ALLAH LAFZI
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Günümüze iki esma listesi gelmiştir; bir tanesi Tirmizi, bir tanesi de İbni Mace kaynaklıdır. Buhari de esma hadisini rivayet etmiş; fakat ardına liste eklememiştir. Neden? -Çünkü liste yok aslında. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın 99 ismi vardır. Kim bu isimleri ehsa ederse (sayarsa) cennete girer”107 buyurdu ama listeyi vermedi. Niye vermedi? -Mutlaka bir hikmeti vardır. Listeyi verseydi eğer rivayet edilen liste bir tane olurdu, aynı olurdu; ama listeyi onlar kendileri hazırladı, bu yüzden ikisinin listesi de birbirine uymuyor, yirmi altı tane fark var ve birinde olan da ötekinde yok. Sırası geldikçe, isimleri anlattıkça bunu anlatacağız inşallah.
Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın kendisine isim olarak verdiği 99 tane isim vardır. Eğer Kur’an’da geçen fiilleri Allah’a isim olarak verirsek o zaman binlerce isim çıkar. O fiiller; Esmau’l Husna değil, Ef’ali Husna’dır. Allah’ın güzel işleri, ef’alidir ama o esma olunca Allah’ın direkt zatıyla bağlantılı olur.
Esma ile Ef’al arasındaki fark nedir?
Ef’al; yani fiil azalır ve çoğalır. Gerektiğinde de ortadan kalkar. Mesela, Allah kıyamet gününü anlatırken; “her şey yok olucudur. Baki olan, rabbinin vechidir”108 dedi. Her şeyi öldürmüş ve yok etmiş. O anda Allah’ın Yuhyi109 ve Yumit110 ismi bitmiştir. Eğer bu isim olsa o zaman bitmiştir. Hâşa! Böyle olur mu? -Olmaz. Yuhyi ve Yumit, Allah’a isim olmaz. Ne olur? -Fiil olur; çünkü isimde değişiklik olmaz, isim artmaz ve eksilmez. O, Allah’ın zatında mevcut, onun herhangi bir varlığa ihtiyaç duymaması gerekir; yani zatında, bizatihi olması gerekir. İsim, Allah’ın zatında bizatihi olandır, fiil ise bizatihi olmayan, Allah’ın işidir. Duruma göre eksilir, artar, değişir; ama isimde artma, eksilme, değişme olmaz. Bu konu, bu kadar önemli bir meseledir.
Yaptığımız yeni listede yirmi altı tane yeni isim vardır. Esmau’l Husna, Allah’ın kendisini isimlendirmesiyle Allah’a isim olur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu neden bir liste olarak beyan etmedi ya da Allah Kur’an’da neden hepsini birden beyan etmedi? -Arayıp da bulmamız için. Öyle bedava yok! Zaten Kur’an sıkıştırılmış bir metindir. Eğer açılsa, anlaşılacak kadar açılsa, yani tefekkür etmeye gerek bırakmayacak şekilde açılsa, sadece esmanın en az 1000 cilt kitap olması gerekir. İnsanın gücü de buna yetmez.
Onun için o esmayı arayıp bulacağız, üzerinde tefekkür edeceğiz. Rabbimizi esmasıyla, esmasından tanımaya çalışacağız. Çünkü Allah’ın esmasını, Esmau’l Husna’yı anlamazsak Allah’ı da tanımamış oluruz.
Allah’ı esmasından bilmiyor, tanımıyorsak o zaman biz Allah’ı kendi kendimize hayal etmiş oluruz. O; Allah değildir, o senin hayal ettiğin put’un olur. Mesele bu kadar önemli, bu kadar ciddidir. Kur’an bir yönüyle aslında esmanın tefsiridir. Allah Kur’an’da kendini tanıtıyor; zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği insanı tanıtıyor, Hz. insanı tanıtıyor. Eğer esmayı bilmezsek Kur’an’ı anlamış olmuyoruz, Kur’an’ı bilmiyorsak esmayı anlamış olmuyoruz.
Allah deyince Allah’ı nasıl hatırlamamız gerekir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu; “Allah’ın zatı üzerinde tefekkür etmeyin.”111 Neden? -Çünkü akıl oraya ulaşamaz. Yaratılmış bir mahlûk kendi yaratanını anlayamaz. Akıl, Allah’ı ihata edemez. Bir şeye bakarken eğer gözün onu kaplamasa, ihata etmese, yani gözlerinin sınırı dâhilinde olmasa onu göremezsin. Aynı şekilde anlayabilmen için de aklın onu ihata etmesi lazım. Akıl onu kaplamadıysa onu anlayamaz. Yaratılmış akıl, Allah’ı nasıl ihata eder?
O zaman Allah’ı nerden anlıyoruz, nasıl anlamamız gerekir? Allah deyince Allah’ı nasıl hatırlamamız gerekir? -El Esmau’l Husna’sından hatırlamamız, tanımamız gerekir. Esmau’l Husna’yı bilmeden kendi kendimize bir şeyi hayal ederiz, hayal etmiş oluruz. Ne buyuruyordu; “En güzel isimler Allah’ındır. O isimlerle (o güzel isimlerle) Allah’ı davet edin, Allaha dua edin.”112 Allah’ı esmasından davet edebilmemiz için esmayı önce bilmemiz lazım, öğrenmemiz lazım. Sonra o esma üzerinde tefekkür edip ona iman etmemiz lazım. O esma bilgisinin bizde imana dönüşmesi lazım. İmana dönüştükten sonra amele, amele dönüştükten sonra da ahlaka dönüşmesi lazım. Yoksa kendi kendimizi kandırmış oluruz.
Yarın Kıyamet Günü desek ki; “ya rabbi! Ben seni böyle biliyordum.” Allah demez mi; “ben sana kendimi tanıtmadım mı?”
Esma farklı, ef’al farklıdır. Allah’ın zatına, esmasına hamd edilir ama ef’aline şükredilir. Ef’al; fiil demek, iş demektir. Ef’al şükrü gerektirir, şükür de cinsinden olmalıdır.
Nasıl mesela?
Allah sana bir ikramda bulunsa da bulunmasa da Allah hamde layıktır. Zatıyla, esmasıyla, sıfatlarıyla hamde layıktır. Kısaca her anda Allah’a hamd etmen lazım; ama şükür nimete karşılıktır. Allah bir işi yarattığında, yaptığında, sana bir ikramda bulunduğunda onu ef’aliyle, fiiliyle sana ikram eder. Bu durumda senin buna şükretmen lazım. Onun için ef’al ayrı, esma ayrıdır, birbirinden farklıdır.
