’ın Rab ismi onda tecelli eder. İnsan gücünün yettiği kadarıyla ve ulaşabildiği her yere bu muameleyi yapmaya çalışıyorsa; Allah’ın ayetleriyle, peygamberin sünnetiyle ne kadar muamele ediyorsa Allah’ın Rab ismi de onda o kadar tecelli etmiş demektir. Yapabildiği kadarıyla…

Sonra Allah’ın Rahman ismi gelir. Allah zatında rahmandır. “Er rahmânir rahîm”385 Rahman ve rahimi Allah birden zikretti. Rahim ismi Allah’ın Rahman ismine dâhil oldu. “Rahmanir rahim” onun rahim olarak muamele etmesi onun rahman oluşundan dolayıdır. O zaman iki ismi beraber anlıyoruz. O zatında rahman olduğu için rahmetini saçıyor, rahmetiyle muamele ediyor. Allah seviyor ve sevdiği için kula rabliğini gösteriyor, terbiye ediyor, sevgisine layık hale getiriyor. Yine bütün bunları yaparken kulunun acziyetinden dolayı, zayıflığından dolayı bir de ona rahmetiyle muamele ediyor. Kul tekrar tekrar yanlış yaptığı halde ona ceza vermiyor; çünkü rahmeti tecelli etmiştir. Rahmeti rabliğinin bir de ilahlığının sonucudur, tecellisidir.

Bir kulda da Allah’ın Rahman ve Rahim isminin tecelli edebilmesi için onun nasıl olması lazım?

Önce Allah’ın rahmetini görmesi lazım. Rabbinin, ilahının, Allah’ının rahman ve rahim olduğunu görüp buna iman etmesi lazım. Tekrar tekrar yanlış yaptığı halde, isyan ettiği halde, yanlışa düştüğü halde ona ceza vermeyip affettiğini görüp onun Rahman ismini, Rahim ismini sevmesi lazım. Eğer sevdiyse o isim onda tecelli eder, onun duası olur. O da önce ev halkına karşı, sonra bütün insanlara, mahlûkata karşı rahim olur, rahmetle muamele eder. Gerçek olan rahmetle muamele, Allah’ın rahmetiyle muamele etmektir. Kendi kendine “ben seviyorum, ben acıyorum, ben rahmet ediyorum, ben onlara merhametimden dolayı böyle yapıyorum” demek rahman olmak, rahim olmak değildir. Allah rahmetiyle nasıl muamele ediyorsa öyle olmamız gerekir.

Kulun, rahmetle muamelesi nasıldır?

Önce ev halkının ateşten korunmasıdır. Allah’ın buyurduğu üzere; “yakıtı taşlar ve insanlar olan cehennemin ateşinden kendinizi ve ehlinizi koruyun.”386 Rahmetle muamele böyle yapılır. Kişinin önce onları ateşten koruması gerekir. Önce onları cennete davet etmesi, Allah’a davet etmesi lazım ki o gerçekten Allah’ın rahim ismiyle isimlenmiş olup rahmetle muamele etmiş olsun. Eğer kişi mahlûkata rahmetle muamele edecekse zannettiği gibi, nefsinin zehirli sevgisiyle değil, Allah’ın gönlüne tecelli ettiği Rahim isminin rahmetiyle muamele etmelidir.

Peki, Allah’ın Malik ismi birinde nasıl tecelli eder, nasıl tecelli etmelidir?

Allah ayeti kerimede; “yerde, gökte, ikisi arasında ne varsa bütün mülk Allah’a aittir”387 buyurdu. O zaman önce mülkü Allah’a teslim etmek lazım, her ne varsa. İnsan da buna dâhildir. İnsan da Allah’ın mülküdür. Onun için hiç kimse Allah’ın mülkünden çıkamaz, Allah’a mülk olmaktan çıkamaz. Bir kişi eğer Allah’ı unuttuysa, Allah’ın mülkü olduğunu unuttuysa, Allah’ın mülkünde olduğunu unuttuysa o kişi kendini kandırmıştır. O sadece sarhoştur. Kendisini sarhoş eden her neyse ona bakmalıdır.

Neyi içiyor?

