71.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya ve rabbimizin muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini öğrenmeye çalışıyorduk.
Rabbimizi efâlinden tanıdıkça, El Esmâu’l Husnâ’sını, Allah’ın o isimleriyle bize nasıl tecelli ettiğini, nasıl muamele ettiğini anlamış oluruz.
Elbette ki kulun; Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak Allah’ın isimleriyle isimlenmesi ve o isimlerle fiillerini yerine getirmesi gerekir. Öyle ki Allah’a yeryüzünde halife olabilsin.
Geçen sohbetimizde Allah’ın seleğe “çekip çıkardı, soydu, çekip aldı” fiiliyle âhede “ahit aldı” fiilini, ardından heteme “bitirdi, sona erdirdi, damgaladı, mühürledi” fiilini son olarak da emere “ömür verdi, yaşattı” fiilini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise erâde “irade etti, diledi” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah irade eder, diler, ister. Aynı şekilde kul da irade eder, ister; çünkü Allah ona irade vermiş ve tercih etme, dileme hakkı vermiştir.
Allah her neyi yaratmışsa onu önce dilemiş sonra yaratmıştır. Allah her bir insanı da tek tek her zerresiyle dilemiş, irade etmiş sonra yaratmıştır; yani Allah önce sevmiş, sevdiğini yaratmak için de yaratmayı dilemiş, daha sonra ise onu terkip edip yaratmıştır.
İnnemâ emruhû izâ erâde şey’en en yekûle lehu kun fe yekûn:674 “Bir şeyi(n olmasını) dilediği zaman onun emri ona sadece ‘ol’ demektir. O da hemen oluverir.”
Kulun, rabbini anlayabilmesi, tanıyabilmesi için Allah’ın kendisi için neyi irade ettiğini anlaması gerekir. Allah onu irade etmiş, yaratmıştır. Her bir kul “rabbim beni yaratmayı diledi” demeli ve rabbinin huzurunda bunu böyle anlamalıdır.
Peki, Allah dilerken nasıl dilemiştir?
Önce yaratacağı kulunu sevmiş sonra onu yaratmayı dilemiş, irade etmiş ve yaratmıştır.
Peki, kul da irade eder mi?
Elbette ki eder. Etmesi de gerekir. Kul öncelikle Allah’ın kendisi için irade ettiğini irade etmeli, kendisi için dilediğini dilemelidir ki kul olmuş, rabbinden yüz çevirmemiş, rabbinden ayrılmamış ve karşılaştığı her olayda “Allah’a göre, beni yaratan rabbime göre” demiş olsun. Yoksa “bence, bana göre” demiş olur.
Allah, kulunu; kendisine veli olsun, iman etsin, yakın olsun, kendisini sevsin, tesbih etsin, hamd etsin, şükretsin, tevhid etsin, tekbir etsin, zikretsin, unutmasın, kendisine dua etsin ve kendisiyle konuşsun diye yaratmıştır. Kul, Allah’ın kendisi için dilediğini dilediğinde Allah’ın muradı üzerinde gerçekleşmiş olur. Eğer kul, Allah’ın kendisi için dilediğini dilemezse bu durumda Allah’tan yüz çevirmiş, şeytanın kendisi için dilediğini dilemiş olur.
Allah bizim velimizdir, dostumuzdur, mevlamızdır, bize rahmetiyle muamele eden rahman ve rahim olan, bizi seven, vedud olan rabbimizdir. Onun bizim için dilediği hayırdır, gerisi ise şerdir, kayıptır, zarardır, ziyandır.
Evet, kulun her halükârda “rabbim benim için neyi takdir etmiş, neyi irade etmiş, neyi dilemiş, benden nasıl yapmamı, nasıl konuşmamı, nasıl düşünmemi istiyor” deyip rabbine, rabbinin kendisi için irade ettiğine, dilediğine bakması gerekir.
Allah bizi imana, onu sevmeye, onun için sevmeye, bütün varlık üzerindeki tecellisini, bütün varlığın onu hamd ile tesbih ettiğini görmeye, buna şahid olmaya, bütün varlıkla beraber ona hamd etmeye, onu övmeye, sevmeye davet eder. Şeytan da bizi cehenneme davet eder. O bizim, bizi cehenneme, küfre, şirke, nifaka, riyaya, hasede, günaha, kine, nefrete davet eden düşmanımızdır.
Kul bu arada, kendi iradesini kullanır, tercihini yapar. Allah, kuluna irade vermiş, tercih etme hakkı vermiştir. Bunun için de mutlaka iki şıkkın olması gerekir. Öyle ki insan bu iki şıktan birini tercih edebilsin. Bu şıklardan biri kulun, rabbinin kendisi için irade ettiğini irade etmesi, ikinci şık da şeytanın, kendisini cehenneme sürükleyen, düşmanının kendisi için dilediğini, irade ettiğini seçmesidir.
