ER RAHMAN
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın Esmau’l Husna’sını anlamaya çalışıyorduk. Allah’ın Rab ismini anlamaya çalışmıştık kısaca. Bu dersimizde de Allah’ın Rahman ismini anlamaya çalışacağız inşallah!
Allah’ın isimlerini, esmasını anlamaktaki gayemizi önce anlamamız gerekir. Allah’ın isimlerini öğrenirken neden öğreniyoruz, öğrenirsek neyi kazanırız, öğrenmezsek neyi kaybederiz önce onu anlamak gerekiyor.
İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Dolayısıyla Allah’a halifelik yapabilmek için, rabbini temsil edebilmek için ne yapmalıdır? -Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını öğrenmesi lazımdır. O isimle isimlenmesi, o ismin onda tecelli etmesi lazımdır. Yoksa rabbini tanımamış, anlamamış olur. Ona halife olmamış olur. Allah’ın, Kur’an’ı indirmesinden gaye kendini kula tanıtmak ve kula kendi hakikatini tanıttırmaktır. Allah, kitabında isimlerinin nasıl tecelli ettiğini, kulun o isimlerle nasıl isimlenmesi gerektiğini anlatmıştır; yani esmayı anlamak demek Kur’an’ı anlamak demektir, Allah’ı anlamak demektir, kendimizi anlayıp tanımak demektir.
Hadiste Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurmuştu; “Allah’ın 99 ismi vardır. Kim onları ehsa ederse (sayarsa, tahsil ederse, o isimler onda ahlaka dönüşürse) cennete girer.”220
O isimlerden bir tanesini dahi tahsil ederse “o cennete girer” dedi. Biz de bu sohbeti, isimleri tahsil etmek için yapıyoruz. Arkadaşlar aynı zamanda dersi dinlerken, okurken, esmayı anlamaya çalışırken bilmelidirler ki ibadet halindedirler.
Allah ne buyuruyordu ayeti kerimede; “…Orta namazına dikkat edin”221 Orta namazı…
Demek ki beş vaktin dışında bir de orta namazı var. Orta namazı; beş vakit namazın arasında kalan zamanda Allah’ın huzurunda durmaktır. Biri eğer Allah’ın hesabını yaparak bir iş yapıyorsa o ibadettedir. Ne iş yaparsa yapsın, ister çalışsın, ister dolaşsın, ister yemek yesin, ister konuşsun, ister dinlesin eğer Allah’ın hesabını yapıp Allah’ın huzurunda durmuşsa o namazdadır, orta namazındadır. Onun için arkadaşların bu sohbeti dinlerken, okurken namazda olduklarını, ibadette olduklarını bilerek dinlemeleri, okumaları gerekir. Nasıl namazda Allah’ın huzurunda durmak gerekiyorsa Allah için öğrenirken, Allah’ın esmasını, sıfatlarını öğrenirken de huzurda öyle durmak gerekir.
Önce Allah’ın Rahman ismiyle ilgili ayetleri okuyacağız. Sonra hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah!
Allah’ın El Esmau’l Husna’sı arasında Allah’ın bir tek Rahman ismi Allah isminin yerine kullanılır; yani bağımsız olarak diğer isimler kullanılmaz ama bağımsız olarak Rahman ismi Allah’ın Allah ismi yerine kullanılır. Mesela; Allah rahimdir diyoruz, diyebiliyoruz. Allah kerimdir diyebiliyoruz ama kerim Allah’tır diyemiyoruz. Kerimi Allah ismine izafe etmek lazım, ona bağlamak lazım; ama bağımsız olarak Rahman diyebiliyoruz; çünkü Allah zatı için sıfatlarından bir tek Rahman ismini zatına isim olarak izafe etmiştir. Allah’ın zat ismi Allah’tır; ama Rahman ismi de “Allah” ismi yerine kullanılabilir; çünkü Allah öyle kullanmıştır. “O Rahman’dır.”222 Bir tek Rahman ismini Allah isminin yerine söyleyebiliyorsun. Başka hiçbir ismi söyleyemiyorsun. Diğer bütün isimlerin kula verilmesi, mahlûkata verilmesi caizdir. Allah’ın bir tek rahman ismi hiçbir kula verilmez; çünkü Allah yerine kullanılan isimdir.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Rahman Suresi; Er Rahman:223 Allah Rahman ismini anlatacak. Rahman kimdir, Rahman’ı tanımak mı istiyorsun? “Rahman odur ki;” Allemel kur’ân:224 “Kur’an’ı talim ettirendir.” Kur’an’ı öğretendir. Halakal insân:225 “İnsanı yaratandır.” Allemehul beyân:226 “Beyanı o öğretti (konuşmayı, anlatmayı, kendini anlatmayı o öğretti).” Sure devam ediyor.
Rahman odur ki; Eş şemsu vel kameru bi husbân:227 “Güneş ve Ay o, Rahman’ın koyduğu hesapla hareket eder.” Ven necmu veş şeceru yescudân:228 “Otlar da ağaçlar da yıldızlar da ona secde eder.” Ves semâe refeahâ ve vedaal mîzân:229 “Göğü o yükseltti, mizanı o koydu.” Ellâ tatgav fîl mîzân:230 “Tartıda (mizanda) haddi aşmayın.” Ve ekîmul vezne bil kıstı: “O vezni (tartıyı, ölçüyü) adaletle tutun.” Ve lâ tuhsırûl mîzân:231 “Mizanda (ölçüde) eksiklik yapmayın.” Onu eksik bırakmayın, onu eksik tartmayın, eksik ölçmeyin. Vel arda vedaahâ lil enâm:232 “O, yeryüzünü mahlûkat için yaratmış.”
Bundan sonra Allah yeryüzündeki nimetleri anlatır; Vel habbu zul asfi ver reyhân:233 “Samanlı hububatları ve hoş kokulu çiçekleri yeryüzünde o bitirdi (yeşertti).” Fe bi eyyi âlâi rabbikumâ tukezzibân:234 “Hal böyle iken siz rabbinizin hangi nimetlerini yalanlarsınız?” diye soruyor Allah. Bu ayet sık sık tekrar olarak gelir. Fe bi eyyi âlâi rabbikumâ tukezzibân: “Öyle ise rabbinizin hangi nimetini yalanlarsınız?” Bu nimetlerin hepsi de rahman olan Allah’tandır.
Allah, “Rahman, Kur’an’ı öğretti ve insanı yarattı” buyurur. İnsanın mayası Kur’an’dır; Allah’ın vahyidir. Allah, Hz. İsa (a.s.) için “o, Allah’ın kelimesidir” dedi. “O, Allah’ın kendinden ruh nefhettiğidir”235 dedi. Kelime ile ruh aynıdır.
Kul, ruh itibariyle Allah’ın kelimesidir; Kur’an gibi. Bununla beraber Allah Kur’an’ı öğretti, insanı yarattı. Allemehul beyân:236 “Ona beyanı talim ettirdi.” O öğrettiği Kur’an’ı üzerinde yaşayıp göstermeyi ona öğretti, talim ettirdi.
Allah’ın öğrettiği Kur’an ise bunu nasıl anlamak gerekiyor?
Allah “Ruhumdan nefhettim”237 buyurduğunda Allah onu esmasının bilgisine sahip kıldı demektir. Allah’ın bütün isimlerinin bilgisine… Allah’ın Kur’an’daki 99 ismi onun üzerinde tecelli etmiş ve onun ruhunda bu isimler mevcuttur demektir. Yalnız bunların kemale ermesi lazım.
Nasıl ki çocuk olarak dünyaya geliyorsak sonra büyüyüp olgunlaşıyor kemale eriyorsak ruh itibariyle de Allah “o, kâmil olsun” diye onu dünyaya göndermiş, ona sahneyi hazırlamıştır. “Hadi şimdi kemale er, bu isimleri üzerinde göster! Bu isimleri üzerinde gösterdikçe kemale ereceksin, Allah’a halife olacaksın!” demiştir.
Allah’ın isimleri ile Allah’ın kulda tecelli eden isimleri birbirinden farklıdır. Allah ile kul arasındaki fark neyse Allah’taki isimlerle kulda tecelli eden Allah’ın isimleri arasındaki fark da öyledir; yani kuldaki isimlerle Allah’ta tecelli eden isimler arasındaki fark, kul ile Allah arasındaki fark kadardır. Yoksa kul kendinde bir ismi görüp, yaşayıp, tadıp işte “Allah böyledir” diyemez. İkisi arasında kul ile Allah arasındaki kadar fark vardır; yani “Ben işte rahmeti biliyorum, rahmet ediyorum ya da ben ilim sahibiyim biliyorum, Allah da âlimdir” demek büyük bir yanlış olur. Hatta bu küfür olur!
İsimlerin tecellisindeki bir inceliğe dikkat etmek gerekiyor.
Allah’ın fiilleri Allah’ın esmasından, isimlerinden tecelli ediyor; yani Allah rahmandır, rahman olduğu için rahmet ediyor; ama kulun üzerinde tecelli eden rahmet böyle değildir. Kuldaki bunun tam tersinedir. Kul rahmet ettikçe o rahman tecellisini kazanır, alır. Rahmet ettiği kadarıyla onu kazanır. Kulda önce fiil gelir, fiil ona ismi kazandırır. Allah’ın fiilleri Allah’ta tam tersinedir. Allah rahmandır, rahman olduğu için rahman fiiliyle tecelli eder. Yani birinde isimden fiile, diğerinde ise fiilden isme doğru gider. Birbirinin tersidir. Nitekim Allah zatıyla rahmandır. Kulun ise rahman oluşu, bu rahman tecellisini kazanmasıyla mümkündür. Kısaca kul önce amelini ortaya koyar, fiilini ortaya koyar ondan sonra bunu kazanır.
Anlaşılmayan bir kelime söylemek istemiyoruz. Söylediklerimizin anlaşılmasını istiyoruz, hem de her seviyedeki insanın anlamasını istiyoruz. Yoksa sadece işi bilenler, âlimler anlasın diye beyanda bulunmuyoruz; çünkü herkesin, rabbini tanıması gerekir.
“Allah beyanı öğretti.” Allah’ın Kur’an’ı öğretmesi, öğretip insanı yaratması; zatıyla, sıfatıyla, isimleriyle ona tecelli etmesi demektir. Sonra ona beyanı talim ettirdi, beyanı öğretti; yani Allah’ın isimlerini üzerinde göstermeyi ona öğretti, talim ettirdi. İmtihan bu demektir zaten. “Allah’ın isimlerini üzerimizde gösterelim diye Allah bizi imtihana tabi tutuyor.” Her imtihanı kazandıkça Allah’ın bizi tabi tuttuğu o imtihanda bize hangi ismiyle tecelli edecekse onu yaptığımızda Allah o ismiyle bize tecelli eder.
Örneğin; rahmet etmemiz gereken bir durum varsa ve biz eğer kendimizdeki o rahmet tecellisiyle o kula, o duruma rahmetle muamele edersek Allah da bize Rahman ismiyle tecelli eder ve biz Allah’ın Rahman ismini kazanmış oluruz.
Bizim sevap dediğimiz, ödül demektir. Bizim ödül dediğimiz şey nedir? -Allah’ın isimlerinin tecellisidir; yani biz fiili işledikçe Esmau’l Husna’yı kazanıyoruz.