İnsanı sarhoş eden sadece içki değildir. İçki sadece örnektir. Onun için Allah içkiler arasından sadece bir tanesini zikretti; “hâmr”388 (şarap) dedi. Diğer içkileri zikretmedi bile. Aslında zikrettiği şarap değildir, zikrettiği sarhoşluktur. “Sarhoş olma” dedi, “seni sarhoş eden şeyden uzak dur” dedi. “Seni rabbinin huzurundan ayıran, huzura çıktığında bile ne söylediğini bilmeyecek hale sokan her ne ise ondan uzak dur” dedi. “Eğer sarhoş olursan aklın başına gelinceye kadar yanıma gelme, huzuruma çıkma, benimle konuşma” dedi. Onun için de “sarhoşken ne söylediğinizi bilinceye kadar namaz kılmayın”389 diye emretti.

Bakacağız bizi sarhoş eden nedir, mal mıdır, mevki midir, dünya mıdır! Yoksa eş midir, çocuk mudur! Her ne ki bizi sarhoş ediyorsa, her ne ki bizi Allah’tan gaflete düşürüyorsa, Allah’tan ayırıp bizi Allah’ın huzurundan uzaklaştırıyorsa o bizim Allah ile aramıza giren perdemizdir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “ben benden sonra ümmetimin puta tapmasına ihtimal vermiyorum ama onların dünyaya tapmasından endişe ediyorum”390

Neye taptıksa, neyi sevdikse bizi sarhoş eden o taptığımızın, sevdiğimizin sarhoşluğudur. Sevgi sarhoşluğu… Ne kadar seversek sevelim, neyi seversek sevelim Allah’tan başka sevdiğimiz her şey yok olur. Allah öyle buyurdu; “her şey yok olucudur. Baki olan, rabbinin veçhidir”391 dedi. Eğer seveceksek, sevmemiz gereken baki olan; rabbimizin veçhidir, rabbimizin cemalidir. Bundan başka bir şeyle sarhoş oluyorsak o bizi Allah’tan sadece uzaklaştırır.

Mevlana bir gemi örneği veriyordu; “su eğer geminin içinde olursa gemiyi batırır; ama su geminin altında olursa, gemi de suyun üzerinde olursa gemiyi taşır.”392 Dünyadaki bütün servetler, bütün mallar, mevkiler hepsi böyledir. İnsanın onu gönlüne almaması gerekir. Gönlüne alırsa, onu severse onu batırır; ama onu kullanırsa, ayağının altına alırsa onu taşır.

Mülkün sahibi Allah’tır, “Malik-ul Mülk” Allah’tır, “Malik-i yevmiddin” Allah’tır. Dünyanın da ahiretin de sahibi Allah’tır. Dünyayı istiyorsan Allah ile olman lazım, ahireti istiyorsan Allah ile olman lazım. Eğer dünyanın peşinden kendi kafana göre koşarsan ona yetişemezsin. Ahiretin peşinden kafana göre koşarsan ona da varamazsın, onu da kazanamazsın. Mülkün gerçek sahibi Allah’tır; çünkü o yaratmış. Eğer mülkün gerçek sahibi Allah’sa, eğer buna iman etmişsek, Allah’ın malik olduğuna iman etmişsek bu durumda mülkünde onun sözü geçmiyorsa onu malik olarak kabul edemedik demektir. Mülkün sahibi oysa mülkünde onun sözünün geçmesi lazım, onun emrinin geçmesi lazım. Yoksa onu mülkün sahibi olarak kabul etmiş olmuyoruz.

Eğer bizim sahibimiz Allah’sa, bizim malikimiz Allah’sa bu durumda onun bizim üzerimizde; gönlümüzde, aklımızda, irademizde, gözümüzde, kulağımızda, elimizde, ayağımızda onun hükmünün geçerli olması gerekir. Onun sözünün geçerli olması gerekir. Yoksa onu malik olarak kabul edemedik demektir. Allah’ın isimlerine iman etmek öyle basit bir şey değildir.

Fatiha’daki bu esmalar aynı zamanda bütün esmanın özü, özetiydi. Bunları doğru anlarsak o diğer isimler de rahatlıkla buraya dâhil olur, rahatlıkla onları da anlarız. Kısaca diğer esmalar bu esmaların tefsiridir.

Allah maliktir, “Malik-ul mülk”tür, “Maliki yevmiddin”dir. Mülkünde hükmeden odur, mülkünde hükmü geçen, geçerli olan odur.

Bakacağız Allah’ın malik ismi bizde tecelli etmiş mi etmemiş mi ya da ne kadar tecelli etmiş?

