close

ER RABB

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını anlamaya çalışıyoruz. Bir önceki sohbette de Allah’ın “Allah” ismini anlamaya çalıştık.

Allah lafzı, lafız itibariyle bütünüyle aşk demek, muhabbet demek, sevmek demek, yakınlık demek, azamet demekti. Kendisine âşık olunacak, âbd olunacak, mabud demekti. Allah’ın bütün isimleri “Allah” ismini anlatır. Esmau’l Husna Allah’ın vasıflarıdır; yani Allah’ı vasfeder, tarif eder, anlatır, tanıtır.

Allah kendini Kur’an’da nasıl tanıtmışsa onu öyle tanımamız gerekir. Bu da Esmau’l Husna’yı anlamakla mümkündür; yani Allah’ın güzel isimlerini anlamakla mümkündür. Allah’ın isimlerini öğrenirken Allah’ı sadece tanımıyoruz, bir de Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği insanı anlıyor, insanı tanıyoruz; yani kendimizi tanıyoruz. Bu âlemde aslında herkes kendini arıyor. Eğer kendini bulursa rabbini de bulur, rabbini bulursa kendini bulur.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; Men arefe nefsehu fekad arefe rabbe hu:148 “Kim nefsine arif olursa (nefsini tanırsa, anlarsa, bilirse) Allah’ı da bilmiş olur (tanımış olur).”

Bu esma dersleri rabbimizi bilmek için, tanımak için, anlamak içindir. Dolayısıyla kendimizi bilmek için, tanımak için, anlamak içindir. Eğer rabbimizi bilir, tanırsak; kendimizi bilir, tanırsak; rabbimizin bizden neyi istediğini, nasıl bir hayat yaşamamız gerektiğini anlarız. Hayatımızı da ona göre yaşarız.

Kul ancak Allah ile olursa saadette olur, mutlu olur. Mutluluğun tarifi zevk duymak değildir, nefsin zevk duyması değildir. İnsan ebedi bir varlıktır. Ruh itibariyle Allah onu ebedi olarak yaratmıştır. Bir de onun topraktan olan fani tarafı vardır. O fani taraf ne kadar zevk içinde olursa olsun, sefa içinde olursa olsun mutlaka o nimetin bir gün biteceğini bilir. Sadece bunu düşünmek bile o zevkin, nimetin mutluluğunu, tadını giderir; çünkü onu ebedi bir hayat bekliyor. Eğer mutlu olacaksa, saadeti bulacaksa bu saadetin de ebedi olması gerekir. Ebedi olan ruhu geçici bir nimetle saadete erdirmek, mutlu etmek mümkün değildir.

Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur.”149 Ancak kul; rabbini zikrederse, rabbini anlarsa, tanırsa, hayatını Allah’ın hesabını yaparak yaşarsa; itminan bulur, saadette olur. Kalbin başka türlü mutlu olması mümkün değildir. Kim söylüyor? -Onu yaratan sahibi söylüyor.

Peki, o halde bizdeki sorun nedir? -Eğer bir sorun varsa bilelim ki âlemlerin rabbi olan Allah orda yok sayılmıştır da sorun, sıkıntı oradan kaynaklanıyordur. Eğer biri Allah ile yaşarsa, Allah ile beraber olursa, her anda Allah’ın hesabını yaparsa o gönül cennete döner, cennet gibi olur. Birinin gönlü cennet gibi olmuşsa onunla beraber olanlar da cennette gibi olur. O gönlün sahibi etrafına da saadet saçar, mutluluk saçar.

Eğer Allah’tan ayrı olursa, rabbini unutursa, kendini unutursa ne olur? -Gönül cehenneme döner. Onunla beraber olanlar da sıkıntı duyar, sıkıntı yaşar. Gönül cehenneme nasıl dönüyordu? -Allah’ı unutunca…

Allah’ı unutunca insan kendini Allah’tan bağımsız bir varlık olarak zanneder, “ben” demeye başlar. Kendi nefsini ilah edinir, nefsine ilah muamelesi yapar. Böyle bir durumda kendini en öne almıştır. Herkesin kendisini sevmesini ister, kendisine saygı gösterilmesini ister, kendisine kıymet, değer verilmesini ister. Biri kendisine karşı en ufak bir hatada bulunursa “bu bana yanlış yaptı” der, “bana haksızlık etti” der.

Allah’ın hesabını yapmayan, haksızlığın ne olduğunu bilmiyordur. Dünyanın bir imtihan yeri olduğunu, kazanma yeri olduğunu kabul etmemiştir.

Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “onlar Allah’ın hakkını hakkıyla takdir edemediler.”150 Çoğunluğa bakarsan görürsün ki kendi hakkını biliyor. “Kimse bana haksızlık etmesin, kimse bana karşı yanlış yapmasın, eksik yapmasın” diyor. Aynı zamanda sorsan kul hakkını biliyor. “Allah, kul hakkıyla gelme neyle gelirsen gel” demiş, deyip bir de böyle aslı olmayan bir söz üretmiş, söylüyor. Ana baba hakkını az çok biliyor. Evlat hakkını biliyor, eşler arasındaki hakkı az çok biliyor; ama bir de Allah’ın hakkı vardır. En büyüğün hakkı en büyük olandır. Allah’ın hakkı en büyüktür. Onun için ne buyurdu; “Allah’ın hakkını takdir edemediler.”

Diyelim biri Allah’ın hakkını takdir edemediyse, anlayamadıysa, Allah’ın layık olduğu gibi Allah’ı sevmediyse, iman etmediyse, Allah’a teslim olmadıysa, Allah’a kul olmaya, âbd olmaya çalışmadıysa, layık olduğu şekilde Allah’ı tesbih etmediyse, hamd etmediyse, tekbir etmediyse, zikretmediyse, Allah’ın hesabını yaparak hayatını yaşamadıysa o kişi Allah’ın hakkını takdir edememiş demektir. Allah’ın hakkını takdir edebilmek için Allah’ı tanımak lazım. Tanımadan neyi takdir ediyorsun ve nasıl takdir edeceksin! Onun için biz de Allah’ı tanımak için Esmau’l Husna’yı hep beraber anlamaya çalışıyoruz.

Eğer Allah’ın hakkını takdir edemezsek neyi kaybederiz? Eğer takdir edebilirsek, edersek, anladığımız kadarıyla, gücümüzün yettiği kadarıyla etmeye çalışırsak neyi kazanırız?

Kıyamet günü o kaybedenlere, Allah’ın hakkını takdir edemeyenlere, Allah’a kul olamayanlara, anlamayanlara, Allah’ın ayetlerini dinlemeyenlere; Allah’ın buyruğu nedir? -Daha cehenneme gitmemiş ve kıyamet yerindelerken; “Allah onların yüzlerine bakmayacak ve onlarla konuşmayacak”151 denilmiştir. Bu en büyük azaptır. Allah’ın kuluna bakmayıp, yüzüne bakmayıp onunla konuşmaması en büyük azaptır. Kul burada eğer Allah’ın hakkını takdir edemediyse, Allah’la konuşmaya tenezzül etmediyse, sohbetini Allah ile yapmadıysa, Allah’ın ayetlerini dinlemediyse, hayatını yaşarken “rabbim benden ne istiyor, nasıl yapmamı istiyor” deyip, Allah’ın hesabını yapıp Allah’ın emrine, hükmüne nazar etmeyip bakmadıysa, “o gün Allah da onlara bakmayacak ve onlarla konuşmayacak” buyrulmuştur.