Şimdiye kadar, neden esmayı öğrenmemiz gerekir, öğrenince neyi kazanacağız, öğrenmezsek neyi kaybederiz onu izah etmeye çalıştık. Yeri sırası geldikçe izah etmeye de devam edeceğiz inşallah; çünkü kıymetini, değerini, gerekliliğini ne kadar anlarsak o kadar Allah’ın esmasını anlarız, biliriz. Mutlaka esmayı anlamaya çalışmamızda bir gayemiz, bir derdimiz vardır; gaye değişmektir, gaye büyümektir. Allah’ın esmasının, isimlerinin üzerimizde tecelli etmesidir, Hz. insan olmamızdır. Gaye budur.
Eğer biri dese ki; “ben bu halimden razıyım, bu halim bana yeterlidir. Bilgim de bana yeterlidir, Allah’a yakınlığım da bana yeterlidir. Allah’ın esmasının üzerimde tecelli etmesi de benim için yeterlidir” derse onun buraya gelmesine, bizi dinlemesine de gerek yoktur; ama biri diyorsa ki; “ben halimden razı değilim. Ben Allah’a daha yakın olmak, Hz. insan olmak istiyorum. Allah, kemaliyle kâmil manada beni sevsin istiyorum. Ben rabbimi bilmek, tanımak, anlamak istiyorum. Benim anlayışım yeterli değildir” derse işte o zaman bu sohbetlerden istifade edebilir, alabilir. Yoksa peşinen kendisini kapatmış olur.
Allah âlimdir ve Allah esmasını seviyor. Öyleyse elbette ki âlimi seviyor. Neyin âlimini? -Kendisinin âlimini, kendisini tanıyanı, kendisini bileni seviyor. Allah, âlimi tarif ederken; “Allah’tan ancak layıkıyla âlim kulları haşyet duyar”113 buyurdu. Kimin Allah’a karşı ne kadar haşyeti varsa o, o kadar âlimdir. Âlim, bilgi yüklenen değildir!
Kul; Allah’ı tanıdıkça, onu anladıkça ilmi artar, Allah’tan haşyet duyar. Sadece zahiri olarak ilmi değil, asıl hikmeti artar. Hikmetin artabilmesi için mutlaka onun Allah’ı tanıması gerekir. Nitekim tanıdığı kadarıyla onun hikmeti vardır. Ayeti kerimede Allah buyurdu ki; “Allah hikmeti dilediğine verir” Bu ayet çift yönlüdür; yani Allah hikmeti aynı zamanda dileyene verir. O zaman hikmeti dilemek lazımmış, istemek lazımmış, Allah’ı tanımayı istemek lazımmış. “Allah kime hikmet vermişse ona pek çok hayır vermiştir.”114 Allah bir kulu için “ona pek çok hayır verilmiştir” dediyse onun kazanamadığı ne vardır acaba?
Hikmet, Allah’ın muradını anlamak demektir.
Allah, ayetlerinde bir şeyi buyurduğunda; bir, ne söylendiğini zahiri olarak anlamak vardır, bir de Allah’ın ne demek istediğini, muradını, anlamak vardır ki işte bunu anlayan hikmet sahibidir. Ayetin hikmetini de anlamıştır. “Bütün varlık, bütün kâinat Allah’ın ayetleridir”115 Allah öyle buyurdu. Kâinatta her ne varsa hepsi bir ayet. Bu durumda her şeyi okumak lazımmış.
Eğer kul her şeyi, mesela bir insanı; Allah’ın bir ayeti, kitabı olarak okursa kulun ona bakışı nasıl olur?
Kul, insana öyle ayet olarak bakarsa Allah da o baktığını ona öyle tanıtır. Yoksa insanı etten, kemikten bir varlık olarak görür. Bu görüş, görüş değildir, bu insanı görmek değildir.
Gaye anlamaktır. Allah’ın ilk emri ‘okudur’ onun için. Oku derken neyi oku dedi? “Rabbinin adıyla, seni yaratan rabbinin adıyla oku”116 dedi. Yani; Allah’ın Esmau’l Husna’sıyla onu oku, dedi. Ya okuyup anlarız, tanırız, biliriz, âlim oluruz ya da kendimizi karanlığa gömeriz, cahil oluruz.
Mesela Allah insanı anlatırken, ona yüklediği emaneti anlatırken buyurdu ki; “Biz emaneti göklere, yere dağlara yükledik, onlar emaneti yüklenmekten çekindiler; ama insan onu yüklenmekten çekinmedi; çünkü o zelum ve cehul idi.”117 Onun için emaneti yüklenmekten çekinmedi, emaneti yüklendi. Bu emanet Allah’ın kuluna nefhettiği ruhtur. Ruh, Allah’ın zatıyla sıfatıyla tecelli ettiği varlıktır. Bütün esma onda mevcuttur.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz buyurdu; “Doğan her çocuk kimden doğarsa doğsun, anası babası ister Yahudi, ister Hristiyan, ister mü’min, ister putperest olsun, doğan her çocuk İslam fıtratı üzere doğar. Sonra anası babası ona Hristiyanlığı, Yahudiliği, putperestliği tavsiye eder. Oraya doğru çekmeye çalışır.”118
O zaman, aslında kötü insan yokmuş. Her doğan insan Müslüman olarak doğuyormuş, sonra kirleniyormuş. Kişi sonra Hristiyan, Yahudi ya da kötü oluyormuş. Yeryüzünde bu kadar insan vardır. Peki, kötülük neden bu kadar çoktur? -Aslında kötülük bizatihi yani varlık itibariyle yoktur, küfür diye bir şey yok; iman vardır, imanın nuru vardır. İmanın nuru sönünce karanlık olur, küfür olur. Yani kötülük, karanlık, küfür, zulmet bizatihi yoktur; ama Allah’ın esmasının tecelli etmediği yerde karanlık vardır.
Allah’ın kullarında Rahman ismi, Rahim ismi tecelli etmezse, kalmazsa, insanlar onu örterse ne olur? -Zulüm olur. Âlim ismi tecelli etmese ne olur? -Cehalet olur. Kerim ismi tecelli etmezse ne olur? -İnsanlar cimri olur, birbirine ikram etmez, iyilik kalmaz, ikram kalmaz, güzellik kalmaz.
Demek ki çirkinlik, kötülük Allah’ın isimlerinin olmayışındandır. Demek ki bu zamanda insanlık, rabbini kaybetmiştir. Rabbinin kendisine tecelli ettiği esmasını kaybetmiştir. O zaman önce öğrenmesi, Allah adına okuması lazım. Kendisini yaratan, kendisine ruhundan nefheden rabbini tanıması lazım. El Esmau’l Husna’dan kendisini tanıması lazım. Kendi kendisini anlarsa, tanırsa ne olur? -Sever. Rabbini sever, rabbini tanır; kendini sever, kendini tanır.