Önce Allah’ın malikliğini kabul etmiş miyiz etmemiş miyiz, ona bakmamız lazım. Başta bizim onun malikliğini kabul etmemiz lazım ki sonra bu isim bizde tecelli etsin, bu isimle hayatı yaşayabilelim. Eğer Allah malik olarak gönlümüze tecelli etmişse, Allah’ın bu ismine iman etmişsek o zaman Allah’ın malikliğini seviyoruz demektir. Allah’ı sahibimiz olarak seviyoruz demektir. Çünkü Allah önce ruhumuzun sahibidir. “Nefahtu fîhi min rûhî”393 Bize kendi ruhundan nefhetmiş, ruhumuzun sahibidir. Aynı zamanda ruhumuz onun maşukudur. Eğer ruhumuzun varlığını tatmıyorsak, onun aşkını, muhabbetini tatmıyorsak, tadamıyorsak bir sorun var demektir. Bu, hakikatimizi ona ait görememişiz demektir. Ne kadar tadıyorsak o kadar ait görmüşüz ve onun ruhumuz üzerindeki malikliğini o kadar kabul etmişiz demektir.

Bakacağız Allah gönlümüze malik midir?

Eğer gönlümüz onun zikriyle mutmain oluyorsa, onunla olunca huzuru buluyorsak gönlümüz onun sevgisiyle, yakınlığıyla, onun emrettiğini yapmakla mutmain oluyorsa Allah gönlümüze malik olmuş demektir.

Bakacağız, Allah aklımıza malik midir?

Eğer düşüncemiz, fikrimiz Allah ise, aklımızı onun vahyiyle nurlandırıyorsak, gönlümüzü onun vahyiyle nurlandırıyorsak, tefekkürümüz Allah ise, hesabımız ebedi hayat ise Allah’ın rızasıysa onun için düşünüyor, tefekkür ediyor, çaba gayret sarf ediyorsak, Allah yolunda koşuyor koşturuyorsak aklımız Allah’ın Malik isminin tecellisine mazhar olmuş demektir.

Bakacağız, Allah vücudumuza malik midir?

Gözümüze bakacağız, Allah eğer zahiri olarak tecelli etmişse bu durumda gözümüz neye bakarsa baksın mülkün sahibini görmelidir, anlamalıdır. Böyle bir göz hiçbir şeye “bu benimdir” diye bakamaz, “bana aittir” diye bakamaz. Allah ile bakar, Allah’a göre bakar, aklı da Allah’a göre anlar. Dolayısıyla dili konuşurken Allah’a göre konuşur. Eli, ayağı, gözü, kulağı, bütün azaları Allah’a ait olur.

Kulda Malik isminin tecellisi kemalata erince kul nasıl olur?

“Kul, Allah ile görür, Allah ile işitir, Allah ile bilir, Allah ile tutar, Allah ile yürür”394 buyrulmuştur. Kul böyle olduysa Allah’ın mülkü olmuştur, Allah ona malik olmuştur. Böyle bir kul; Allah’ın malikliği üzerinde tecelli etmiş Allah’a mülk olmuş bir kuldur.

Bu isim onda tecelli ettiğinde mahlûkata, Allah’ın kullarına nasıl muamele eder?

Onlara bakarken bağımsız bir varlık olarak onları görmez, hepsini Allah’a ait olarak görür. Bütün canlıları Allah’ın yeryüzündeki misafirleri olarak görür, muameleyi ona göre yapar. Misafire karşı nasıl edepli olunması gerekiyorsa onlara karşı öyle edepli olur. Hiçbir şeye “benimdir” demez, “bana aittir” demez, “benden dolayıdır” demez.

Allah Kur’an’da peygamberleri, nebileri, resulleri, salih kulları, velileri örnek olarak gösterir. Allah’ın İlahlığını kabul etmeyen, rabliğini kabul etmeyen, rahmanlığını kabul etmeyen, malikliğini kabul etmeyenleri de bize ibret olarak tanıtır, onlardan örnekler verir, bize örnek olsun diye. “De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah’ım! Sen mülkü dilediğine verirsin. Dilediğinden de mülkü çeker alırsın. Dilediğini aziz edersin, dilediğini zelil edersin. Hayır, senin elindedir. Şüphesiz sen her şeye hakkıyla gücü yetensin.”395 Eğer biri bunu söyleyemediyse Allah’ın Malik isminde Allah’a şirk koşuyor demektir.

