EL ESMAU’L HUSNA’YA GİRİŞ 2
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber dinimizi öğrenmeye çalışıyorduk. Din deyince; iman, islam ve ihsan olarak anlamamız gerektiğini söylemiştik. Bunlardan biri eksik olursa eğer; dinin eksik olacağını, bir parçasının olamayacağını söylemiştik. Kim söylüyor bunu? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söylüyor; yani hem iman etmen, hem amel etmen, hem de ihlaslı olman lazım. Bunlardan biri eksik olursa olmaz. O, din olmaz; o, insanı Hazreti insan yapmaz. Evet, bunların içinden önce imanı anlamaya çalışacaktık. Önce Allah’a iman…
Allah’a iman edebilmek için de Allah’ın isimlerini, yani Esmau’l Husna’yı bilmek, anlamak gerekiyor. Esmau’l Husna’yı anlayabilmek için önce Allah’ın isimlerini neden anlamamız gerekir, anlamazsak olmaz mı, anlamazsak neyi kaybederiz, anlarsak neyi kazanırız, onu anlamamız gerekir.
Eğer Allah’ı tanımazsak Allah’a iman etmemiz mümkün değildir. Neye iman edeceğiz, tanımadığımız bir Allah’a nasıl iman etmiş oluruz? -Tanımadan iman edersek bu toptan bir iman olur. Biri “ben Allah’a iman ediyorum” diyebilir, bu başlangıçtır sadece. Bunun devamı vardır.
Mesela; Allah, ısrarla Kur’an-ı Kerim’de “Allah’a şirk koşmayın”33 der. Allah’a şirk koşmak demek Allah’ın zatına şirk koşmak demek değildir. Zaten müşrikler de Allah’ı yerin, göğün sahibi olarak kabul eder; Yahudiler de Hristiyanlar da kabul eder; ama hepsi de Allah’a şirk koşar. Allah’ın zatına değil; Allah’ın isimlerine, Esmau’l Husna’sında Allah’a şirk koşarlar. Şu anda mü’minler de Allah’ı bilemedikleri, tanıyamadıkları, Esmau’l Husna’dan anlayamadıkları için aynı duruma düşmüşlerdir. Allah’ın isimlerini anladıkça, tanıdıkça göreceğiz ki Allah’ı gerçek manada anlayamamışız, tanıyamamışız. Dolayısıyla iman da edememişiz.
Allah’ın esmasını, Esmau’l Husna’yı, Allah Kur’an’da nasıl beyan etmişse öyle anlayacağız. Onun için mevcut bir liste vardır. O liste hakkında biraz bilgi vereyim;
Tirmizi’nin rivayet ettiği Esmau’l Husna hadisinde bir liste vardır. Bu hadisi Ebu Hureyre rivayet etmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurmuştur ki; “Allah’ın doksan dokuz ismi vardır. Kim bunları ehsa ederse (sayarsa) cennete girer.”34 Bu hadisi, bir Tirmizi rivayet etmiştir, bir de Sünen-i İbn-i Mace’de,35 İbni Mace rivayet etmiştir. Her birinin elinde bir liste vardır; ama iki liste birbirine uymaz. Yirmi altı isim Kur’an’da olduğu halde her iki listede de yoktur. Bir listede bulunan bazı isimler de diğer listede yoktur. Dolayısıyla o yirmi altı ismi Kur’an’dan çıkarıp ilave ederek listeyi düzeltiyoruz; yani listeyi, Kur’an’a göre düzenliyoruz.
Onların rivayet ettikleri farklı 26 isim hangileridir?
Fiilden türetilmiş isimlerdir. Fiilden isim türetilmez ama türetmişler, söylemişlerdir. Mesela; El Adl, El Mûmit gibi, ama bunların karşılığında Allah’ın isim olarak beyan ettikleri vardır. Allah eğer kendini onunla, o isimle vasfetmemişse o, isim olmaz. Ne olur? -Allah’ın fiili olur. “Allah kâfirlere azap eder” o zaman “Allah’ın bir ismi de Muaziptir” dediler. Yanlış; bu, Allah’a isim olmaz; çünkü azap edebilmek için önce kâfiri yaratmış olması gerekir. Bu, Allah’ın zatına gitmez; çünkü isim Allah’ın zatına gider, fiil Allah’ın zatına gitmez. Aynı zamanda fiil değişir, Allah’ın isimlerinde değişiklik olmaz. Allah kendini bir isimle vasfetmişse o, ona özeldir, ona hastır. Onda ne eksiklik olur ne fazlalık olur ne de değişiklik olur; ama fiil öyle değildir. Allah azap da eder, af da eder; yani fiil değişkendir. Onun için fiilden isim türetilmez.
Kur’an’daki yirmi altı ismi oraya ilave ediyoruz. Bu listeyi de hep beraber göreceğiz. Onu ezberleyeceğiz, o isimleri anlatıp izah edeceğiz inşallah.
Hadisi şerifte buyurdu: “Allah’ın doksan dokuz ismi vardır.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz aslında listeyi söylemedi, isim söylemedi. Sadece; “Allah’ın doksan dokuz ismi vardır, kim onları ehsa ederse cennete girer” buyurdu. Buhari’de de bu hadis vardır; ama liste yoktur. Buhari doğru yapmış ve liste eklememiştir.
Çünkü bir liste olmuş olsaydı o zaman; “bu kadar mücadele etmeye gerek yok, çaba gayret sarf etmeye gerek yok. Allah’ın doksan dokuz ismini ezberleyelim, her gün sayalım cennete girelim” derdik. Böyle olur mu? -Böyle olmaz, hadisin manası bu değildir.
Hadis nasıldı?
Lillahi tis’un vetis’une ismen: “Allah’a ait doksan dokuz isim vardır.” Vemen ehsaha: “Kim bu isimleri ehsa ederse,” ehsa etmek demek; onu tahsil etmek demektir. Saymak başka şey tahsil etmek başka bir şeydir. Tahsil etmek demek; kim bu isimlerin eğitiminden geçerse, bu isimlerle isimlenirse, bu isimleri üzerinde ahlak olarak gösterirse; yani Allah, isimleriyle sıfatlarıyla ona tecelli ederse dahele cenneh: “O, cennete girer” buyurdu. Girecek değil girer. O zaman mesele sadece saymak değilmiş; onu tahsil etmekmiş. Onu önce öğrenmek, anlamakmış sonra o isimlerin senin gönlünde imana dönüşmesi, üzerinde ahlaka, amele dönüşmesiymiş. Böyle olunca elbette ki o kul cennete layık olur. Böyle birinin kendisi cennet olmuştur zaten. Kim neyi öğrenirse öğrensin, hangi konuda bilgi sahibi, ilim sahibi olursa olsun, o herhangi bir konuda Allah’ın isminde ilim sahibi olmuş demektir; çünkü her ne varsa hepsi Allah’ın isimlerinin, sıfatlarının tecellisidir.
Eğer kul, doğru bir bakışla bakıp onu Allah adına okursa ne olur?
Onun Allah’ın ismi olduğunu anlar. O, her neyi öğrenmişse o bilginin Allah’ın bir esmasına mukabil olduğunu, Allah’ın bir ismini tanıtmakta olduğunu anlar; ama bunun için onun önce doğru bakması, bakıp Allah adına okumuş olması gerekir. Allah adına okumadan onu anlaması mümkün değildir. Herkes bir şeylere bakar, mesele doğru bakmaktır.