Mesela bir kul cahildir biri de ona öğretecek, ona öğretmeye çalıştığında o kulda hangi isim tecelli eder? -Allah’ın Âlim ismi... O öğretmeye çalıştıkça, Allah da Âlim ismiyle ona tecelli eder; yani fiili ona esma olarak geri döner. Allemehul beyân:238 “Allah ona beyanı talim etti.” Bu ismi üzerinde nasıl göstereceğini öğretti.
Allah, A’râf Suresi 156. Ayet’te buyuruyor; Ve rahmetî vesiat kulle şey’in: “Benim rahmetim her şeyden geniştir (genişliğiyle her şeyi içine almıştır).” Hangi isimden tecelli ediyor bu rahmet? -Allah’ın Rahman isminden… “Rahman ismi bütün her şeyi, bütün varlığı, bütün mahlûkatı kuşatmıştır” buyurdu. Eğer Allah’ın rahmeti bütün mahlûkatı, bütün varlığı kuşatmışsa biz de hayatta neyi yaşarsak yaşayalım o da Allah’ın rahmetinin içindedir. O zaman hiçbir anda Allah’ın rahmetinin dışında değiliz.
İsra Suresi 110. Ayet’te buyuruyor; Kulid’ullah: “De ki: Allah’a dua edin,” Allah’ı davet edin. Evid'ur Rahman: “Ya da Rahman’a dua edin.” Rahman’ı davet edin, ister Allah deyin ister Rahman deyin. Eyyen mâ ted’û: “Hangisiyle dua ederseniz edin. “Hangi isimle Allah’ı davet ederseniz edin. Fe lehul esmâul husnâ: “En güzel isimler onundur (Allah’ındır).” Bu durumda Allah diyebiliyorsun bir de Rahman diyebiliyorsun. Başka bir isimle Allah’ı isimlendiremiyorsun. Diğer Esmau’l Husna Allah’ın sıfatlarıdır. Rahman ismi de Allah’ın sıfatıdır; ama Allah’ın zat ismine isim olmuş sıfatıdır.
Bir de Tâhâ Suresi’nden bir ayet okuyacağız; Tâ hâ, mâ enzelnâ aleykel Kur’ân’e li teşkâ:239 “Tâ Hâ. Biz bu Kur’an’ı sen meşakkat çekesin diye sana indirmedik.” İllâ tezkireten li men yahşâ:240 “Ancak Allah’tan haşyet duyan kimseler için zikir olsun diye (nasihat ve öğüt olsun diye) indirdik.” Tenzîlen mimmen halakal arda ves semâvâtil ulâ:241 “Arzı ve semavatı yaratan Allah’tan peyderpey indirilmiş olan kitaptır bu (Kur’an).” Er rahmânu alel arşistevâ: “Rahman arşa istiva etmiştir.” Lehu mâ fis semâvâti ve mâ fîl ardı: “Semalarda, yerde her ne varsa” Ve mâ beynehumâ: “Ve ikisinin arasında ne varsa” Ve mâ tahtes serâ:242 “Ve toprağın altında ne varsa (hepsi onundur).” Çünkü arş her şeyi kaplamıştır, ihata etmiştir.
Allah; “Rahman arşa istiva etmiştir”243 buyurdu. “Allah arşa istiva etmiştir” demedi “Rahman arşa istiva etmiştir” dedi. Allah, Rahman ismiyle arşa tecelli etmiş demek; bütün yeri, göğü, ikisi arasındakini, yerin dibindekini her ne varsa; Allah, hepsinde hüküm itibariyle Rahman isminin tecellisiyle hükmeder. Bir de ne buyuruyordu; Ketebe ala nefsihi rahme:244 “Allah rahmeti zatına yazmıştır.” Neden? -Çünkü o Rahman’dır.
Birkaç tane ayet okuduk ki bundan sonra anlattıklarımız bu ayetlerin tefsiri olsun.
Burada bir şey anlatırken ya Allah’ın ayetlerini, ya Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını, sünnetini ya da hadislerini anlatıyoruz. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in metodu da böyleydi. Bütün sahabeyi Daru”l Erkam’da eğitirken hepsini birden eğitiyordu; ama Mescid-i Nebevi’de, Medine’de eğitirken sahabeden bir bölümü ayırmıştı. Suffe bölümünü... Orda özel olarak irşad vazifesi verecek, onları başka memleketlere imam olarak gönderecek sahabeyi yetiştiriyordu. Eğer öğrenenler her seviyeden insansa bu durumda kim onlara konuşuyorsa hepsinin seviyesine birden inmesi gerekir. Onların seviyelerinde durması gerekir ki hepsi birden onu anlasın.
Peki, bunu en güzel yapan kimdir?
Elbette ki onları yaratandır, Allah’tır. Allah konuşuyorsa her seviyeden konuşuyor demektir. Her seviyedeki insan onu anlıyor ve her seviyedeki insan ondan öğreniyor demektir. Bu nedenle Kur’an’a baktığımızda; bir ahireti anlatır, bir dünyayı anlatır, bir cehennemi anlatır; bir herhangi bir farzı, namazı, zekâtı anlatır. Bir de bakarsın başka bir yerden başka bir şey anlattı; çünkü Allah hayatı anlatıyor, hayatın içinden anlatıyor. Hayatı yaşarken ne lazım, ne gerekliyse onu anlatıyor; çünkü o Rahman’dır.
Hz. Ayşe annemiz buyurmuştu; “eğer Allah Kur’an’ı bütünüyle birden indirmiş olsaydı, tedrici olarak değil de birden indirseydi, sahabe onu yapamayabilirdi, beceremezdi.” Güçleri yetmezdi yani.
Allah’ın esmasını anlatırken sanki böyle farklı farklı şeyler anlatıyormuşuz gibi olabilir. Arkadaşlar bunu dinlerken ya da okurken bilmelidirler ki bu anlattıklarımız birer cümledir. Baştan sona... Birbirinden ayrılmaz kesintisiz bir cümledir ama her biri aynı zamanda bağımsız bir bölüm, bağımsız bir cümledir. Eğer böyle bölüm bölüm anlarsa bunu anlamak yeterli olmayabilir; ama baştan sona dinlerse, okursa bu baştan sona tek bir cümledir, hepsi birbirine bağlı bir cümle. Çünkü Allah’ın ismini anlatıyoruz. Anlattıklarımız Allah’ın vasfı, Allah’ın sıfatıdır. Anlaşılsın diye anlatıyoruz. Onun için parça parça, bölüm bölüm anlatıyoruz.
Allah’ın zatı hakkında bütünüyle tenzih gerekir; yani akıl oraya ulaşamaz. Allah’ın zatı hakkında tefekkür edilemez. Bütünüyle tam bir tenzih vardır orda. Kul, Allah’ın zatını anlamaya kalkışırsa haddini aşmış, saygısızlık yapmış olur. Böyle birinin aklından zoru var demektir. Yaratılmış bir mahlûk kendi yaratanını anlayamaz çünkü. Ama iş Allah’ın isimlerine gelince, Esmau’l Hunsa’ya gelince tam bir teşbih gerekir; teşbih demek, benzetme demektir, örneklendirme demektir.
Allah’ın isimlerini, Esmau’l Hunsa’yı önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinden anlayacağız. Onun üzerinden teşbih edeceğiz. Sonra Allah’ın isimlerinde, sıfatlarında benzetme yapıp anlamaya çalışacağız. Benzetme yapmadan akıl onu anlayamaz çünkü. Benzetme yapmadan, teşbih yapmadan Allah’ın isim ve sıfatları anlaşılmaz.
Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için ne buyurdu; Vemâ erselnâke illâ rahmeten lil’âlemîn:245 “Ben seni âlemlere rahmet olasın diye gönderdim.” Allah kendisi için ne buyurdu; El hamdu lillâhi rabbil âlemin:246 “Hamd, övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah içindir (Allah’a aittir).” Âlemlerin rabbi... Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmet. Allah rahmetini onunla âlemlere saçıyor, onunla âlemlere tecelli ediyor; çünkü o, âlemlere rahmettir. Bir de Allah onun için ne buyurdu; Bil mu’minîne raûfun rahîm:247 “O, mü’minler için rauf ve rahimdir” dedi. Mü’minlere rahim oluşu başka, âlemlere rahmet oluşu başkadır. Âlemlere rahmet olması Rahman isminin tecellisi, mü’minlere rahim oluşu ise Rahim isminin tecellisidir.
Allah’ın Rahim ismini anlatırken mü’minlere karşı nasıl rauf ve rahimdir, onu anlatacağız inşallah! Resullullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere karşı nasıl rahmet olmuş; yani Allah’ın Rahman ismi onda nasıl tecelli etmiş buna iyi bakmamız lazım. Öyle bakacağız ki Allah’ın Rahman ismini anlayabilelim.
Allah’ın Rahman ismi bütün âlemler için tecelli etmiştir. Allah bütün âlemlerde rahmandır. Rahmeti arşa istiva etmiş, Rahman isminin tecellisi bütün mahlûkatı içine almıştır. Mü’min olsun kâfir olsun, canlı olsun, cansız olsun bütün varlıklar için Allah’ın rahman ismi tecelli etmiştir. Çünkü bütün varlığı kendi rahmetinden yaratmıştır.
Rahman ismi hangi ismin içine girer?
Rahman ismi Allah’ın Vedud isminin içine girer. Allah seviyor, rahmetiyle yaratıyor, rahmetiyle muamele ediyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de Allah’ın Rahman ismiyle âlemlere rahmetti. Âlemlere Allah’ın kendisindeki rahman ismiyle rahmetti. Öyle ki bütün insanlar için cenneti istedi. Bütün insanlar için Allah’ın rahmetini istedi. Kendisini taşlayanlar, kendisine zulmedenler, kendisine hakaret edenler için dahi Allah’ın rahmetini istedi.
Kendisini öldürmeye kastedip kendisiyle savaşanlara bile elini açıp dua ederken ne dedi; “ya rabbi onlar bilmiyorlar! Onlar seni, beni bilmiyorlar ya rabbi! Sen onlara rahmet et! Sen onlara hidayet ver ya rabbi!”248 dedi. Âlemlere rahmet... Bu, Allah’ın Rahman isminin ondaki tecellisidir. Kâfire bile rahmet ediyor. Mü’minlere rauf ve rahim oluşu ise ayrıdır! Esmayı zaten bu isimler bizde tecelli etsin diye öğreniyoruz.
Allah’ın rahman ismi bizde nasıl tecelli etmelidir?
Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in söylediğini söyleyebiliyorsak ya da onun söylediğini kendimizce, anladığımız kadarıyla söyleyebiliyorsak bizde de Allah’ın Rahman ismi o nispette tecelli etmiş, demektir. Bunu laf ile söylemek yetmiyor.
Eğer bir kulda Allah’ın Rahman ismi tecelli etmişse bu onun gönlünden geliyor; yani fiili rahman değil, onun gönlünde tecelli eden o gönül hali rahmandır. Çünkü Allah’ın rahman isminin nuru onda tecelli etmiştir. Kul, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar benzediyse, herkesin cennete gitmesi için ne kadar çaba sarf ettiyse, insanlar ona zulmettiği halde, hakaret ettiği halde onların arkasından elini açıp “Ya rabbi onlar bilmiyor, sen onları affet, sen onları mağfiret et, sen onlara rahmet et!” diyorsa işte Allah’ın Rahman ismi onda o kadar tecelli etmiştir.
Yoksa içinden sürekli beddua ediyorsa, biri kendisine en ufak bir yanlış yapsa, saygısızlıkta bulunsa hemen onun helak olmasını istiyorsa, kaybetmesini istiyorsa; o, Allah’ın Rahman isminden nasibini almamış demektir.