Şirk koşmayı Allah üç örnekle Kur’an’da beyan etmiştir; İblisin şirk koşması, Firavun’un şirk koşması ve Karun’un şirk koşması.

Allah iblise; “iki elimle yarattığıma seni secde etmekten men eden şey nedir?”396 Diye sorduğunda iblisin cevabı; Ene hayrun minhu: “Ben ondan daha hayırlıyım” olmuştur. Kıyas yaptı, neye göre kıyas yaptı? -Madenine göre; çünkü “beni ateşten yarattın, onu topraktan yarattın”397 deyip zahiri tarafı kıyasladı. Oysaki hayırlı olmak, güzel olmak Allah’ın Esmau’l Husna’sı ile idi. Bu durumda iblis ne yaptı? -Kendini kendine ait gördü. Sanki kendisi kendini ateşten yaratmış Âdem de kendini topraktan yaratmış gibi. Oysaki ikisini de Allah yaratmıştı. Kimin daha hayırlı olduğunu, kimin secdeye daha layık olduğunu en iyi bilen o değil miydi! Eğer Allah’ın malikliğini kabul etseydi itiraz etmezdi.

Firavun da aynı şekilde kavminin karşısına çıkıp kavmine Eleyse li mülkümü:398 “Bu mülk benim değil mi? (Mısır benim değil mi, bu Nil Nehri benim değil mi?)” dedi. Allah’a ait olan mülkü kendine izafe etti. Dolayısıyla onlara; “ben sizin e‘âla olan rabbinizim”399 dedi. Bir yerde Allah’ın bir esmasında ayak kayarsa o kişi şirk çukuruna yuvarlanır, rablik iddia eder. Sonra kendi ev halkı üzerinde, gücünün yettiği kadarıyla insanlar üzerinde rablik iddia etmeye başlar. “Benim istediğim gibi olun” der. “Ben nasıl olmanızı istiyorsam sizin de öyle olmanız gerekir” der. “Eğitimi şöyle yapmanız, şöyle öğrenmeniz lazım, şöyle kazanmanız, şöyle harcamanız, şöyle giyinmeniz lazım” deyip ilahlık iddiasında bulunur. Yani rabliğini ilan eder; ama aslında hakikatte hiçbir şeye sahip olmadığını da biliyordur. İblis kendini Allah’a ait görmedi, Firavun da o saltanatını Allah’a ait görmedi.

Bir de Karun’un kendini Allah’a ait görmemesi var. Karun, Hz. Musa’nın amca çocuğudur; ama o kadar mal sahibidir ki Allah onun servetini anlatırken “Güçlü bir cemaat onun hazinelerinin anahtarlarını taşıyordu”400 dedi. O kadar zengin biri; lakin Hz. Musa (a.s.)’dan yana durursa servetini kaybetme tehlikesini görüyor, öyle zannediyordu. Firavun’a ters düşerse “servetimi kaybedebilirim” deyip bu düşünceyle Firavun’dan taraf duruyor, Firavun’dan yana duruyor. Hatta Hz. Musa (a.s)’a tuzak kuruyordu. Kavmi ona dedi ki; “Allah sana nasıl ikramda bulunmuşsa sen de Allah yolunda Allah’ın kullarına öyle ikram et.”401 O da dedi ki; İnnemâ ûtîtuhu alâ ilmin indî:402 “Bu mal, bu servet yanımdaki bir ilimden dolayı bana verilmiştir.” Ben bunu ilmimle, aklımla kazandım dedi. Allah’a ait görmedi.

Allah’ın mülkünde Allah’a üç türlü şirk koşmak vardır dedik; Bir, bencillik yapıp kendini Allah’a ait görmemek, iki mevkiyi, makamı, saltanatı Allah’a ait görmemek üç malı, mülkü Allah’a ait görmemek.

Bu üçü de Allah’ın mülkünde Allah’a, İnsanın Malik isminde şirk koşmaktır. Mülkünün Karun kadar çok olması gerekmiyor. En ufak bir şey dahi olabilir. “Bu benimdir” deyip sarıldığında Karun gibi olmuşsun demektir. Allah buyurdu ayeti kerimede; “Allah, Karun’u servetiyle beraber yerin dibine geçirdi (yere batırdı).”403