Yusuf Suresi’nin 108. Ayeti’nde buyrulur ki;
Kul hâzihî sebîlî: “De ki: İşte benim yolum.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yolu neymiş? Ed’û ilallâhi alâ basiretin: “Basiret üzere Allah’a davet ederim.” Basiret demek görmek demektir. Basiret üzere, görmek üzere Allah’a davet ederim. Ene ve menittebeanî: “Ben de böyleyim bana tabi olanlar da böyledir( ben ve bana tabi olanlar basiret üzere Allah’a davet ederiz).” Evet, basiret üzere, görmek üzere Allah’a davet ederiz. Ve subhânallâhi: “Allah’ı tenzih ederim, Allah subhandır.” Ve mâ ene minel muşrikîn: “Ve ben müşriklerden değilim.” Eğer basiret yoksa şirk vardır. Basiret üzere Allah’a davet yoksa şirk vardır. Ya basiret üzere, görmek üzere Allah’a davet eder, Allah’a yürürsün, Allah’a yakın olursun ya da şirk içinde kalır, müşrik olursun.
Görmek üzere ne demektir, neyi görmemiz gerekir?
Önce ve subhânallâhi dedi; yani “Allah’ı tenzih ederim, Allah subhandır, Allah herhangi bir şeye benzemekten münezzehtir” dedi. Bu durumda basiret üzere, görmek üzere davet ederken aslında neye davet ediyor? -Allah’ın Esmau’l Husna’sına davet ediyor. Bu, bütün varlıkta, bütün mahlûkatta öncelikle birinci derecede insanda, Allah’ın isimlerini görmeye, basirete davet ederim, anlamına gelir. Bir kul kendine, kendi gönlüne bakınca kendi üzerinden rabbini görmelidir. Rabbini görüp kendi üzerinden anlamalıdır. Başka türlü onu anlaması mümkün değildir.
İki türlü ilim vardır;
Biri husuli ilim biri de huzuri ilimdir. Husuli ilim; hâsıl olan ilim demektir. Sonradan herhangi bir konuda okursan, dinlersen, öğrenirsen bu hâsıl olur. Bir de huzuri ilim vardır. Kul, Allah’ı huzuri ilimle bilebilir. Hâsıl olan ilimle asla onu bilemez, anlayamaz. İnsan kendini de huzuri ilimle bilir; yani insanın “ben varım” demesi gerekmez. Çünkü varlığını tadarak bilir. Bu durumda huzuri ilim, tatmak demektir. Senin, rabbini tatman, tadarak bilmen gerekir. Nasıl? -Allah subhandır, bunu asla unutmuyoruz. Daha önceki sohbette; “Kul, Allah’a iman ederken tenzih ve teşbihin tam ortasında durmalıdır” demiştim. Subhanallah tenzihtir; Allah zahirdir ise teşbihtir, Allah batındır, bu da tenzihtir. Huvel zahiru huvvel batın:36 “Allah hem zahirdir hem batındır.” Zahir derken teşbih eder, batın derken tenzih eder. Bunu izah edeceğim inşallah.
Evet, kul kendi üzerinde esmayı görmek üzere nasıl tadar?
Kul kendine bakıp Allah’ın, kendindeki sıfatlarını tadıp o kendi üzerindeki isminden, sıfatından Allah’ın sıfatını anlamaya çalışacaktır. Mesela; Allah rahimdir. Bunu nasıl anlayacağız? -Dışarıda görebiliriz, seyredebiliriz. Evet, hayvanlar birbirine merhamet eder, insanlar birbirine merhamet eder ama bu yetmez. Bu dışarıdaki bilgidir. Bir de senin kendi üzerinde bunu tatman gerekir ki bu ilim huzuri bir ilim olsun. Bu bilgi gerçek bir bilgi, iman bilgisi olsun; çünkü iman kalbin tasdikini gerektirir. İman için aklın tasdiki yetmez.
İman için ne dediler?
“Dil ile ikrar kalp ile tasdik” dediler. Aklın tasdiki geçmiyor, kalbin tasdiki geçiyor. Kalbin tasdiki, sevmek ve tatmaktır. Allah rahimdir, kendi gönlündeki rahmete bakıp Allah’ın sonsuz rahmet deryasını bir damla olarak tatmışsın, o bir damladan Allah’ın sonsuz rahmet deryasını anlamaya çalışıyorsun; ama tattığın bir damla rahmetle sonsuz deryayı kendine göre bir parça anlamış olursun, damlan kadar… Allah’ın bütün isimleri böyledir.
Allah vedudtur; Allah sever. Allah, mü’mini, muttakiyi, sabredeni, şükredeni, Allah yolunda saf bağlayanları sever. Allah bunu söylüyor. Kul bunu kendi üzerinden nasıl anlayacak? -Kendi sevgisiyle anlayacak. Kulun gönlünde ne kadar sevgi varsa Allah’ın sevgisini de ona göre anlar; ama söyledim sonsuz bir deryadan bir damla misali anlayabilir ancak. Yoksa “ben Allah’ın sevgisini, rahmetini anladım” dersek ne olur? -Haddimizi aşmış oluruz. Akıl hiçbir zaman Allah’ı ihata etmez, edemez. Allah subhandır. Aklın bir şeyi ihata etmeyene, kaplamayana kadar, onu anlaması mümkün değildir. Göz de öyledir. Göz bir şeyi görecekse önce onu kaplar, ihata eder ondan sonra onu görür.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne buyurdu? “De ki: Benim yolum basiret üzere, görmek üzeredir.” Neyi görmek? -Allah’ın isimlerini görmek üzeredir. -Yoksa müşrik oluyormuş. Nitekim devamında; “ben müşriklerden değilim de”37 buyurdu. Bu durumda kulun kendisinde Esmau’l Husna’nın tecellisi ne kadar varsa onun hepsi Allah’a aittir. Bütün güzellikler Allah’a aittir.38 Allah kendi güzelliğinden kuluna, kendisine halife olacak olan kuluna, ne yapmıştır? -Onu, esmayı, ikram etmiş, ihsan etmiştir. İhsan etmiş ama iş bu kadardır da dememiştir. Ne buyurdu? “Esmau’l Husna, en güzel isimler, Allah’ındır. İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Allah’ı hangi ismiyle anarsanız anın, o isimlerle Allah’a dua edin, Allah’ı davet edin.”39
Dua deyince biz neyi anlarız, ya da duayı nasıl yapıyoruz?
“Ya rabbi sen rezzaksın bize rızık ver. Sen kerimsin bize ikram et. Sen rahimsin bize rahmet et. Sen afuvvsun bizi affet” diyoruz. Bu yeterli midir? -Bu yeterli değildir. Bu, anlamadan yapılmış duadır. Böyle dua ettiğimizde Allah kabul ediyor mu? - Böyle yapınca Allah bu duayı kabul etmez; çünkü duanın şartları vardır. Allah’ın bizden istediği dua bu dua değildir.