“İnsan emaneti yüklendi; çünkü insan zelum ve cehul idi”119 buyurmuştu. Kapkaranlık bir zulmet ve cehalet, aynı zamanda cehul kapkaranlık bir cehalet demektir. İkisi aynı kapıya çıkar. Hem bilmiyor hem karanlıkta kalmış.
Ayetleri tefsir ederken farklı farklı şekilde izah edebilirim, buna dikkat edin. Tefsir edilen Allah kelamıdır çünkü. Allah, bir ayete bin manayı birden sığdırır. Onun için birisi “ben Kur’an’ı tefsir ettim” ya da “Ben anladım” diyemez. “Anlayabildiğim kadar anladım” der, “Kabım kadar onu aldım” der, “sonsuz bir deryadan aldım” der. “İçtim” der yani.
Emanet, Allah’ın nefhettiği ruhtur. Zelum ve cehul da; eğer biri o emanetin hakkını vermezse, onu unutursa, emaneti yok sayarsa, zelum ve cehul olur. Hem kapkara cahil olur hem de karanlıkta kalır. Bu, ayetin manalarından bir tanesidir.
Eğer esmayı anlarsak Allah’ın bütün varlığı esmasının nurundan, isimlerinin nurundan yarattığını anlar ve biliriz. Bütün varlığa bakarken tevhit ile bakarız. Allah perdeyi bir aralarsa görürüz ki bütün varlık Allah’ın isimlerinin nurundan ibaretmiş. Allah her birine varlık vermiş ve her biri kendine göre kendisinden ve aynı zamanda da rabbine karşı sorumluymuş. Bu bakış tevhidi bakıştır, doğru bakıştır. Birinin, Allah’ın esması hakkında ilmi arttıkça tevhidi artar; yani “la ilahe illallah” demesi artar. Görür ki her şey Allah’ın kudretinde ve her şey Allah’ın hükmü altındadır. Her şeyi o bir olan, tek olan Allah yapıyor. Varlığa varlık da vermiştir, irade de vermiştir, tercih hakkı da vermiştir. Bununla beraber o yine Allah’ın hükmü altındadır. İşte o zaman gerçek manada la ilahe illallah diyebilir; yani bir kulun ilmi arttıkça, Allah’ı bildikçe, tanıdıkça, anladıkça tevhidi artmış olur.
Zahiri olarak da biri eğer tevhide davet ediyorsa, birliğe, beraberliğe, kardeşliğe davet ediyorsa aynı zamanda o ilme de davet ediyor, bilmeye, anlamaya da davet etmiş oluyor, demektir. Ona sonuna kadar destek veriyoruz. Eğer biri tefrikaya davet ediyorsa, ayrılığa davet ediyorsa, tevhidi, birliği bozmaya çalışıyorsa; o kim olursa olsun, onlar kimler olursa olsun, kesinlikle reddediyoruz. Hiçbir şekilde kabul etmiyoruz. İsterse havada uçsunlar, fark etmez; çünkü tefrika tevhidin zıddıdır, tersidir. Tevhit imandır, tefrika (ayrılık) da küfürdür. Tevhit aynı zamanda parçayı bütünün içinde görmek demektir. Parçayı bütünün içinde görmek... Eğer bütünü parçalayıp bir kenara koyarsan onu anlaman mümkün değildir. Her parçanın bütün içinde bir vazifesi vardır. Bu vazifeyi ona Allah vermiştir.
Bütün varlık, kâinat, insana hizmet için yaratılmıştır. İnsanın da orda bir vazifesi vardır. İnsan hem Allah’a karşı sorumludur hem kendisine karşı, hem ailesine karşı, hem de insanlığa karşı sorumludur. Bununla beraber insan bütün varlığa karşı sorumludur. O bütünün içinde onun bir vazifesi vardır, her varlığa karşı sorumluluğu vardır. Böyle görüp, böyle anlayıp, böyle muamele etmek gerekiyor. Yoksa onu Allah’tan ayırıp, onu varlıktan ayırıp, insanların içinden ayırıp, ona bağımsızmış gibi bakılır ve muamele yapılırsa bu, kişiyi şirke düşürür.
“Yerde, gökte, ikisi arasında her ne varsa hepsi Allah’ı hamd ile tesbih eder.”120 Allah, kullarını da bu tesbihe, bu hamde davet eder. Birbirimizi Allah’a hamd etmeye, Allah’ı tesbih etmeye davet etmemiz lazım. Allah deyince Allah’ı hatırlamamız lazım, Esmau’l Husna’sıyla tanıdığımız rabbimizi hatırlamamız lazım. Onun için esmayı öğreniyoruz.
Ayeti kerimede Allah ne buyuruyordu; “Allah’ın birleştirilmesini emrettiğini birleştirin”121 Eğer Allah’ın birleştirilmesini emrettiğini birleştirmezsek o zaman tefrika yapmış oluruz. Her şeyi birbirine bağlamak gerekiyor, ayırmadan. İnsana bakınca onu hemen Allah’a bağlaman gerekiyor; “Bu Allah’ın kuludur, bu Allah’a karşı sorumludur, Allah’ın bu kul üzerinde bir muradı vardır” şeklinde.
Hangi varlığa bakarsan bak, mutlaka onu birleştirmen gerekir. Yani parçayı bütüne birleştirmen gerekir. Parçayı bütünle beraber görmen gerekir. Yoksa Allah’ı anlaman mümkün değildir. Her şey böyle parça parça görünür, darmadağın görünür. Birine bakarsın başka bir şey aklına gelir, ötekine bakarsın başka bir şey aklına gelir. Sonra “Allah bunu niye böyle yaptı” dersin; çünkü anlamamışsın. O bütünün içinde Allah neyi yapmışsa o doğrudur. Bütünü görürsek Allah nerde nasıl bir muamelede bulunmuşsa, nasıl yapıyorsa yapsın biz tefekkürle ne deriz? -“Bu böyle olmazsa olmaz. Rabbim en güzelini yapandır.”
Mesela, Allah’ın isimlerinden bir tanesi de Muntakim ismidir. Muntakim, hak edene hak ettiği cezayı veren demektir.
Hak edene hak ettiği cezayı vermek hâşa! İnsan gibi, insanların muamelesi gibi; “işte o ona zulmetmiş, o da ondan intikamını aldı” demek değildir. Muntakim bu demek değildir. Allah, rahman ve rahimdir, rahmetle muamele eder. Muntakim ismi de Allah’ın rahmetinin içindedir. Mesela bir örnek vereyim; diyelim ki şurada iki kişiden birinin gücü diğerine yetiyor diye o kişi güçsüz olana zulmetse, onu dövse, ona hakaret etse, onu küçümsese Allah’ın rahmet tecellisinin gereği her birimiz deriz ki; “bu adam yanlış yapmıştır.” Oradan da biri, ondan daha güçlü biri kalkıp ona iki tokat atsa ne deriz; “Eline sağlık.” Eline sağlık diyeceğiz. Öyle değil mi? Sen yanlış yaptın der miyiz? -Demeyiz, “eline sağlık, güzel oldu” deriz. Allah’ın Muntakim ismi de işte böyledir.