Onlar cehenneme gidince “bizi buradan çıkar” diye Allah’a sürekli yalvarıp dua edecekler. “Bizi bir daha dünyaya gönder, bu sefer ayetlerine iman edeceğiz”152 diyecekler. “Seni dinleyeceğiz ya rabbi! Seni dinleyeceğiz ya rabbi! Gerekeni yapacağız diyecekler” ama Allah ne buyuracak onlara; “susun! Bir daha benimle konuşmayın.”153 “Dünyada benimle konuşmaya tenezzül etmediniz, beni dinlemeye yanaşmadınız, beni tanımaya, anlamaya çalışmadınız.” diyecek.

Allah’ın isimlerini hep beraber inşallah Kur’an’ın nüzul sırasına göre anlamaya çalışacağız.

Yazılış sırasına göre Allah’ın ilk esması Allah’ın “Rab” ismidir. Elhamdulillahi rabbil âlemin:154 “Övme ve övülme âlemlerin rabbi Allah içindir.” Fatiha’da ilk isim rab ismidir. Bir de nüzul sırasına göre de ilk isim Allah’ın “Rab” ismidir. İkra’bismi rabbikellezî halak:155 “Oku! Seni yaratan rabbinin adı ile oku.”

Allah’ın Rab ismi Allah isminden sonra Kur’an’da en çok geçen ismidir. Allah’ın Rab ismi Kur’an’da 962 sefer geçer. Bununla beraber elimizdeki iki El Esmau’l Husna listesinde de Allah’ın Rab ismi yoktur. Onun için esma listesini yeniden düzenledik.

Kur’an’a göre Allah’ın Rab ismi; “Rabbul âlemin” olarak Kur’an’da 42 sefer geçer. Rabbul âlemin… Âlemlerin izafe olduğu tek isim Rab ismidir; yani âlemler, Allah’ın bir tek Rab ismiyle zikredilir. 242 sefer de “Rabbike” “senin rabbin” diye geçer. Senin rabbin… Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir veya bir peygamberedir. 243 seferde “Rabbukum” “sizin rabbiniz” manasında geçer. Ya da “Rabbuhum” “onların rabbi.” 178 sefer de “Rabbi, Rabbena” “benim rabbim, bizim rabbimiz” diye geçer. Kur’an’da 2 sefer de ahirete yönelik olarak “Ya rabbi” diye geçer.

Rab demek terbiye eden demektir. Terbiye; onu en aşağı noktadan alıp kemale erdirmek demektir. Mürebbi; terbiye eden, yetiştiren, kemale erdiren anlamına gelir. Dolayısıyla Rab sıfatı bizatihi Allah’a aittir. Allah terbiye ediyor. Bununla beraber Allah’a halife olan insan Allah’ın Rab ismiyle sıfatlanmalıdır, isimlenmelidir. O; insanı nasıl terbiye etmişse, âlemleri terbiye etmişse, yaratmışsa, terkip etmişse, düzenlemişse, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak insanın da önce kendini Allah’ın terbiyesiyle terbiye etmesi sonra aile efradını terbiye etmesi lazımdır. Kul hayatını yaşarken ne yaparsa yapsın onu Allah’ın Rab ismiyle yapar. Önce bu konudaki ayetleri hep beraber anlamaya çalışacağız.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah’ın ilk indirdiği ayetler, Alak Suresi’ndeki ayetlerdir. İkra’bismi rabbikellezî halak: “(Oku ki rabbin yaratandır! Senin rabbin yaratandır.) Seni yaratan rabbinin ismiyle oku, adıyla oku!” Okumak demek; anlamak, tanımak ve anlayıp, tanıyıp gereğini yapmak demektir; ancak o zaman okumuş oluruz. Allah önce “Senin rabbin yaratandır” dedi.

Neyi yaratmış?

Halakal insâne min alak:156 “İnsanı alakasından (ilgisinden, yakınlığından, sevgisinden) yaratmıştır.” İkra’ ve rabbukel ekrem:157 “Oku! Oku ki senin rabbin ekremdir (senin rabbin kerem sahibidir).” Eğer biri Allah’ı tanımak istiyorsa, rabbini tanımak istiyorsa Allah’ın Ekrem isminden onu tanıması lazım ki Allah ona hem zahiri hem batıni ikramda bulunsun hem de en büyük ikramı yapsın.

Önce böyle bir kula bu ikramı nasıl yapmıştır?

Ellezî alleme bil kalem:158 “O ki kalemle talim ettirmiştir (kalemle öğretmiştir).” Allemel insâne mâ lem ya’lem:159 “İnsana bilmediği şeyleri talim ettirmiştir.” Demek ki rabbimiz bize öğretiyormuş. Eğer rabbimizin bize öğretmesi ile öğrenmezsek, talim görmezsek cahil kalırız. Hangi bilgiye sahip olursak olalım; eğer kendimizi bilmiyor, tanımıyorsak, Allah’ı bilmiyor tanımıyorsak, hayatı bilmiyor, tanımıyorsak hiçbir şey bilmiyor ve tanımıyoruz demektir. Allah, peygamberini ve kitabını, Kur’an’ı bunun için göndermiştir.

Ne zaman oku dense; Allah’ın Rab ismini hatırlamamız lazım ki; rabbimizin bize talim yaptırdığını unutmayalım.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “Allah beni muallim olarak gönderdi.”160 Muallim... Bir de ne buyuruyordu; “Beni rabbim terbiye etti, ne güzel terbiye etti.”161 Allah onu terbiye etti, o da sahabeyi terbiye etti.

Okumak deyince sadece yazıyı yüzünden okumak olarak anlamıyoruz, bir de onun talimi gerekiyor. Talimi yaptıranın mutlaka diri olması gerekiyor. Hayy olması gerekiyor. Allah; “Allah’ın boyasıyla boyanın, rengiyle renklenin”162 buyuruyor. Bu, Allah’ın isimleriyle isimlenin demektir, sıfatlarıyla sıfatlanın demektir. Allah’ın boyasıyla boyanabilmek için sohbetin canlı olması gerekir, talimin birebir olması gerekir. Bu; kitaptan okumakla, bilgisayardan okumakla kazanabileceğimiz bir şey değildir. Onun kelimelerinin de diri olması lazım ki o kelimeler gönlümüze insin. Kelime ölüyse, onu söyleyen ölüyse, o kelimelerle insan dirilmez. Allah’ın isimleri de o gönülde asla tecelli etmez.

Devamında Allah buyurdu ki; Kellâ innel insâne le yatgâ:163 “Hayır, doğrusu insan haddini aşar, azar” dedi. Neden? En reâhustagnâ:164 “O kendini müstağni görüyor, ihtiyaçsız görüyor.” “Benim ihtiyacım yok” diyor, yani. “Allah’ın talimine ihtiyacım yok, Allah’ın rabliğine benim ihtiyacım yok” diyor. Onun için azmıştır. İnne ilâ rabbiker ruc’â:165 “Muhakkak ki dönüş rabbinedir.” Herkes dönüşü rabbine yapar.