Kul bir şekilde Allah’a dua ediyor, Allah’tan bir şeyi istiyorsa; kulun önce onun gereğini yerine getirmesi lazım. Ne buyurdu ayeti kerimede; “Onlar sana beni sorarlar. Ben yakınım, bana dua edenin, beni davet edenin, davetine icabet ederim. Söyle onlara; onlar da benim davetime icabet etsinler, bana iman etsinler.”40 Allah bize şahdamarımızdan daha yakındır41, bize bizden daha yakındır.
Bize bizden daha yakın olacak olan şey nedir?
-Bizim hakikatimizdir. Demek ki bizim hakikatimizde Allah’ın tecellisi varmış. Hangi tecelli? Nefehtu fihi min ruhi:42 “Ona ruhumdan nefhettim.” Allah’ın nefhettiği ruh bizim hakikatimizdir. Hakikatte biz oyuz, Allah’ın o nehfettiği ruhuz. Ruh, Allah’ın bütün isimlerini kendisinde toplamıştır zaten. Allah, “o ruh bendendir” buyurdu.
Yalnız, arkadaşlar bunu bazen yanlış anlayabiliyor, bu yüzden biraz izah edeyim;
Haşa! “Ruh, Allah’ın parçasıdır” demek büyük yanlıştır. Kelime asla böyle kullanılmaz; Allah parçalanmaz. Ne denilmesi lazım? -Allah’ın tecellisi… Tecelli ne demek? -Allah “ruhumdan nefhettim” dedi, “ruhum ona tecelli etti” dedi. Tecelli etmek demek aksetmek demektir. Buyurdu ki ayeti kerimede; “Musa; ya rabbi kendini bana göster, dediğinde Allah: Dağa bak, eğer dağ dayanırsa sen de beni görmeye dayanırsın” dedi. “Allah dağa tecelli etti”43 buyurdu. Allah dağa tecelli edince dağ ne oldu? -Titremeye başladı, sonra paramparça, toz duman oldu. Musa da bayılıp düştü, yüz üstü yere kapandı. Allah’ın tecelli etmesi varmış, dağa perdeyi açması varmış. Açınca ne oldu? -Allah’ın azameti karşısında titreyip paramparça oldu.
“Allah ruha tecelli etmiştir” dedim. Tecelli etmek aksetmek demekti. Allah’ın nuru, dağa aksetti. Bu nura dayanamayan dağ paramparça oldu. Onun için haşa, Allah’tan bir şey parçalanıp kula tecelli etmiş değildir! Onun parçası değildir. Neyidir? -Allah’ın nefhettiği, tecelli ettiği ruhtur. Allah’ın nuru demek de doğrudur.
Bütün insanlar Allah’tan bir nur taşır ve Esmau’l Husna, o nurun içinde bütünüyle mevcuttur sonra insan onu harcar, dağıtır ve eksiltir. Ruhu böyle yüz bölümden ibaret farz edelim. Her bir bölümde Allah’ın bir esması olmuş olsun. O esma büyürken, hayatı yaşarken öğrendiklerimizden dolayı kirleniyor. Kirlenince ve o esma nurunun bulunduğu yere ayrıca başka bir şey girince ne yapmış oluyoruz? -Esmayı oradan çıkartmış oluyoruz. Oysa onu kemale erdirmemiz, doldurmamız gerekirdi. Allah oraya bir parça koymuşsa bizim onu doldurmamız gerekir. Belki şöyle anlamak daha doğrudur; her bir esma bir çekirdek gibidir. O çekirdeğin büyüyüp yeşermesi gerekir; yani kulun gönlündeki, ruhundaki, Allah’ın isimlerinin yeşerip büyümesi gerekir. Onu yeşertip büyütmek, kemale erdirmek bizim kendi elimizdedir.
Kendimizdeki esmaları nasıl büyütebiliriz?
Allah ayeti kerimede buyurdu ki; “Onlar; ruhlarındaki cömertlik, kerim olma sıfatı artsın diye infak ederler.”44 Bu durumda esmanın karşılığı, o esmayla diğer varlığa muamele etmektir; yani sendeki rahmetin tamamlanmasını istiyorsan ne yapman lazım? -İnsanlara merhamet etmen lazım. Allah’ın sendeki kerim sıfatının tamamlanmasını istiyorsan; senin, insanlara ikram etmen lazım. Allah’ın sendeki Afuvv isminin tamamlanmasını istiyorsan; insanların hatasını, günahını affetmen lazım. Allah’ın bütün isimleri böyledir.
Sadece o ismi alarak dua edip “ya rabbi sen afuvvsun, beni affet” demek yeterli değildir. Allah, bu şekildeki bir affı kabul etmez. Senin de kendi gönlünden diğer insanları affetmen gerekir. Sana karşı yapılmış olan yanlışı, hatayı, kusuru affetmen gerekir ki affedilmeyi hak edesin. Tövbe ettin, af diledin; “Allah seni affettim” dedi; ama senin gönlünde insanları affetme hali olmazsa sen Allah’ın o ismini alamadın, Allah’ın ismiyle isimlenmedin, demektir.
Allah’ın isimleriyle neden isimlenmek gerekir?
-Çünkü insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, onu temsil eder. Senin, Allah’ı temsil edebilmen için onun sıfatını kullanman gerekir. Onun sıfatı, onun ismi senin üzerinde yoksa sen ona nasıl halife olursun, olabilir misin, böyle bir şey mümkün müdür? -Mümkün değildir. İnsan, Allah’ın isimleriyle Allah’a yaklaşır; yani Allah’ın isimleriyle isimlendikçe, o isimler onda tecelli ettikçe Allah’a yakın olur. Allah’a yakın olmak demek bu demektir. Yoksa Allah zamandan, mekândan münezzehtir. Allah, haşa öyle bir yerde değil ki ona doğru gidip yaklaşasın! Allah’a yaklaşmak Allah’ın esmasıyla, isimleriyledir.
O isimler sende tecelli edip göründükçe, sen o isimlerin nuruna büründükçe ne olursun? -Allah’a yakın olursun, Allah’ın yakınlığını böyle tadarsın. “Allah size şahdamarınızdan yakındır”45 demek bu demektir. Allah senin ruhunda tecelli etmiş zaten, o ruh Allah’tandır. Nefehtu fihi min ruhi: “Ona ruhumdan nefhettim” buyurdu. O ruh zaten senin hakikatindir. Sana düşen kendi ruhuna, kendi kendine yakın olmandır; yani kendi özüne, kendi içine dönüp Allah’ın isimlerini kendi üzerinde görmendir, bunu tatmandır. Bu isimleri artırmaya, kemale erdirmeye çalışmandır. Bu isimler kemale erdirdikçe ne olur?
Allah’a yaklaşır, Allah’a yakın olursun. Dolayısıyla Allah’ın sevgisine layık olursun. “Allah herhangi bir şeyi sevmekten münezzehtir” dedik. Allah kendi kendini sever. Kulu üzerinde kendini sever. Kul, Allah’ın sıfatlarına, isimlerine ne kadar bürünmüşse, Allah’ın isimleri o kulda ne kadar tecelli etmişse o kul, Allah’ın sevgisine o kadar layık olmuştur, Allah da onu o kadar sever, o da Allah’ın isimlerine büründüğü için o isimlerle Allah’ı sever. Allah’ın ismi, isimleri Allah’ı sever. Allah da kendi isimlerini sever. Onun için Esmau’l Husna’yı iyi ve doğru anlamamız gerekir.