Ama biri bir sıkıntı yaşayınca böyle bakamadığımız için “bu niye böyle” diye itiraz ederiz. Bu, parçayı gördüğümüz içindir; ama bir de o bütünün içinde sadece dünya hayatıyla değil, ebedi hayatla beraber işi görünce Allah onun ebedi hayatının hesabını nasıl yapmış, cennete göndermek için nasıl bir muamelede bulunuyor, bir de bunu görsek söyleyeceğimiz tek kelime vardır; “sen rahman ve rahimsin ya rabbi! Eğer sen kulunu cennete göndermezsen, cenneti ona ikram etmezsen, onu cehennemden korumazsan o kendini koruyamazdı” deriz. Allah kendini tanıtırken ne buyurdu; “Allah rahmeti zatına yazdı”122 “Rahmetim gazabımı geçmiştir”123 buyurdu. “Allah’ın rahmeti her şeyi kuşatmıştır.”124 Her şey Allah’ın rahmetinin içindedir. Allah’ı tanıyacaksak böyle tanımamız gerekir.
Bugün Allah’ın “Allah” ismini anlamaya çalışacağız hep beraber. Sadece Allah’ın zat ismi isim olarak Allah’tır. Allah ismi sadece Allah’a isimdir, Allah’ın ismidir. Diğer bütün Esmau’l Husna Allah’ın sıfatlarıdır; yani Allah ismini vasfeder, Allah ismini anlatır; ama Allah isminin de bir manası vardır. O zaman Allah deyince önce Allah isminin manasını anlamak gerekiyor. Allah deyince neyi hatırlamamız gerekir, onu anlamak gerekiyor.
Öncelikle diğer bütün Esmau’l Husna Allah ismini anlatır, tarif eder, vasfeder. Bütün Esmau’l Husna’nın hepsi Allah ismine gider.
Allah ismi Kur’an’da 2697 sefer geçer. Bir de Allah ismine işaret eden zamirler vardır. Allah ismine işaret eden zamirlerle beraber ayetler sayısıncadır; yani Allah Kur’an’da kendini tanıtıyor, Allah ismini tanıtıyor.
Arapça’da bir kural vardır. Arap dilinin dilbilgisini yazanlar aynı zamanda bu kuralı olduğu gibi yazmışlardır. Mesela; Arapça’daki bütün kelimeler üç harften ibarettir. Özü, temeli üç harftir. Diğer harflere zaid harfler, sonradan ilave edilen harfler denir. O üç harfin yerlerini değiştirerek de her bir kelime hangi manaya geliyorsa o manaların hepsini yan yana koyup hepsinin işaret ettiği ortak mana neyse o kelimenin de asıl manası, öz manası odur. O, onun değişmez manasıdır denir.
Allah ismini önce kelime olarak anlayacağız, anlamaya çalışacağız. Allah ismi, üç harften meydana gelir; “Elif, Lam, He” Lam iki defa gelir. Allah ismini bu şekilde anladığımızda her bir kelimenin manası nedir, önce onu anlatalım.
Elehe; ilah, bu kelimenin manası, sevilen anlamına gelir. Sevilen kendisine âbd olunan. İlah... Mesela; herhangi bir şeyi sevdiğimizde, onu ilah gibi sevdiysek o ilahımız olur, çünkü kelimenin manası bu; sevilen, âbd olunan, kendisinden hâyır umulan. Aynı zamanda azamet sahibi, büyük, azim demektir.
Ehele; insanın ehli, ev halkı. Yani en yakınları, en sevdikleri manasındadır. En yakın ve en sevilen demektir.
Leheve, lehv; arzu edilen şey, insana zevk ve sefa veren şey demektir. Bir şey insana zevk veriyorsa, sefa veriyorsa, ona leheve denilir. Mesela oyun gibi, oyuna da lehv denilir. Zevk veriyorsa, gönlüne huzur, sefa veriyorsa, arzu ediliyorsa ona da leheve denir.
Evele; insanda sevgi ve hayranlık uyandıran şey demektir. Aynı zamanda haşyet duyulan şey manasına da gelir.
Vehele; olağanüstü demek, insana çığlık attıran şey, insanı heyecanlandıran şey demektir. Hatta o kadar heyecanlandıran ki korkutan manasına da gelir. Görülmediği için, bilinmediği için korku duyulan şey de demektir.
Heyele; insanın içini ürperten güzellik anlamına gelir.
Velehe; sevdiğini kaybettiği için aklı başından giden demektir.
Bunlar, Allah kelimesinin harflerinin yerinin değiştirilerek aldığı manalardır. Hangisine bakarsak bakalım hepsi sevilen demek, istenen demek, arzu edilen demek, hayranlık uyandıran demek, haşyet duyulan demek, anlaşılması imkânsız, olağanüstü demektir. İnsanı heyecanlandıran, sevdiğini kaybettiği için aklı başından giden, insanın içini ürperten güzellik; yani tek kelimeyle Allah aşk, demek. Allah ismi; aşk demek, muhabbet demek, sevmek demektir.
O zaman Allah deyince neyi hatırlamamız gerekir?
Allah ismi; sevgidir, aşktır, muhabbettir. Zikredince bunu hatırlamamız gerekir. Başka bir şey yok çünkü. Allah’ın diğer esması hepsi Allah ismini izah eder. Bu; seven, sevilen, istenen zatın özellikleridir, Allah’ın zat isminin özellikleridir. Rahman, Rahim, Kerim... Hepsi... Ama önce Allah’ın bu ismini hatırlamamız gerekir; Seven…
Allah sever, sevdiği için yaratmıştır. Allah ismi; sevgi ismi, yani muhabbet ismi bütün isimleri içine alır, kapsar. Bütün isimler bu ismin hükmündedir; yani bu ismin emri altındadır, hükmü altındadır. Allah’ın kuluna olan muamelesi her ne olursa olsun, o mutlaka sevgisinden, muhabbetinden kaynaklanıyordur.
Allah rahmandır diyoruz. Allah kendini, zatını, rahman ve rahim olarak vasfetti; “o rahmandır”125 dedi. “İster Allah deyin ister Rahman deyin”126 fark etmez dedi. “El Esmau’l Husna Allah’ındır”127 dedi. En güzel isimler Allah’ındır, dedi. Rahman ismi aynı zamanda Allah’ın Allah isminin içine dâhildir. Allah isminin hükmündedir. Sevmek, rahmetin üzerindedir yani. Sevdiği için rahmet ediyor diyebiliriz ama rahmet ettiği için seviyor diyemeyiz.