Aynı şekilde Allah’ın Rahim ismi tecelli edince kul nasıl olur? -Cennete giderken, Allah’ın rızasını kazanırken, Allah’ın dostluğunu kazanırken insanlara yardım eder. Bunu Allah’ın Rahim isminde açacağız inşallah.
Kul eğer kendisine sıkıntı verenlere bile rahmet diliyorsa Allah’ın Rahman ve Rahim ismi o kulun dileyebildiği kadarıyla onun üzerinde tecelli etmiştir. Değilse nasibini almamıştır. Onun için de her işe başlarken ne diyoruz; “Bismillahirrahmanirrahim.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “bir iş ki bismillahirrahmanirrahim ile başlamıyorsa o iş ebterdir, güdüktür, sonu kesiktir.”249 O anda o işte biraz rahmet varmış gibi, fayda varmış gibi görünür ama “onun sonu kesiktir” dedi, kesilir o. Bütün işler böyledir. Bu yüzden herhangi bir işe başlarken Allah’ın Rahman ve Rahim ismini zikretmemiz gerekir.
Bunu zikreden kul aslında ne demiş olur?
“Ben Allah’ın Rahman ve Rahim isminin tecellisiyle bunu yapıyorum, ben bunu rahmetle yapıyorum, ben bunu Allah’ın rahmetine sarılarak yapıyorum, ben bu işi insanlar merhamet görsün diye, Allah’ın rahmetine ersin diye yapıyorum” deyip o işi yapar. Eğer “Bismillahirrahmanirrahim” dediyse biri böyle niyet etmiş demektir. İşte böyle olunca o, ebter olmaz, akmaya devam eder. Sen o işi orda yaparsın, o iş doğurmaya devam eder; yani sen o işten Allah’ın Rahman isminin tecellisini almaya devam edersin. O güzel işten dolayı, “Bismillahirrahmanirrahim” deyip başladığından dolayı.
Hadisi şerifte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyor ki; “Allah insanı Rahman suretinde yarattı.”250
“Allah, insanı Rahman suretinde yarattı.” O zaman insan aslında Allah’ın rahmetinden ibaretmiş. Allah’ın istediği onun kazanması, kendi kendisi olmasıymış, rahman olmasıymış. Kaybetmesi de o kendindeki özelliği kaybetmesiymiş, fıtratının bozulmasıymış. Eğer Allah onu rahman suretinde yarattıysa onun her şeyi rahmettir, rahmet olmalıdır. Onun hakikati böyledir.
Ama kişi kendi kendisinden, Allah’ın kendisine tecelli ettiği o Rahman isminden mahrum kalırsa ne olur?
Zalim olur. Önce kendine zulmetmiş, önce kendisi için zalim olmuş olur. Onunla muhatap olanlar da zulme uğrar, mazlum konumuna düşer. O sürekli kendine zulmettiği için başkalarına da zulmeder. “Allah rahmeti zatına farz kılmıştır” buyurdu. Eğer Allah rahmeti zatına farz kılmışsa, yazmışsa onu insana da yazmıştır, insan için de yazmıştır. Rahman suretinde yarattığı insan için de onu farz kılmış ve onu ona yazmıştır. Kulda Rahman isminin tecellisi en önce o kulun kendisine rahmettir.
Allah mahlûkata Rahman ismiyle muamele ederken hiçbir karşılık istemez, hiçbir karşılık beklemez. Kulu için istediği yine kulu içindir, kul kazansın diyedir; ama insanın rahmeti böyle değildir, tam tersinedir. Allah bir karşılık beklemez; ama kul bir karşılık bekler, beklemelidir. O karşılığı beklemek kulun hakkıdır. Bir kul Allah’ın kullarına veya mahlûkata Allah’ın kendisindeki tecelli eden rahmetiyle muamele ettiğinde önce neyi kazanır? -Önce Allah’ın Rahman isminin tecellisini kazanır. O kulda Allah’ın Rahman isminin tecellisiyle rahmet oluşur. Daha sonra devam ettikçe rahman ismi o kulda kemale ermeye başlar. Bu kemalata kadar böyle devam eder.
Allah ayeti kerimede buyurdu ki; “Onlar ruhlarındaki cömertliği kemale erdirmek için infak ederler.”251 Eğer biri cimriyse ve cimrilikten kurtulmak istiyorsa yani; Allah’ın Kerim ismini almak istiyorsa ne yapmalıdır? -İkram etmelidir. İkram ettikçe; ondaki Allah’ın Kerim ismi kemale ermeye, artmaya başlar. Verince (ikram edince) ancak bu gerçekleşir. Yoksa bunu düşünmekle kişi kemale ermez.
Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Cömert insan Allah’a yakın, cennete yakın, resulüne yakındır. Cimri insan Allah’tan uzak, Peygamberden uzak, cennetten uzaktır. O cehenneme yakın, şeytana yakındır”252 dedi.
Peki, cimrilik nedir?
Allah’ın Kerim ismi olmayınca kişi cimri olur. Peki, o kişinin cimrilikten kurtulmak için ne yapması gerekir? -Allah öğretiyor; “onlar ruhlarındaki cömertliği, kerimliği artırmak için, kemale erdirmek için infak ederler, Allah yolunda sarf ederler” dedi. Demek ki Allah’ın bir isminin tecellisini alabilmek için onun karşılığı neyse onu yapmamız lazım. Öyleyse Allah’ın Rahman ismi bizde tecelli etsin istiyorsak ne yapmamız lazım? -Allah’ın kullarına, mahlûkata rahmet etmemiz lazım ki Allah’ın Rahman ismi bizde tecelli etsin.
Birinin niyeti böyle değilse; yani kendisinde Allah’ın Rahman isminin kemale ermesi için bir çabası gayreti ya da kemale erdirme niyeti yoksa yine de rahmet edebilir mi?
Elbette... Birine merhamet ederken ondan yine bir karşılık bekler. Kulun yaptığı bütün fiiller mutlaka karşılıklıdır, ondan karşılık bekler. Ya Allah’tan ya insanlardan ya da başka şeylerden... Birine rahmet eder, merhamet eder. O da; “ben dara düştüğümde bana merhamet etsin” der. Ya da “bu ne merhametli insandır” desinler, “beni övsünler” diye bunu yapar. Eğer onun niyeti Allah’ın isimlerinin tecellisiyse ve o Allah’ın hangi ismiyse ona göre kazanır. Yahut karşılığını Allah’tan değil de kullarından bekliyorsa Allah da kullarından o ikramı ona yapar. O da karşılığını alır, almış olur.
Herkes hayatını neyi kazanmak için yaşadığına bakmalıdır. Gayesi Hz. insan olmak mıdır, yoksa sadece dünya hayatında rahat etsin, övülsün, sevilsin diye mi yaşıyor? Ona bakmalıdır.
“Rahman arşa istiva etmiştir”253 buyurdu. Bu bütün kâinattaki, varlıktaki arştır. Sonra “Gökte, yerde ne varsa hepsi onundur”254 dedi. Hatta “yerin dibinde ne varsa hepsi onundur” dedi. Rahman arşa istiva etmiştir ve rahmetiyle bütün varlığı varlıkta tutup idare eder.
Bir de insanın gönül arşı vardır, gönül arşı… İnsan bir kâinat… Allah bütün kâinata nasıl bir muamelede bulunuyorsa bir insana da öyle muamelede bulunur. Onun için ayeti kerimede buyurdu ki; “Kim bir insanı öldürürse bütün insanlığı öldürmüş gibidir.”255 İnsanın gönlünde (kalbinde) zahiri olarak yedi bölüm, yedi tane oda vardır. İnsanın kalbini de bir hayvanın kalbini de ikiye böldüğünde yedi tane ayrı ayrı oda vardır. İnsanın zahiri kalbinde nasıl böyle yedi tane odası varsa bir de onun manevi kalbi vardır. Ona maneviyat diyoruz ya da ona ruhun bir hali diyoruz. Tabi ki ruhu bilmeyenler, tanımayanlar, anlamayanlar kendilerine göre bir şeyler mutlaka hayal eder ona göre anlatırlar. Allah buyurdu ki ayeti kerimede; “sana ruhtan soruyorlar. Bu konuda Allah size pek az bir bilgi vermiştir.”256 Bu konudaki; yani ruh hakkındaki bilginiz pek azdır, dedi. O zaman ruhu Allah’ın bildirdiği kadarıyla anlamaya çalışacağız.
Ruh bütünüyle Allah’ın nurudur. Nefehtu fihi min ruhi: “Ben ona ruhumdan nefhettim.” Ruh muhabbettir, saf aşktır. Bununla beraber onu zahiri olarak değil de manevi olarak tarif etmek mümkündür; bütünüyle gözdür, bütünüyle kulaktır, bütünüyle gönüldür; yani onun her zerresi hem seviyor, hem görüyor, hem işitiyor, hem de biliyor. Allah’ın insana nefhettiği ruh böyledir. Onun için ruhun kalbi demiyoruz, ruhun gözü demiyoruz, kulağı demiyoruz. Allah ruhundan nefhetmiş çünkü.
Bir de “Rahman arşa istiva etmiştir” deyince neyi anlamamız gerekir?
Nasıl ki ruh Allah’ın nurudur bir de elbisesi vardır. Elbisesi insanın maneviyatıdır. Bu elbise insanın kendisinin ruha giydirdiği bir elbisedir. Bu elbise nurdan da olabilir, zulmetten de olabilir. Eğer iman etmişsek, salih amel işliyorsak ona nurdan elbise giydirmişiz demektir. Ama iman etmeyenler ona nasıl bir elbise giydirirler? -Küfürden, şirkten, günahtan bir elbise giydirirler.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki; “bir günah işlediğinizde kalbinize bir leke gelir. Bir sevap işlediğinizde oraya bir nur gelir. Bir günah işlediğinizde peşinden hemen bir sevap işleyin ki o lekeyi silsin.”257
Kalp deyince; manevi tarafımız, maneviyatımız, ruhumuzun üzerindeki elbise olarak anlamamız gerekir. Ruhun üzerinde nasıl bir elbise var, bunu nerden anlıyoruz? Herkesin anlayabileceği şekilde onu söyleyeyim; görmekle alakalı değil, bilmekle alakalı değil. Neyle alakalıdır? -Tatmakla alakalıdır, tatmakla…
Birinin üzerinde karanlıktan bir elbise varsa, günahtan, şirkten bir elbise varsa Allah’a yakınlığı tadamaz, Allah’a âşıklığı tadamaz, Allah’ın huzurunda olduğunu tadamaz, namaza durduğunda miraçta olduğunu tadamaz, Allah’a dönüp; “ya rabbi ben seni seviyorum” diyemez. Söylese bile yalandır ve bunun yalan olduğunu aslında kendisi de bilir.
Ama onun üzerindeki elbise nurdansa bunu rahatlıkla söyler. Şöyle üzerindeki o perdeye biraz dokunsan; “Allah” der. Ya da zahiren söylemese de içinden öyle bir feryat kopar. Bütün gönlüyle rabbine döner; “ya rabbi! Sen benim rabbimsin” der. Boynu, rabbi karşısında bükülür. Nasıl şükredeceğini, Allah’a nasıl hamd edeceğini bilemez hale gelir.