İnsanda tecelli eden, Allah’ın Rab sıfatıdır. Bütün insanlarda Allah’ın Rab sıfatı tecelli etmiş ki insan yeryüzünde Allah’a halife olabilsin. Hem kendi terbiyesini hem de başkalarının terbiyesini üstlenebilsin. Onun için ayeti kerimede buyuruyordu; “sana ruhtan sorarlar. De ki: Ruh rabbimin emrindendir.”166 Rabbimin emrinden… Rabbimin tecellisidir ruh.

Ayetleri kısaca anlayalım, ondan sonra devam edeceğiz inşallah! Hep beraber Allah’ın Rab isminin geçtiği ayetlerin bir kısmını anlamaya çalışacağız.

Tenzîlun min rabbil âlemin:167 “Bu Kur’an âlemlerin rabbinden inzaldir, indirmedir.” Allah Rab olarak Kur’an’ı tenzil ediyor, indiriyor ki bu Kur’an ile bu vahiy ile kulları terbiye olabilsin. İn huve illâ zikrun lil âlemin:168 “Kur’an ancak âlemler için bir zikir, bir hatırlatma, bir öğüttür.”

Li men şâe minkum en yestekîm:169 “Sizden kim istikamet üzere olmak isterse, istikametini bulmak isterse; işte bu Kur’an onun için zikirdir, öğüttür.” Ve mâ teşâûne: “Ve siz dileyemezsiniz.” İllâ en yeşâallâhu rabbul âlemin:170 “Âlemlerin rabbi olan Allah dilemedikçe (siz dileyemezsiniz).” yani Allah’ın Rab isminin tecellisinin öyle bir içindesiniz ki o dilemedikçe siz dileyemezsiniz. O dileyince ancak siz dileyebilirsiniz; yani senin varlığın bütünüyle Allah’a aittir. Allah sana irade etme hakkını vermiştir, tercih etme hakkını vermiştir. Onun bu iradeyi vermesiyle ancak sen dileyebiliyorsun. Eğer sen rabbinin terbiyesiyle terbiye olursan rabbinin dilediğini dilersin. Rabbin senin için neyi dilerse sen de onu dilersin; ama rabbinin terbiyesiyle terbiye olmazsan rabbinin dilediğini değil nefsinin, şeytanın dilediğini dilersin.

Subhâne rabbis semâvâti vel ardı rabbil arşi ammâ yasıfûn:171 “Göklerin, yerin ve arşın rabbi bu vasıflandırmalardan münezzehtir.” Göklerin rabbi, yerin rabbi ve arşın rabbi… İman etmeyen bütün kavimler istisnasız hepsi Allah’ın Rab ismini kabul etmediği, Allah’ın Rab olduğunu kabul etmediği için iman etmemiştir. Nasıl ki Allah’ın Rab olduğunu kabul etmeyenler küfre düştüyse şu anda da durum aynıdır. Allah göğün rabbidir, bütün müşrikler bunu kabul ediyor. Yahudi, Hristiyan bunu kabul ediyor zaten. Ne buyuruyordu ayeti kerimede; “Sorsan onlara gökleri kim yaratmış? ‘Allah’ diyecekler. Yerleri kim yaratmış? ‘Allah’ diyecekler. Sizi kim yaratmış? ‘Allah’ diyecekler. Söyle onlara; o zaman nasıl döndürülüyorsunuz böyle?”172 Allah’ı Allah olarak kabul ediyorlar, Allah’ı Rab olarak kabul edemiyorlar. Onun için Firavun “ben Allah’ım” demedi, “ben sizin en yüce rabbinizim”173 dedi. “Sizin ilahınızım” da demiyor, “sizin rabbinizim” diyor.

Eğer biri dünya hayatı için “ben buranın rabbiyim” diyorsa Firavun ne dedi rab olduğunu ispatlamaya çalışırken kavmine? “Bu Mısır benim değil mi, bu şehir benim değil mi, bu Nil Nehri benim değil mi, ben istediğim gibi burada tasarruf etmiyor muyum?”174 Dedi. Yani biri Allah’ın rabliğini kabul etmiyorsa Allah’ın tasarrufunu kabul etmiyor, Allah’ın hükmünü kabul etmiyor demektir. Biri, Allah’ın hükmünü kabul etmediyse Allah’ın Rab ismini kabul etmemiş demektir.

Mesela kendi evimizde, evimizin içinde Allah’ın emri geçmiyorsa, “benim sözüm geçer” dediysek biz o ev halkına “ben sizin rabbinizim” demiş oluyoruz. Allah’ın rabliğini kendi evimizde kabul etmemiş oluyoruz. Çocuklarımızı büyütüp yetiştirirken, hemen her konuda “Allah nasıl istiyor, Allah’ın emri nedir” demiyorsak, “ben bunu böyle istiyorum, bana göre böyle doğrudur” diyorsak; çocuklarımıza, ailemize rablik yapmış oluyoruz. Tıpkı firavun gibi; “Sizin en yüce rabbiniz benim” demiş oluyoruz.

Eğer Allah’ı tanımazsak, anlamazsak, Allah’ın bizden ne istediğini de anlamamız hiçbir zaman mümkün değildir. Allah’a şirk koşuyor muyuz, koşmuyor muyuz bunu anlamamız dahi mümkün değildir. Yani Allah’ın zatına kimse şirk koşmuyordu. Hiç kimse, hiçbir müşrik “ben Allah’ım” demiyordu ya da “Allah’ı kabul etmiyorum” demiyordu. Neyi kabul etmiyordu? -Allah’ın rabliğini kabul etmiyordu. Eğer biz de “Kendi malım üzerinde istediğim gibi ben tasarruf ederim” dediysek Allah’ın rabliğini malımız üzerinde kabul etmedik, Allah’ı hayatımıza karıştırmak istemiyoruz demektir. Onun için ilk okuduğumuz Alak Suresi’nde Allah ne buyurdu; “insan azar. Kendi kendisini yeterli görür. Allah’a ihtiyacı yokmuş gibi, rabbine ihtiyacı yokmuş gibi davranır.”175 Allah arşın rabbidir. Huve rabbul arşil azîm:176 “Azim olan arşın sahibi Allah’tır.” Arş sadece Allah’ın Rab ismiyle beraber geçer, sahip olunan olarak.

İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti yehdîhim rabbuhum bi îmânihim: “Muhakkak ki iman edip salih amel işleyenler, rableri onları imanları sebebiyle hidayete erdirir.” Hidayete erdiren rabmiş. “Tecrî min tahtihimul enhâru fî cennâtin naîm”177 “Onları altlarından nehirler akan naim cennetlerine yerleştirir.”

Da'vâhum fîhâ subhânekellâhumme: “Onların duası (onların tesbihi); Allah’ım seni tesbih ederiz, seni takdis ederiz.” Ve tehiyyetuhum fîhâ selâm: “Onların orada birbirlerine sağlık ve selamet dilemeleri vardır (afiyet dilemeleri vardır).” Ve âhıru da'vâhum: “Onların son duası” Enil hamdulillâhi rabbil âlemin:178 “Hamd, övme övülme âlemlerin rabbi Allah’a mahsustur.” Bu cennete ait… Cennette insanların söylediği son söz; hamd âlemlerin rabbi Allah içindir; çünkü onları cennete götüren, iman edip salih amel işlettiren, Allah’ın Rab isminin tecellisidir.

Allah’ın Rab ismi nasıl tecelli ediyor, hep beraber onu anlayacağız inşallah!