Onun için bütün isimler Allah’ın “Allah” isminin hükmüne dâhildir, hükmü altındadır. Allah sevdiği için merhamet ediyor; Allah sevdiği için ikram ediyor; Allah sevdiği için affediyor; Allah sevdiği için örtüyor, setrediyor, hatayı yüze vurmuyor, örtüyor. Allah Muntakim’dir; ceza veriyor, sevdiği için ceza veriyor; yani hak ettiğine karşılık olarak o kişiye iki tokat attığında bu o kişinin kendine gelmesi içindir. Zulmetmenin kötü olduğunu anlaması, tevbe etmesi içindir. Yoksa ona ceza olsun diye değil.
Aynı şekilde İslam’da kısas vardır. Buyurdu ki ayeti kerimede; “kısasta sizin için hayat vardır”128 Kısas demek; birini öldürenin o öldürdüğüne karşılık öldürülmesidir; yani ona ölüm cezası verilmesidir. Eğer maktulün varisleri, yakınları, katili affetmezse katilin aynı ceza ile cezalandırılmasıdır; ama Allah buyurdu ki; “kısasta sizin için hayat vardır” Ölüm olan bir yerde Allah “hayat vardır” dedi.
Nasıl hayat vardır?
Biri, birini öldürdüyse ve kısas ona uygulanırsa önce herkes anlar ki birini öldürmenin cezası ölümdür. Birini öldürürken kişi kırk sefer düşünür. Birini öldürmek demek kendini öldürmek demektir. O zaman biri kendini öldürmeyi göze alırsa birini öldürebilir. İşte kısasta hayat, bütün insanlar için selamet böyledir. Yetmedi, biri birini öldürürse ceza olarak ona kısas uygulandıysa ahirette o öldürme cezası ona sorulmaz. Onun karşılığında o da öldürüldü çünkü. Ahirette dirildi ama burada öldü. Yoksa ebediyen cehenneme giderdi. “Bir mü’min bir mü’mini kasten öldürürse cezası ebedi cehennemdir, Allah ona lanet etmiştir”129 dedi; ama ona kısas cezası uygulanırsa bu durumda o katilin ahiretteki cezası ondan düşer. Ahirette yine diri kaldı, hesabıyla baş başa kalmış oldu. Yani “kısasta hayat vardır” derken sadece yaşayanlar için değil, o ölen için de, o cinayeti işleyen için de hayat vardır. Allah’ın bütün emirlerinde bütün hükümlerinde bu böyledir.
Allah seviyor.
Bütün isimler Allah’ın o sevme isminden tecelli ediyor. Birinci derecede, Allah’ın Rahman ve Rahim ismi vardır. Zaten sırasıyla anlamaya çalışacağız. Allah deyince bizi seven, sevilmeye layık olan rabbimizi hatırlamamız lazım.
Mesela şimdiye kadar anlatırken Allah’ı nasıl düşüneceğiz, nasıl tefekkür edeceğiz, diyen kardeşlerimize ne diyorduk? “Ben beni yaratan rabbimin huzurundayım” diye düşünün, tefekkür edin demiştik. Rabbimizi anladıkça, tanıdıkça bizi yaratan rabbimizin huzurunda daha güzel duracağız inşallah.
Allah ayeti kerimede; “insanı en güzel surette (ahsen-i takvim olarak, en güzel kıvamda) yarattık”130 buyurdu. “Sonra onu esfel-i safiline (en aşağıya) indirdik” dedi. “En güzel surette yarattık” demek; insan fıtrat itibariyle Allah’ın kendisinden nefhettiği o ruhla, o en güzel surete büründü zaten. Yeryüzünde Allah’a halife olacak kıvamda olmuş oldu, demektir. “Sonra onu esfel-i safiline, en aşağıya, indirdik.” Allah’ın bütün isimlerini üzerinde taşıyorken onu en aşağıya indirdik demek, hangi manaya gelir? -O isimleri ondan soyduk manasına gelir. Summe redednâhu esfele sâfilîn:131 “Sonra onu esfel-i safiline reddettik, tardettik.” En güzel suretten en aşağıya indirdik, ne demek? -Allah onun tekrar en güzel sureti kazanabilmesi için en güzel sureti ondan almış, kişiyi kazanabilme yoluna bırakmış, demektir. Kulun da en güzel sureti tekrar alabilmesi için onun en yukarı çıkması gerekir.
Örneğin; bir çocuk doğduğunda Allah’ın bütün isimlerini almaya hazırdır; ama bunu onun kazanması lazım, Allah’a yürümesi lazım, Esmau’l Husna’nın talimini yapması lazım. Ve alleme Ademel esmâe kullehâ:132 “Allah bütün isimleri Âdem’e talim ettirdi.” “Ve meleklere, secde edin”133 dedi. Ne zaman Âdem meleklerin secde ettiği varlık haline geldi, esmayı talim etmiş oldu? -Allah, Âdem’e talim ettirdiği zaman. Peki, insana kim talim edecek? -Anası, babası talim ettiği kadarıyla, edebildiği kadarıyla esmayı ona talim ettirir. Asıl talim ettiren Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir, peygamberlerdir, Allah’ın nebileridir, Allah’ın resulleridir. Sonra kıyamete kadar peygamber varisleri bu esmanın talimini yapmaya, yaptırmaya devam eder. Ne zamana kadar? -O, kâmil insan, Hz. insan olana kadar. Allah’ın Esmau’l Husna’sı onun üzerinde tecelli edene kadar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefatından sonra Hz. Ayşe annemize sormuşlardı; “bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatır mısınız?” Ne buyurmuştu; “o da tıpkı sizin gibi bir beşerdi; ama Allah’ın bütün isimleri en kâmil şekilde üzerinde tecelli etmişti.” Hz. insan... Zahiri olarak bir beşer; ama Allah’ın bütün güzel isimleri kâmil manada onun üzerinde tecelli etmiş.
Kulun Allah’a yakınlığı, Allah’a dostluğu neyle ölçülür?
Onun üzerindeki esmayla ölçülür. Allah’ın isimleri onun üzerinde ne kadar tecelli etmişse o, Allah’a o kadar yakındır, Allah’a o kadar sevgilidir; çünkü Allah, kulu üzerinde kendi esmasını sever, kendini sever. Kul, Allah’ın esmasını kazandığı kadarıyla Allah’a sevgili olur. O ismi kaybettiği kadarıyla da Allah’tan uzaklaşır, Allah’ın sevgisinden uzaklaşır.
Bir kulda Allah’ın esması tecelli ederse ne olur?