Allah Kur’an’ı Kerim’de kendini ve kendisine halife seçtiği insanı anlatır; özelliklerini, ne yapması ve nasıl yapması gerektiğini anlatır. Biz Kur’an’ı böyle anlamazsak, Allah’ın kendini ve bize bizi tanıttığı kitap olarak anlamazsak eğer hayatın nasıl yaşanması gerektiğini bilemeyiz. Allah’ın kitabını sadece; “işte orda emirler var, nehiyler var, Allah farzları, haramları, helalleri belirtmiş” diye anlarsak; sadece küçücük bir parçayı aldık, gerisini kabul etmedik demektir. Emirlerle, nehiylerle, haramlarla, helallerle, hükümlerle ilgili olan ayetlerin sayısı yaklaşık dört yüz tanedir. Geriye kalan altı bin ayeti ne yapacağız? Yani diyelim ki helalle, haramla, hükümle ilgili ne varsa hepsini öğrendin, dört yüz tane ayeti öğrendin. Geriye kalan altı bin ayeti ne yapacaksın, bu bize lazım değil mi diyeceksin?
Geriye kalan o altı bin ayette Allah kendini anlatır. Allah; insanı, halifeyi, Allah’a yakın olmayı, yaklaşmayı, Allah’ın sevgisini, sevmeyi, Allah’a âbd olmayı, âşık olmayı, Allah’ın rızasının peşinde, dostluğunun peşinde koşmayı anlatır. Onun için esmayı anlarken Kur’an’ı da anlıyoruz; çünkü esmayı, Kur’an’a göre anlamak derdindeyiz. Allah kendini nasıl anlatmışsa esmasını öyle anlayacağız inşallah.
Allah buyuruyor: Ve minen nâsi men yucâdilu fîllâhi: “İnsanlardan öyle kimseler var ki Allah hakkında mücadele ederler.” Bi gayri ilmin: “İlimleri olmadığı halde.” Allah hakkında bilgisi yok, Allah hakkında mücadele ediyor. Ve lâ huden: “Ya da bir hidayetçisi olmadan,” ona yol gösteren bir hidayetçisi olmadan. Ve lâ kitâbin munîr:46 “Ya da nur saçan bir kitaba dayanmaksızın.” Allah’ın kitabına dayanmaksızın, hidayetçisi ve ilmi olmadan Allah hakkında mücadele eder. Sen Allah’ın esmasını bilmiyorsan, anlamamış, tanımamışsan, senin bilgin Allah’ın kitabına, ilme dayanmıyorsa, hidayetçi sana yolu göstermemiş, ondan işi öğrenmemiş ve hidayetçi üzerinden esmayı tanımamışsan; bilmediği hakkında mücadele eden kimse konumuna düşersin. Hidayetçinin işi Allah’ı tanıtmaktır. Kendi üzerinden esmayı öğretmek, onu insanlara talim ettirmektir. Eğer böyle olmasaydı Allah sadece kitap verir, bırakırdı.
Ayet devam ediyor. Peki, böyle yapanın akıbeti ne olacakmış? Sâniye ıtfihî li yudılle an sebîlillâh:47 “Allah yolundan saptırmak için dilini eğer, büker.” Dilini eğer, büker ne demek? -Dilini eğip bükmek; kendini eğip bükmek ve sanki bir şey biliyormuş gibi konuşmak demektir. Lehu fid dunyâ hızyun: “Onun için dünyada bir rezillik vardır.” Ve nuzîkuhu yevmel kıyâmeti azâbel harîk: “Kıyamet Günü’nde onun için yangın azabı vardır.” İlmi olmadan, hidayetçisi olmadan, nur saçan kitaba, Allah’ın kitabına dayanmaksızın Allah hakkında konuşan ve bir de mücadele edene Allah’ın tehdidi budur. Kıyamet Günü Allah onlara gazap ederken buyurur ki; Zâlike bimâ kaddemet yedâke: “İşte bunlar senin kendi elinle kazandıklarından dolayıdır.” Ve ennallâhe leyse bi zallâmin lil âbîd:48 “Allah’ın, kullarına zulmetmesi mümkün değildir.” Allah kullarına zulmedici değildir, zulmetmesi mümkün değildir.
Allah kimseye zulmetmez, insan kendi kendine zulmeder. İlmi yok, hidayetçisi yok, kitaba uymuyor, Allah hakkında kendi kafasına göre konuşuyor. O, kendi kendine zulmetmiştir. Kendini Allah’ın azabına atmıştır, dedi.
Allah böylelerinin halini anlatmaya devam eder;
Ve minen nâsi men ya’budullâhe alâ harfın: “İnsanlardan öylesi var ki Allah’a kenardan âbdiyet (ibadet, kulluk) yapar.” Allah’a ucundan kulluk nasıl yapılır? Fe in asâbehu hayrunıtmeenne bihî: “Ona bir hayır isabet ettiğinde (ona bir hayır geldiğinde) o hayırla mutmain olur (onunla sevinir).” Ve in asâbethu fitnetuninkalebe alâ vechihî:49 “Bir imtihan olarak ona bir musibet isabet ettiğinde ise yüzüstü geri döner.” İtiraz eder, onu beğenmez. “Bu Allah’tandır” demez. Allah’tan yüz çevirir, Allah’a küser, darılır ve Allah’ın yaptığını beğenmez. Onda da bir hayır olduğunu anlamaz.
Niye?
Allah’ı tanımamış, Allah’ı bilmemiş de ondan. Allah’ın her işte bir muradı vardır, bir hikmeti vardır ve mutlaka o hayır doludur. Hangi imtihan olursa olsun, onunla beraber onun içinde hayır vardır, bunu anlamamıştır. Onun için yüzüstü geri döner. Hasired dunyâ vel âhıreh: “O dünyada da hüsrana uğramış, ahirette de hüsrana uğramıştır.”
Dünyada niye hüsrana uğrar?
Çünkü musibet, sıkıntı gelince; feryat edip isyan ederek, Allah’a itiraz eder. Böyle yapınca dünyada zarar edip hüsrana uğrar. İmtihanı kabul etmediği, imtihanı Allah’tan bilmediği için ahirette de cezası cehennemdir. Bunlar; Allah’a sadece kenarından, ucundan kulluk yapanlardır. Zâlike huvel husrânul mubîn:50 “İşte apaçık hüsran budur.”
Gerçek bir bakışla baktığımızda; acaba şer geldiğinde, kaç tane mü’min o şerre şükredip hamd edebilir ya da “bu, Allah’tandır” deyip gönlünü bozmaz? -Gerçek bir mü’min demek; Allah’ı her şeyden çok seven demektir. Canından çok seven demektir. Mü’min aynı zamanda veli demektir. “Allah mü’minlerin velisidir”51 buyurdu ayeti kerimede. Eğer o mü’minse aynı zamanda o velidir. Gerçek müminler, veliler için nimet de aynıdır, musibet de aynıdır. Gerçek mü’min, Allah nimet de verse sevinir, musibet de verse sevinir. Niye sevinir? -Çünkü o, rabbini tanıyıp anlamıştır. Bilir ki o musibetin içinde veya arkasında gerçek ve hakiki nimetler vardır.