Men câe bil haseneti fe lehu aşru emsâlihâ: “Kim kıyamet günü bir sevapla gelirse ona on katı sevap vardır.” Ve men câe bis seyyieti fe lâ yuczâ illâ mislehâ: “Kim bir günahla, bir seyyie179 ile gelirse ona da ancak misliyle ceza vardır.” Ve hum lâ yuzlemûn: “Onların hiç birine zulmedilmez.” Kul innenî hedânî rabbî ilâ sırâtın mustekîm:180 “De ki: Rabbim beni sırat-i müstakime hidayet etti.” Demek ki sırat-i müstakime hidayet eden kimmiş? Onun rabbiymiş. Kul, rab ismiyle eğer terbiye olursa sırat-i mustakimde olur. Dînen kıyamen millete ibrâhîme hanîfâ: “Din olarak Hz. İbrahim (a.s)’ın hanif dini, tevhid dinini Allah nasip etti.” Ve mâ kâne minel muşrikîn:181 “O müşriklerden değildi.” Mesele Allah’a şirk koşmamakmış; insanın, rabbine şirk koşmamasıymış.

Kul inne salâtî ve nusukî ve mahyâye ve memâtî: “De ki: Benim namazım, ibadetlerim, kurbanım, hayatım ve ölümüm” Lillâhi rabbil âlemin:182 “Âlemlerin rabbi Allah içindir (rabbim içindir)” yani hayatımı âlemlerin rabbi olan Allah yolunda feda ediyorum demektir. Rabbimin terbiyesiyle terbiye olmak için yaşıyorum, demektir.

Bir de Hz. Âdem’in oğulları, Habil’le Kabil için Allah buyurdu. Habil, Kabil’e söylüyor; Lein besadte ileyye yedeke li taktulenî: “Andolsun ki sen beni öldürmek için elini bana uzatırsan” Mâ ene bi bâsitın yediye ileyke li aktuleke: “Ben seni öldürmek için elimi sana uzatmam.” İnnî ehâfullâhe rabbel âlemin:183 “Ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım” dedi.

Allah’ın Rab isminin geçtiği ayetleri anlıyoruz, hep beraber. Bir de bütün peygamberler Allah’a dua ederken hepsi; “rabbim” diye nida ediyor, rabbim…

Hz. İbrahim’in duasıdır bu;

Vetlu aleyhim nebee İbrâhîm:184 “Onlara İbrahim’in haberini oku.” İz kâle li ebîhi ve kavmihî: “O vakit İbrahim; babasına, kavmine dedi ki” mâ ta’budûn:185 “Siz neye âbd oluyorsunuz, neye tapıyorsunuz?” Kâlû na’budu asnâmen: “Dediler ki: Biz putlara tapıyoruz.” Fe nezallu lehâ âkifîn:186 “Biz onlara ibadet ediyoruz ve bunda devamlıyız,” devamlı olarak biz putlara tapıyoruz dediler. Kâle hel yesmeûnekum iz ted’ûn:187 “Siz dua ettiğiniz vakit onlar sizi işitirler mi?” Ev yenfeûnekum: “Ya da onların size bir faydası var mı?” Ev yedurrûn:188 “Ya da onların size bir zararı dokunur mu?” Kâlû bel vecednâ âbâenâ kezâlike yef’alûn:189 “Hayır” dediler. “Ne dua ettiğimizde duamızı duyarlar, ne bize bir faydaları dokunur, ne de bize bir zararları dokunur” ama dediler ki; “Biz babalarımızı böyle yaparlarken bulduk.” Biz de babalarımızın, atalarımızın yaptığını yapıyoruz.

Kâle e fe raeytum mâ kuntum ta’budûn:190 “Siz nelere taptığınızı gördünüz mü?” Entum ve âbâukumul akdemûn:191 “Sizin ve sizin babalarınızın ve daha öncekilerin neye taptığını gördünüz mü?” Fe innehum aduvvun lî: “İşte onların hepsi benim düşmanımdır.” İllâ rabbel âlemin:192 “Yalnız benim rabbim âlemlerin rabbidir.” Ben sadece âlemlerin rabbi olan rabbime âbd olurum.

Allah’ın rabliğini neden kabul ettiğinin gerekçesini de beyan ediyor;

Ellezî halakanî: “O ki beni yarattı.” Fe huve yehdîn:193 “Bana doğru yolu gösterdi,” hidayeti o bana gösterir. Vellezî huve yut’ımunî ve yeskîn:194 “O ki beni doyurur, bana içirir.” Ve izâ maridtu fe huve yeşfîn:195 “Hastalandığım vakit bana şifayı o verir.” Vellezî yumîtunî: “O ki beni öldürecek” Summe yuhyîni:196 “Sonra beni diriltecek.” Vellezî atmeu en yagfira lî hatîetî yevmed dîni:197 “Kıyamet Günü hatalarımı, günahlarımı affedeceğini umduğum da odur.”

Rabbi heb lî hükmen: “Rabbim bana bir hüküm ver,” bana hikmeti ver. Ve elhıknî bis sâlihîn:198 “Beni salih kulların arasına ilhak et,” beni onların arasına kat. Vec’al lî lisâne sıdkın fîl âhırîn:199 “Beni sonra gelecekler arasında doğruluğu söylenen biri yap.” Vec’alnî min veraseti cennetin naîm:200 “Beni Naim cennetlerinin mirasçılarından (varislerinden) yap.” Vağfir li ebi: “Babamı da mağfiret et.” İnnehu kâne mined dâllîn:201 “Çünkü o delalette olanlardandır.” Ve lâ tuhzinî yevme yûb’asûn:202 “(İnsanların) diriltilecekleri gün, beni mahcup etme.” Yevme lâ yenfau mâlun ve lâ benûn:203 “Ve o gün ne mal fayda verir, ne de evlat.” İllâ men etâllâhe bi kalbin selîm:204 “O gün ancak Allah’a selim bir kalp ile gelenler kurtuluşa erer.”

Sadakallahulazim

Bunlar, Allah’ın Rab isminin geçtiği ayetlerdi. Allah’ın Rab ismi nasıl tecelli ediyor, bir örnekle anlamaya çalışalım;

Mesela Allah’ın Rab ismi ana baba üzerinde tecelli eder. Allah bir kulunu dünyaya gönderirken bir anne kendi çocuğuna hamile kaldığında anne aşerir; yani hiç olmadık vakitte, zamanı, mevsimi olmayan şeyler ister. Bu onun elindeki bir şey değildir. Bu ondaki Rab isminin çocuğa tecellisidir, ana karnındaki çocuğa tecellisidir. Allah onu büyütecek, yetiştirecek.

Rab ismi herhangi bir varlığı, bir şeyi başlangıç noktasından alıp kemale erdirendir.

Annenin istediği o yiyecek her neyse o anda çocuğun ona ihtiyacı vardır. O anda ondaki vitamine ihtiyacı vardır. Peki, çocuk bunu nerden biliyor? -Aslında ne ana ne de çocuk biliyor; ama Allah ona öyle bir hissettiriyor ki çocuğun hangi vitamine ihtiyacı varsa ona göre istettiriyor.