Hz. insan olur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemiş olur. “O sizin için en güzel örnektir”134 derken işin sonunda bunu anlamak gerekiyor. -Onun gibi yapmaya çalışırsan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi iman etmeye, Allah’a teslim olmaya, Allah’a itaat etmeye çalışırsan. Sonuçta kazandığın Allah’ın Esmau’l Husna’sıdır.
Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.”135 “Din güzel ahlaktır.”136 Güzel ahlak, Esmau’l Husna’nın tecellisi demektir. Onun üzerinde Allah’ın isminin görünmesi demektir. “Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır”137 buyurdu. Neden? -Çünkü o kul, Allah’ın sevgisine mazhar olmuş, Allah onu seviyor. Onun her halini ibadet kabul ediyor da ondan. Niye? -Zaten her hali ibadettir de ondan; çünkü o, Allah ile bakıyor. O, Allah ile dirilmiş, Allah ile işi yapıyor.
Eğer insanın bilgisi doğru olmazsa; düşüncesi, fikri de doğru olmaz. Dolayısıyla imanı da doğru olmaz, dolayısıyla ameli de doğru olmaz. O zaman önce doğru bilgi sahibi olmak lazım, doğru anlamak lazım. Anlaşılması gereken nedir? -Anlaşılması gereken Allah’tır. Bunu da Allah’ın isimlerinden, El Esmau’l Husna’dan anlamamız gerekir. Eğer rabbimizi doğru öğrenirsek, bilirsek, doğru anlarsak hakkında doğru düşünür, doğru tefekkür ederiz. O zaman hiçbir şekilde Allah’a itiraz etmeyiz. “Niye şu şöyle, niye bu böyle” demeyiz. Bu bizi doğru imana götürür, bu da bizi doğru yapmaya götürür. Yok, eğer böyle cahilce bilmeden, anlamadan, “ben iman etmişim tamamdır, namazımızı kılıyoruz, orucumuzu tutuyoruz, cenneti de istiyoruz” demek kimseye cenneti kazandırmaz.
Bütün ayetler tek bir ayet gibidir. Bir ayette bütün ayetler gizlidir. Ne buyuruyordu ayeti kerimede; “Allah cennet karşılığında mü’minlerden canlarını ve mallarını satın almıştır;”138 yani mü’min, cenneti alırken malını, canını Allah yolunda feda ediyor. Bu insana (gerçek manada iman etmeyene) tuhaf gibi gelir.
“Niye canımı, malımı verecekmişim ki?” der, böyle bir şeyi hayal bile edemez. Bırakın vermeyi düşünemez bile, Niye? -Allah neden malını, canını istiyor anlamamış, bilmemiş; çünkü Allah’ı anlamamış, tanımıyor. Eğer Allah, kulundan bir şeyi istiyorsa ondan bir şey almak için değil, ona vermek için istiyor, vermek için.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kızım Fatıma, sakın babam peygamberdir, diye bana güvenme. Yarın (Kıyamet Günü) senin için hiçbir şey yapamam. Nefsini Allah’ın elinden satın al”139 buyurdu.
O zaman herkesin, nefsini Allah’ın elinden satın alması gerekiyor. Şimdiye kadar bunu hutbede, vaazda dinledik. Kimse nefsini Allah’ın elinden satın almanın ne demek olduğunu izah etti mi, içinizden bunu bilen var mı gerçekten? Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir şey söylemişse onu anlamak gerekiyor; çünkü konuşan, Allah’ın resulüdür, konuşan kendinden konuşmuyor, konuşan kendisine Allah’ın vahyettiğini söylüyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in her hadisi mutlaka bir ayetin tefsiridir. Nefsini Allah’ın elinden satın almayan kurtulamıyor. Bunu senin yapman lazım. “Baban peygamber de olsa sana yardım edemez” dendi. “Senin bizatihi bunu yapman lazım” dendi.
Nefsi Allah’ın elinden satın almak demek, nefsini Allah’a satmak demektir. Sahte olan benliğini Allah’a teslim edersen hakiki benliği alırsın. Allah sana hakiki benliği verir. Fani olan dünyayı veriyorsun, baki olan cenneti alıyorsun. Vermeden alamazsın.
Allah ayeti kerimede buyuruyordu; “İnsanlardan öylesi var ki; rabbim bana dünyada ver derler. Böylelerinin ahiretten nasibi yoktur”140 Niye? -Dünyayı ahirete tercih etmiş de ondan. Dünyayı ahirete tercih edenlerin ahiretten nasibi yokmuş demek ki; yani senin önce ahireti tercih etmen lazım. Dünyayı ahirete göre ve ahiretin için yaşaman lazım.
Eğer bir kulun hali, tavrı, hareketi Allah için olursa onun her hali ibadeti olur. Mesela en basitinden; biri yemek yerken, “ben yemek yiyeyim, ibadetimi daha güzel yapayım, Allah için daha güzel çalışayım, ahiretimi daha güzel kazanayım” dediyse onun yemek yemesi ibadettir; çünkü niyeti Allah içindir. Allah için olan her şey âbdiyettir, ibadettir. Eğer biri için ahiret en önde değilse onun böyle bir niyeti olamaz. Eğer niyeti dünyaysa, dünyayı kazanmaksa o dünya için onu yapar. Dolayısıyla dünya onun putu olur, ilahı olur, mabudu olmuş olur. Onun için o, ebediyen kaybetmiş olur.
Eğer biri Allah’ı severse ahireti sever. Ahireti için yaşar, dünya hayatını Allah için yaşar. Allah için yaşar derken Allah’ın rızasını kazanmak için yaşar. Bunun olabilmesi için de imanın olması lazım; yani, senin Allah’ı her şeyden çok sevmen lazım. Dünyadan çok sevmen lazım. Yetmiyor, kendinden, kendi nefsinden daha çok sevmiş olman lazım ki iman etmiş olasın. Kendi nefsinden çok sevince ne yapıyorsun? -Onu (nefsini) Allah’a teslim ediyorsun, bu sefer Allah baki varlığıyla sana beka verir, seni hakiki varlıkla varlıklandırır.
Eğer bir kul bunu tadarsa, nefsini Allah’ın elinden satın alırsa ne olur?
Gönlü cennet olur. Gönlü Allah’ın tecellisini almaya hazır olur, cemalini müşahedeye hazır olur. Nefsini Allah’ın elinden satın almış olur.
Nefis; insanın hakikati demek, özü demek, Allah’ın nefhettiği ruh demek yani. Allah’ın sana nefhettiğini Allah’tan alman lazım; fakat satın almak dendi, yani bedeli karşılığında. Nedir bedeli, neyi vererek satın alıyorsun? -Sahte varlığını, fani olan dünyayı verip nefsini Allah’ın elinden satın alıyorsun. Nefsini Allah’ın elinden satın alırsan ne olur? -Veli olursun, Allah’a dost olursun. Allah’ın bütün isimleri Allah’ın sana nefhettiği o ruhta mevcut zaten, hepsi açığa çıkmış olur. Kamil insan, Hz. İnsan olursun.
