EL ESMAU’L HUSNA’YA GİRİŞ 1
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Daha önceki sohbetlerimizde Allah’ın kelamını hep beraber tefsir edip, Kur’an’ı anlamaya çalıştık ve Allah nasip etti, ramazan ayında bunu tamamladık. Bundan sonra da dinimizi öğrenmeye devam edeceğiz inşallah.
Dini nasıl anlamamız lazım, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bize dini nasıl anlatmıştı, Cebrail (a.s.) dinimizi bize nasıl öğretmişti, bunun için bir giriş, bir başlangıç yapacağız inşallah. Öncelikle o girişi, başlangıcı birlikte yapmamız lazım. Eğer bu olmazsa sonrasını da tam olarak anlamamız mümkün olmaz. Neyi öğrenmeye çalıştığımızı, nasıl öğrenmemiz gerektiğini, kimden öğrenmemiz gerektiğini ve öğrenince neler kazanacağımızı yahut öğrenmezsek neyi kaybedeceğimizi iyice bilmeliyiz ve bu esasları daha başlarken öğrenip anlamalıyız.
Şimdi Esmau’l Husna’yı, Allah’ın güzel isimlerini, anlamaya çalışacağız; ama bunun için öncelikle yukarıda da bahsettiğimiz üzere bir giriş yapmamız gerekiyor.
Giriş
Önce meşhur Cibril Hadisi’ni bir hatırlayalım.
Sahabe buyurur; “biz açık bir alanda oturuyorken beyaz elbiseli bir zat geldi. Hiç kimse onu tanımıyordu. Aynı zamanda üzerinde yolculuktan da bir eser görünmüyordu. Gelip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in karşısında oturdu. Ona, dizleri dizlerine değecek kadar yaklaştı. Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e soru sormaya başladı. Yalnız ilginç bir durum vardı. Hem soru soruyor hem de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona cevap verince onu tasdik ediyordu. Normalde soru soran cevabını alır, bekler ya da gider ama bu hem soru soruyor hem de cevabı alınca “doğru söylediniz” deyip onu tasdik ediyordu. Sorulardan biri; “İman nedir?” İkincisi; İslam nedir? Üçüncüsü; ihsan nedir? Dördüncüsü ise; Kıyamet ne zaman kopacaktır?” sorularıydı.
Beyaz elbiseli zat;
- “Ya Resulullah iman nedir?” diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;
-“İman; senin Allah’a, meleklerine, Allah’ın likasına; yani Allah’a kavuşmaya, vasıl olmaya, Allah’ın resullerine, bir de ölümden sonra dirilmeye, dirilip hesap vermeye iman etmendir” buyurdu.
O beyaz elbiseli zat Resulullah (s.a.v.) Efendimize:
- “Evet, doğru söylediniz” dedi. Sonra “İslam nedir?” diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
“İslam; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan Allah’a âbd olmandır. Farz olan namazı kılman, orucu tutman, zekâtı vermendir.” buyurdu.
O zat bir daha:
- “Doğru söylediniz” dedi. Sonra “İhsan nedir?” diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
- “İhsan; Allah’ı görüyormuşçasına ona âbd olmandır. Sen onu görmüyorsan da onun seni gördüğünü bilmendir. Bunu bilip tadarak Allah’ın huzurunda ona kulluk yapman, âbdiyet yapmandır. Hayatını Allah’ın huzurundaymış gibi yaşamandır” buyurdu.
O zat;
- “Doğru söylediniz” dedi. Sonra “Kıyamet ne zaman kopacak” diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
- “Bu konuda sorulan sorandan daha bilgili değildir” buyurdu.
Sonra o zat kalktı ve yürümeye başladı. Sahabe Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bakıyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki:
- Onu bana getirin.
Sahabe çıktı, dağılıp adamı aradı; ama adam yoktu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki:
- Bu gelen Cebrail’di. Size dininizi öğretmeye gelmişti.1
Buradaki üç husus; iman, İslam ve ihsan çok önemlidir. İşte bu üçünün toplamı Resulullah (s.a.v.)’in kelamıyla buyrulduğu üzere dindir. Peki, eğer bu üçüne birden değil de bir yahut ikisine sahip olunursa ne olur, bu din olur mu? -Hayır, dinden bir parça olur ama din olmaz; çünkü parça, bütünün yerini alamaz ve Allah parçalanmış bir dini de kabul etmez.
Yani, kul hem iman etmeli hem İslam’a girmeli; yani Allah’a teslim olmalı, bir de ihsan sahibi, muhlis; yani ihlaslı olmalıdır. Çünkü ihlas olmazsa o iman ve islam ondan kabul edilmez. Öyleyse en başta bu her üçünün bir bütün oluşturduğunu ve birbirinden ayrılamayacağını bilmeliyiz.
Resulullah (s.a.v.) iman nedir, sorusuna; Allah’a, meleklerine, Allah’ın likasına; yani Allah’a kavuşmaya, vasıl olmaya, Allah’ın resullerine bir de ölümden sonra dirilmeye, dirilip hesap vermeye iman etmendir” cevabını vermişti. Peki, Allah’ı tanımadan Allah’a nasıl iman edebiliriz? Bir hayal kurup, kendimizce ona asla yakışmayacak vasıflar vererek bu hayali varlığa Allah deyip mi iman edeceğiz? -Hayır, o Allah değil; vehmimiz, zannımız ve hayalimizde var ettiğimiz bir puttur. İbadet dahi etsek Allah’a değil bilmeden o hayali putumuza ibadet etmiş oluruz. Demek ki Allaha âbdiyet Allah’ı tanımaktan başlıyormuş.
Peki, Allah’ı nasıl tanıyacağız?
Onun kendini tanıttığı gibi tanıyacağız. Allah, kitabında kendini nasıl tanıtmışsa öyle tanırsak ona âbd olabiliriz. Yoksa hayali bir varlığı vehmederiz, zan ederiz. Oysa Allah “Zan ilimden hiçbir şeydir,”2 buyurmuştur.