Onun için ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Musibetin en büyüğünü ben, peygamberler sonra bize yakın olanlar yaşar.”52
Sıkıntı bir nimet olmasaydı Allah sıkıntıyı niye peygamberlere bir de peygambere yakın olanlara versin ki…
Musibette nasıl bir nimet vardır?
Musibette Allah’ın tecellisi, esmanın tecelli etmesi vardır, kulun Allah’a teslim olması vardır. Daha doğrusu Allah’ın, kulunu teslim alması vardır. O anda kul sabreder. “Allah sabredenleri sever,”53 “Allah sabredenlerle beraberdir”54 buyurdu. Allah onunla beraber olmuş ve Allah onu sevmiştir. Allah bir kulu sevdiğinde o muhabbet kapısından, Allah’ın Vedud isminin vud55 kapısından ne gelir? -Bütün esma tecellisi o gönle gelir. Allah rahmet nazarıyla ona nazar eder. Bir kula musibet gelince o, Allah’ın tecellisine mazhar olmuştur, Allah onu rahmetinin içine almıştır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Mazlumun bedduasından sakının; çünkü onun duasıyla Allah arasında perde yoktur”56 buyurmuşlardır.
Perde aradan kalkmıştır. Kulun boynu bükülünce, kul üzülünce, mahzun olunca Allah kuluyla arasındaki perdeyi kaldırır. Kul o anda Allah’a döner, rabbine yalvarmaya başlar ama “kul” dedim yalnız. Allah’a ucundan, kenarından kulluk yapanlar değil. Böyleleri bir nimet gelince mutmain olur, sevinirler. İmtihan gereği musibet gelince de Allah’ın ayette buyurduğu gibi; ”yüz üstü geri dönerler.”57 Bunlar; duasıyla Allah ile aralarındaki perdeleri kaldıranlar; yani o mazlumlar sınıfına dâhil değildirler.
Bakara Suresi’nin 137. Ayet’ini dikkatlere arz edelim.
Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve sahabeyedir; Fe in âmenû bi misli mâ âmentum bihî fe kadihtedev: “Onlar sizin iman ettiğiniz gibi iman ederse eğer...” Bi misli: “Sizin misliniz, sizin gibi.” Aynen sizin gibi iman ederlerse; “muhakkak ki onlar hidayeti bulmuşlardır (hidayete ermişlerdir).” Ve in tevellev: “Eğer sizin gibi iman etmekten yüz çevirirlerse” Fe innemâ hum fî şikâk: “O zaman onlar derin bir ayrılık içinde olurlar.” Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi, sahabenin iman ettiği gibi iman edilmezse; “derin bir şikak, derin bir ayrılık içinde olurlar” buyruldu. Fe se yekfîke humullâhu: “Allah onlara karşı sana yetecektir.” Ve huves semîul alîm:58 “Allah semi’ ve âlimdir (her şeyi işiten ve her şeyi bilendir).”
Allah, kullarının nasıl iman etmeleri gerektiğini beyan eder;
Sibgatallâh: Allah’ın boyasıyla, rengiyle, Allah’ın nuruyla nurlanmasıyla… Ve men ahsenu minallâhi sıbgaten: “Allah’tan daha güzel rengi kim verebilir?” Ve nahnu lehu âbidûn:59 “Ve biz ona âbd olanlarız.” Kim ki Allah’a âbd olur, Allah’ın rengiyle renklenir, boyasıyla boyanırsa; Allah’ın nuruyla, esmasının nuruyla nurlanır. Allah’ın esmasından daha güzel boya var mıdır, renginden daha güzel renk var mıdır!
İşin sırrı Allah’ın beyanındadır. Ya Allah’ın nurunun rengiyle renklenir, nuruyla nurlanır, boyasıyla da boyanırsın; ya da şeytanın boyasıyla boyanırsın. Ya Allah’ın güzel isimleri senin üzerinde tecelli eder, Allah’a yakın, Allah’a dost olursun; ya da şeytanın kibri, gururu, riyası, hasedi senin üzerinde tecelli eder; şeytana yakın olur, şeytana arkadaş olursun, dedi.
Kul e tuhâccûnenâ fîllâhi: “De ki: Siz Allah hakkında bizimle mücadele mi ediyorsunuz?” Ve huve rabbunâ ve rabbukum: “O bizim de rabbimizdir, sizin de rabbinizdir.” Ve lenâ â’mâlunâ ve lekum a’mâlukum: “Bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz de sizedir.” Ve nahnu lehu muhlisûn:60 “Biz ona karşı (rabbimize karşı) ihlas sahibiyiz, samimiyiz.” Samimi olanlar; Allah’ın nuruyla nurlanmış olanlardır, esmasıyla isimlenmiş olanlardır, Allah’ın sıfatlarıyla sıfatlanmış olanlardır.
Burada başka bir incelik daha var. Ve huve rabbunâ ve rabbukum: “O bizim de rabbimiz, sizin de rabbinizdir.” Ne demek? “Bizim sizinle işimiz olmaz. Bizim hesabımızı görecek olan da Allah’tır, sizin hesabınızı görecek olan da odur. Siz Allah hakkında yanlış konuşsanız, mücadele etseniz, hatta küfürde bile bulunsanız, bizim sizin üzerinizde bir yetkimiz yoktur. Sizin de rabbiniz Allah’tır, sizin işiniz, hesabınız Allah’a aittir” demektir.
Allah, Kur’an-ı Kerim’de bir de nefsin mertebelerini beyan etmiştir;
Nefis mertebeleri, insanın kalitesi demektir. Yani birinci kalitedeki insan, iki, üç, dört, beş, altı ve yedinci kalitedeki insan. Yedincisi en son, en iyi, kalitedeki insandır. Bu mertebeye safiye mertebesi ya da kâmile mertebesi de denilir. Bütün bu mertebelerin, makamların hepsi de Esmau’l Husna’nın tahsiliyle, Esmau’l Husna’yı ehsa etmekle gerçekleşir.
Biraz izah edeyim;
Emmare makamı; nefsin mertebesi olarak kâfirlerin, münafıkların bulunduğu makamdır; ama “ben iman etmişim” diyenler de orda durabilir. Bu nefis makamında kurtuluş görünmüyor. Emmarede ölenler, imanını kurtaramaz.
Bu nefis mertebesindekilerin hali nasıldır?
Allah, bu isimlerin hepsini birebir Kur’an-ı Kerim’de beyan eder. Emmare mertebesindeki bir nefiste olanlar; günah işlerler, yanlış yaparlar; ama o günahlarına, yanlışlarına tövbe etmez, pişman da olmazlar. Hatta bir de o günahlarıyla övünürler. Bunlar küfre girmişlerdir.
Mesela bir örnek vereyim;
Basit gibi, hafif gibi görünebilir; ama çok büyük çok önemli bir durum, diyelim ki biri bir yanlış yaptı; gidip içki içti sonra gelip onu böyle ballandıra ballandıra anlattı. “Biz gittik arkadaşlarla beraber içtik, âlem yaptık.” Bak, bir de yaptığıyla övündü! Allah’ın emrine karşı gelmiş, bir de yaptığıyla övünüyor. Bu kelime-i şehadet getirebilir, Müslüman olduğunu söyleyebilir, daha sonra gidip namaz da kılabilir; ama bu emmare mertebesindeki nefsin halidir. Bu örnekteki kişiye kâfir diyemiyorsun; fakat bunun, imanını kurtarması imkânsız denecek kadar zordur, nerdeyse imkânsız gibidir; çünkü yanlışıyla bir de övünüyor. Bu en kötü haldeki insandır. Kâfirler, müşrikler, münafıklar zaten böyledir. Eğer o bir de iman etmişse mü’min olarak o da o kötü haldeki nefis mertebesindedir.