Böyle bir kulun ruhu üzerindeki perde nurdandır. Böyle bir kulun bir şey görmesi gerekmiyor ama tadıyor onu. Tadan kimdir? -Allah’ın kendisine nefhettiği ruhu. Kendi ruhunu, kendinde tadıyor, bir anlık yönelişle, dönüşle. Ama bunu tatmayanlar bilmeli ki o kendi ruhuna karanlıktan bir elbise giydirmiştir, tatmaması bundandır. Bu elbiseyi ruhunun üzerinden tövbeyle, istiğfarla, gözyaşıyla soymalıdır.
Evet; arş dedik, gönül arşı dedik. Gönülde, kalpte, Allah’a giderken, kendi hakikatimize giderken, Allah’ın tecelli ettiği arşa giderken unutmayalım ki bu arş bizdedir. Veliler Allah’ın cemalini müşahede ederken kendi gönüllerinde müşahede ederler. Allah oraya tecelli eder. Kim neyi görürse görsün, o görmeyi, müşahedeyi kendi gönlünde yapmıştır ve yapar. Semada olduğu gibi gönülde de yedi kat gök vardır. Onların üzerinde de arş vardır. Rahman arşa istiva etmiştir, Allah oraya tecelli etmiştir.
Kulun oraya nasıl varması gerekir? -Rahman’a ancak Rahman’ın rahmetiyle ulaşılabilir, varılabilir; çünkü unutmayalım ki arşa istiva eden Rahman’dır. Senin arşa çıkabilmen için, kendi gönül arşına çıkabilmen için Rahman’la buluşabilmen, Rahman’a kavuşabilmen için oraya neyle gitmen gerekir? -Rahman’ın rahmetiyle… Oraya onun kullarına yaptığı rahmetle gidersin; yani kendi gönlündeki rahmetin kadar oraya yaklaşırsın, yol alırsın.
Rahman tecellisini anlattım biraz önce; bu bütün mahlûkata rahmet eden, ayrım yapmadan rahmet eden bir tecellidir.
Böyle bir kul rahmet ederken neden ayrım yapmıyor?
Çünkü onun gönül hali artık öyledir. Rahmet sadece onun fiilinde değil sıfatında ve gönlündedir de ondan. Artık o, rahmanı (rahmeti) isim olarak almıştır. Ancak böyle biri Allah’a, Rahman’a kavuşur, vasıl olur. Ancak böyle biri Allah’tan vazife alıp Allah’ın kullarına rahmet olur. Âlemlere rahmet olur.
Eğer Rahman arşa istiva etmişse ve o arşta bizim gönül arşımızsa o zaman Rahman bizim arşımızdan bizi istiva etmiştir. Ayeti kerimede Allah buyurdu ki; “Allah, her şeyi (mahlûkatı ve insanları) çepeçevre kuşatmıştır, ihata etmiştir”258 Ona tecelli etmiş, aynı zamanda onu çepeçevre kuşatmıştır, ihata etmiştir. O, Allah’ın rahmetinin içinde, Rahman isminin tecellisi içindedir. Arşta da, arşında da Rahman tecelli etmiştir. Her anda rahmetiyle onun gönlüne vahyediyor, ilham ediyordur. Ona doğru yolu gösteriyor, Rahman’a giden yolu gösteriyordur.
Allah’ın Rahman ismi Allah’ın zatını anlatır, Rahim ismi Allah’ın sıfatını anlatır; yani kullarına olan muameleyi anlatır. Eğer biri rahmansa onun fiili rahimdir. Birinde Allah’ın Rahman ismi tecelli etmişse o işini yaparken, bakarken, düşünürken, konuşurken, bir şey yaparken rahimdir. Rahim ismi onda tecelli eder; ama onun rahman isminden tecelli ediyor. Yani Allah’ın Rahman ismi zata dönük, Rahim ismi ise fiile dönüktür. Rahim ismini anlatırken bunu anlayacağız inşallah! Bir de Allah’ın Rahman ismi bütün mahlûkata, Rahim ismi ise özel olarak mü’minler için tecelli eder. Bu yüzden ayeti kerime de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; Ve kâne bil mu’minîne rahîmâ:259 “O, mü’minlere karşı çok merhametlidir” buyurdu. Arasındaki fark budur.
Bir kul da bütün mahlûkat için eğer rahmetse onda Rahman ismi tecelli etmiştir; lakin sadece mü’minlere bakıyorsa, onun için de sadece mü’minler önemli ise onda da Rahim ismi tecelli etmiştir; ama ne mahlûkata ne bütün insanlara ne de mü’minler için rahmet olmuyorsa; o zaman o, Allah’ın Rahman ve Rahim isminden nasibini almamış, dolayısıyla Allah’ın rahmetinden mahrum kalmıştır, demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cenneti anlatırken; “hiç kimse ameliyle cennete giremez” buyurduğunda sahabeden biri; “ya Resulullah sizde mi cennete giremezsiniz?” Deyince; “Evet, ben de amelimle cennete giremem, ancak Allah’ın rahmetiyle”260 dedi.
Bu ancak Allah’ın rahmetinin içine girenler cennete girer, demektir. Eğer Allah’ın rahmetinin içine girenler cennete giriyorsa, başka hiçbir şeyle cennete girilmiyorsa bu da amelin tek bir karşılığı var o da; mahlûkata, insana rahmet olmak, insanların bizim rahmetimizin içine girmesi demektir.
Mahlûkat senin rahmetinin içine ne kadar girdiyse sen de Allah’ın rahmetinin içine o kadar girersin. Bu olmadan cennete girilmez; çünkü kimse ameliyle cennete giremez. Ancak Allah’ın rahmetiyle, rahmetinin içine dâhil olmakla... O zaman bize düşen; Allah’ın rahmetine dâhil olmak için Allah’ın Rahman isminin tecellisini almaya çalışmaktır.
Bizim yaptığımız sadece Allah’ın ismini anlatmak değildir, sadece bir bilgi aktarmıyoruz. Aynı zamanda esmanın nurunu da beraberinde aktarıyoruz; çünkü söylediğimiz her sözde, her kelimede ruh vardır. Eğer arkadaşlar bizi diri olarak kabul ettiyse, Allah ile diri olarak kabul ettiyse bu durumda kelimelerimiz de diridir. Onunla dirilmek lazım. Dirilmeyenler dirilmeyi istemeyenler, ölü kalmayı tercih edenlerdir.
Zatın biri anlatıyor;
Buyuruyor ki; “ben bir Mürşid-i kâmile tabi olduğumda yolun başındayken zannettim ki ben Allah’ı seviyorum. Onun sevgisini kazanmak için ben peşinden koşuyorum. Öyle düşünüyordum; ama yolun sonuna vardığımda bir de baktım ki meğer Allah beni seviyormuş, o beni kendine çekiyormuş. Yolun sonuna vardığımda bunu anladım. Ben yolun başındayken Allah’ı zikrettiğimi zannediyordum. Yolun sonuna geldiğimde bir de baktım ki Allah beni zikrediyormuş, o beni unutmuyormuş, bana sevgisiyle, muhabbetiyle muamele ediyormuş. Ben onun sevgisiyle onu seviyor ve yine onun beni zikretmesiyle onu zikrediyormuşum. Yolun başındayken zannediyordum ki, Allah benden razı olunca iş biter. Yolun sonuna vardığımda anladım ki ben Allahtan razı olunca iş bitiyormuş.”
Bu hakikati bütün esmaya böyle kıyas edeceğiz. Biz, Allah bize isimleriyle tecelli etsin istiyoruz. Allah’ın isimleri bizim üzerimizde tecelli etsin istiyoruz. Yolun başındaki biri böyle düşünebilir, haklıdır. Yolun başında olduğu içindir; ama yolun başındakine göre değil, sonundakine göre anlamamız gerekiyor ki doğru anlamış olalım, oyalanmayalım.
Nasıl anlamamız gerekir?
Allah bize tecelli etsin mi istiyoruz? -O zaman bizim mahlûkata tecelli etmemiz gerekir. Mahlûkata Allah’ın rahmetiyle muamele edip tecelli etmemiz lazım ki Allah da bize tecelli etsin, Allah’ın rahmeti biz de tecelli etsin, biz de Hz. insan olabilelim, kâmil insan olabilelim.
Allah ayeti kerimede; “Eğer duanız olmasaydı rabbiniz size neden kıymet versin?”261 buyurmuştur. İnsan; kıymetini, değerini duasından alıyormuş. Dua demek istemek demektir. Önce neyi istememiz gerektiğini bilmemiz lazım. Neyi istiyoruz, Allah bizden neyi istememizi istiyor? İhdinâs sıratel mustakîm:262 Allah’ın huzuruna günde beş sefer çıkıp; farzlar yirmi sefer, sünnetlerle beraber kırk sefer bu kelimeyi tekrar ediyoruz. “Bizi sırat-el mustakime hidayet et” diyoruz.
İhdinâs sırat-el mustakîm demeden önce ne diyoruz?
İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:263 “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız senden istiyor, seni istiyoruz.” Sırat-el mustakimde Allah var. Sırat-el mustakimde yürüyenler Allah’ı bulur. Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecellisini bulur. Esmasının kendisine tecellisini bulur. Neye karşılık? -Allah’a âbd olmaya karşılık, onu sevmeye karşılık, onun sevgisini tercih etmeye karşılık.
Bu ayetin öncesinde ne vardı? Mâliki yevmid dîn:264 “Din gününün sahibi (maliki, meliki).” Hayatını din gününe göre yaşamayı tercih edersen ona âbd olursun. Ondan öncesinde ne vardı? Er rahmânir rahîm:265 Ondan önce rahimi tercih etmek vardı, Rahman’ı tercih etmek vardı; yani Rahman’ın rahmetiyle kullara tecelli etmek vardı. Rahman’ın rahmetiyle kullara, varlığa muamele etmek vardı. Ondan önce ne vardı? El hamdu lillâhi rabbil âlemin:266 Övülmesi, sevilmesi gereken rahman ve rahim olan Allah vardı.
Kul dua ederken, isterken neyi isterse istesin Rahman’ın rahmetinden onu ister. Onun için bütün isimler Rahman isminden tecelli eder. Rahman ismi de Allah isminden tecelli eder; yani Allah’ın rahmeti, Rahman ismi, Allah isminden tecelli eder derken sevgisinden tecelli eder diyoruz. Nitekim Allah demek saf aşk demek, muhabbet demek, sevmek demekti. Rahmeti ise sevmesinden, muhabbetinden tecelli eder. Onun için kim neyi isterse istesin Allah’ın Rahman ismini davet eder, rahmetini davet eder, rahmetini ister; ama Allah bizden neyi istiyor, neyi istememizi istiyor?
Sen Rahman’ı iste! Rahman’dan iste değil, sen Rahman’ı iste! Çünkü sen Rahman’ın halifesisin, sen Hz. insansın. Rahman’ı kazanınca, Rahman isminin tecellisini kazanınca kazanamadığın hiçbir şey yoktur, diyor.
Arada bir bazı şeyleri tekrar etmek zorunda kalıyoruz. Onun için arkadaşlar sıkılmasınlar. “Bunu daha önce söylemişti” deyip sıkıntı yapmasınlar. Her anlatıldığında almamız gereken bir şey vardır. “Ben daha önce bunu biliyordum, bunu duymuştum” demeyelim. Gönlümüzü ona doğru açalım, anlamaya çalışalım.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “Miraç Gecesi’nde miraca giderken gördüm ki bir şeyler sürekli göğe çıkıyor ve bir şeyler de sürekli gökten iniyor.” Bir şeyler çıkıyor ve iniyor dediği her bir insandan ayrı ayrı... Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Her insan için gökte iki kapı vardır. Birinden amelleri yukarı çıkar, birinden Allah’ın kendisi için takdir ettiği rızkı, nimeti onun için aşağı iner. İnsan ölünce bu kapılar kapanır; ama birinin ameli hala devam ediyorsa o yukarı çıkan kapısı açık kalmaya devam eder”267 buyurdu.