İlim, Allah’ın bildirdiğidir. Gerisi mi? -Gerisi zandır. Zannı, Allah ilimden, bilmekten kabul etmez. Kul, Allah’ı ne kadar bilir, tanırsa o kadar da kendini bilmiş, kendini tanımış, hayatı da anlamış olur. Zaten şu andaki durumumuz Allah’ı bilmediğimiz, anlamadığımız içindir. Dolayısıyla kendimizi de bilmediğimiz, tanımadığımız için, hayatın bir imtihan olduğunu, Allah’ın bizi niye gönderdiğini anlamadığımız içindir. İş konuşmaya gelince herkes; “ben Allah’ın kuluyum, ben Allah’ı kabul ediyorum, hayat bir imtihandır, dünyanın bir imtihan yeri olduğunu kabul ediyorum” der. Diliyle bunu söyler, aklı da bunu kabul etmiştir; ama aklın bunu kabul etmiş olması onu imanlı yapmaz.
İlmin iman olabilmesi için kalbin tasdik etmesi gerekir. Dilinin söylediğini kalbi tasdik etmemiş olanın ilmi imana dönüşmemiştir. Biri, bir şeyi öğrendiğinde aklı onu kabul ettiyse hafıza; “bu doğrudur” diye onu kaydeder. Ama bu, ilmin imana dönüşmesi için yetmez. İmana dönüşmesi, kalbin tasdiki için kulun onu geniş geniş açıp anlaması gerekir. Allah’ın ayetleri üzerinde tefekkür bunun için gereklidir.
Hep beraber burada bunu anlamaya çalışıyoruz.
Allah’ın ayetlerini anlamaya çalıştık. Bundan sonra da rabbimizi tanımaya başlayacağız inşallah. Allah’ı nereden tanımaya çalışacağız? -Allah’ın kitabından, Kur’an’dan; yani Allah’ın vahyinden. Allah kendini Esmau’l Husna’sıyla nasıl tanıtmışsa öyle anlamaya çalışacağız. Allah’ın bir ismini, Allah kendini o isimle nasıl isimlendirmiş, vasfetmiş, tanıtmışsa öyle alır ve tanırsak bu artık kalbe inen bir bilgi olmuş olur ve artık o, bilgi değil iman olmuş olur; çünkü bilgi gönülde imana dönüşmüştür.
Peki, bilgi imana dönüşürse ne olur?
İman sevmek demektir. İlim, imana dönüşünce sevgiye, muhabbete dönüşür ve böylece Allah’ın o ismini sevmiş oluruz. Sevince o ismin nuru, o ismin muhabbeti bizi kaplar. Bizi kaplayınca o isim bizde tecelli etmiş olur. O isimle Allah’a yeryüzünde halife olmuş oluruz; çünkü Allah, insanı yeryüzünde halife olması için yaratmıştır.
Onun için Allah ayeti kerimede; “Yeryüzünde bir halife yaratacağım”3 diye buyurmuştur. Biri Allah’ı tanımadan, isimlerini bilmeden, anlamadan, o isimler onda imana dönüşmeden, ahlaka dönüşmeden Allah’a nasıl halife olur, nasıl halife olabilir! Böyle bir şey mümkün değildir.
Böyle bakan biri; dinden, imandan, Allah’tan hiçbir şey anlamamış demektir. Onun için yolun en başındayken bütün kardeşlerimize neyi söyledik? -“Herkes El Esmau’l Husna’yı ezberlemelidir” dedik. Bu, icmali; yani toptan olan imandır. Biri Allah’ın 99 ismini okur, manalarını anlarsa eğer “ben buna iman ettim” derse bu bir başlangıç noktasıdır ve iman etmeye daha yeni başlamış demektir. Öyleyse yapmamız gereken; Allah’a, Allah’ın isimlerine hep birlikte iman etmektir.
Müşrikler de Allah’a kendine göre iman ediyor, Yahudiler de Hristiyanlar da iman ediyor. Direkt Allah’ı, Allah’ın zatını, inkâr etmiyorlar. Kim söylüyor bunu? -Allah söylüyor.
“Andolsun ki eğer onlara sorsan; gökleri, yeri kim yarattı ve Güneş’i, Kamer’i kim musahhar kıldı? Elbette diyeceklerdir ki; Allah. O halde nasıl çevriliyorlar?”4
Yani Allah’ın zatını kimse inkâr etmiyor, ne müşrik ne Yahudi ne de Hristiyan. Neyi inkâr ediyorlar o zaman? -Allah’ın sıfatlarını, isimlerini inkâr ediyorlar. Sıfat, isim ve fiil… Bunlar nedir, hep beraber anlayacağız inşallah.
Müşrikler, Allah’ın sıfatlarını inkâr ediyor, Allah’ın Rahman ismini kabul etmiyorlar. Mesela; “biz dünyada hayatımızı yaşarken Allah buna müdahale etmez, etmemelidir” inancındadırlar. Bu, şu andaki mü’minlerin düştüğü durumu da izah eder. İşini yaparken sanki Allah o işe müdahil değilmiş gibi sanki Allah’ın o işte herhangi bir emri, hükmü yokmuş gibi davranan bir kişi bu ayetin muhatabıdır. Allah’ı, göğün, ahiretin, cennetin, cehennemin rabbi olarak kabul eder de dünyadaki hayatının rabbi olarak kabul edemez. Neden, diye sorarsan; Allah’ı bilmiyor, tanımıyor da ondan. Rabbini bilse, tanısa, Allah’ın her anda isimleriyle nasıl tecelli ettiğini, hayata nasıl müdahale ettiğini, nasıl yarattığını bilse iman edecek aslında.
Ama insan, “rabbi onu her ne zaman imtihan edip de kendisine ikramda bulunup nimetler verirse ‘rabbim bana ikram etti’ der; ama her ne zaman da imtihan edip rızkını daraltırsa o vakit de ‘rabbim bana ihanet etti,’ der.”5 Yani görüldüğü gibi “onların kullukları tek taraflıdır” buyrulmuştur. Bu hal, dışardan gözlenebilir. Dilimize dökülen kelimelerle olması gerekmiyor. Şayet nimete seviniyor ama bir sıkıntı geldiğinde içimizden “ama ben bunu hak etmedim, Allah’ın bana bu yaptığı yanlıştır“ diyorsak, yani feryadımız içimizdense yine bu ayetin muhatabıyız demektir.