Tabi ki Allah’a ait görmenin de şartları vardır; Allah yolunda harcamak, eline geçmesiyle elinden çıkması onun için bir olmak, emanet olarak görmek. Herhangi biri malda, servette “bu bana aittir” deyip o malı Allah’a ait görmezse, o her ne olursa olsun kendini onun sahibi olarak görüyorsa onun hali Karun gibidir. Böyle biri Allah katında yere geçirilmeyi hak etmiş demektir. Bu ayetin devamında Allah buyurdu ki; “Dün onun yerinde olmak isteyenler (Allah onu yerin dibine geçirince) dediler ki; Allah bizi korumuş, iyi ki onun gibi olmamışız. Eğer biz de onun gibi olsaydık, onun gibi düşünseydik Allah bizi de yerin dibine geçirirdi. Allah bizi korumuş dediler.”404

Eğer biri de mevkisinden dolayı Firavun gibi kendini ilah zannediyorsa, o mevkinin geçici olduğunu, Allah’ın bir imtihan gereği büyüsün kemale ersin, Hz. insan olsun diye o imkânı kendisine tanıdığını anlamıyorsa, Allah’ın kullarına hizmet etmiyorsa, kendini orda bir şey zannediyorsa o da Firavun gibidir. İsterse bir devlet dairesinde kapıcı olsun hiç fark etmez. Bakıyorsun bir kapıcı kapıda duruyor ama kendini oranın sahibi gibi görüyor. Daha da fazla yetki eline geçse kim bilir ne olur! Yetkisi ne kadarsa, firavunluğu da o kadardır; ama böyle olanlar Kıyamet Günü Firavun’la beraber olur, Firavun’un arkadaşı olurlar. Malı kendine ait zannedenler de Karun’un arkadaşı olurlar.

Biri de bencillik yapıyor; “ben daha hayırlıyım” diyorsa, “ben falancadan daha üstünüm” deyip onu yerin dibine geçiriyorsa bu da iblisin arkadaşıdır. İçine en çok düştüğümüz tehlike de işte burasıdır. İblisin düştüğü tehlike, iblisin kovulmayı hak ettiği tehlike… Ben demek; “ben hayırlıyım, ben güzelim, benim kalbim temizdir, ben hep iyilik yapıyorum” demektir. Bir de başkasından söz edince ise onu yerin dibine geçirmek; yani “ben ondan hayırlıyım” demektir. “Ben” diyenin gönlü o kadar kirlenmiş ki kime bakarsa baksın o kiriyle kiniyle, hasediyle, kibriyle bakıyor. Şeytan da kibirlenmişti, kendini büyük görmüştü.

Birilerini eleştirenler, çekiştirenler bunu ne adına yaparsa yapsınlar onlar kibirlenmişlerdir. Onlar; şeytana, iblise arkadaş olmuşlardır. Özellikle bu konuda çok dikkatli olmak gerekiyor.

Bireysel olarak birbirimizi eleştirmememiz, çekiştirmememiz aynı zamanda birbirimizin gıybetini, dedikodusunu da yapmamamız gerekir. Cemaatler de; eğer “biz mü’miniz, biz Müslümanız” diyorlarsa Allah’a gerçekten iman etmiş iseler artık başka bir cemaatin imanını inkâr etmemelidirler. “Kim imanı inkâr ederse amelleri boşa gider”405 buyurdu Allah. Amelinin boşa gitmesini istemiyorsan başka cemaatlerin, başka insanların imanını inkâr etmemelisin. O, Allah’ın kuludur. Allah onun ilahıdır, Allah onun rabbidir. Allah ona rahmetiyle muamele ediyor. Allah onun malikidir. Sen onun üzerinde söz hakkına sahip değilsin, hesabını görmeye hak sahibi değilsin. Hakkında ileri geri konuşma hakkına sahip değilsin. Allah ne buyurdu; “sizden biri ölü kardeşinin etini yemek ister mi?” Birini çekiştiriyorsan, gıybetini yapıyorsan sen onun etini yiyorsun. “Bundan hoşlanmadınız değil mi?”406 dedi devamında. Yani birini eleştireceğine, çekiştireceğine, gıybetini yapacağına git onu öldür, etini ye daha iyi dedi Allah. Bu çok kötü bir durum! Gıybetini yapıyorsan önce öldürüyorsun, önce cinayet işliyorsun, yetmiyor bir de canavar gibi etini yiyorsun. Böyle yapanların ağızları manen öylesine pis kokuyor ki… Leş kokuyor leş!