Emmare nefsi, bütün şiddetiyle kötülüğü emreden nefis demektir; ama o biraz çaba gayret sarf ediyorsa ibadetini yapıyor, Allah’a dönüp yalvarıyorsa Allah ona çıkış yolu açar. Allah onu oradan çıkarır. Eğer kurtulmak için biraz dahi çabası varsa Allah’ın onu oradan çıkarmaması Allah’a yakışmaz; çünkü çabası, gayreti var, kurtulmak istiyor.
Ne yapar?
Allah onu çıkarıp bir üst tarafa alır. Onu bir üst tarafa alınca Levvame makamına almış olur. Allah, “kendini levm eden nefse yemin olsun ki”61 diye buyurur. Allah o nefse yemin eder. Bu nefis halinin durumu güzeldir.
Bu mertebedeki birinin nasıl bir hali var?
O da yanlış yapar, eksik yapar; ama her yanlış yaptığında tövbe eder. “Bu yanlıştı, keşke bunu yapmasaydım, bir daha yapmayacağım” deyip ondan kurtulmaya çalışır. Allah bu nefis sahibini övdü. “Kendini levmeden nefse yemin olsun ki…” diye o nefse yemin etti Allah! Demek ki bu nefsin hali diğerine göre güzelmiş.
Çabası gayreti devam ederse Allah onu daha yukarı çıkarır. Allah kimsenin emeğini boşa harcatmaz, kul yeter ki çabasını, gayretini sarf etsin. Allah onu bir yukarı aldığında, kul bu sefer mülhime makamına gelir.
Mülhime; ilham alan nefis demektir. Nefis artık temizlenmiştir, artık arada bir ayna gibi olur; ama aynası sabit değildir. Bazen yukarı, bazen aşağı döner; bazen ilhamı Allah’tan alır, bazen aşağıdan, şeytandan, alır; fakat mülhimede bulunan kişi, bu farkı kendiliğinden ayırt edemez; ama manevi hali tatmaya başlar. Mesela; gördüğü rüya, salih rüyaya benzer. Arada bir de olsa rüyası olduğu gibi çıkar; çünkü ilham alan bir nefistir artık.
Bundan sonrası ise mutmaine makamıdır. Bu, itminan bulmuş nefistir ki bu makam tek başına gerçekleşecek, elde edilecek şey değildir. Oraya geçmek, geçebilmek için mutlaka bir Mürşid-i kâmile ihtiyaç vardır. Bu istisnasız böyledir. Allah, ayeti kerimede; “kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur”62 buyurdu. İnsan ister bunu kabul etsin, ister etmesin.
“Kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur” demek ne demek?
Esmasıyla, Esmau’l Husna’yla, mutmain olur demektir. Dil, Allah’ı zikredince Allah’ın hangi esmasını zikrederse etsin, o ismin nuru onun gönlüne tecelli eder. Dilin zikretmesiyle kalp mutmain olmaz; ismin nurunun gönle tecelli etmesiyle mutmain olur. Allah o ismiyle o gönle tecelli eder. O gönle tecelli edince gönül Allah’ın o tecellisiyle, esmasının tecellisiyle, mutmain olur. Yoksa gece gündüz sadece herhangi bir esmayı, Allah’ın ismini zikretmek yetmez. Kul, ne söylediğini bilmelidir.
Mesela; kul, “Allah veduddur” deyip Vedud ismini zikretse bu ismin ne manaya geldiğini bilmesi lazım. Vedud; Allah sever ve sevilmeyi ister, Allah sevilmeye layıktır demektir. Kul, “sevilmek Allah’ın hakkıdır” deyip gönlünü bir de Allah’a döndürerek onun manasıyla beraber Allah’ı zikretmelidir. Zikrettikçe ne olur? -Allah’ı sever. Allah’ın Rahim ismini zikretse gönlündeki rahmet artar, artmalıdır. Eğer artmamışsa o, Allah’ı zikretmemiştir; çünkü onun zikrinin kabul olabilmesi için Allah’ın da onu zikretmesi gerekmektedir. Fezkurûnî ezkurkum:63 “Beni zikredin ben de sizi zikredeyim.” Sadece senin, Allah’ı zikretmen yetmiyor. Eğer Allah seni zikrettiyse, Allah’ın o isminin nuru senin kalbine tecelli eder, gönlüne tecelli eder. Bir de bakarsın ki mahlûkata karşı, insanlara karşı, yakınlarına karşı merhamet sahibi olmuşsun. Allah tecelli etti, Allah seni zikretti. Allah’ın zikri, Allah’ın o ismiyle tecellisidir.
“En güzel isimler Allah’ındır. O isimlerle Allah’ı zikredin”64 buyurdu. “Allah’a dua edin, Allah’ı davet edin” dedi. Allah’ı davet, Allah’ın esmasını davettir; Hz. insan olmak, kâmil insan olmak için Allah’ın Esmau’l Husna’sının kendisinde tecelli etmesine davettir.
İtminan mertebesi için bir Mürşid-i kâmil gerekir; çünkü kulun, zikri onunla beraber yapması, Mürşid-i kâmilin onu taşıması gerekir; çünkü orda bir de tevhit makamı, bütün varlıkta Allah’ın nurunun tecelli ettiği makam vardır. Bütün varlığın Allah’a ait olduğunun müşahede edildiği, bütün varlığın Allah’ın kudret elinde, hükmünün altında olduğu makam vardır. Kulun oradan geçmesi ve onu tatması gerekir. Kulun tek başına buna dayanması mümkün değildir. Kul orda ne yapacağını, nasıl yapacağını bilemez.
Mesela bu mertebede Hallacı Mansur “Enel hak” demiştir. Sahabeden biri hiç böyle söyledi mi? -Söylemedi. O zaman bu eksik bir haldir; ama söylediği doğrudur. Bütün varlıkta Allah’ın nurunun tecelli ettiğini görüp kendini göremeyince, kendini de Allah’ın nuruna boğulmuş olarak görünce “ben hakkın nuruyum” dedi aslında. “Ben yokum Allah vardır, Allah’ın nuru vardır” dedi. Aslında söylediği kelime doğrudur; ama bunu anlamayanlar bunu kabul edemez. Şayet birine o perde açılır ve onu görürse “Hallac doğru söylemiş suçsuzdur” der. Bir de yolculuk devam ediyor, o daha yoldaydı, o kelimeyi de yoldayken söylemişti.
Bir insanda Allah’ın bütün isimleri tecelli etse o bütünüyle Allah’ın kudretinde olur. Kim gibi? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi...
Bunu nerden anlayacağız?