Ayet-i kerimede Allah; “Sizin hayır bildiklerinizde şer, şer bildiklerinizde hayır olabilir. Siz bilmezsiniz, Allah bilir”6 buyurur. Allah bir nimeti ikram ettiğinde zaten bu hayır olduğu için ona şükrediyoruz. Bir musibet geldiğinde ise o musibetin hayrı da mutlaka o şerrin içindedir. O şerrin içinde mutlaka bir hayır vardır. Hiçbir şer tamamen şer değildir. Arkasında ve onunla beraber bir hayır vardır. Acaba hayırdaki hayır mı büyüktür, yoksa şerdeki hayır mı büyüktür, hangisi daha büyüktür? -Hakikatte, şer görünendeki hayır daha büyüktür.
Ama biri Allah’ı, imtihanı anlamamışsa hayrı ve şerri kendine göre anlayıp bu ikisinde de kendine göre hüküm verir ve “bu şerdir bu da hayırdır” der. Hayır, onun nefsinin kabul ettiği ve sevdiği şey olur; ama şerde peşin bir fayda görmüyor, yani o hayır manevi ise onu görmüyor ve kabul de etmiyordur.
Mesela Allah, sana bir musibet, sıkıntı verince, bunun karşılığında neyi kazanıyorsun, Allah senin neyi kazanmanı murat ediyor?
Allah, ayeti kerimede; “Allah sabredenlerle beraberdir”7 buyurmuştur. İşte sabrettiğin için Allah’ın beraberliğini kazandın. “Allah sabredenleri sever”8 buyurdu. O sabrın karşılığında; “bu Allah’tandır, rabbim beni böyle imtihana tabi tutmuş, onun bir muradı vardır ve mutlaka bu hayırdır” deyip sabrettiğinde Allah seni sevdiği kulları arasına katar. O sabrın karşılığında Allah’ın sevgisini kazanmış olursun.
Kâinatta ve hayatta Allah’ın sevgisinden daha kıymetli, daha değerli, daha güzel bir şey yoktur.
Allah’ın sevgisini neyin karşılığında kazanırsın? -Musibete sabretmenin karşılığında kazanırsın. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurmuştu: “Mü’minin haline şaşılır. Allah nimeti verdiğinde şükreder kazanır. Musibet verdiğinde de sabreder kazanır. Hayatının her anında kazanır.”9 Böyle bir mü’minin hayatı ibadet olur. Nimet gelince şükreder, musibet gelince sabreder. Zaten bunu böyle yapmazsa Allah’a tek taraftan kulluk yapmış olur.
Bir de ne buyurdu Resulullah (s.a.v) Efendimiz; ”imanın yarısı sabır, yarısı da şükürdür.”10 Bizim anladığımız kadarıyla şükretmek kolaydır. Yani; “ya rabbi çok şükür” demek kolaydır ama aslında nimetin şükrü, nimetin cinsiyle yapılmalıdır. Yoksa “ya rabbi şükür,” demek şükür değildir. Bir de kul şükrediyor; ama sabretmeye gelince isyan edip feryat ediyorsa o zaman imanının yarısı gitti demektir.
Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını, neden öğrenmemiz gerekir?
İmanımızın yarısını kaybetmemek için. Yaratılış sebebimiz; Allah’ı bilmek, Allah’ı tanımak, Esmau’l Husna’yı öğrenmek ve talim etmektir. Talim etmek ise onu üzerimizde göstermek ve ahlaka dönüştürmektir. Eğer Allah’ın isimleri birinin üzerinde tecelli etmiş ve görünüyorsa işte o, Hz. insan olmuştur. O, Allah’a yeryüzünde halife olmuştur. Yoksa hayatın gayesini anlamamış demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefatından sonra Hz. Ayşe annemize sahabeler; “bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatır mısınız? Diye sorduklarında Hz. Ayşe annemiz; “o da herkes gibi bir insandı ama Allah’ın bütün güzel isimleri, Esmau’l Husna’sı, kemal derecesinde üzerinde tecelli etmişti” buyurur.
Ve iz kâle rabbuke lil melâiketi innî câilun fîl ardi halîfeten, kâlû e tec’alu fîhâ men yufsidu fîhâ ve yesfikud dimâe, ve nahnu nusebbihu bi hamdike ve nukaddisu lek, kâle innî a’lemu mâ lâ tâ’lemûn:11 “Hani, rabbin meleklere; ‘ben yeryüzünde bir halife yaratacağım’ demişti. Onlar; ‘orada bozgunculuk yapacak, kan dökecek birini mi yaratacaksın? Oysa biz sana hamd ederek daima seni tesbih ve takdis ediyoruz’ demişler, Allah da ‘ben sizin bilmediğinizi bilirim’ demişti.”
Melekler bunu neden söyledi?
Daha Hz. Âdem yaratılmamış, daha ona ruh nefhedilmemişti. Allah meleklere kelamda bulununca kelamla birlikte yeryüzünü de, halifeyi de, insanı da gösterdi. Onların yeryüzünde nasıl fesat çıkarıp kan döktüklerini melekler gördüler. Allah hepsini birden gösterdi onlara. Evet, Allah’ın kelamı böyledir. Bu yüzden melekler; “yeryüzünde fesat çıkaracak birini mi yaratacaksın” dediler.
Allah, insanın halife olmaya neden layık olduğunu, meleklerin ve cinlerin secde etmesine neden layık olduğunu da beyan etmiştir. Ve alleme ademel esmâe kullehâ: “Allah bütün isimleri Âdem’e talim ettirdi.” Bu isimler nelerdir? -Bunlar; Esmau’l Husna’dır. “Allah’ın Rahman ismi, Rauf ismi, Rahim ismi, Kerim ismi, Âlim ismi, Afuvv ismi, Ğafur ismi, Tevvab ismi…” Esmau’l Husna’nın hepsi Âdem’de tecelli etti.
Bu isimler meleklerde var mıdır? -Elbette ki yoktur.
İnsandan başka hiçbir mahlûkatta Allah’ın bütün isimleri yoktur. Bütün isimler deyince; yani o 99 Esmau’l Husna yoktur. Bu isimler bir tek insanda vardır. Bir tek insan böyle bir vasfa sahiptir.
Mesela; zahiri olarak melekler yemezler, içmezler. Bu durumda Allah’ın Rezzak ismini tanıyamazlar. Günah işlemezler; Allah’ın Afuvv ismini, Ğafur ismini, Ğaffar ismini, Tevvab ismini hiçbir zaman anlayamazlar, tanıyamazlar. Tanıyabilmeleri için günah işlemeleri gerekir. Günah işleyecek, tövbe edecek ve Allah affedip mağfiret edecek. Böylelikle kişi, Allah’ın o ismini kendi üzerinde tanıyacaktır.