Böyle yapanlara Allah Kıyamet Günü ne buyurur; “bugün mülk kimindir? Vahid ve kahhar olan Allah’ındır”407 buyurur. Allah’ın kahrına uğradın demektir. Bir de Allah Muntakimdir. Muntakim, intikam alan demektir. İntikam alan ne demektir? -Biri bir yanlış yapmışsa ona cezasını veren demektir. “Allah bütün günahları affeder”408 buyurdu. Affetmediği bir tek günah vardır; o da şirktir409 buyurdu. Peki, Allah hangi konuda muntakimdir? -Esmasında kendisine şirk koşana karşı muntakimdir. Kahhar olarak ona davranır, o ismi ondan alır, onu zelil eder.

Bir de bizim kendimize malik olmamız gerekir, nefsimize malik olmamız gerekir. Allah ayet-i kerimede; “onlar kızdıklarında öfkelerini yenerler (kendilerine hâkim olurlar) ve affederler”410 buyurdu. Kendine hâkim olmak… Kendisine hâkim olur, öfkesini yener. Kendisini öfkelendireni de affeder. İşte bu kişi kendine maliktir. Allah’ın Malik ismi onda tecelli etmiştir.

Kişi kendine malik olmazsa ne olur?

Herhangi bir olay karşısında zorlanınca “ben kızdım, ben dayanamadım, ben kendimi kaybettim, öfkem bana galip geldi, ben öfkeme, nefsime yenildim” der. Böyle bir kişi de Allah’ın Malik ismi tecelli etmemiştir. Diğer zamanlarda tecelli edebilir ama zorlanınca Allah’ın Malik ismi üzerinden kalkar, nefsi ona hükmeder. Nefsine malik değil mülk olmuş olur. Lakin Allah mü’mini tarif ederken; “Kızınca öfkesini yener ve affeder.” “Kendini bilmezler onlara laf attıklarında onlara selam deyip geçerler”411 buyurdu; yani kendilerine hâkimdirler. Biri kendine hâkim değilse, kendine malik değilse o kişi şeytana, nefse mülk olmuş olur ve nefis, şeytan ona hükmeder.

Resulullah (s.a.v) Efendimiz buyuruyordu; “kızım Fatıma! Sakın babam peygamberdir diye bana güvenmeyesin. Nefsini Allah’ın elinden satın al! (nefsine malik ol)412 Sen kendi kendinin sahibi ol yani. Bunun için de senin, nefsini Allah’tan satın alman lazım.

Peki, nefsimizi Allah’tan nasıl satın alırız?

Nasıl ki mala malik olabilmek için onu Allah yolunda sarf etmemiz gerekiyorsa ve onu Allah yolunda sarf edince Allah onu bizim için ebedileştirip ebediyen onu bize ikram ediyorsa işte o zaman bize o mal olmuş olur. O verdiğimizin maliki olmuş oluruz; yani Allah yolunda sarf etmedikçe hiçbir şeye malik olmuyoruz. Aynı şekilde kendi nefsimiz için de bu durum böyledir. Ne buyuruyordu ayeti kerimede; “Allah mü’minlerden cennet karşılığında mallarını ve canlarını satın almıştır”413 buyurdu.

Mü’min, malını ve canını satınca neyi alıyor?

Cenneti alıyor. Başka neyi alıyor? -Nefsini alıyor, kendini alıyor. Nefsini feda edince kendini, satın almış oluyor Allah’ın elinden. Eğer biri hayatını Allah yolunda yaşıyorsa o, canını Allah’a satmıştır. Malını Allah yolunda, rızası yolunda sarf ediyorsa malını satmış, alışverişi Allah ile yapmıştır. Onun için buyurdu; “Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin.”414 Allah ile yaptığın alışverişten dolayı büyük bir kazanç elde ettin, deniyor. Herkes Allah ile yaptığı alışverişe bakmalıdır.

Allah’ın elinden nefsini satın almak demek sahtesini verip hakikisini almak demektir. Vehmi olan varlığını verip hakikisini almak demektir. Biri zannını verirse Allah ona hikmeti verir; “ben bilmiyorum Allah bilir, Allah neyi vahyetmişse o doğrudur” derse biri Allah ona ilim verir, hikmet verir. Sadece zannına bakıp, birilerinin söylemesine bakıp “işte bu ilimdir, ben biliyorum” derse o sadece zannına uymuş olur. Allah; “zan ilimden hiçbir şeydir”415 buyurdu.