Esmayı, Allah’ın ayetlerine göre anlamak lazım demiştik. Bir ayeti tefekkür edelim; Fe lem taktulûhum: “Onları siz öldürmediniz.” Ve lâkinnallâhe katelehum: “Lakin Allah onları öldürdü.” Allah bu ayette Bedir Savaşı’ndaki bir durumu anlatır. “Onları siz öldürmediniz. Onları Allah öldürdü” dedi. Ve mâ rameyte iz rameyte: “Sen attığın zaman sen atmadın” dedi Allah. Hem sen attın hem de hakikatte sen atmadın diyor. Tenzih ile teşbihi buradan anlayacağız. Burası çok ince bir meseledir. Attığın zaman sen atmadın. Kim atmış? Ve lâkinnallâhe ramâ:65 “Lakin Allah attı.” Attığın zaman sen atmadın, Allah attı, buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yerden bir avuç toprak alarak düşmanın üzerine saçıp atar. O toprak kime değdiyse helak olur. Allah da buyurur ki; “Attığın zaman sen atmadın” Allah attı. Ne demek bu? -Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir avuç toprağı atmasını kendine bağladı, onu; “ben attım, ben seninle onu attım” dedi. “O anda sen yoktun, ben vardım ve ben attım” dedi. Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olunca durum böyledir. Toprağı, her ne kadar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz atsa bile onunla atan Allah’tır. Eğer onunla atan Allah değil de atan bir beşer olsaydı, bir avuç topraktan insanlar nasıl helak olabilirdi! Atan Allah olunca o topraktan kime isabet ettiyse onu helak etti. Allah birine zatıyla, sıfatıyla tecelli ederse o da işi Allah ile yapar.
Bu konuda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ne buyuruyordu; “Allah buyurdu ki: Kulum kendisine farz kıldığım ibadetlerle en güzel şekilde bana yaklaşır.” Kendisine farz kıldığım ibadetlerle, önce farzla... “Sonra diğerleriyle bana yaklaşmaya devam eder.” Farz da tek başına yetmiyormuş, bir de ayrıca diğerlerini de yapmak gerekiyormuş. Diğerleri deyince her şey içine girer, Allah için yaptığın her şey. “Diğerleriyle yaklaşmaya devam eder. Kulum bana yaklaştıkça beni sever.” Demek ki Allah’a yaklaşmanın bir ölçüsü, emaresi varmış o da; Allah’ı sevmekmiş. Eğer ibadetlerin sana Allah’ı sevdirmiyorsa o ibadet değildir, seni Allah’a yaklaştırmamıştır çünkü. Yaklaştıkça onu sevmen gerekirdi. “Kulum beni sevince ben de onu severim” buyurdu. Allah seni sevsin istiyorsan senin de Allah’ı sevmen lazımmış; yani önce farzları sonra diğerlerini yapmaya devam etmek lazım. “Ben bir kulumu sevdiğimde; o kulum artık benimle görür, benimle işitir, benimle bilir, benimle tutar, benimle yürür”66 buyurdu. “O kul artık yoktur, artık ben varım orda” dedi.
Fakat tenzihi, teşbihi unutmayalım. Haddimizi aşıp rabbimize karşı saygısızlık yapmayalım. “Bu yüzden orda Allah var” demiyoruz; “orda o kul yok” diyoruz. “Attığın zaman sen atmadın ben attım” demek bu demektir. Haşa orda, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah oldu, demek değildir. O anda o yoktur, Allah tecelli etmiş, Allah atmıştır demektir. Böyle demek, bunu böyle anlamak gerekir. Bu her zaman için de böyle değildir. O anda öyle gerekmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir avuç toprağı yerden aldıysa ne olacağını da biliyor ki alıyor yoksa toprakla ne olabilir ki? O anda işi Allah’la yaptığını biliyor. Onun için baş tarafta Allah “Onları siz öldürmediniz, onları ben öldürdüm” buyurdu. Kullarının yaptığı şeyi kendine mal etti. Niye? -Onlar Allah yolunda öyle yapıyorlardı da ondan.
Nefis mertebelerini esmayla nasıl aşacağız, onu anlatıyorduk.
Birinci mertebede; yani emmare’de, nefis ruha hâkim olmuştur. Ruhtaki nur o kadar eksilmiş, o kadar azalmıştır ki küfür ona galip gelmiştir. Kul, onun için küfür işler, haramları yapar, onunla bir de övünür. Artık o ruhun feryadı duyulmaz olmuştur. Ruh, rabbini, sahibini ister ama kul artık o feryadı duymaz, onun feryadıyla üzülmez; ama kul bir adım attığında, levvame’de, ruhun feryadını artık bütün şiddetiyle duyar, pişman olur, üzülür ve “keşke böyle yapmasaydım, bir daha yapmayacağım” diye kendi kendine karar verir, düşünür. Ruhtaki tecelli artmış, üzerindeki perde aralanmıştır. Perde aralanınca esmanın tecellisi ona ağır gelir; ama nefsine hala güç getiremediği için yanlış yapmaya devam eder.
Mülhime makamında; perde, kulun üzerinde biraz daha aralanmış, Allah’ın isimleri kulun üzerinde biraz daha tecelli etmiştir. Öyle ki kul artık ayna vasfını kazanmış ilham alabilir olmuştur.
Kul, bir adım daha attığında ise Mutmaine’dedir; fakat bu adımı tek başına atamaz. O adımı mutlaka ya Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber, peygamberle beraber atması ya da bir Mürşid-i kâmille beraber atması gerekir. Kul, İtminana gelince mutmain olur. Neyle mutmain olur? -Allah’ın zikriyle, sıfatlarıyla, isimleriyle, Allah’ın güzelliğiyle mutmain olur. Allah’ın güzelliği kendinde tecelli etmiş, kendindeki güzellikle, Allah’ın güzelliğiyle mutmain olmuş güzel olmuş ve gönlü cennete dönmüştür.
Bir adım daha atarsa peşinden Raziye, Merziye mertebeleri gelir. Kul, Raziye’de Allahtan razı olmuştur, Merziye’de de Allah ondan razı olmuştur. Nasıl razı olmasın ki Allah? -Zaten sıfatlarıyla ona tecelli etmiştir. Allah ne yaparsa yapsın, kulun gönlündeki birebir onun isteği olmuştur; çünkü onda esma tecelli etmiştir. O, Allah’tan razı olunca Allah da ondan razı olur, Allah da onun istediği gibi yapar; lakin onun istediği Allah’ın istediğidir. Allah’ın muradıyla kulun isteği bir olmuştur ve birbirleriyle çatışmaz. Kul, Allah’tan razı Allah da kulundan razı olmuştur.
Safiye (kâmile) mertebesi ise; Allah’ın saf nuru olmak demektir. Allah’ın bütün isimleri onda tecelli etmiş demektir. Demek ki tarikat, tasavvuf, nefsin tezkiyesi, terbiyesi dedikleri hepsi esmanın talimiymiş. Ve alleme Ademel esmâe kullehâ:67 “Allah, Âdem’e bütün isimleri talim etti.” Bu isimlerin talimi kulda gerçekleşirse kul, Âdem olur. Hz. Âdem gibi meleklerin secde ettiği varlık olur; çünkü onda Allah’ın esmasından, tecellisinden başka bir şey kalmamış, Allah’ın ona nefhettiği ruh olduğu gibi gönlünde, üzerinde açığa çıkmıştır. İşte bu, Hz. insandır. Daha önce neydi? -Daha önce beşerdi. Allah, kuluna ruh nefhetmeden önce Hz. Âdem beşer olarak vardı, melekler içinde dolaşıyordu. Allah ne zaman ki ona ruhu nefhetti; o zaman insan oldu.