Evet; Allah, Âdem’e bütün isimleri talim ettirdi. Summe aradahum alel melâiketi: “Sonra Allah onları meleklere arz etti.” Neyi arz etti, Allah’ın arz ettiği neydi? -Âlimlerimiz, “Allah’ın bütün isimleri” dediler, “bütün eşyayı gösterdi ya da eşyaların bir kısmını gösterdi,” dediler. Her biri kendilerine göre bir tefsirde bulundu. Fe kâle enbiûnî bi esmâi hâulâi in kuntum sadikîn:12 “Eğer siz doğru söylediğinizi düşünüyorsanız (ve gerçekten bu insan halife olmaya layık değilse) şunların isimlerini, bana söyleyin, bana haber verin.” Fe kâle enbiûnî bi esmâi hâulâi: “Şunların ismini bana söyleyin.”
Şunlar derken Allah neyi kastetti?
Summe aredehum alel melâiketi. Allah’ın bu arz ettikleri canlıydı, canlı varlıktı. Nerden anlıyoruz bunu? Summe aradahum kelamından. Eğer cansız varlık olsaydı, o kelime ‘Summe aradaha‘ olurdu. Canlı olarak neyi arz etmiş? -Allah canlı olarak Âdem’deki isimlerini arz etti. Allah’ın tecelli ettiği isimleri, Âdem’in üzerinden canlı olarak meleklere arz etti. “Bunu söyleyin, eğer bunların ne olduğunu biliyorsanız bunların isimlerini söyleyin” dedi.
Buna karşılık melekler ne cevap verdi? Kâlû subhâneke lâ ilme lenâ illâ mâ allemtenâ: “Dediler ki: Sen subhansın ya rabbi! Seni noksan sıfatlardan tenzih ederiz.” Ne demek bu? -Bir an için sanki melekler, Hz. Âdem (insan) Allah’a halifeliğe layık değilmiş gibi, o halifeliği hak etmemiş gibi bir düşüncede bulundular. “Biz daha layığız” diye bir fikir görünüyor burada. “Sen yanlış yapmaktan, yanlış irade etmekten münezzehsin” dediler. Yanlışlarını hemen anladılar. “Ya rabbi! Senin bize öğrettiğinden başka bizim bir bildiğimiz yoktur” dediler. “Sen bize neyi öğretmişsen biz sadece onu biliyoruz. Sen bize hangi isminle tecelli etmişsen, hangi isimler bizde varsa biz sadece onu biliyoruz. Bizim bundan başka bir bilgimiz, bir ilmimiz yoktur” dediler. “Âdem’i tanıyamadık, anlayamadık. Kendi üzerimizden anlamaya çalıştık, anlamadık. Evet, sen eksik yapmaktan, yanlış yapmaktan münezzehsin, sen subhansın.” İnneke entel alîmul hakîm:13 “Muhakkak ki âlim ve hâkim olan sensin, (her şeyi bilen sensin, her işinde hikmet sahibi olan sensin)” dediler.
Kâle yâ ademu: Allah, bu sefer Âdem’e “ya Âdem!” diye hitap etti. Enbi’hum bi esmâihim: “Bunların isimlerini onlara haber ver” dedi. Senin üzerinden tecelli eden bu isimler nedir, onlara haber ver. Fe lemmâ enbeehum bi esmâihim: “Ne zaman ki Hz. Âdem o isimleri onlara haber verdi.” Kâle elem ekul lekum: Allah buyurdu ki: “Ben size demedim mi (ben size söylemedim mi)?” İnnî a’lemu gaybes semâvâti vel ardı: “Göklerin ve yerin gaybını bilen benim demedim mi?” Ve a’lemu mâ tubdûne: “Sizin açıkladığınız şeyleri de bilirim.” Ve mâ kuntum tektumûn:14 “Sizin gizlediğiniz şeyleri de bilirim demedim mi?”
Ve iz kulnâ lil melâiketiscudû li ademe: “İşte o zaman biz meleklere Âdem’e secde edin” dedik. Fe secedû illâ iblis: “(Melekler Âdem için hemen secde ettiler.) İblis hariç, iblis secde etmedi.” Ebâ vestekbere: “İblis secde etmemek için direndi ve kibirlendi (kibirlendi, kibrinde direndi).” Ve kâne minel kâfirîn:15 “Ve kâfirlerden oldu.”
Evet, nasıl ki melekler Hz. Âdem’i bilmedi, anlamadıysa cinler ve diğer mahlûkat da anlamadı; ama ne zaman ki Allah onlara Âdem’i gösterdi, İblis hariç hepsi ona secde etti. Bunun da bir sebebi vardır. Allah burda bize neyi öğretiyor? -İblis gibi yapmamayı, insanın kıymet ve değerini bilmeyi bize öğretiyor.
Biz kıymetimizi nasıl bileceğiz ve nasıl meleklerin secde ettiği varlık olacağız?
Allah’ın isimleriyle; yani El Esmau’l Husna ile… Allah, “En güzel isimler Allah’ındır”16 buyurdu. En güzel isimler demek yeterli değildir. Genel olarak kelime böyle kullanıldığı için ben de öyle kullandım; ama izah ederken bunu böyle söyleyemiyoruz. Ne dememiz lazım? -En güzel isimler değil tek güzel isimler dememiz gerekiyor.
Allah, rahman ve rahimdir. İnsan da rahman ve rahim olur mu? -Olacak, olmazsa olmaz. Peki, ne kadar?
Aklımızın alacağı şekilde anlarsak; sonsuz bir deryadan bir damla misali. Allah’ın rahmeti sonsuz bir deryaysa kulun ki bir damladır; ama Allah’ın rahmeti kulun rahmetine benzemez.