Sonra çocuk doğduğunda Allah Rab ismiyle yine tecelli edip anasının göğsünden ona ait olan, süt değil süte yakın bir sıvı gönderir. Bu çocuk için hem besleyicidir hem koruyucudur hem de tedavi edicidir; aşı gibi. Çocuk, bir haftalıkken o süt farklıdır, üç haftalıkken farklıdır. Üç aylık olduğunda annenin sütü yine değişir, farklı olur; yani çocuğun neye ihtiyacı varsa, hangi gıdaya, hangi vitamine, hangi koruyucu maddeye, hangi tedavi edici maddeye ihtiyacı varsa annenin göğsünden Allah onu öyle gönderir. Bu; Allah’ın, çocuğu zahiri olarak yetiştirirken, büyütürken Rab ismiyle anneye tecellisidir. Çocuk için anneye tecellisidir. Her safhada bu böyledir.

Bir de manevi olarak Allah’ın tecellisi vardır, yetiştirmesi vardır. İnsan mutlaka öğrenmelidir, öğrenen bir varlıktır yani. Eğer öğrenecekse, terbiye olacaksa rabbe ihtiyacı vardır. Allah bizatihi bunu yapar. Mesela; o sütü bizatihi gönderir, hiç kimseye bırakmadan ya da kullarının eliyle yapar onu.

Mesela bir çocuğu götürüp ormana bıraksanız bu çocuk konuşmayı öğrensin derseniz, öğrenir mi? -Öğrenemez. 20 yaşına geldiğinde gidin bakın tek kelime öğrenmemiş, konuşmayı da bilmiyor. Bildiği bir şey varsa, hayvanları gördüğü için hayvanları taklit etmesidir.

Ama dili var, ses telleri var, aklı var niye konuşmuyor?

Allah’ın Rab ismine ihtiyacı var, terbiyeye ihtiyacı var yani. Nasıl ki bu zahiri olarak böyleyse manevi olarak da bütün insanlar için bu böyledir. Onun için Allah peygamber gönderir. En büyük mürebbi, terbiye edici peygamberdir. Peygamberi Allah terbiye ediyor, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i Allah terbiye etmiş, o da sahabeyi terbiye etmiştir. Sahabe kendi ev halkını terbiye etmiş, gittikleri her yerde insanları terbiye etmişlerdir. Eğer biri Allah’ın terbiyesini kabul etmezse şeytan onu terbiye eder. “Benim terbiyeye ihtiyacım yok” derse Allah “o azar” dedi. Kendini müstağni gördüğü için haddini aşar. Rabbine karşı saygısızlık yapar. “Benim Allah’ın terbiyesine ihtiyacım yok” demiş olur. Allah neyle terbiye ediyor? -Vahiyle, peygamberle terbiye ediyor. Allah’ın terbiyesini kabul etmeyenler, peygamberin terbiyesini kabul etmeyenler, Allah’ın rabliğini kabul edemeyenlerdir.

Allah, kullarına nasıl rablik yapıyorsa aynı şekilde Allah’ın Rab ismi de kulunda tecelli etmiştir. Kulun Allah’a halife olması için ona rab isminin tecellisi gerekiyor. Rab ismi olmazsa terbiye edemez. Rab ismi aynı zamanda İbranice ‘baba’ demektir. Beytin rabbi, evin sahibi demektir. Evin sahibi o evde hükmü geçen demektir. O evde terbiyeyi üstlenen, terbiyeyi yapan demektir. Her ana baba mutlaka Allah’ın Rab ismiyle çocuklarını terbiye eder, etmelidir. Eğer kendisi Allah’ın Rab ismiyle terbiye olmamışsa evini terbiye etmesi zaten mümkün değildir. O evde Allah’ın hükmünün geçmesi mümkün değildir.

Hayat baştan sona okumaktır, anlamaktır, yaşamaktır. Baştan sona okuldur yani.

Hayatımızın son nefesine kadar öğrenmemiz gerekir, anlamamız gerekir. Allah’ın terbiyesiyle terbiye olmamız gerekir. Yoksa hayatı yok saymışız demektir, hayatı kendimiz için sonlandırmışız demektir. Eğer öğreneceğimiz bir şey kalmamışsa, kazanacağımız bir şey kalmamışsa hayat bizim için bitmiş demektir. Biz artık ölü konumundayız demektir. Onun için öğrenmekten, terbiye olmaktan kaçmamak gerekiyor.

Allah Kur’an-ı Kerim’de; “göklerin rabbi Allah’tır. Yerin rabbi Allah’tır. Arşın rabbi Allah’tır, âlemlerin rabbi Allah’tır” buyurdu. Rab aynı zamanda her türlü ihtiyacı gören demektir. Allah, yağmuru Rab ismiyle yağdırıyor. Varlığın, mahlûkatın, yerin ihtiyacına cevap veriyor, duasına icabet ediyor. Yerdeki nebatatın yeşermesi aynı şekilde Allah’ın Rab isminin tecellisidir. Allah Rab ismiyle tecelli edip her şeyi yaratmıştır.

Onun için ayeti kerimede buyuruyor;

Firavun, Hz. Musa (a.s)’a; “Sizin rabbiniz de kim ey Musa”205 diye sorduğunda, Hz. Musa (a.s); Kâle rabbunellezî a’tâ kulle şey’in halkahu summe hedâ:206 “Benim rabbim odur ki; yarattığı her şeye yaratılış amacını yükledi ve onu amacını yerine getirmek için yola yöneltti, hidayet etti.”

Herkese yaratılışının gereği neyse Allah ona onu yüklemiştir. Sonra onu, o amacı gerçekleştirmek için yola hidayet etmiş, yola yöneltmiştir. Bunu insan için anlayınca nasıl anlayacağız? -Allah yarattı, yaratılış amacını ona yükledi. Fıtratına hepsini kaydetti, Hz. İnsan olarak fıtratına İslam’ı kaydetti.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “her çocuk İslam fıtratı üzerine doğar. Sonra anne babası onu Yahudi yapar, Hristiyan yapar, Mecusi yapar.”207 Ana baba onlara rablik yaptı, çocuklarını küfre sürükledi.

“Yaratılış amacını gerçekleştirmek için yola hidayet etti” buyrulmuştu. Yola hidayet etti, yolun üstüne koydu. Yolun başına koyup “haydi bana gel” dedi. Allah kendine davet etti. “Bütün bu özellikler sende mevcut. Yapman gereken şey; gelmek” dedi; ama mutlaka böyle birinin terbiyeye ihtiyacı vardır, öğrenmeye ihtiyacı vardır. Terbiyeyi kabul etmeyenler, öğrenmeyi, anlamayı kabul etmeyenler Allah’tan mahrum kalır, kendinden mahrum kalırlar.

Bu terbiyenin öyle kendi kendimize okuyarak olacak bir şey olmadığını Allah’ın peygamber göndermesiyle mutlaka anlamışızdır. Yoksa kitabı bir dağa indirip “alın onu okuyun, terbiyenizi yapın” derdi. Allah’ın verdiği bu fıtratı kemale erdirmeyenler Allah’ın verdiğine ihanet etmiş olanlardır. Kamil insan, Hz. insan olmayan, Allah’ın verdiği o tertemiz fıtrata ne yapmıştır? -İhanet etmiştir, Allah’a ihanet etmiştir.

Allah’a vuslat da ancak Allah’ın Rab isminin terbiyesiyle mümkündür. Peygamberler ve bütün peygamber varisleri Allah’ın Rab ismiyle insanı terbiye eder, nefsini tezkiye ederler. Onlara Allah’ın ayetlerini okur, açıklar, hikmeti öğretir, bilmediklerini öğretir Allah’a vasıl ederler. Bunu yaparken Allah’ın Rab isminin tecellisiyle yaparlar.