Aynı şekilde biri iradesini Allah’a teslim ederse Allah da külli iradeyle ona tecelli eder. “Benim dilemem yok, Allah benim için neyi dilemişse ben de onu diliyorum, Allah bana nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun ben onu kabul ediyorum, benim istediğim de odur” dediyse biri Allah’a bütünüyle teslim olmuş, Allah’a güvenmiş demektir. Cüz’i iradesini Allah’a teslim etmiş ve Allah’ın külli iradesi de onda tecelli etmiş demektir. “Bütün varlığım Allah’a ait, benim kendi varlığım üzerinde hiçbir hakkım yoktur, Allah benden neyi istiyorsa, nasıl bir kul, nasıl bir âbd olmamı istiyorsa ben öyle olmalıyım” deyip çabasını, gayretini sarf ediyorsa bunun sonucunda alacağı şey; kendisi, kendi nefsi, hakikatidir. Allah zatıyla, sıfatıyla, El Esmau’l Husna’sıyla ona tecelli eder. İşte o zaman o; Hz. insan, kâmil insan olur.

Eğer kul, Allah’ı tanırsa Allah’a teslim olur. Müslüman, Allah’a teslim olan demektir. Günde bin sefer itiraz eden değil! Kul; Allah’ı, Allah ismiyle, Rab ismiyle, Rahman ismiyle, Rahim ismiyle, Malik ismiyle, ‘bu beş isimle’ tanırsa; (diğer bütün esma da bu isimlere dâhil olduğu için özetle) o görür ve anlar ki; Allah’ın bütün işleri yerli yerindedir. Hiçbir şekilde ona itiraz etmez, edemez.

Ayeti kerimede; “bütün iyilikler size Allah’tan, bütün kötülükler kendi nefsinizdendir”416 buyurur. Kul, bunu bütün açıklığıyla görür. Sadece o kendine zulmetmiştir. Allah hiç kimseye zulmetmez. Allah’ın, kullarına zulmetmesi mümkün değildir. Böyle bir şey düşünülemez buyrulmuştur.417 Kullar kendi kendine zulmeder. Görür ki o kendine zulmetmiş. Oysa Allah’tan gelen saf muhabbettir, saf rahmettir, saf güzelliktir.

Mü’min, Allah deyince kalbi titrer. Kalbi titremiyorsa bir sorun var demektir. Böyle biri Allah’ı tanımamıştır. Mü’min, Allah’ın güzelliğini gönlünde tatmalıdır. O zaman Allah’ı zikredince kalbi titrer. Kalbinin titreyebilmesi için esmanın sende tecelli etmesi lazım. Allah deyince sendeki o esmanın dalgalanması lazım.

Allah, iman etmeyip iman ettiğini söyleyenler için buyurdu ki; “onlar duvara yaslanmış kalas gibidirler.”418 (Onlar odun gibidir) Sen onların tipine baktığında zannediyorsun ki içinde bir şey var. Kalas gibi… Eğer insan kalas gibi bomboş ise Allah deyince nasıl titresin, nasıl ürpersin! Lakin birine Allah sıfatlarıyla, isimleriyle tecelli etmişse onun bütün gönlü, her zerresi Allah ile dolmuşsa “Allah” deyince onun gönlü ürpermez mi, o gönülde fırtınalar kopmaz mı? -Kopar; çünkü maşukunu hatırlamıştır. Böyle bir gönül Allah deyince hiçbir şeyi hatırlamaz, hatırlamak da istemez. Hiçbir şeyin kendisine perde olmasını istemez. Hep o halde kalmak ister, hep onunla kalmak ister; ama o biliyor ki rabbi için, maşuku için bir şeyler yapması gerekir ve bu halini perdelemesi gerekir. Eğer kendini perdeliyor, bir şeyler yapmaya çalışıyorsa bu da rabbi istediği içindir. “Rabbim öyle istemiş, maşukum öyle istemiş” deyip yapar bunu.