Allah’ın rahmeti bizatihi onda mevcuttur, Allah bizatihi rahmandır. Rahmete muhtaç kul olsa da olmasa da Allah rahmandır; ama kulun merhamet edebilmesi için birinin merhamete layık olması lazım, ona vicdanının sızlaması, sonra o vicdanın onu harekete geçirmesi lazım, en sonunda da gereği olan fiil lazım; lakin varlık olsa da olmasa da El Esmau’l Husna Allah’ta bizatihi mevcuttur. Kulda ise Allah onu yarattıktan sonra kuluna o ismiyle tecelli eder. O kul da o tecelliyi kabul ederse, gönlünü o tecelliye açarsa nasibi kadar, alabildiği kadar ya da almak istediği kadar Allah ona verir. Onun için ikisi arasında kıyas kabul edilmeyecek kadar fark vardır.
Allâhu lâ ilâhe illâ hüve: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” İlah bir tek odur. Lehul esmâul husnâ:17 “Esmau’l Husna onundur.” Tek güzel isimler onundur. O isimler, Esmau’l Husna, bütünüyle Allah’a aittir. Kul; duası kadar, çabası, gayreti kadar Allah’ın o isimlerinden nasibini alır. Bu isimler kulda dengede olmayabilir. Dengede olması mümkün olmayacak kadar zordur. İstisnalar kaideyi bozmaz. Hz. Ayşe annemizin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlattığı gibi; “Allah’ın bütün isimleri onda kâmildi.”
Evet; insan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ne kadar örnek aldıysa, onun haline, ahlakına ne kadar büründüyse Allah’ın Esmau’l Husna’sı onda o kadar tecelli etmiş demektir.
Ayete geri dönecek olursak; “Allah’tan başka ilah yoktur” dedi. Yani; “Allah’tan başka hiç kimsede, hiçbir varlıkta Allah’ın hiçbir ismi bütünüyle tecelli etmez” dedi. “Böyle bir şey düşünülemez” dedi. Peki insan, Allah’ın esmasını üzerinde ne kadar gösterebilir, o isim onda ne kadar tecelli edebilir? -Kendi gönlünün büyüklüğü kadar. Allah kula bir hayat yolu çizmiştir, bir takdir yapmıştır onun için. O, hayatını yaşarken karşılaştığı nasıl bir olay olursa olsun Allah’ın ismi üzerinde tecelli edip eğer ona göre muamele ediyorsa kendisi kadar o isim onda tecelli etmiştir. Gönlünün büyüklüğü kadar, imkânı kadar yani.
Yine Esmau’l Husna’yla ilgili; Kulid’ullâhe: “De ki: Allah’a dua edin” Evid’ur rahmân: “Ya da Rahman’a dua edin.” Eyyen mâ ted’û: “(İster Allah diye dua edin ister Rahman diye dua edin) Hangisiyle dua ederseniz edin.” Fe lehul esmâul husnâ: “El Esmau’l Husna onundur.” Yani o tek güzel isimler, en güzel isimler onundur. Ve lâ techer bi salâtike: “Namazında sesini çok yükseltme.” Ve lâ tuhâfit bihâ: “O okuyuşunu çok da alçaltma.” Yani yavaş sesle de okuma. Vebtegi beyne zâlike sebîlâ:18 “İkisi arasında bir yol tut.”
El Esmau’l Husna’yla ilgili ayetleri okuyoruz; çünkü Allah’ın isimlerini Allah’tan öğrenmemiz gerekiyor. Öyle kendimize göre isim vermemiz ya da birilerinin verdiği ismi kabul etmemiz yahut da bu dilde, Allah’a bu isim koyulmuş deyip kabullenmemiz yanlıştır. Kürtçe’de “Xêdé” denildiği gibi, bu yanlıştır.
Mesela; biz çocuğumuza bir isim koymuşuz, başka biri bizim çocuğumuzu başka bir isimle çağırırsa biz bunu kabul eder miyiz? -Etmeyiz. Allah nasıl kabul etsin! Allah başka bir isimle zikredildiğinde, anıldığında, dua edildiğinde nasıl kabul etsin! Ya da biz Allah’a kendi kendimize nasıl isim verebiliriz! Bizim kendi çocuğumuz olsa bile sormadan kendi kendimize ismi bu olsun diyor muyuz? -Demiyoruz. Ne yapıyoruz? -Hanıma ismi ne olsun diye soruyoruz. Kendi kararımızla kendi çocuğumuza isim koyamıyoruz. Bizi yaratan Allah’a nasıl isim koyabiliriz, Allah bunu nasıl kabul eder!
Ve lillâhil esmâul husnâ: “Esmau’l Husna (Allah’a aittir) Allah içindir.” Fed’uhu bihâ: “(Allah’a o isimlerle) dua edin,” o isimlerle Allah’ı davet edin. Ve zerûllezîne yulhıdûne fî esmâihi: “Allah’ın isimlerinde aşırı gidenleri, (haddini aşanları, onun zatına yakışmayacak şekilde ona isim takanları bırakın) onlardan uzak durun” dedi Allah. Se yuczevne mâ kânû ya’melûn:19 “Allah, onları yaptıklarından dolayı cezalandıracak” dedi.
Evet, Allah’ın isimlerinde haddini aşmak, Allah’ın isimlerinde yanlışa düşmek... Allah, “onları bırakın” dedi. “Onları terk edin, onlardan uzak durun” dedi. Yani biri Allah’ı bilmiyor, tanımıyorsa, esmasıyla bilmiyor tanımıyorsa, Allah’ı kendine göre anladığını düşünüyor, Allah’a isim koyuyor, Allah’ın ismini farklı yorumluyorsa “onları bırakın” dedi. “Allah, onlara yaptıklarının cezasını verecek” dedi. Ama eğer biri Allah’ı, isimleriyle Esmau’l Husna’sıyla tanıdıysa, anladıysa, o isimlerle amel ettiyse Allah’ın o güzel isimleri onda imana, ahlaka dönüşüp o, Allah’ın isimleriyle, Allah’ın sıfatlarıyla sıfatlandıysa bu durumda ne olur?
Ve mimmen halâknâ ummetun: “Sizin içinizden yarattığımız bir ümmet de var.” Nasıldır onlar? Yehdûne bil hakkı: “Onlar hakka hidayet ederler.” Tabi olarak Allah’ın ismi onda tecelli edince hakka hidayet eder. Ve bihî ya’dilûn:20 “Ve Allah’ın o isimleriyle dengede durur, dengeye davet, adalete davet ederler.”