“Miraç gecesinde bir şeylerin sürekli indiğini, bir şeylerin de sürekli göğe çıktığını gördüm” dedi. “Ben Cebrail kardeşime sordum. Bu nedir böyle?” Cebrail (a.s.) buyurdu ki; “Bu, yukardan aşağı inenler Allah’tan kuluna (kullarına) inendir. Aşağıdan yukarı çıkanlar da kuldan Allah’a gidenlerdir.”
Ameli işlerken o kapıdan sürekli ameli Allah’ın huzuruna gidiyor; ama huzura giden hangi amelse ona karşılık bir de Allah’tan kuluna inen vardır. Allah’tan kuluna inen nedir? -Allah’ın isimlerinin tecellisi, Allah’ın Esmau’l Husnası, Allah’ın güzelliği... Allah’ın güzelliği kul güzel yaptığı için iniyor; ama eğer o kul o yaptığını ihlasla yapmamışsa huzura kabul olmuyor, yukarı çıkmıyor. Eğer o yaptığı günahsa, yanlışsa aşağı doğru gidiyor, esfel-i safiline doğru iniyor, yukarı çıkmıyor, çıkamaz. Aşağıdan da ona göre zulmet alır.
Ama yukarı çıkıyorsa Allah onun hesabını anında görür ve onun karşılığını da anında indirir; yani sen bir kula rahmet edersen, Allah’ın rahmeti de senin gönlüne tecelli eder, sen Allah’ın o ismiyle güzelleşip Rahman isminin, Rahim isminin tecellisini almış olursun, Allah’ın ismiyle isimlenmiş olursun; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemiş olursun.
Bir daha söyleyeyim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefatından sonra onu görmeyenler Hz. Ayşe annemize gelip bize biraz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatır mısınız, dediklerinde ne buyuruyordu; “O da tıpkı sizin gibi bir insandı.” Tıpkı sizin gibi… Çünkü Allah onun için öyle buyurmuştu; Kul innemâ ene beşerun mislukum:268 “De ki: Ben de sizin gibi bir beşerim.”
Beşer insanın zahiri tarafıdır; yani Hz. Ayşe Annemiz o da; “sizin gibi yer, içer, sizin gibi gezer, sizin sevindiklerinize sevinir, üzüldüklerinize de üzülürdü” buyurdu; ama dedi ki: “Allah’ın Esmau’l Husna’sı, en güzel isimleri kemal derecesinde onun üzerinde tecelli etmişti.” Yani Allah ona zatıyla, sıfatıyla tecelli etmiş, o, Allah’a ayna olmuş, bir beşer (kul) olarak da Allah’ın Rahman ismini en kâmil manada üzerinde taşıyordu, dedi.
Kulda tecelli eden isim ile Allah’ta var olan o ismin arasındaki farkı söyledim. Kul ile Allah arasındaki fark neyse kulun üzerindeki tecelli ile Allah’taki isim öylesine birbirinden farklıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de de Allah’ın Rahman ismi, Rahim ismi, Kerim ismi ve Allah’ın bütün isimleri kemal derecesinde, kâmil olarak onun üzerinde tecelli etmiştir.
Kendisi ne buyuruyordu; “Ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim.”269 Güzel ahlak…
Güzel ahlak derken; “Esmau’l Husna’yı tanıtmak için, talim etmek için, ettirmek için, göstermek için gönderildim” dedi.
“Kim böyle bir güzel ahlaka (yani Esmau’l Husna’nın tecellisine) mazhar olmuşsa o, gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır”270 dedi.
Demek ki Allah, hesabı anında görüyormuş. Bir insan cennetlik midir yoksa cehennemlik mi, bu anlaşılır mı? -Yüzde yüz anlaşılır. Kim cennetlik, kim cehennemliktir bellidir. Allah’ın ismi onda tecelli etmişse, önce Rahman ismi, dolayısıyla Rahim ismi o insanda tecelli etmişse o cennetliktir; fakat mü’min olmak şartıyla. Tecelli etmemişse gece gündüz ibadet de yapsa o cehennemliktir. Kim söylüyor? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz.
Bir de buyurdu ki; “beni İsrail’den bir kadın vardı. Bu kadın kötü yoldaki bir kadındı. Bir kafile ile beraber yolculuk yapıyordu ve kadının bulunduğu kervan uzun süre su bulamadı. Sonra bir kuyunun başına geldiklerinde hepsi susamıştı, herkes kendisindeki kabı doldurmaya çalışıyordu. Kafilede bir de köpek vardı. Köpek de dilini dışarıya çıkarmış susamıştı; ama kimse köpeğe su vermiyordu. Herkes kendi derdine düşmüştü. Herkes, suyunu aldı, içti ve kaplarını doldurdu. Kuyudan su çekerlerken de yer ıslanmıştı ve köpek de ıslanan yeri yalıyordu (o kadar susamış ki ıslanan yeri yalıyor). O kötü yoldaki kadın ayakkabısını çıkarıp kuyudan su çekerek ayakkabısıyla köpeğe su verdi. Allah, kadının bu tavrından dolayı, köpeğe olan merhametinden dolayı onu cennete koydu.”271 Allah’ın Rahman ismi tecelli ediyor orda.
Kadın hem imanlıymış hem de Allah’ın rahmeti onun üzerinde tecelli etmiş. Koskoca kafilede biri akıl edemedi ki köpeğe biraz su versin. Kovayı en fazla bir daha göndereceklerdi. Herkese ait kova var tabi; ama o kadın akıl etti, merhamet etti ve Allah onu cennete koydu. Allah’ın rahmetinden dolayı kadının üzerinde tecelli etti.
Yine buyurdu ki; “beni İsrail’den bir kadın da vardı. Kadının bir kedisi vardı. Kedisi evde yiyeceklere zarar verince kadını kızdırdı. Kadın da kediye kızıp kediyi bir odaya kilitledi ve kedinin açlıktan ölmesine sebep oldu. Kedi susuzluktan duvarları yalıyordu, kendini duvarlara vuruyordu, kapıyı açsınlar diye. Kedi öylece öldü! Bu kadın ibadet ehli bir kadındı ama bu yaptığından dolayı Allah da o kadını cehenneme koydu.”272
Rahman’ın tecellisini anlatıyor. Kim cennetlik kim cehennemlik onu anlatıyor. Kim Allah’ın rahmetiyle cennete gider, kim Allah’ın rahmetinin içine girip cennete gider onu anlatıyor.
Mahlûkata, insanlara rahmet edenler Allah’ın rahmetinin içine girer, cennete girer. Kim de Allah’ın kullarını, mahlûkatı rahmetten, kendindeki rahmetten mahrum bırakırsa o da Allah’ın rahmetinden mahrum kalır.
Öyle olmuşuz ki birbirimize bile merhamet edemiyoruz. En yakınlarımıza bile merhamet edemiyoruz, rahmetle bakamıyoruz. Önce rahmetle bakmak lazım. Rahmetle bakmayınca nasıl bakıyoruz? -Su-i zanla, kötü bir bakışla bakıyoruz. Kötü bakış; rahmetle bakılan bakış değildir, şeytanla bakılan bakıştır. Rahmanın nazarı öyle değildir. Rahmanın nazarı rahmetle bakıştır; yani onu cennetlik görmektir, onu güzel görmektir. Onun güzel düşündüğünü kabul etmektir, güzel konuştuğunu kabul etmektir. Onda bir yanlış varsa ona bir mazeret aramaktır, mazeret.
Mazeret, bahane aramak değildir. Bahane aramak şeytanın bakışıdır, mazeret aramak peygamberi bir bakıştır. Birbirimizle eğer kavga ediyorsak, didişiyorsak, tartışıyorsak, birbirimizi eleştirip, çekiştirip yeriyorsak bilelim ki bu bakış şeytani bir bakıştır. Şeytan bize bir film oynatıyor. “Bunu böyle düşündü, onun için böyle söyledi” diye diye onu kötü kabul ettirdi bir kere bize. Bu peygamberi bakış değil, bu şeytani bakıştır.
Peki, nasıl bakmamız lazım?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle yürürken yolda bir köpek leşi görmüştü. Sahabe yüzünü çevirip yolu değiştirmek isteyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yolunu değiştirmeden yürüdü. Sahabe mecburen takip etti onu. Köpek hem ölü hem de kötü kokuyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz geldi, köpeğin karşısında durdu. Muhabbetle ölü köpek leşine baktı; (yani ders veriyor, sahabeyi eğitiyor, talim ettiriyor.) buyurdu ki; “Allah ne güzel diş yaratmış onda.” (Köpek leşinde güzellik arıyor. Köpeğin ağzı açıkta kalmış) “Allah ne güzel diş yaratmış onda. Ne güzel dişleri var” buyuruyor. Gerçek bakış bu bakıştır işte...
Bir insan ne kadar kötü olursa olsun onun güzel bir tarafı vardır. Güzel tarafına bakıp onu oradan sevmen lazım, oradan övmen lazım. Böyle yapınca ne olur? -Sen ona rahmetle baktın, sen ona muhabbetle baktın. Allah’ın rahmetini ve muhabbetini hak ettin. O göğe çıkan amel vardı ya yukarıya; işte senin o bakışın, o zannedişin yukarı çıkar; çünkü amelden önce niyetin yukarı çıkar. Allah’tan da ne alırsın? -Sevgi alırsın, muhabbet alırsın, rahmet alırsın.
Ama baktın çirkin gördün, kötü gördün. O zaman ne olur?
Senin amelin aşağı doğru gider, şeytan sana bir ikramda bulunur. Ne yapar? -Bir adım ötesini sana yaptırır. Bir adım ötesini. Bir adım ötesi nedir? -Öyle baktın ya bir de; “bu böyleydi” diyerek seni onun hakkında konuşturur. Sen nerden biliyorsun, onun içini açıp baktın mı, niye bu kadar kötü bakıyorsun! Bu kötü bakış karşındakinin kötü oluşundan değildir. Bu senin kötü oluşundandır, nefsinin pis oluşundandır. Bu senin kendi halindir.
O zaman önce herkes kendini düzeltmelidir. Önce hüsn-ü zanla bakmayı öğrenmelidir. Rahmetle, muhabbetle bakmayı öğrenip Allah’tan rahmetini hak etmelidir.
“Ne var bunda böyle düşündük, böyle baktık ne olacak?” Ne olacağı var mı sen rabbini kaybediyorsun. Sen rabbinin rahmetini kaybediyorsun. Ne buyurdu ayeti kerimede; “rabbinizle yaptığınız alışverişten dolayı sevinin.”273 Sen alışverişi Allah ile yapıyorsun. Kullarına yaptığın her muamelede aslında Allah ile alışveriş yapıyorsun.
Sahabeden bir kısmı gelip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sahabeden bazılarını şikâyet ettiler. (Onlar da beşer, onlar da insan, onlar da eksik yapıyor. Hatta onların içinde münafıklar var. Sayı itibariyle 36 tane de münafık var içlerinde.) “Ya Resulullah! Falan adam şöyle yaptı, öteki adam böyle yaptı” deyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki onlara; “gelip kardeşlerinizin yanlışlarını bana anlatmayın. Olur ki o kardeşiniz gelip bizimle konuşmak ister. Sizin gelip onun halini bana anlattığınızı duyarsa gelemeyebilir, utanabilir. Böyle yapmayın!”