Allah’ın esması nasıl tecelli eder bir daha söyleyeyim;

Allah’ın isimlerinin tecelli etmesi diyoruz, Allah’ın isimleriyle isimlenmek diyoruz. Mutlaka haddimizi bilmemiz lazım, bununla beraber kıymetimizi, değerimizi de bilmemiz lazım. Haddimizi nasıl bilmemiz lazım? -Allah’ın isimleri zatından tecelli ediyor. Allah’ın fiilleri isimlerinden, sıfatlarından tecelli ediyor; yani Allah rahmandır, rahim olarak muamele eder ama kul için bu böyle değildir, tam tersinedir; kulun rahim isminin tecellisini alıp onunla rahim olabilmesi için ona fiil gerekir, amel gerekir. Ameli işledikçe rahim olur, rahmetle muamele ettikçe o rahim ismi onda kemale ermeye başlar. Allah rahim ismiyle ona tecelli eder. Yani Allah rahimdir, rahmetiyle muamele eder, kul ise rahmetiyle muamele edince rahim olur. Kul için amel gerekir, fiil gerekir, çalışmak gerekir, Allah’a koşmak gerekir. “Hepiniz Allah’a firar edin”419 buyurdu. Firar budur, firar böyledir. “Genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun”420 buyurdu, bu yine aynıdır. Allah cennete selam yurdu, dedi. “Allah sizi Darusselam’a davet eder”421 buyurdu. O zaman önce gönlümüzün, aklımızın, irademizin selamete ermesi lazım. Bedenimizin, her organımızın selamete ermesi lazım ki selam yurduna varabilelim.

Cennet insanın kendi içinde, kendi gönlünde, kendisindedir. Cehennem de kendisindedir. Ya gönlümüzü cennete çeviririz, selamette oluruz ya da gönlümüzü cehenneme döndürür cehennemde oluruz.

Allah maliktir, Malik-ul Mülk’tür, mülkün sahibidir, din gününün sahibidir.

Allah hepimizi Allah’ı Malik-ul Mülk olarak kabul edenlerden eylesin, buna iman edenlerden eylesin! “Maliki yevmiddin” olarak kabul edenlerden eylesin, buna iman edenlerden eylesin! Allah bizi emaneti sahibine teslim edenlerden eylesin! Kendini herhangi bir şeye, ne kendine, ne mülküne, ne de mevkisine, makamına sahip görenlerden eylemesin! Emanetçi olduğunu bilenlerden eylesin! Emanete ihanet edenlerden eylemesin! Kendi kendisine hainlik yapanlardan eylemesin! Allah’a hainlik yapanlardan eylemesin! Peygamberine hainlik yapanlardan eylemesin!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Âli İmrân /26 ↩
  2. Zumer /67 ↩
  3. Câsiye /21 ↩
  4. Mu’minûn /115 ↩
  5. Mu’minûn /116 ↩
  6. Maide /18 ↩
  7. Âli İmrân /129 ↩
  8. Necm /31 ↩
  9. Zumer /69 ↩
  10. Mu’min /16 ↩
  11. Şura /23 ↩
  12. Mu’min /85 ↩
  13. A’râf /156 ↩
  14. Bakara /222 ↩
  15. Taha /15 ↩
  16. Lokman /20 ↩
  17. Zâriyât /56 ↩
  18. Fatiha /2 ↩
  19. Furkan /44, A’râf /179 ↩
  20. Enfal /22 ↩
  21. Fatiha /2 ↩
  22. Fatiha /3 ↩
  23. Tahrim /6 ↩
  24. Maide /17 ↩
  25. Maide /90,91 ↩
  26. Nisa /43 ↩
  27. İbni Mâce, Zühd 21, Hadis No: 4205, Deylemi, Müsned; Hayâtu’l Hayevan, 2/16; Naklen S. Ateş Kur’an Ans. No: 8/92 ↩
  28. Rahman /26,27 ↩
  29. Divan-ı Kebir ↩
  30. Hicr /29 ↩
  31. Buhârî, Rikak 38 ↩
  32. Âli İmrân /26 ↩
  33. Sâd /75 ↩
  34. Sâd /76 ↩
  35. Zuhrûf /51 ↩
  36. Naziat /24 ↩
  37. Kasas /76 ↩
  38. Kasas /77 ↩
  39. Kasas /78 ↩
  40. Kasas /81 ↩
  41. Kasas /82 ↩
  42. Maide /5 ↩
  43. Hucurat /12 ↩
  44. Mu’min /16 ↩
  45. Zumer /53 ↩
  46. Nisa /48, 116 ↩
  47. Âli İmrân /134 ↩
  48. Furkan /63 ↩
  49. Müslim ↩
  50. Tevbe /111 ↩
  51. Tevbe /111 ↩
  52. Yunus /36, Necm /28 ↩
  53. Nisa /79 ↩
  54. Yunus /44 ↩
  55. Münafikun /4 ↩
  56. Zariyat /50 ↩
  57. Hadid /21 ↩
  58. Yunus /25 ↩