Vellezîne kezzebû bi âyâtinâ: “Ayetlerimizi yalanlayan kimseleri de” Se nestedricuhum min haysu lâ ya’lemûn:21 “Onları da bilmedikleri, anlamadıkları yerden yavaş yavaş tedrici olarak helak olmaya yaklaştırırız.”
Huvallâhul hâlikul bâriûl musavviru lehul esmâul husnâ: “Allah odur ki o halıktır; yaratandır. O, El Bari’dir; yoktan var eden, yoktan yaratandır. O, El Müsavir’dir; yarattığı her şeye suret veren, şekil verendir. “En güzel isimler onundur.” Yaratan, yoktan var eden ve her şeye şekil veren odur ve en güzel isimler, Esmau’l Husna, onundur. Demek ki Allah’ın bütün tecellisi esmasıylaymış.
Bütün varlık, Allah’ın isimlerinin, sıfatlarının tecellisidir, bütün varlık. Yusebbihu lehu mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde ne varsa hepsi rabbini tesbih eder.” Ve huvel azîzul hakîm:22 “Allah aziz ve hâkimdir.” Bütün kuvvet ve şeref Allah’a aittir. Bütün işleri hikmetledir, işlerinin bir hikmeti vardır. Allah her neyi yapıyorsa o işte mutlaka bir muradı vardır, dedi.
Hep beraber Allah’ın esmasını Kur’an’a göre anlayacağız. Bu yüzden esma listesini yeniden yapıyoruz. Allah’ın isim olarak kullanmadığı sadece fiil olarak geçen isimleri vardır. Fiiller hiçbir zaman isim olmaz; yani Allah, fiilini isim olarak zatına izafe etmemiş, “ben böyleyim” dememişse o isim olmaz. Onun için Kur’an-ı Kerim’deki isimleri hep beraber anlamaya çalışacağız. Kur’an’da olmayan ya da bir kısmı fiil olarak mevcut olan Esmau’l Husna rivayetlerinde 26 tane isim farklıdır. Ayrıca listede, Kur’an’da hiç geçmeyen isimler de vardır. Evet, onları çıkarıyoruz ve düzeltiyoruz; çünkü Esmau’l Husna Kur’an’ın bildirdiğidir. Ve biz bu tefekkürü de Kur’an’ın nüzul sırasını gözeterek yapacağız inşallah. Allah Kur’an’da; “Hiç, bilenlerle bilmeyenler bir olur mu,”23 “Allah’tan layıkıyla ancak âlim kulları haşyet duyar,”24 buyurmuştur. Demek ki âlim kimdir diye sorulsa; Allah’tan en çok haşyet duyan, diye cevap verilmesi lazımdır. Allah’a göre cevap budur. Âlim; en çok bilen, en çok okuyan, en çok ezberi olan ve Kur’an’a hafız olan değildir.
Âlim; Allah’tan en çok haşyet duyan kimsedir. İsterse okuma yazması olmasın. Bu nedenle en önemli bilgi, en önemli ilim Allah’ı bilmek, Allah’ı tanımaktır. Allah’ı tanıyabilmek için de onu esmasından, isimlerinden tanımak lazım. Bu yüzden Allah’a iman ederken onu tanıyabilmek için mutlaka Esmau’l Husna’yı bilmek ve teker teker öğrenmek gerekir.
Evet, en önemli bilgi, kulun ilk öğrenmesi gereken bilgi; Allah’ı bilmek, tanımaktır. Yani rabbini Esmau’l Husna’dan tanımaktır. Bu hem en önemli hem de en güzel bilgidir. Kul, rabbini bildikçe, tanıdıkça, anladıkça rabbinin güzelliğiyle güzel olur, Esmau’l Husna’yla güzel olur. İnsan için başka bir güzellik de yoktur.
Zahiri olarak güzel deriz, çirkin deriz; ama bir de Allah ile güzel olmak vardır. Ya da Allah’tan mahrum kalarak çirkin olmak vardır. En güzel olanlar; Allah’a en yakın olanlar, Allah’ın sıfatlarına bürünmüş olanlardır yani peygamberlerdir. Bu yüzden Allah, peygamberlerini överken kendi ismiyle övüp; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “rauf ve rahim,”25 Hz. Nuh (a.s.) için şükreden bir kul “şekur,” 26 Hz. İbrahim (a.s) için de “halim bir kul” der.27
Bütün peygamberlerde Allah’ın bir ismi, Esmau’l Husna’dan bir isim böyle en önde durur. Allah onun üzerinden kendini, kendi ismini, kendi güzelliğini över. Allah ile güzel olmak demek bu demektir.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ; “Sizin Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır”28 buyurdu. En sevgili olmak, ahlakça en güzel olmak, Allah’ın isimlerinin en güzel şekilde insan üzerinde tecelli etmesi demektir. “Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet; gündüz oruçlu sevabı alır”29 buyurdu.
Biri Allah’a yakın mı olmak istiyor? -Bu durumda Allah’ın isimlerini üzerinde göstermesi lazım. Allah’ın kendisini sevmesini mi istiyor, neyle sevgisine yakın olacak? -Esmasıyla, isimleriyle. Biri, Allah’a vasıl olmak mı istiyor, huzura kabul edilsin mi istiyor? Neyle olacak bu? -Allah’a yaklaştıkça. Yakın olmak için de esmanın, Esmau’l Husna’nın kendisinin üzerinde tecelli etmesi gerekiyor. Biri Hz. insan olmak mı istiyor? -Evet yine Esma’yla olacak bu.
Ama önce kişinin Esmau’l Husna’yı öğrenmesi lazım. Onun, Esmau’l Husna’nın bilgisini alması lazım. Önce Allah’ın ismini öğrenecek sonra o isim üzerinde tefekkür edecek. O, onun gönlüne açılacak ve o, Allah’ın o ismiyle Allah’ı sevecek. O isim sonra onun gönlünde tecelli edecek ve amele dönüşecek.
Yani Allah’ın Rahim ismini önce anlayacak, isim Allah’tan nasıl tecelli ediyor, kendi üzerinde nasıl tecelli ediyor onu anlayacak. Sonra Allah’ın Rahim ismini sevecek, sonra o onda ahlaka dönüşecek, insanlara rahmetle muamele edecek. Ne oldu o? -Allah’ın Rahim ismini almış oldu. Allah o kuluna nazar ederken, bakarken neyi görecek? -Önce en öndeki ismi neyse onu görecek. Kendi güzelliğini, kendi esmasını onun üzerinde görüp onu sevecek; çünkü Allah’ın onun üzerinde sevdiği, onun topraktan olan bedeni değil, onun üzerinde tecelli eden kendi ismidir.