Şimdiye kadar anlattıklarımız işin ilmi tarafıydı. Bir de işin aşk tarafı vardır, muhabbet tarafı vardır, iman tarafı vardır. Allah’ı anlamak herkesin kendi gönlünün genişliği kadardır. Allah’ın sıfatlarını, isimlerini anlamak herkesin marifeti kadar, ilmi kadar olur; o ilim gönlünün genişliği kadar, imanı kadar, hikmeti kadar açılır. Allah âlemlerin rabbidir.

“Allah bizim rabbimizdir” deyince neyi anlıyoruz, neyi anlamamız gerekir? Daha doğrusu o anda neyi yaşayıp neyi hissetmemiz gerekir?

“Rabbim beni kudret eliyle yaratmıştır” diyoruz, dememiz lazım. Kudret eliyle… Allah, meleklere secde edin emrini verdiğinde iblis secde etmeyince ne buyuruyordu; “İki elimle yarattığıma seni secde etmekten men eden şey nedir?”208 İki elimle yarattığıma… Ruhundan nefhetmesi ayrı, ayrıca kudret eliyle yaratmış. “Rabbim beni kudret eliyle yaratmış, kendinden bana hayat vermiş, kendinden bana varlık vermiş, kendinden bana sıfatlarını ihsan etmiş, ikram etmiş. Ben onunla varım, onunla hayattayım, onunla görüyorum, onunla işitiyor, onunla biliyorum. Bendeki bütün sıfatlar ona aittir. Onunla hissediyor, onunla tadıyorum. O benim rabbim, beni böylesine terkip eden böylesine terbiye edendir.”

Bir kul; rabbini anlatırken, rabbini dinlerken, âşık maşukunu anlatıyor onu dinliyordur. Âbd olan, mâbudunu anlatıyor. Dinleyen de mâbudundan, maşukundan haber dinliyor, maşukundan haber alıyor demektir. Âşık olan böyle dinlemelidir.

Sonsuz bir deryayı bir tasa doldurmak nasıl mümkün değilse Allah’ın isimlerini, sıfatlarını anlatmak da öyle mümkün değildir. Sadece her bir kalp kendi büyüklüğünce o sonsuz deryadan nasibini alır. Böyle anlamamız gerekiyor. Yoksa “ben Allah’ı bildim, anladım, tanıdım” demek Allah’a karşı saygısızlık olur. Edepsizlik olur. Herkes kendi gönlünün büyüklüğünce o sonsuz deryadan içer; ama içtiği aşk olmalı, muhabbet olmalıdır. Kuru bir bilgi değil, esmanın bilgisi değil; esmanın tecellisi olmalıdır.

Onun için Allah’ı anlatanın diri olması gerekiyor, Allah’ın sıfatlarını anlatanın diri olması gerekiyor. Onun Allah’ın esmasına boyanmış olması gerekiyor. Allah’ın boyasıyla, rengiyle renklenmiş, boyanmış olması gerekiyor. Söylediği kelimelerde o boyanın gönüllere akması gerekiyor. Ancak o zaman o gönül Allah’ın rengiyle renklenir, Allah’ın boyasıyla boyanır ve o dışarı taşmaya, amele dönüşmeye, ahlaka dönüşmeye başlar. Allah’ın rengiyle, boyasıyla boyanmış bir kul nasıldır? -Sadece Allah’ın güzel isimleri onun üzerinde görünür. Allah’ın Esmau’l Husna’sı onun üzerinde görünür. En kâmil manadaki kul Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir ve o bütünüyle Allah’ın esmalarına bürünmüştür ve âlemlere rahmet olmuştur.

Her bir kul eğer Allah’ı bilmek, tanımak istiyorsa, kendini bilmek, tanımak istiyorsa gönlünü Allah’a döndürüp O’nu tanımaya çalışmalıdır. Eğer birbirimizle uğraşırsak, Allah’ı tanımaya vakit bulamazsak, kendimizi tanımaya, anlamaya vakit bulamazsak bir de bakarız ki ömrümüzü boşa geçirmişiz. Allah bizi huzura aldığında halimiz nasılsa huzura öyle varırız. Neyi kazanmışsak…

Neyi kazanmışsak derken neyi kazanacağız, kazanmamız gereken bir şey mi var? -Evet, kazanmamız gereken Allah’ın Esmau’l Husna’sıdır. Allah’ın nurudur, Allah’ın güzel isimleridir; yani Allah’ın Rahman, Rahim ismini almaktır, merhametli olmaktır. Allah’ın Kerim ismini, Vehhab ismini almaktır. Kullarına, mahlûkata merhamet edebilmek için bu vasıflarda olmamız gerekir.

Mesela cimri biri de ikram edebilir, cömert biri de ikram edebilir. Cimri biri ikram edince onun sevabını alır; ama cömert biri ikram ettiğinde onun alacağı sevap farklıdır. Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “Onlar ruhlarındaki cömertliği arttırmak için ikram ederler.”209 Mü’min ikram ettikçe ruhundaki kerimlik, cömertlik artar, kemale erer. Peki, ne kadar kemale erer? -Allah için her şeyini verebilecek duruma gelene kadar, Allah için canını verecek duruma gelene kadar; ama senin mutlaka o ismin karşılığının gereğini yapman lazım ki Allah o ismiyle sana tecelli etsin, o isminin nuru sende tecelli etsin. Cimri biri de vermeye çalıştıkça zorlanır, zorlanıp verdikçe de Allah onu cömert yapar, kerim yapar.

Kazanmamız gereken, Allah’ın isimleridir. Allah bizim üzerimizde kendi ismini sever, kendini sever. Allah’ın isimlerinden mahrum kalırsak Allah’ın sevgisinden mahrum kalmışız, Allah’tan mahrum kalmışız demektir.

Allah seni huzura alınca sana nazar eder. Allah’a ne kadar halife olmuşsun, rabbine, sana tecelli eden rabbine ne kadar benzemişsin, Allah’ın sana nefhettiği o ruhla ne kadar bir ve beraber olmuşsun, Allah’ın o isimleri senin üzerinde ne kadar kemale ermiş… Allah buna bakar. Kul bununla Allah’a yaklaşır ya da bunlardan mahrum kaldıkça Allah’tan uzaklaşır.

Bütün ibadetler imanı kemale erdirmek içindir. Allah’a olan muhabbeti kemale erdirmek içindir. Kul, Allah’ı sevdiğini söylüyorsa; seven sevdiğine benzer, seven sevdiğinin haline bürünür, esmasına bürünür.

Kul, rabbini hatırlayınca maşukunu hatırlamalı. Kendisini yaratanı, kendisini seveni hatırlamalı. Hiç kimse onu tanımazken, bilmezken hatta o yokken kendisini seveni hatırlamalı. Anası babası hatta kendisi bile kendisinden habersizken Allah onu biliyor ve seviyordu öyle yarattı. Onun için Allah ona ondan daha yakındır. Allah buyurdu ayeti kerimede bir kul ölürken o ölüm anındaki insana; “biz sizden ona daha yakınız, fakat siz göremezsiniz (siz kendinizi yakın zannediyorsunuz ama ona yakın olan benim)”210 dedi Allah. Artık muameleyi Allah yapacak.