Yardım etmeye çalışmak ayrı şey; birinin hatasını, kusurunu, günahını, yanlışını söylemek başka bir şeydir.
Allah settardır; setrediyor, muhafaza ediyor, örtüyor. Eğer Allah insanların hatasını, yanlışını, günahını, şirkini açığa çıkarsaydı, üzerinde gösterseydi hiç kimse birbiriyle konuşamaz, hiç kimse yolda yürüyemezdi. Allah settar fiiliyle herkesi setrediyor. Senin de Allah’ın settar fiilinden nasibini alman, setretmen gerekiyor. Hatta kendinden bile.
Allah kıyamet gününü anlatır, o gün insanların nasıl kaybettiğini anlatır, nasıl hüsrana uğradığını, hayal kırıklığına uğradığını anlatır. Ananın babanın evladından nasıl kaçtığını, evladın anadan babadan nasıl kaçtığını anlatır. Ne buyurur; “nerdeyse o günü kendimden bile saklayacam, gizleyeceğim.”274 Bu ayeti anlamak lazım. Nerdeyse o günü kendimden bile gizleyeceğim, dedi. Bu ne demek? -“O manzarayı görmek istemiyorum. Sizi o halde görmek istemiyorum.” Bu ayetin bir manası da budur.
Kulun, kendi üzerinden (bir halife olarak) bunu nasıl anlaması gerekiyor?
“Cehennemliğin halini görsen bile gizle” dedi. Peki, nasıl gizlemen lazım, bunu kendinden nasıl gizlersin? Eğer sende Allah’ın settar fiili tecelli ederse, Rahman ismi tecelli ederse, Rahim ismi tecelli ederse, Allah’ın Vedud ismi tecelli ederse çok rahat gizlersin onu. Ne dersin, nasıl söylersin; yani bir insanı nasıl seversin, en kötü ihtimalle ona ne dersin, ne demen gerekir?
O, Allah’ı bilmiyor, peygamberi bilmiyor, anlamamış, tanımamış; zaten Allah’ın sıfatlarını, isimlerini bilmediği için tanımamış, anlamamış demek lazım.
Diyelim ki bu mazeret olmadı. Baktık ki kendimizden örtemedik, gizleyemedik. Ona bir daha mazeret üretmemiz lazım. “Belki Allah ona o kadar anlayış vermiştir. Bugün iman etmemiş, bugün anlamamış, kim bilir yarın belki onun o anlayışını açacak bir muameleyle muamele eder. Oradan ona bir kapı açar, ona öğretir. Belki o daha sonra bizim kardeşimiz olur” dememiz lazım.
Farz edelim ki bu kişi Allah’ın kalbini mühürlediği kimselerden olsun. Böylesi de vardır, o açıktan Allah’a düşmanlık yapar, Allah’ın peygamberine düşmanlık yapar, Allah’ın vahyine düşmanlık yapar ve bunu da bilerek iftiharla yapar. Bu kişi için artık yapılacak bir şey kalmamıştır. Bir de bakarsın ki Allah onun kalbini mühürlemiş. Kalbin mühürlenmesi en son muameledir.
Ondan önceki muamele neydi?
Kalbin kilitlenmesi, kalbin taş gibi kas katı kesilmesi, kalbin hastalıklı olması mühürlenme en sondadır. Mühürlenen bir kalbe sahip olanı artık görüyorsun ki cehenneme gidiyor. Onun için ne demen lazım? -Ondan nefret edip onun sıkıntısını gönlümüze almamız doğru değildir. Kendimizi onun günahıyla, şirkiyle kirletmemiz doğru değildir. Ne diyoruz; “ya rabbi! İnsan olamadı artık tıpkı hayvan gibidir; ama hayvanın da hayvan olarak imtihan sahnesinde bir rolü vardır ve ona da ihtiyaç vardır.” diyoruz.
Bütün imtihanlar Allah’ın Rahman isminin tecellisindendir. Allah, kulu merhamete ersin diye, cennete girsin diye, kâmil insan, Hz. insan olsun diye imtihana tabi tutar. Bu imtihanların içinde müşrik var, kâfir var, şeytan var, münafık vardır. O imtihan ne olursa olsun o, Allah’ın Rahman isminin tecellisindendir. Firavun, Musa (a.s.) için velinimetti; çünkü onun kazanmasına sebep olmuştu. Firavun olmasa Musa, Hz. Musa (a.s.) olmaz, Kelimullah olmazdı.
Hz. Musa (a.s.)’ın olduğu gibi her mü’minin de bir Firavun’u vardır. Firavun’la beraber onun taraftarları da vardır. Bu taraftarlar onu Allah’tan, Allah yolundan, Allah’a vasıl olmaktan, Allah’a dost olmaktan ve cennetten alıkoymaya çalışanlardır. Bazen bu onun en yakınları olabilir. “Biz seni seviyoruz, onun için sana böyle muamele ediyoruz” diyebilirler.
Ne olursa olsun Allah’ın ona yaptığı muamele Allah’ın Rahman isminin tecellisidir. Allah hiçbir kulunun başka bir varlığa tapmasına müsaade etmemiştir, etmez; çünkü bunun sonu helak olmaktır. Kim Allah’tan başka rab edinirse, ilah edinirse, rahman edinirse, Allah o rahman edindiği şeyi ya onunla beraber helak eder ya da o ilah edindiği şeyi helak eder. Öyle ki kul, Rahmana dönsün, sahibine dönsün diye.
Biri Allah yoluna girip Allah‘ı istemeye, cenneti istemeye başladı mı, ahireti, dünyaya tercih etmeye başladı mı bakıyorsun ki musibetler belalar gelmeye başlıyor. Bunun bir sebebi var. Allah; gazabından musibet, bela vermiyor. Neden öyle bir muamelede bulunuyor o zaman? -Onu temizlemek için, onun gönlündeki şirki temizlemek için bunu yapıyor. Eğer o, mü’min değilse zaten helak olmuştur; ama biri mü’minse Allah rahmetiyle ona muamele edip onu şirkten temizleyecek ve o, Allah’a dönünce elbette ki Allah ona yardım edecektir.
Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimize gelip; “Ya Resulullah seni çok seviyorum, Allah için seni çok seviyorum” diyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyor ki ona; “öyleyse fakirliğe hazır ol.” O kişi; “ama ben Allah’ı da çok seviyorum hatta en çok Allah’ı seviyorum” deyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu sefer de buyurdu ki; “o zaman musibete, belaya da hazır ol.”275
Demek ki Allah’ı sevmenin karşılığı musibet bela, Resulullah’ı sevmenin karşılığı da yoksullukmuş. Acaba niye böyle bir karşılık var? -Allah onu temizlemeyi dilemiş ve Allah Rahman ismiyle ona tecelli edecek de ondan. Eğer biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sevdiyse, fakirliğe, yoksulluğa hazır olacaksa bu durumda Allah ona nasıl bir muamele yapar? -Ona kapıları kapatır. Rızık kapısını, rahmet umduğu kapıları Allah ona kapatır. Zahiri olarak... Musibet, bela bundan sonra gelir.
Allah buyurdu ki ayeti kerimede; “Mallarınız, evlatlarınız, sizin için birer fitnedir.”276 Fitne imtihan sebebi demektir. Eğer biri; “bu çocuğum büyür, bana yardım eder, ben de sayesinde kimseye muhtaç olmam” dediyse; o, çocuğunu Rahman’ın yerine koymuştur ve bunun farkında dahi değildir. Rahman’ın rahmetine güvenmemiş. Rahman’ın rahmetine güvenmediği için çocuğuna güveniyor. Çocuk büyürken bu sefer o ebeveyn aslında aynı hatayı farklı şekilde yapar. Çocuğuna sürekli “bana güven” der. Allah’a güvendirmesi gerekirken, Rahman’ın rahmetine güvendirmesi gerekirken; “bana güven” der. “Başkasından fayda gelmez, onlar kimdir” diyerek sürekli kendine güvendirir. Kendini Rahman’ın yerine koymuş, çocuğu da Rahman’ın önüne koymuştur. Korkaklığa bakın! Allah’tan korkmuyor, rızkından korkuyor. Rahmetin kesilmesinden korkuyor. Böyle biri rabbine güvenmemiştir.
Peki, böyle bir kula Allah ne yapar?
Bu örnekteki çocuk büyüyüp Allah’ı tercih ettiğinde, ahireti tercih ettiğinde eğer güvendiği babasıysa, “babam bana bakar, babam beni korur, babam bana ikram eder, rahmet eder,” diye babasına güvenmiş ise Allah onun babasını alır. Nasıl alır? -Öldürmesi gerekmez. Babasından öyle bir tavır ona sergiletir ki o babayı ondan alır.
Mesela; en ihtiyaç sahibi olduğu bir anda, en güvendiği bir anda babasından ister ve babası onu reddeder. Hem de isteneni kolaylıkla yapabiliyorken, imkânı varken reddeder. Allah ona reddettirir. Allah dilemeyince kul dileyemez. İmtihan geldi işte. Allah, babasının gönlüne vahyedip “ver” demez ise veremez. Eğer “ver” derse vermemezlik de edemez. Ne yaptı? -Babayı ondan ayırdı. Peki, neden ayırdı? -Kul birden irkilir, sadece Allah’a güvenmesi gerektiğini anlar. “Rahman Allah’mış” der, Allah bunu dedirtir.
Demezse ne olur?
Yok, “İlle de olsun” deyip gidip sarılırsa, “ver” derse, güvenmeye devam ederse kaybeder. Örnek baba olursa; bu takdirde de aynı muameleyi Allah, evladıyla ona yapar. Ama her şeye rağmen o güvenmeye devam ederse evladını da imtihanı da kaybeder; eğer Allah’a dönmezse.
Bu; Rahman’ın kendisine ait olan sıfatlardaki kıskançlığıdır. Böyle bir şeyi kabul etmez. “Allah şirki kabul etmez”277 dedi; eğer kişi bütünüyle müşrik olmuşsa yani cehennemlik olmuşsa artık ona bu muamele de yapılmaz; çünkü o artık insan değildir. Allah ona insan muamelesi yapmaz. Biri elbisesi kirlenince yıkar, temizlenir. Kir, ne kadar çok olursa olsun yıkanınca temizlenir; ama pislik yıkansa da temizlenmez. Ne kadar yıkarsan yıka pislik pisliktir, çünkü kendisi pisliktir. Şirk de böyledir. Lakin birinin ameline şirk bulaştırması, günah işlemesi ayrıdır. Bu yıkanırsa temizlenir; ama biri müşrik olmuşsa, biri bütünüyle pislik olmuşsa o yıkanmaz. Hiç kimse onu yıkayamaz; çünkü pislik yıkanınca temiz olmaz. Böylelerine Allah’ın yaptığı muamele elbette ki farklı olur.