Allah, başka bir varlığı sevmekten münezzehtir. Allah, kulunun üzerinden kendini sever. Kul da Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, onu temsil eder.
Kulun, Allah’ı temsil edebilmesi için Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli etmesi lazım. Yani o güzel isimlerin onda olması lazım. Allah onu, Âdem’i, yaratırken esmasını vermişti ya… Bütün kullarına bu şekilde o isimlerini vermiştir. Bütün isimleri, her bir kula Allah talim ettirmiştir ve kulun üzerinde bu isimler mevcuttur.
Kula düşen nedir?
İsmi açığa çıkarmaktır. Evet, fıtratını Kur’an ile buluşturup o esmayı, kendi fıtratındaki esmayı, açığa çıkarmak; yani onun fıtratı Kur’an ile buluşmadan, Esmau’l Husna’yla buluşmadan açığa çıkmaz.
Mesela bir çocuk merhamet eder. Kim öğretmiş ona? -Ona, bunu Allah öğretmiştir. Alleme ademel esmâe kullehâ;30 Âdem demek, “her bir insan” demektir. Âdem’e; yani her bir insana, bütün isimleri Allah talim etmiş, onda mevcuttur; ama insan büyürken çevresindekiler onu örter, kapatır veya örtmez.
Mesela; insanın üzerinden olan Rahim isminin tecellisini çevresindekiler nasıl örter?
“Kendini düşün, kendi hesabını yap, kimse kimseye bir şeyini vermez, sen işini bilmiyorsun, sen yanlış yapıyorsun, oyuncaklarını kimseye verme” dediğinde o tecelliyi, tecellinin önünü kapatır. Böylelikle insanlar, ona başka bir şey öğretmeye başlar, rahim olmanın tersine başka bir şey öğretirler. Bir de çocuklar duyduklarına değil gördüklerine, anladığına inanır, ona göre hal, tavır alır. Anası, babası hangi haldeyse o da yüzde doksan öyledir. İstisnalar kaideyi bozmaz. Kimisi direniyor, güçlüdür, direndiği için onlara uymaz. Onlarınkini kabul etmeyebilir, yanlışını kabul etmeyebilir ama genel olarak kabul eder, yani çevresine uyar. Ana baba, çocuğuna rehber olur, mürşit olur. Onlara peygamberini örnek olarak göstermez, kendini örnek gösterir. “Benim gibi yap” deyip ona peygamberlik yapmaya çalışır. Eğer bu, Allah’ın emrine aykırıysa kendi evladına peygamberlik yanında bir de ilahlık yapmak sonucunu doğurur.
“Ben Allah’ı kabul ediyorum” demek yetmiyor. Allah’ın kendini tanıttığı gibi tanımak gerekiyor. Allah’ı tanımaya çalışırken her bir insan kendine göre mutlaka bir şeyler düşünür.
Allah’ı düşünürken, anlamaya çalışırken iki tane yol vardır; bu yollardan birine tenzih, diğerine teşbih denir.
Tenzih demek; ”Allah’ı anlamak mümkün değildir. Kul kim, Allah’ı anlamak kim! Onu nerde anlayacağız, nasıl anlayacağız! Hiçbir şekilde onu anlamak, onu düşünmek, anlamayı düşünmek mümkün değildir” diyenler olmuştur. Bu mutlak tenzihtir, bu yanlıştır.
Teşbih demek; bir şeyi, benzetmek demektir. Âlimlerin bir kısmı; “Evet Allah’ı bilebiliriz, Allah’ı tanıyabiliriz” demiştir. Nerden anlayabiliriz, nasıl anlayabiliriz? Diye sorulduğunda ise bu konuda farklı farklı yollar ortaya çıkmıştır; Bir kısmı, “işte dünyaya bakıp, göklere bakıp, yıldızlara bakıp, sanata bakıp sanatkârı anlayabiliriz, Allah’ı öyle tanırız” demiştir ki bu sıratı müstakime benzemektedir.
Bunun biraz aşırısı vardır; İşte “bütün varlık Allah’tır” diyenler çıkmıştır. Allah her şeyde tecelli etmiştir. Varlığı, Allah’a izafe edip, teşbih edip, bilmeden, farkında olmadan o teşbihte mutlak teşbih yapınca, tenzih çizgisini geçince de küfre düşmüşlerdir.
Mesela ne demişlerdir?
Söylemeye dilim varmıyor, söylerken zorlanıyorum. “Her şey Allah’tır” demişlerdir. Böyle diyenler çıkmıştır. Bunu söyleyenler öyle sıradan insanlar değil, böyle koca koca âlimlerdir. Yani cahil insanlar değil. Yolunun tarikat olduğunu, tasavvuf olduğunu söyleyenlerdir. Evet, bu da büyük bir yanlıştır.
Onun için kardeşlerimizin unutmaması gereken bir şey vardır; mutlak tenzih, mutlak teşbih ikisi de yanlıştır. Tam ortada durmak gerekir. Tam dengede, sıratı müstakimde durmak gerekir. “Hiçbir şekilde Allah’ı tanıyamayız” demek yanlıştır. “Allah’ı bütünüyle tanırız” demek de yine yanlıştır. Kimsenin gücü buna yetmez. Yaratılmış bir mahlûkun, kulun, Allah’ı tümüyle bilmeye, tanımaya gücü yetmez.
İnsan, Allah’ı ne kadar tanıyabilir?
Allah’ın, kendisinde esmasıyla tecelli ettiği kadar tanır. “Allah rahman ve rahimdir” dedik. İnsan bunu nerden tanıyacak? -Eğer dışardan tanımak isterse; bir hayvanın, yavrusuna merhamet edişinden Allah’ın merhametini görüp “ben buradan anladım” diyebilir. ”Bunun üzerinden anladım, bir parça rahmeti gördüm, anladım” der. Bu, kulun dışarıdan tanımasıdır.
Bir de kulun kendi üzerinden bunu anlaması gerekir.