Kur’an’daki en büyük bilgi, en güzel bilgi Allah’ın Kur’an’da kendini anlattığı ayetlerdir; çünkü en büyük bilgi en büyüğe ait olandır. En güzel bilgi; yine Allah’ın kendisini, zatını, sıfatlarını, isimlerini anlattığı ayetlerdir; çünkü Esmau’l Husna Allah’a aittir ve en güzel olan Allah’tır. Mesele, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmaktır.
Allah; “Hanginiz daha güzel amel işlersiniz, hanginiz daha güzel olursunuz, muhsin olursunuz diye hayatı ve ölümü yarattı”141 buyurdu. Yaratılışın gayesi, hayatın ve ölümün var olması, hangimiz daha güzel yaparız, diyeymiş demek ki. Mesele güzel olmakmış, güzel yapmakmış. Güzellik, Allah’a göre olandır. Kendimize göre değil; yani Allah’ın Esmau’l Husna’sına göre güzellik.
Allah’ı anlatmak asla mümkün değildir, Allah’ı hiç kimse anlatamaz. Ne Allah’ın kudretini, azametini, kibriyasını ne de Allah’ın güzelliğini, rahmetini hiçbir şekilde anlatamaz. Yaratılmış bir mahlûk yaratanı nasıl anlayabilir, anlatabilir. Aslında iş Allah’ı anlatmaya, güzelliğini anlatmaya gelince, Allah’ı sevmeye, aşka, muhabbete gelince söz bitiyor. Orda artık söz bitmiştir, kelimeler bunu izah edemez.
Bir kul, rabbini anlatırken nasıl anlatmalıdır?
Herkes rabbini kendine göre anlatır. Her birinin anlattığı aslında Allah değildir, her birinin anlattığı kendi rabbidir. Kendi gönlünde hayal ettiği, vehmettiği rabbidir.
Biri, kendi gönlünde vehmettiği rabbini nasıl anlatır?
Mesela, böyle bakıp “işte şu cennetliktir, şu cehennemliktir, Allah buna gazap etmiş, bu küfürdedir, bu nifaktadır” deyip hüküm verir. Bu onun rabbidir, onun kendi kendine ürettiği, vehmettiği rabbidir. Onun rabbi öyleymiş, öyle bir rabbe iman etmiş, Haşa! O, Allah değildir. Allah’ı bilmediği, tanımadığı için öyle anlatıyor, Allah’ı anlattığını zannediyor. Aslında o kendi kendine vehmettiği, hayal ettiği putunu anlatıyor. O, Allah değildir. Allah böyle sıfatlardan, böyle vasıflandırılmaktan münezzehtir.
Biraz önce Allah ismini anlamaya çalıştık. Bütün yönleriyle hangi tarafa bakarsan bak sevgi demek, aşk demek, muhabbet demek, seven demektir. Seven...
Allah, kulunu ne için yaratmıştır?
Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn:142 Allah insanları ve cinleri kendisine âbd olsun diye yaratmış. Âbd demek; sevmek, gönlünü kaptırıp peşinden koşmak demektir. Kelime manası budur. Bu durumda bir âbd, Allah’ı anlatıyorsa nasıl anlatmalıdır? -Aşığın maşuğunu anlattığı gibi. Bu böyledir. Âşık, maşuğunu anlatmıyorsa o Allah’ı anlatmıyor, o putunu anlatıyordur.
Hz. İbrahim (a.s.) Kâbe’yi yaparken ayeti kerimede buyurdu, dedi ki; “ya rabbi! İnsanlar buraya gelsin beytini ziyaret etsinler. Onları, sana iman edenleri rızıklandır.” “Beytini ziyarete gelenlerden, sana iman edenlerden olanları rızıklandır” dedi. Allah ona cevap verip; “İman etmeyenleri de kat”143 dedi. Belli bir vakte kadar iman etmeyenleri de rızıklandıracak. Niye? -Allah onlara imkân tanıyor. Onlar Allah’ın kuludur. İster iman etsin, ister iman etmesin. Herkes Allah’ın yeryüzünde misafiridir. Allah bir kula rızık verirken iman etmiş mi etmemiş mi diye bakmaz. Ona irade vermiş, tercih etme hakkı vermiş, hayatının sonuna kadar da iman etsin diye Allah onu kendine döndürür durur.
Allah, peygamberiyle uyarır, başka şekilde uyarır, davet eder. Ayeti kerimede buyrulduğu gibi; “Allah yılda bir iki sefer (birkaç sefer) onlara musibet verip onları uyarır.”144 Niye? -Tövbe edip kendisine dönsünler diye; çünkü o Allah’tır ondan, seviyor ondan. Allah; kulu kazansın istiyor, sevgisine karşılık versin istiyor.
Eğer Allah derken Allah isminin manasıyla beraber onu önce seven olarak, sevgili olarak hatırlamazsak o zaman kulun âbdiyeti nasıl olacak, yani kulun âşıklığı nasıl olacak?
Hayat baştan sona sevgiyi ispat içindir, imanı ispat içindir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sizden biri Allah ve resulünü her şeyden çok sevmedikçe iman etmiş olmazsınız”145 dedi. Senin imanını ispatlaman gerekir; yani sevgini ispatlaman gerekir. Bütün imtihanlar sevginin ispatı içindir, sevgini ispatlaman içindir. Allah “dünyada harca” diyor, “ver” diyor; yani “beni malından çok sevdiğini göster” diyor. Yetmedi, canını da vermen lazım. “Beni canından çok sevdiğini göster” diyor. İmanını ispatla!
Hayatını Allah yolunda harcamak; her anını Allah yolunda, Allah rızasını kazanmak için sarf etmek demektir. Gidip Allah yolunda ölmek istemesi değil. Allah öyle bir imkân verdiğinde o ayrı bir şeydir.
Ama hayatı Allah yolunda yaşamak lazım. Bu; hayatı Allah yolunda feda etmek demektir, Allah’a canını feda etmek demektir. Niye feda ediyorsun? -İmanını ispatlamak, Allah’a olan sevgini ispatlamak için. Âşık, Allah deyince maşuğunu hatırlamalıdır. “Mü'minler ancak o kimselerdir ki, Allah anıldığı zaman yürekleri ürperir. O'nun ayetleri okunduğunda imanlarını arttırır ve yalnızca rablerine tevekkül ederler”146 buyrulmuştur.