Allah buyurdu ayeti kerimede; “Kim Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse şeytan onun karini (yakını) olur.”278 Kim Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse o şeytanın uydusu olur. Dikkat edilmeli ki Allah’ın zikrinden denmedi, Rahman’ın zikrinden dendi; çünkü Rahman’ı zikrederse Rahman’ın rahmetini görür. Rahman olan Allah ona Rahman isminin tecellisiyle tecelli eder. Onun rahmetiyle rahman olur. İnsan ya şeytanın karini olur ya da Rahman’ın karini olur. Yani ya Rahman’a yakın olur, Allah’ın Rahman isminin etrafında döner durur, hayatını Rahman ismiyle yaşar ya da şeytanın karini olur, şeytanın uydusu olur, şeytanın etrafında döner; insanlara karşı su-i zanda bulunur, küfreder, hakaret eder, küçümser, dedikodu yapar, iftira atar, en iyi insana bile kötü bir bakışla bakmayı başarır.
Nerden geliyor bu bakış? -Şeytandan… Âlime bakar onu yerer; âbide bakar onu yerer. Güzel yapana bakar, “yok yok” der, “onun niyeti böyleydi, onun için böyle yaptı” der. Kötü bakışa sahiptir ya ondan!
Ama Allah’ın Rahman isminin tecelli ettiği kimseler güneş gibidir, güneş. Allah’ın Rahman ismiyle bütün mahlûkata güneş gibi tecelli eder, aydınlatırlar. Kâfir demeden, mü’min demeden, canlı cansız demeden. Onda Rahman ismi tecelli edince onun muhabbeti bütün varlığa ulaşır; çünkü Allah’ın nuruyla nurlanmış, Rahman’ın nuruyla nurlanmış da ondan.
Yine buyuruyordu ayeti kerimede; “Ne zaman Rahman’dan bir vahiy gelse, bir ayet gelse onlar yüz çevirirler.”279 Demek ki vahiy kimden geliyormuş? -Rahman’dan. Vahiy, Rahman’ın rahmetiymiş. Kur’an, Allah’ın rahmetiymiş, Kulları rahmetine davet ediyor, Rahmetinin içine almaya davet ediyor. Allah’ın Rahman isminin de üzerinde tecelli ettiği biri bütün mahlûkata rahmet eder, güneş gibi olur.
Başka bir ayeti kerimede de buyurdu ki; “Rahman'ın (has) kulları onlardır ki; yeryüzünde tevazu ile yürürler ve kendini bilmez kimseler onlara laf attığında (incitmeksizin) onlara; "selam" derler (geçerler).”280
Rahman’ın has kulları; Rahman’a, Allah’ın Rahman ismine kul olmuş, Allah’ın Rahman ismine âşık olmuş, Allah’ın Rahman ismiyle rahmet olmuş kullardır. Hz. insan olduğunu bilmeyenler onlara laf attığı zaman, onlar; “selam” deyip geçerler. Onlara karşılık vermiyorlar. Neden? -Çünkü saf rahmet olmuşlardır. Onlara beddua bile edemezler, sadece; “selam” derler. Selam, Allah’ın ismidir. Onlar, Allah’ın selameti üzerine olsun, “Allah seni hidayete erdirsin” deyip dua ederler. Allah, “Rahman’ın has kulları bunlardır” dedi.
Her ne kadar burada Allah’ın isimlerini anlatmaya çalışıyorsak da anlatamayacağımızı biliyoruz. Sonsuz bir deryayı kenarından köşesinden anlatmaya çalışıyor, o rahmetin içine girmeye çalışıyoruz; yoksa Allah’ın ismini anlatmak imkânsız bir şeydir.
Bütün peygamberlerin, nebilerin, resullerin çektiği sıkıntılar hepsi Rahman’ın rahmetidir. Allah, peygamberlerini dünyadayken rahmetinin içine alıp öyle yetiştirmiştir. Yetiştirirken nasıl yetiştiriyordu? -Kendine döndürerek, onlara olan rahmetini göstererek, onlara bunu tattırarak...
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e baktığımızda Allah’ın rahmeti nasıl tecelli etmiş, rahman ve rahim olan rabbi onu nasıl terbiye etmiş görüyoruz. Bütün peygamberlere baktığımızda bu böyledir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e baktığımızda görüyoruz ki; Allah o doğmadan babasını alıyor babasına güvenmesin diye. Babasını rahman olarak görmesin, tanımasın, anlamasın diye. Onun rabbi Rahman’dır, rabbini bilsin diye. Küçükken de annesini alıyor; ona dönmesin diye, ondan bir şey umut etmesin, beklemesin diye. Peygamberini rahmetiyle terbiye ediyor sadece kendine döndürüyor.
“Biri anasını kaybettiğinde, babasını kaybettiğinde bunu böyle anlamalıdır.”
Kendisine destek veren, destekleyen, o ana kadar kendisini öven, kendisine Muhammed-ul Emin diyenler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz vahyi tebliğ etmeye başlayınca birden ona yalancı dediler, büyücü dediler, mecnun dediler, ona aklını kaybetmiş dediler. Hepsi birden karşısına dikildiler.
Bütün peygamberler hayatları boyunca kemale ererler. Ne zaman ki işleri bitti (kemale erdi) o vakit Allah onları kendine davet eder. Herkes için bu böyledir. Kulun kazanacağı bir şey kalmayınca Allah onu huzura davet eder, işi biter.
Allah ayeti kerimelerde de buyurdu; “o gün, (Kıyamet Günü) hiç kimse şefaat edemez. Hiç kimseden şefaat kabul edilmez.”281 Ne ana baba evladına yardım edebilir, ne evlat ana babasına yardım edebilir. “O gün kişi anasından, babasından, kardeşinden, evladından kaçar.”282 dendi. Allah kıyamet yerindeki dehşeti anlatıyor. “O gün hiç kimse hiç kimse için bir ödemede bulunamaz. Ya da onun bir yükünü yüklenemez”283 dedi. Dedi ama Allah bir tek istisna yaptı. “O gün Rahman’ın izin verdikleri müstesna”284 buyurdu. Dikkat edelim ki yine “Rahman’ın izin verdikleri” dendi, Allah’ın izin verdikleri denmedi. Rahman’ın izin verdikleri...
Ayetleri okurken Allah’ın ordaki ismi ne söylüyor, önce ona bakmak gerekiyor. Allah orda hangi ismini kullandı? Kullandığı isim bir tane midir, iki tane midir? Mesela ayetlerin sonunda Alimul Hâkim, Alimul Habir, Raufur Rahim ya da Ğafurur Rahim gelir. Ayetin bu sonunda gelen isimler aynı zamanda o ana kadar gelen bütün ayetleri de tefsir ederler. Buna göre tefsir edilmeleri gerekir; ama bunun için de önce isimleri anlamak, tanımak gerekiyor. Şimdi isimleri öğreniyoruz. Bundan sonra ayetleri okurken Allah’ın Esmau’l Husna’sından bir isim ya da iki isim varsa hangisi önce, hangisi sonra gelmişse ona göre anlayacağız, inşallah.
Niye Rahman’ın izin verdikleri?
“O gün, Rahmân’ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez”285 buyruldu. Rahman’ın izin verdikleri demek; Allah’ın Rahman isminin tecellisine erenler demektir. Allah’ın Rahman ismiyle tecelli ettiği kullar demektir.
Niye Allah’ın Rahman ismi?
Eğer Allah’ın Rahman ismi onda tecelli etmişse o bütün varlığa rahmeti saçmıştır. Allah’ın nurunu saçmıştır, Allah’ın vahyini saçmıştır; çünkü Kur’an Rahman’dan bir inzaldir, Rahman’ın rahmetinin bir inzalidir. Dolayısıyla insanlara rahmet olan, insanları cennete davet eden bir kula uymuşlar ama yolculuk yarım kalmış, eksik kalmışsa Rahman ona izin verir. “Rahmeti tamamla, bu kuluma rahmet ettin, rahmet tam olmadı, ömrü yetmedi ya da kul yeteri kadar beceremedi bu rahmeti tamamlamayı sana ikram ediyorum, ona şefaat hakkını sana veriyorum” der. Rahman kime izin veriyormuş? -Rahman isminin tecellisine mazhar olanlara izin veriyormuş.
Aslında Allah’ın isimlerini anlatırken bir şeyleri ilim öğretir gibi anlatıyoruz; ama böyle bir anlatmayı da doğrusu yeterli görmüyoruz, göremiyoruz. Allah “oku” dediyse, “Yaratan rabbinin adıyla oku”286 dediyse, bizi yaratan rabbimiz de eğer zatıyla, sıfatıyla tecelli edip Esmau’l Husna’sıyla tecelli edip bizi yaratmışsa bu durumda okumak, insanı okumaktır. Yaratan rabbinin adıyla okumak, yaratan rabbinin yarattığını okumak, Esmau’l Husna’yı okumaktır. Onun için okuyoruz.
Yoksa nasıl anlatmayı tercih ederdim? Rahman’ı nasıl tanıtmak isterdim?
Kul demek, âbd demek, âşık demektir. Rabbini arayan, rabbinin rızası peşinde, dostluğu, cemali peşinde koşan demektir. Âbd demek; Allah’a âşık demektir. Allah’a âbd olmuş, Allah onun mabudu olan demektir. Allah onun mabududur; yani aşığın maşukudur. Allah’ın Esmau’l Husna’sını anlatırken aşığın maşukunu anlattığı gibi anlatmayı tercih ederdik; ama görünen odur ki önce ilim lazımmış, okumak lazımmış.
Allah ayeti kerimede; “ister Allah deyin ister Rahman deyin. Hepsi aynıdır, Esmau’l Husna, en güzel isimler Allah’ındır.” dedi. Allah, “bu isimlerle bana dua edin, beni davet edin” dedi. O zaman Esmau’l Husna’yı anlarken bir de en sonunda onunla dua etmek gerekir. Yani âbdın, mabuduna âbdiyetini arz etmesi gerekir. Aşığın, maşukuna aşkını arz etmesi gerekir.
Dua edin deyince bizim aklımıza gelen ilk şey nedir?
Allah’tan bir şeyler istemek. Bir şeyler deyince hemen aklımıza gelen; dünyadır, evdir, arabadır, mevkidir, makamdır. Yani dünyalık şeylerdir. Hâlbuki dua; Allah’ı davetti. Rahman’ı davetti. Rahman’ı davet etmek demek; rabbini gönlüne davet etmek demektir. Arşı istiva eden, gönlü istiva eden Rahman’ı kendi arşına davet etmek demektir. Bu arşımıza istiva eden, arşımızı kaplayan, ihata eden, bizi ihata eden Rahman olan rabbimizi davet etmek, demektir.
Bu durumda ne demek lazım? -“Ya rabbi sen benim rabbur rahimimsin. Sen benim rabbimsin, beni terbiye edensin, terbiyemi Rahman isminle yapansın, rahmetinle yapansın. Eğer sen beni bana bıraksaydın kesinlikle ben kaybedenlerden olurdum.” Bu herkes için istisnasız böyledir. Eğer sen beni başıboş bıraksaydın, sen rahmetinle beni kuşatmasaydın, çepeçevre ihata etmeseydin kesinlikle ben hüsrana uğrayanlardan olurdum. Ben seni tanıyamazdım, seni bulamazdım, seni anlayamazdım. Sen peygamberini göndermeseydin, vahyini göndermeseydin benim yolculuğum cehenneme olurdu; ama sen benim rabbur rahimimsin, sen benim rahman olan rabbimsin. Beni bana bırakmadın, bana her anda rahmetinle muamele ettin. Ne zaman senden yüz çevirsem, dönsem beni tekrar rahmetinle kendine döndürdün; çünkü sen benim rahman olan rabbimsin.”