Kul, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğu için Allah o ismiyle ona tecelli etmiştir. Kendindeki rahmete bakacak, sonsuz bir deryadan bir damla rahmet. Kul böyle yapınca Allah’ın rahmetini bütünüyle anlamış olur mu, tanımış olur mu? Haşa! Böyle bir tanıma söz konusu değildir; ama kendine, kendindeki rahmete göre tanımış olur.
Ancak başka bir tanıma şekli daha vardır. O nedir?
Kul; Allah’a bütünüyle dönüp, Allah’a bütünüyle teslim olup, bütünüyle muhsin olursa yani yukarda anlatılan iman, İslam ve ihsanı kendinde bütünüyle gerçekleştirip, eğer dini bütünüyle yaşarsa, Allah ona bir perdeyi aralar. Mesela; Rahman isminden veya Rahim isminden bir perdeyi aralarsa evet, kul oradan Allah’ın o ismini Allah’ın dilediği kadarıyla tanıyabilir. Allah’ın dilediği kadarıyla...
Yine de o kul; “ben Allah’ın bu ismini bütünüyle anladım” diyemez, gücü buna yetmez. Çünkü Allah bir kulun aklına sığmaktan münezzehtir ama onun gönlüne tecelli ederse, kul o ismin nuruna bürünürse tecelli ettiği kadarıyla kul onu anlar, onu tanır ve haddini bilir. Kul, o isme âlim olunca Allah’tan haşyet duyar, Allah’a karşı edepli olur.
Mesela bir örnek vereyim;
“Allah semi’dir, basirdir.”31 Kul da semi’ ve basirdir. Yani Allah’ın kendisine vermesiyle kul da görüyor ve işitiyor; ama Allah’ın görmesi, işitmesi kulun görmesine, işitmesine benzemez, böyle bir kıyas kabul edilmez. Böyle bir benzetme bile olmaz. Allah bizatihi görür. Zamandan, mekândan münezzeh olarak görür; ama kul zamanla, mekânla sınırlıdır. Kul; gözüne, beynine, ortamdaki ışığa ve bu işin beynine aksetmesine göre görür. Allah’ın görmesi kulun görmesine benzer mi, böyle bir benzetme olur mu? -Olmaz; ama kul, kendindeki o görme ne kadarsa ona göre anlayabilir, hesap edebilir. Bunun ötesini de Allah’ın kendini tanıtmasına, o ismi ona öğretmesine göre bilir, tanır.
Allah görünce nasıl görür? -Allah her şeyi her şeyle görür. Allah her şeyi her şeyle bilir. Her şeyi her şeyle de işitir. Bu, kulun aklının anlamayacağı bir şeydir.
Diyelim ki; Allah bir kula Semi’ isminin nuruyla tecelli etse, o ismi ona tanıtsa ne olur?
O kul, yerde gökte ne kadar varlık varsa hepsinin sesini bir anda işitir. Atomun dönüş sesi de buna dâhildir. O atom çekirdeğinin etrafında dönen moleküllerin dönüşünün sesi de buna dâhildir. Hepsinin tesbihini bir anda işitir. Hani buyurdu ya; “yerde, gökte ne varsa hepsi rabbini hamd ile tesbih eder.”32 Kul, hepsinin hamdini, tesbihini ve duasını bir anda işitir. Okyanusun dibindeki her balık tek tek Allah’tan nasıl rızık istiyor, nasıl dua ediyor her birini birbirine karıştırmadan tek tek işitir. Bir kul bunu işitmiştir; ama Allah ona ismini tanıtmak için o ismiyle tecelli etmiş, kul da bu yüzden işitmiştir. O anda öyle bir perdeyi açmış ve ona aralamıştır. Görmesi de öyledir. O zaman kul, Allah’ın nasıl işitip nasıl gördüğünü anlar.
Kul, Allah’ın esmasını bütünüyle anlar mı?
Haşa! Bütünüyle anlamaz. Sadece bu kâinat üzerinden anlar. Kendi üzerinden anlamış olur. Yine de “ben anladım” diyemez. Onun için Allah’a karşı edepli olmak, saygılı olmak lazım. “Rabbimiz subhandır” demek lazım. Bizim aklımıza, hayalimize sığmaktan münezzehtir. Senin aklın, hayalin bir şeyi aldıysa senin aklın, hayalin onu kapladı demektir. Bu; senin aklın, hayalin ondan daha büyüktür manasına gelir. Böyle düşünmek küfürdür, böyle düşünmek şirktir.
Biri “ben Allah’ı anladım” dediyse o küfre girer. Bu; “benim aklım ondan daha büyüktür” manasına gelir; ama şöyle diyebilir; “kendi üzerimden rabbimin bana tecelli ettiği kadarıyla onu anladım” derse doğru olur. Bu, küfür olmaz.
Rabbimizin bize tecelli ettiği kadarıyla hep beraber onu anlamaya çalışacağız inşallah. Bu bir başlangıçtı, başlangıç yaptık. Bu başlangıç bir dahaki sefere devam eder, inşallah bu başlangıcı tamamlamaya çalışırız.
Rabbimizi Esmau’l Husna’sıyla hep beraber anlamaya, tanımaya çalışacağız. O isimler, bizde tecelli etmiş mi etmemiş mi, etmişse ne kadar tecelli etmiş, bizde ne kadar imana, ahlaka, amele dönüşmüş hep beraber ona bakacağız. Nasıl tecelli eder, etmesi gerekir, hep beraber bunu öğrenip yaşamaya çalışacağız inşallah!
Allah’a iman Allah’ın Esmau’l Husna’sıyla mümkündür. Onun için dersimiz Esmau’l Husna’dır; yani Allah’a imandır. Allah’a iman; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan ve Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayatı yaşamaktır.
Allah, bizi gerçek manada kendisine iman edenlerden eylesin. Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan Allah’a âbd olmaya çalışanlardan eylesin. Allah bizi muhsinlerden eylesin. Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayatı yaşayanlardan eylesin. Hayatını yaşarken her anda Allah’ın hesabını yaparak, onun rızasını, sevgisini gözeterek yaşayanlardan eylesin. Allah, bizi kendisine zulmedenlerden eylemesin. Kendi kendine kibirlenip şeytana uyanlardan, şeytana arkadaş olanlardan eylemesin. “Ben biliyorum” deyip, büyüklenip kibirlenenlerden eylemesin.
Allah hepinizden razı olsun.