Allah zikredilince kalp nasıl titrer, bak bakalım titriyor mu? -Titremiyor; ama Allah mü’mini böyle tarif etti. “Aşığa, maşuğun ismi zikredilince aşığın kalbi titrer” dedi. Âşık öyle bir âşık olmalı ki; maşuğunu kendisinde görecek kadar, kendini maşuğuna feda edecek kadar âşık olmalıdır. Malı, canı feda etmek bu demektir. Allah şaka yapmaz; “bu iş böyledir” diyor. Sen istediğin kadar kendi kendini kandır. Öyle; “işte biz ibadetimizi yapıyoruz, cennetten bir köşe bize düşer” demek iman değildir. Allah’ın senin üzerinde bir muradı var ve senin bu muradı gerçekleştirmen lazımdır.
Allah, kulunu yaratırken önce kul maşuktur, onu seven Allah’tır. Ana karnına gönderirken de bu böyledir. Ana karnında da o besliyor. Ana, baba hiç kimse müdahale etmiyor. Bütün ihtiyaçlarını ana karnındayken Allah karşılıyor. Niye? -Çünkü o anda Allah onu seviyor ve kul, maşuk konumundadır. Allah daha sonra kul dünyaya geldiğinde ananın babanın gönlüne öyle bir sevgi, öyle bir rahmet veriyor ki o çocuk o ananın babanın, oradaki ailenin hepsinin maşuku oluyor. Hepsi onun için seferber oluyor. Kim yaptı bunu? -Allah yaptı. Allah kendinden ona sevgi vermiş. Herkes o çocuğa iradesiz olarak hizmete hazır durumdadır. Biraz büyür, büyüdükçe ona sorumluluk yüklenir. Biraz daha büyüyünce “kendi yemeğini kendin ye” denir, kaşığı eline verilir. O zamana kadar verilmiyordu. “artık kendin ye, bir takım işlerini artık kendin yap” denir ona. Biraz daha büyüyünce, böyle buluğa erince “git, çalış, kazan” denir ona. Kul aynı kul… Bu sefer büyümüş çünkü. Artık rollerin değişmesi gerekir. Artık o maşuk olmaktan çıktı, onun âşık olması lazım. Artık herkes ona “bize yardım et” der, sıra sende.
Buluğa erince Allah da “roller değişti” der. “Şimdiye kadar ben seni seviyordum, ben gerekeni yaptım, şimdi sıra sende. Bu sefer maşuk benim, âşık sensin, hadi gerekeni yap bakayım” der.
Hayat bundan ibarettir; yani bir aşk vardır, bir âşık vardır, bir de maşuk vardır. Âşık; kuldur, âbddir; maşuk, Allah’tır; aşk da imandır. Bütün kulluk, âbdiyet, aşığın âşıklığını ispatıdır. Bütün imtihanlar âşıklığı ispat etmek içindir; ama bunun için önce maşuku tanımak lazım, maşuku anlamak lazım. Önce ona âşık olmak lazım yani. Tanımadan sevemiyorsun, tanımadan âşık olamıyorsun, dolayısıyla tanımadan iman edemiyorsun. Esma derslerimiz işte bunun içindir. Rabbimizi hep beraber tanıyacağız, anlayacağız inşallah.
Allah’ın Allah ismi, Allah’ın has ismidir, ona ait olan isimdir. Bu isimden öteye de yol var mıdır? -Evet, vardır. “Huvallah” “Hu Allah;” Allah’ın Hu ismidir. Bütün canlı varlıklar, nefes alan varlıklar her nefeste Hu diyor; yani O. Allah’ın Hu ismi tamamen tenzihidir. Akıl oradan öteye geçemez yani. Allah’ın Hu ismi, o, Huvallah... Allah ismi de ona gitti; yani sen Allah’ı sadece Allah ismiyle tanıyabilirsin. Bu da isim, bu isim olunca neydi? -Aşktı, muhabbetti. Ondan ötesine isim de verilemiyor. Sadece Hu, O. O demek; yani her şeyden münezzeh olan subhan olan demektir. Oraya akıl yol bulamaz orası tefekkür sahasının dışındadır.
Eğer biri nefes almazsa ölür. Bütün varlığın zikri vardır. Bütün varlık rabbini hamd ile tesbih eder. Bir varlığın zikri kesilirse o yok olur. İnsan da Hu demekten vazgeçerse, ya da Hu denmesine engel bir şey olursa o da ölür. Yani nefes alamayınca ölür demek budur; çünkü alırken de Hu diyor verirken de Hu diyor.
Galaksideki bütün varlık, bütün kâinata göre hepsini bir araya toplasan hepsi ne kadar yapar? -Bir gram (bütün kâinata göre)... İçindeki boşluğu atsan bir gram yapıyor, tek bir gram. O gramın içinde de boşluk var. Bu bilimsel olarak böyledir. Yani sıfır kütle sonsuz hacim;147yani sıfır.
Evrenin akıl almaz büyüklüğünü şöyle biraz düşündüğümüzde bir gezegen üzerinde bir insanın büyüklüğü ne olabilir? -Ne kadar küçük bir şey! Allah’ın kâinatı böylesine büyük yaratmasında mutlaka bir muradı vardır. İnsanın “varlık benden ibarettir” diye düşünmesi yanlış bir şeydir. Bütün bu gezegenlerde, bütün bu galaksilerde mutlaka Allah’ın yaratmış olduğu kullar vardır. Her şey Allah’ın kuludur. Kul demek; âbd demek, rabbini seven demek, sahibini, kendisini yaratanı seven demektir. Bütün varlık Allah’ı hamd ile tesbih ettiğine göre hepsi Allah’ın âbdidir.
Allah irade vermediği varlığı sorumlu tutmuyor zaten, o iradesiz kuldur; ama Allah’ın irade verdiklerinin iradeli olarak Allah’ı tercih etmesi lazım. En zor iş de iradeli olan varlığındır, en zor iş insanın işidir. Onu esfel-i safiline indirmiş ve “gel” demiş. En yüksek makama, “alâ-yı iliyyine çık” demiş. Ona “şu anda sen bomboşsun, Allah’ın isimleriyle isimlen” demiş. Bu isimleri alırken herkes bulunduğu yerden etkileniyor yalnız. Çocuklar ana babalarının hallerine bürünüyor. Ana, babada ne varsa gönlünde onu yansıtıyor.
Çocuğun ilk aldığı (gördüğü) isim de Allah’ın Rahman ve Rahim ismidir; çünkü o, sevgiyi anne ve babasından görüyor; ama Allah, Âdem’e esmayı talim ettirdiği için mutlaka insanın da bütün esmanın taliminden geçmesi gerekiyor. Esma talimi olmadan kulun Allah’a halife olması mümkün değildir, meleklerin secde ettiği varlık olması mümkün değildir.
Allah hepinizden razı olsun.