Allah bu ruhu bir dağa nefhetseydi, dağ onunla dirilseydi, dağ Hz. insan olurdu. Bir hayvana nefhetseydi hayvan öyle olurdu; yani insan, Hz. insan olma özelliğini Allah’ın nefhettiği ruhuyla almıştır. Allah; “Emaneti göklere, yere, dağlara yükledik (teklif ettik) onlar yüklenmekten çekindiler ama insan onu yüklenmekten çekinmedi; çünkü o zelum ve cehul idi”68 buyurdu.
Zelum; o kadar zalim ki kendini inkâr edecek, kendine, nefsine karşı; “ben yokum, ben Allah’a aitim” diyecek kadar zalim...
Cehul; o kadar cahil ki kara cahil. Cehul, kapkara bir cahil demektir. Öyle bir cehalet ki; “hiçbir şey bilmiyorum Allah bilir” diyecek kadar cahil.
Çünkü “insanın böyle bir vasfı vardır” dedi. “Onu böyle bir özellikte yaratmıştım.” Böyle olunca emaneti üzerinde yaşatır, emaneti üzerinde gösterir.
Esmayı neden öğrenmemiz gerektiğini, öğrenirsek neyi kazanacağımızı, öğrenmezsek neyi kaybedeceğimizi anlatıyorduk. Bunlar esmanın takdimidir yalnız, esmanın önsözüdür. Bu ikinci sohbetimizdir. Sıra esmayı anlamaya gelecek inşallah; ama neden öğrenmemiz gerektiğini, nasıl öğrenmemiz gerektiğini anlamazsak; o öğrendiklerimizi hayata nasıl geçirmemiz gerektiğini, o esmayı üzerimizde nasıl ahlaka dönüştürüp amele dönüştüreceğimizi anlamazsak daha sonra öğrendiklerimiz bir işe yaramaz, yarım yamalak bir şey olur. Onun için başlangıç itibariyle önsözü doğru anlamak, güzel anlamak lazımdır. Onun için bu kadar uzatmak zorunda kalıyorum.
Başta da söylemiştim, Esmau’l Husna’yı Kur’an’a göre anlayacağız. Eğer söz konusu olan, anlatılan Allah ise Allah hakkında söz söylemek gerçekten çok zor bir şey, Allah’ı anlatmak çok zor bir şeydir. Biri Allah hakkında bilmeden, ilmi olmadan, bir hidayetçisi olmadan, nur saçan bir kitabı olmadan, nur saçan kitaba dayanmadan konuşursa o dünyada da ahirette de kaybetmiştir. O belasını aramış demektir. Onun için neyi söylersek söyleyelim, mutlaka kılı kırk yarıp öyle söylüyoruz; yoksa Allah hesabını sorarsa hiç kimse hesap veremez. Arkadaşlar da dinlerken tıpkı konuşanın konuştuğundan sorumlu olduğu gibi öylesine sorumludur. Çok ciddiye almalıdır. Nasıl anlamalıdır? -Hayat memat meselesi olduğunu, üstelik ebedi hayatının meselesi olduğunu anlamalıdır.
Allah’ın dini bir tanedir. Bu dinin bir kitabı, bir peygamberi vardır. Eğer birileri yol gösterecekse, “bu Allah’ın dinidir, Allah’ın yoludur” diyecekse; onu mutlaka Allah’ın kitabıyla, Allah’ın peygamberiyle yapmak zorundadır. Yapmıyorsa kendini peygamberin yerine koymuştur. Yetmedi, kendini Allah’ın yerine koyup kendini Allah’a şirk koşmuş demektir. Birileri de öylelerine (kendine davet edenlere) uyuyorsa; o da onu ilah olarak, peygamber olarak kabul etmiş demektir. O, kim olursa, ismi ne olursa olsun hiç fark etmez!
Allah ne buyurmuştu ayeti kerimede; “şüphesiz bu Kur’an, sana ve kavmine bir öğüt ve bir şereftir, ondan hesaba çekileceksiniz.”69 Allah seni Kur’an’dan sorumlu tutar; cemaatten, tarikattan, mezhepten, başkalarının kitabından değil, kendi kitabından sorumlu tutar. Allah örnek olarak da senin önüne peygamberini koymuş, “işte bunun gibi bir kul istiyorum, böyle kul olmanı istiyorum”70 demiştir. “Benim hocam, benim şeyhim, benim cemaatim böyle söylüyor” dersen; Allah demez mi? -“Kulum, ben sana kitap göndermedim mi? Hiçbir şekilde hiç kimsenin değiştiremeyeceği, kıyamete kadar benim kontrolümde, benim korumam altında olan kitabım sana gelmedi mi?71 Niye tenezzül edip benim kitabımı okumadın? O konuşanlar, o anlatanlar benden daha güzel mi anlattı, Yoksa sana senin anlayamayacağın bir şey mi söyledim, niye beni dinlemedin; Yoksa senin o şeyhin, o hocaların, o âlimlerin, önderlerin benim peygamberimden daha mı güzel yaptı” diye sormaz mı?
Allah mazeret kabul etmez. Allah onlar için “kendi atalarının dinine uyanlar” dedi.72 “Birbirlerini ilah edinenler” dedi, “Başkalarını ilah edinenler” dedi, “kendi nefsinin hevasını ilah edinenler”73 dedi.
İmansız hiç kimse cennete gitmez.74 Allah, kulundan önce iman istiyor iman! Kendisine, peygamberine, Kur’an’a, kitabına, iman istiyor. “Ben Kur’an’a iman ediyorum” deniyorsa; sorarlar o zaman, “söyle bakayım ne biliyorsun?” ”Bir şey bilmiyorum” dersen nasıl iman ettin o zaman?
Bir daha söyleyeyim; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu; “Allah’ın, kullarına üstünlüğü neyse Allah’ın kelamının da kullarının kelamına olan üstünlüğü odur.”75
Sen Allah’ın kelamını bir başkasının sözüyle nasıl değiştirirsin? Allah; “Onlara ayetlerimiz okunduğunda imanlarını artırırlar”76 buyuruyor. Allah’ın ayetlerinden başka hangi söz imanı arttırır, arttırabilir? -Allah ölçüyü koyuyor.
Bir, Allah’a şirk koşmak, Allah’ın resulüne şirk koşmak, bir de Allah’ın kitabına şirk koşmak vardır. Biri başka bir kitabı Allah’ın kitabına tercih ederse o kitabı, Kur’an’a şirk koşmuştur. Kur’an’a şirk koştuysa Allah’a şirk koşmuş, dolayısıyla o kitabının yazarını da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e şirk koşmuştur.
Allah bizi kıyamete kadar amel defteri açık olanlardan eylesin, Allah bize isimlerini kâmil manada öğrenmeyi, o isimleri ahlaka, imana, amele dönüştürmeyi ihsan edip o isimlerle hayatı yaşamayı nasip etsin inşallah. Bizi, Esmau’l Husna’sıyla kendisine yaklaştırıp bizi kendine yakın olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