Eğer biri Rahman’ın rahmetini görmüyorsa o; Allah’tan yüz çevirdiği içindir, gözünü kapattığı içindir, görmeyi istemediği içindir. Yoksa Allah’ın rahmeti her şeyi kaplamıştır, kuşatmıştır. Onun rahmeti her şeyden geniştir. O, öyle söyledi. “Rahmetim her şeyden geniştir” dedi. Eğer her şeyi kaplamışsa, her şey onun rahmetinin içindeyse biri ağlayıp feryat edip kendi halini, bulunduğu hali beğenmiyorsa, “bu böyle olmasaydı” diyebiliyorsa o kördür, o Rabbini görmüyordur. Her şeyi kaplayan Allah’ın rahmetini görmediği için feryat ediyordur.
Bir güzelliği görmemek insanın ya körlüğündendir ya da gözünü bir şeylerle kapatmasındandır. Gözlerini bir şeyler bürümüştür, kirletmiştir. Allah’ın rahmetini görmeyen, güzelliğini görmeyen kendini Allah’a kapatmıştır, gözüne çamur girmiştir. Yüzümüzü yıkamamız lazım, silkelenmemiz lazım, gözümüzdeki çapağı silmemiz lazım. Allah’ın rahmetini müşahede etmemiz lazım. Rahman’ı görmemiz lazım, arşa (arşımıza) istiva eden, her şeyi kaplayan, kuşatan Rahman’ın rahmetini görmemiz lazım.
Her anda ne dememiz lazım; el hamdu lillâhi rabbil âlemin: “Ya rabbi! Sen övgüye layıksın, sen sevilmeye layıksın. Seni övemedim, bunu körlüğüme bağışla ya rabbi! Sen ki nimetlerini ikram ediyorsun, beni rızana davet ediyorsun, beni dostluğuna davet ediyorsun, beni Hz. insan olmaya davet ediyorsun. Ben bir avuç toprağa minnet etmişim, iki günlük dünya hayatına tenezzül etmişim, senin kahrını, kahhar ismini bin sefer hak etmişim ama sen rahmansın. Senin rahmaniyetin her şeyi kuşatmış, beni kuşatmıştır. Senin rahmetindir beni senin gazabından koruyan!”
Allah demek yerine, Rahman demek yerine, Rahim demek yerine ne diyoruz? -Para diyoruz, insan diyoruz, dünya diyoruz, falanca diyoruz, filanca diyoruz. Bunları Allah’ın önüne koyup nefsim diyoruz, onu ilah ediniyoruz. Böylelikle Allah’ın söylediklerine bakmamış, onu dinlememiş, nefsimizden gelen vesveseyi vahiy zannetmiş oluyoruz. Yetmedi, sonra kendimizi ilah edinmiş, nefsimizin hevasını, nefsimizin bize söylediklerini ilah edinmiş, nefsimizin arzu ettiklerini ilah edinmiş oluyoruz. Zaten şu anki durumumuz da böyle görünüyor. Şeytanın verdiği vesveseyi vahiy olarak kabul ediyoruz, kendi kendimize; “bu Allah’tandır” diyoruz.
Sözde yol gösterecek, sözde imam olacak, sözde Allah’ın şefaate izin verdiği, Rahman’ın şefaate izin verdiği peygamber varisi olacak, âlim olacak, okumuş birkaç kelime öğrenmiş, birkaç tane emir, birkaç tane nehiy; “namazı kıl, namazı şu bozar, namazı bu bozar, oruç böyle tutulur, oruç böyle bozulur” diyen kimseleri önümüze imam olarak koymuşuz. Hâlbuki önümüze imam olarak koyduğumuz kimseye söylememiz lazım; sen bana rabbimi anlat! Öyle değil mi!
Kul; Allah’ı tanımıyor, rabbini tanımıyor, kendini bilmiyor, rabbine nasıl gideceğini bilmiyor, rabbine nasıl yaklaşacağını bilmiyor. Allah’ın rahmetinin içine nasıl dâhil olacağını öğrenememiş. İman yok, iman. Adamın imanı yok! Sen hangi namazı anlatıyorsun, hangi orucu anlatıyorsun! Sonra başlıyor onu detaylandırmaya! “Namaz, mü’minin miracıdır” diyor, onu da anlatmıyor. “Bunu zahiri olarak yaptın mı tamamdır” diyor.
Namaz mü’minin miracıdır. Bu adamın, bu mü’minin Allah’ın huzurunda durması gerekiyor. Allah’ın huzurunda olduğunu tatması gerekiyor. Allah deyince onun için dünyanın bitmesi gerekiyor. Ne diyor? -“Namaz kılıyorum bin türlü vesvese geliyor, namaz dışındayken aklıma gelmeyen şeyler namazda geliyor.” Tabi gelir. Sen miraca çıkmadın ki! Namaz burada değil ki! Namaz mü’minin miracıdır, senin oraya çıkman gerekiyor. Eğer ümmetin imamı, bilgilisi böyleyse, âlim dediğimiz kişiler böyleyse ümmetin halini ona göre hesap etmek lazım, düşünmek lazım. Peki, niye böyledir? -Çünkü emek vermek istemiyor. Halbuki en büyük nimet en büyük emeğin arkasında gizlidir. En büyük nimet en büyük emeğe de layıktır.
Allah’ın rızasını kazanmak öyle kolay bir şey değildir! Allah’ın esmasının tecelli etmesi, Allah’ın El Esmau’l Husna’sının tecelli edip senin Resulullah (s.a.v) Efendimiz’in ahlakına bürünmen öyle basit bir şey değildir! Allah’a yakın olmak, Hz. insan olmak öyle kolay bir şey değildir! “Abdestimizi aldık, namazımızı kıldık” demekle bu iş bitmiyor! Bu bir yolculuk… Hem de her anda yaptığımız bir yolculuk, hayatımızın sonuna kadar süren bir yolculuk. Kimin yolculuğu bittiyse işi bitti, demektir. Ve Allah onu huzura davet eder.
Herkes her anda öğrenmeli, her anda öğrendiğini ortaya koyup yaşamalı ve kazanmaya devam etmelidir.
Ne diyoruz? -Ya rabbi! Gerçekten sana layıkıyla kul olamadık. “Onlar, Allah'ın kadrini hakkıyla bilemediler. Hiç şüphesiz Allah, çok kuvvetlidir, çok üstündür”287 buyurdu ayeti kerimede. Allah’ın hakkını layıkıyla takdir edemedik, onu layıkıyla gerçekten anlayamadık ve tanıyamadık. Anlayamayınca, tanıyamayınca gerçekten de sevemedik. Eğer anlasaydık, tanısaydık severdik. Eğer sevseydik ne olurdu? -Tek kelimeyle Allah’a kurban olurduk kurban...
Allah yolunda malı canı feda edip cenneti almak demek; onun yolunda kurban olmak demektir. Eğer biri nefsini kurban ederse Allah’tan hakiki varlığını alır. Allah, kurban olmayı emretmişse kuldan bir şey almak için değil ona vermek içindir.
Nasıl ki Hz. İbrahim (a.s.) Hz. İsmail (a.s.)’ı kurban etmek istediğinde Allah buna müsaade etmedi. Peki, daha önce neden böyle bir şeyi emretmişti? -Ona vermek için. Neyi vermek için? “Allah, İbrahim’i bir takım kelimelerle imtihana tabi tuttu” buyurdu. O da hepsinin gereğini yerine getirince Allah buyurdu ki ona; “seni insanlara, insanlığa imam kılacağım.”288 Ve nihayetinde “Allah, İbrahim’i dost edindi.”289 Yani dostluğunu vermek için.
Allah’la dost olmak öyle kolay bir şey değildir! Allah’ın imtihana tabi tuttuğu kelimelerle buyurdu. Kelime demek; ağır şey demek, şiddetli şey demektir, şiddetli imtihan, demektir. Allah onu şiddetli bir imtihana tabi tuttu. O da gereğini yerine getirince “Allah onu dost edindi ve seni insanlara imam kılacağım” dedi. Önce ne yaptı? -Nemrut’un ateşiyle imtihana tabi tuttu. Ateşe atılınca; Hasbinallahu ve ni’mel vekil:290 “Vekil olarak rabbim bana yeter.” dedi. Bakın nasıl da rabbine güvenmiş. Bu nasıl bir güvendir böyle. Ama sonuçta o da bizim gibi bir insandı. Peki, niye biz rabbimize güvenmiyoruz, güvenemiyoruz. Güvenmemek Allah’a saygısızlık olmaz mı, haksızlık olmaz mı, Allah’ın hakkını takdir edememek olmaz mı! Aslında saygısızlığı kendimize, imanımıza yapıyoruz. Böyle bir iman, iman değildir. Böyle iman olmaz! “Seni kabul ediyorum, iman ediyorum; fakat sana güvenmiyorum.” Böyle iman olur mu?
Ardından Hz. İbrahim (a.s.) evladını kurban etmekle imtihan olundu ve tekrar gereğini yerine getirdi. Peki, Allah bunları bize niye anlatıyor? “Allah İbrahim’i halil edindi, veli edindi, dost edindi”291 buyurdu. Yani biz, Allah’a dost mu olmak istiyoruz, böyle bir fikrimiz, böyle bir düşüncemiz mi var? O zaman böyle bir nimetin havadan gelmeyeceğini bilelim! Bunu istiyorsak imtihana tabi tutuluruz. Herkesin imtihanı kendisine göredir. Allah hiç kimseyi kazanamayacağı bir imtihana tabi tutmaz. Geçemeyeceği bir yerden onu geçirmez. Çekemeyeceği bir yükü de ona yüklemez.
Doğrusu kulluğumuza bakıp, imanımıza bakıp, amelimize bakıp rahman ve rahim olan rabbimizden hayâ ediyoruz. Allah bizi huzura alsa “kulum sana nasıl bir muamele yapmamı istiyorsun” diye sorsa perde açıldığı için hiç kimse başını kaldıramaz. “Ya rabbi beni cennete gönder” diyemez; çünkü bunu hak etmediğini bilir. Onun için Resulullah (s.a.v) Efendimiz buyuruyordu; “Hiç kimse ameliyle cennete gidemez.”292 Yani işi Allah’ın rahmetine kalmıştır. Bir tek umudu, bir tek şansı vardır.
Nedir o?
Sen rahmansın ya rabbi! Sen rahimsin ya rabbi. Ben amelime güvenmiyorum, senin rahmaniyetine güveniyorum, sen benim rahman rabbimsin!” demektir. Fakat kulun; “sen benim rahman rabbimsin” diyebilmesi için de onun insanlara, mahlûkata, varlığa rahmetini göstermiş olması gerekir. Yoksa; “sen benim rahman rabbimsin” diyemez; çünkü dünyadayken Allah’ın rahman ismi onda tecelli etmemiş ve tecelli etmediği için de Allah’a rahman dememiştir. Kıyamet günü huzurda da Allah’ın Rahman ismi onun için tecelli etmez.
Bu yüzden hep beraber diyoruz ki; bizi huzurunda mahcup etme ya rabbi! Bizi rahmetinden mahrum etme ya rabbi! Bizi rahmetinin içine aldıklarından eyle ya rabbi! Rahmetinle muamele ettiklerinden eyle ya rabbi! Rahmetinle gönlüne tecelli ettiklerinden eyle ya rabbi! Rahman isminin bizim üzerimizden insanlara mahlûkata tecelli etmesini ihsan eyle, ikram eyle ya rabbi!
Allah hepinizden razı olsun.