“Eğer o sağdakilerdense”211 buyurdu; yani haktan yana durduysa, Allah’tan yana durduysa; çabasını, gayretini, hayatını Allah ile beraber yaşamaya çalıştıysa o sağ tarafta durmuştur, çabasını gayretini sarf etmiştir. “Ona selam vardır”212 dedi. Selam ehlinden ona selam vardır aynı zamanda. Selamlanır, cennetle müjdelenir. Eğer o soldakilerden ise, sol tarafta durmuşsa, Allah’ı ciddiye almamışsa, Allah demek yerine ben demişse; “ona da kaynar sudan bir ziyafet vardır”213 dedi. Kaynar sudan bir ziyafet, “bir nüzul, bir indirme vardır” dedi. “Eğer o ölen, Allah’a yakın olanlardansa”214 dedi. “Allah’a yakın olanlardansa ona da rahatlık vardır.”215 Ona rayiha vardır, ona cennet vardır. Hem de hemen...

Allah, insanları böyle üç kısma ayırmışsa herkesin kendine burada hemen bakması gerekir. Acaba hangi tarafta duruyoruz? Sağda mı duruyoruz, solda mı duruyoruz yoksa önde mi duruyoruz? Önde duranlar için Allah “sabikun”, “yarışanlar” dedi; hayır yolunda, hayır için yarışanlar.

Allah’ın boyasıyla boyanmak için, rengiyle renklenmek için kendi kendimizle, nefsimizle yarışmamız gerekir. En büyük düşmanımız nefsimizdir ve bizi cehenneme sürüklemeye çalışan şeytandır. Onun için düşmanı dışarıda aramıyoruz. Bizi rabbimizden ayıran, uzaklaştıran, Allah’a yakın olmamıza mani olan, Allah’ın isimleriyle isimlenmemize mani olan şeytandır, nefsimizdir. Dışarıdakiler değil!

Allah’ın nazarıyla nazar etmek lazım, Âlemlerin rabbi Allah ile nazar etmek lazım. Allah bütün âlemlerin rabbidir, bütün varlığın rabbidir; terbiye edicisidir, koruyanıdır, gözetenidir. Onu başlangıç noktasından alıp kemale erdirendir. O zaman bütün mahlûkata âlemlerin rabbinin nazarıyla nazar etmemiz lazım. Nazar edersek ne olur? Halimiz her anda zikir olur.

Bir kulun iman etmiş olması için, Allah’a âbd olmayı kabul etmiş olması için hayatının her anında Allah demesi gerekir. Ben demekten kurtulmuş olması gerekir, ben demekten.

Allah, kulunu her anda imtihana tabi tutuyor. Ya imtihanı kazanmaya çalışır ya da ben deyip imtihanı yok sayar. Bütün peygamberlere baktığımızda imtihanı kazanmaya çalışmışlar. Peygamberlerle beraber olanlar da imtihanı kazanmaya çalışmışlar. O ki bizi imtihan ediyor, o ki âlemlerin rabbidir, o ki bizi Rab sıfatıyla kemale erdirmeye çalışıyor ve bizi kemale erdirmeyi diliyor, o zaman bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun bu onun Rab sıfatının tecellisidir. İster nimet olsun ister musibet olsun o, Rab isminin tecellisidir. Bizi kemale erdirmeyi dilemiş, bizi kâmil insan, Hz. insan yapmayı dilemiştir.

Bize düşen nedir?

Nimete şükretmek, nimetin şükrünü eda etmek, gereğini yerine getirmektir. Aynı şekilde nasıl bir hastalık, nasıl bir musibet, nasıl bir bela olursa olsun o geldiğinde bunu rabbim mi gönderiyor? Rabbim gönderiyorsa ne diyoruz; “Başım gözüm üstüne. O bize safalar getirir, o bize Allah’ın ikramını getirmiştir. Musibet, bela bize Allah’ın ikramını getirmiştir. Allah’ın Rab isminin tecellisini getirmiştir. Bize cennetin nimetlerini getirmiştir, Allah’ın yakınlığını getirmiştir.” Musibeti böyle anlamak gerekir.

Musibeti görünce feryat ediyorsak musibeti anlamamışız, Allah’ın Rab isminin muamelesini anlamamışız demektir. Allah bizi temizliyor, nefsimizi onunla tezkiye ediyor. O musibetle, sıkıntıyla bizi kendine döndürüyor. Bizi kendine çeviriyor, bizi kendine davet ediyor. Nimet içindeyken Allah’ı zikretmek, Allah’a dua etmek, Allah’a dönmek farklı bir şeydir; ama musibet gelince bütün gönlümüzle Allah’a yönelip “ya rabbi bana yardım et” demek farklı bir şeydir. Eğer musibetler bizi Allah’a döndürüyorsa, ona yaklaştırıyorsa ondan büyük nimet olur mu!

“Allah’ın rahmeti her şeyi kaplamıştır”216 dedi. “Benim rahmetim her şeyi kuşatmıştır, her şeyden geniştir” dedi. Mesela insanlar ölürken son nefeste sıkıntı yaşıyor. Allah ona azap etmiyor, azap etmek Allah’a yakışır mı! O rahman ve rahimdir. Peki, niye bunu ona tattırıyor? -O, o sıkıntıyı çektikçe dünyadan kopar. Öyle bir an gelir ki; “ya rabbi artık beni huzura al” der. Allah ona bunu dedirttirir. Çünkü dünyaya dalmış, dünyayı seviyor, dünyadan ayrılmak istemiyor.

Resulullah (s.a.v) Efendimiz buyurdu; “bir kul Allah’a kavuşmayı severse Allah da ona kavuşmayı sever. Bir kul, Allah’a kavuşmayı kerih görürse, ikrah edici, çirkin görürse, sevmezse Allah da ona kavuşmayı kerih görür, ona kavuşmayı sevmez.”217

Allah, kuluna son nefeste o sıkıntıyı verir ki kul artık Allah’a gitmeyi sevsin, kerih görmesin. Allah, kulunu o şekilde karşılamak istemiyor, huzura o şekilde almak istemiyor. O sıkıntıyı onun için yaşatıyor. Biz bakarız ona acırız, keşke böyle olmasın diye düşünürüz; ama iş hiç de bizim zannettiğimiz gibi değildir.

Allah, kuluna nasıl bir muamelede bulunuyorsa o Allah’ın rahmetinin bir eseridir. Onun Rab isminin tecellisidir. O, âlemlerin rabbidir, göklerin rabbidir, yerin rabbidir, arşın rabbidir. O, insanın rabbidir. “O, senin rabbindir” buyurdu. “O, sizin rabbinizdir. O, onların rabbidir” buyurdu. Dua ederken de; “rabbim de” buyurdu. Bu yüzden bütün peygamberler de dua ederken “rabbim” diye dua etmişlerdir.

Niye “Allah’ım” diye dua etmediler, “rahmanım” diye dua etmediler, “rahimim” diye dua etmediler de neden “rabbim” diye dua ettiler?

Çünkü kul, rabbiyle muhataptır. Kendisini terbiye eden mürebbisiyle, rabbiyle muhataptır. Her an Rab isminin tecellisiyle muhataptır. Eğer “rabbim” diyorsa aynı zamanda rabbinden terbiyeyi de istiyor demektir. Hz. Âdem ve eşi ne dedi? “Rabbim biz kendimize zulmettik. Sen bize mağfiret etmezsen, sen bizi affetmezsen biz helak olanlardan oluruz”218 dedi. “Rabbim” diyorlar, “biz kendimize zulmettik.” Yani “zulmümüzü temizle ya rabbi! Bizi düzelt ya rabbi! Düzelelim ki bir daha kendimize zulmetmeyelim, senin rabliğini kabul edelim. Sen bize o meyveden yeme dedin, biz seni dinlemedik. Rabliğine ihanet ettik. Bizi düzelt ya rabbi.” demiş oldular aynı zamanda.

Allah’ı rabbimiz olarak kabul ediyoruz. Rabbimizin terbiyesini kabul ediyoruz, etmemiz gerekir. Allah; peygamberiyle bizi terbiye eder, vahyiyle, Kur’an ile terbiye eder. Kur’an bizim rabbimizin kitabıdır, rabbimizin vahyidir. Rabbimizin vahyiyle terbiye olmamız lazım ki Allah bizim rabbimiz olmuş olsun. Yoksa Allah’ın rabliğini kabul etmemiş oluruz, onun terbiyesini kabul etmemiş oluruz. Allah nasıl yapmamızı istiyor, nasıl olmamızı istiyor, nasıl düşünmemizi, nasıl konuşmamızı istiyor, bunu bilmiyorsak Allah bizim rabbimiz nasıl olur!

Aynı şekilde biz de kendi çocuklarımızı, aile efradımızı Allah’ın terbiyesiyle terbiye etmiyorsak, vahyiyle terbiye etmiyorsak, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in örnekliğiyle terbiye etmiyorsak, Allah’ın Rab isminden nasibimizi almamışız, demektir. “Bana göre bu böyle doğrudur, bana göre şöyle olması gerekir. Burada benim emrim geçer, benim hükmüm geçer, herkes bunu böyle söylüyor, bunu böyle yapmak lazım” diyorsak Allah’ı rab olarak kabul edememişiz, dolayısıyla Allah’ın Rab isminin tecellisini de üzerimizde gösteremeyiz demektir.

Ne yapıyoruz?

Kendimizi ilah zannediyoruz, kendimizi rab zannediyoruz. Böyle bir şirkle hayatımızı yaşıyor, çoluk çocuğumuza muamele ediyoruz, insanlara muamele ediyoruz. Allah’a şirk koşmak budur zaten. Allah’ın isimlerinde Allah’a şirk koşmak yoksa ne Yahudi’nin ne Hristiyan’ın ne de müşriklerin Allah’ın zatına itirazları vardı, esasen rabliğine itirazları vardı, rahmanlığına itirazları vardı; yani “Allah bizim işimize karışmasın” diyorlardı.

Ayeti kerimede Allah; “Allah bütün günahları affeder, şirki affetmez”219 buyurdu. “Şirk koşmadım” diyebilmek için Allah’ın zatında değil, Allah’ın hiçbir isminde Allah’a şirk koşmamış olmak gerekiyor. Allah’ın isimlerini onun için öğrenmeye çalışıyoruz, Allah’ın isimlerinde Allah’a şirk koşmayalım diye. Müşrikler Allah’ın Rab isminde, Rahman isminde Allah’a şirk koşuyorlardı.

Şirk koşan bütün müşrikler, helak olan bütün kavimler, Allah’ın Rab ismini kabul etmedikleri için helak oldular. Kendileri Allah’a bu isimde şirk koştukları için ya da yöneticilerini, idarecilerini, âlimlerini bu isimle Allah’a şirk koştukları için helak oldular.

Allah hepimizi Rab isminin tecellisine mazhar kılsın inşallah! Rab isminin kemaliyle kendisinde tecelli ettiği kullarından eylesin inşallah! Rab ismiyle yaşamayı, varlığa muamele etmeyi nasip etsin inşallah! Rab ismi üzerinden bizden razı olsun inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. El-Aclunî, Keşfu'l-Hafâ, 2, 262; Elmalılı, Hak Dini Kur'an Dili, 8, 5817 ↩
  2. Ra’d /28 ↩
  3. Zumer /67, Hacc /74 ↩
  4. Âli İmrân /77 Ayrıca; Buhârî, Libâs 1, 5; Müslim, Libâs 43, Müsâkât 10, Şehâdât 22, Ahkâm 48, Tevhîd 24; Müslim, Îmân 171-173. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Büyû‘ 60; Tirmizî, Siyer 35; Nesâî, Büyû‘ 6; İbni Mâce, Ticârât 30, Cihâd 42 ↩
  5. Secde /12 ↩
  6. Mü’minûn /108 ↩
  7. Fatiha /2 ↩
  8. Alak /1 ↩
  9. Alak /2 ↩
  10. Alak /3 ↩
  11. Alak /4 ↩
  12. Alak /5 ↩
  13. İbn-i Mace, Sünen, Mukaddime ↩
  14. Münavi, Feyzü’l-Kadir, 1/224 Ayrıca: Nisa /113 ↩
  15. Bakara /138 ↩
  16. Alak /6 ↩
  17. Alak /7 ↩
  18. Alak /8 ↩
  19. İsrâ /85 ↩
  20. Vakıa /80 ↩
  21. Sâd /87 ↩
  22. Tekvir /28 ↩
  23. Tekvir /29 ↩
  24. Zuhrûf /82 ↩
  25. Ankebut /61 ↩
  26. Naziat /24 ↩
  27. Zuhruf /51 ↩
  28. Alak /7 ↩
  29. Tevbe /129 ↩
  30. Yunus /9 ↩
  31. Yunus /10 ↩
  32. Seyyie; iyilik, güzellik manâsına gelen "hasene" kelimesinin karşıtıdır. ↩
  33. En’âm /160 ↩
  34. En’âm /161 ↩
  35. En’âm /162 ↩
  36. Maide /28 ↩
  37. Şuarâ /69 ↩
  38. Şuarâ /70 ↩
  39. Şuarâ /71 ↩
  40. Şuarâ /72 ↩
  41. Şuarâ /73 ↩
  42. Şuarâ /74 ↩
  43. Şuarâ /75 ↩
  44. Şuarâ /76 ↩
  45. Şuarâ /77 ↩
  46. Şuarâ /78 ↩
  47. Şuarâ /79 ↩
  48. Şuarâ /80 ↩
  49. Şuarâ /81 ↩
  50. Şuarâ /82 ↩
  51. Şuarâ /83 ↩
  52. Şuara /84 ↩
  53. Şuarâ /85 ↩
  54. Şuarâ /86 ↩
  55. Şuarâ /87 ↩
  56. Şuarâ /88 ↩
  57. Şuarâ /89 ↩
  58. Tâhâ /49 ↩
  59. Tâhâ /50 ↩
  60. Buhârî, cenâiz 92; Ebû Dâvut, sünne 17; Tirmizî, kader 5 ↩
  61. Sad /75 ↩
  62. Bakara /265 ↩
  63. Vakıa /85 ↩
  64. Vakıa /90 ↩
  65. Vakıa /91 ↩
  66. Vakıa /92,93 ↩
  67. Vakıa /88 ↩
  68. Vakıa /89 ↩
  69. Araf /156 ↩
  70. Buhari, Rikak 41; Müslim, Zikr 14, (2683); Tirmizi, Cenaiz 67, (1066); Nesai, Cenaiz 10, (4, 10) ↩
  71. Araf /23 ↩
  72. Nisa /116, Nisa /48 ↩