Bu yüzden kul ya Allah’a ya şeytana âbd olur, kul olur. Ya rabbini dinler, rabbine itaat eder, ya da şeytanı, şeytanın verdiği vesveseyi dinler, şeytanın peşinden gider ve şeytana kul olur, âbd olur. Allah ısrarla, tekrar tekrar “ey Âdemoğulları! Ben size şeytana âbd olmayın; çünkü o sizin apaçık düşmanınızdır, diye sizden ahid almamış mıydım.”675 “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! şeytanın adımlarına tabi olmayın! Kim şeytanın adımlarına tabi olursa bilsin ki o, hayâsızlığı ve çirkin işleri emreder”676 buyurmuştur. Çünkü Allah, insana bir tercih etme, irade etme hakkı vermiştir ve ondan tercihini Allah’tan yana yapıp şeytana uymamasını ister.
Hayrı yaratan Allah’tır. Şerre, Allah’tan yüz çevirmeye davet eden ise iblistir, şeytandır. Rabbimize dönüp ona itaat edince hayırda olur, kendi irademizi hayırdan, Allah’tan yana kullanırız. Allah’tan yüz çevirince ise geriye şerden, küfürden, cehennemden, kaybetmekten başka bir şey kalmaz.
İnsan, rabbinden yüz çevirdiği, rabbini dinlemediği, rabbinin kendisi için irade ettiğini tercih etmediği, irade etmediği için karanlığa, zulme, zulümata boğulur, dolayısıyla kaybeder.
Her bir kul, iman edince El Esmâ’ul Husnâ’nın, bütün güzelliğin Allah’a ait olduğunu anlar. En güzel isimler Allah’ındır677 ve Allah o isimlerle tecelli eder, muamelede bulunur. Allah’ın güzel olmayan bir ismi olmaz! Aynı şekilde şer olan, zarar olan, zulüm olan bir işi olmaz! Haşa! Kul, Allah’tan, Allah’ın güzelliğinden yüz çevirince karanlığa, küfre, şirke boğulur ve zalimlerden, kendine zulmedenlerden olur.
Bununla beraber El Esmâ’ul Husnâ nasıl Allah’a aitse El Efâlu’l Husnâ da yine Allah’a aittir; çünkü Allah’ın efâli isimlerinden tecelli eder. Mesela; Allah rahman ve rahimdir, varlığa da rahmetle muamele eder. İşte, Rahmân ve Rahîm, Allah’ın ismidir, varlığa rahmetle muamele etmesi ise Allah’ın bu isimlerinin tecellisi, efâli ve fiilidir.
Her bir kulun, rabbini kendi üzerinden, kendisine yapılan muameleden tanıması gerekir ki rabbini tanımış ve rabbinin yakınlığını, El Esmâ’ul Husnâ’sını tatmış olsun. Allah kulunu şehadet etmeye, şahid olmaya davet ediyor. Allah’tan başka ilâh olmadığına davet ediyor, kendisiyle beraber şahid olmaya davet ediyor. Şehidallâhu ennehû lâ ilâhe illâ huv:678 “Allah şahiddir ki kesinlikle ondan başka ilâh yoktur.” Aynı şekilde kulun da Allah’tan başka ilâh olmadığına, mülkün malikinin, melikinin olmadığına, başka rezzak olmadığına, her anda her şeyi yaratanın o olduğuna, yarattığını yok edip yeni bir yaratılışla yaratanın, Hallâk olanın Allah olduğuna, her ne olursa olsun rabbinin her anda bir şe’ende, bir işte olduğuna, fââl olduğuna şahid olması gerekir.
Evet, Allah irade eder, kulun da irade etmesini ister. Kul şehadet edince rabbinin kendisi için neyi irade ettiğini anlar, buna iman eder ve o da Allah’ın kendisi için irade ettiğini irade eder.
Rabbimiz her birimiz için cenneti, veliliği, kendisine veli olmayı, dost olmayı, kendisini sevmeyi, onun için sevmeyi irade etmiştir. Bununla beraber her anda gönlümüze vahyeden, tecelli eden, kendine davet eden, muradı üzerimizde gerçekleşsin diye muameleyi yapan odur. Hâl böyleyken her bir kulun acaba rabbinin kendisi için irade ettiğini irade ediyor mu, etmiyor mu, Allah’ın kendisi için sevdiğini o da seviyor mu, sevmiyor mu, rabbi onu seviyor, peki acaba o, rabbini seviyor mu, sevmiyor mu diye kendine bakması gerekir. Allah’ın bütün efâlleri, fiilleri aşktan, muhabbetten tecelli eder, dolayısıyla Allah, kulunu sevdiği için ona muamele eder.
Evet, Allah irade eder, kul da irade eder. Her bir kul birbirini doğru bildiğine, hak bildiğine davet ederken irade eder. Yani birbirine “benim irade ettiğim gibi irade et, dile, iste. Ben senin için neyi istiyorsam sen de onu iste” der.
Allah’a iman edenler ne der?
Onlar da “rabbim benim için neyi istemişse ben onu istiyorum. Benim onu istemem, onu dilemem, irade etmem, tercih etmem gerekir” der. Allah kulu için neyi irade etmişse bütün peygamberler de onu irade eder, diler, ister. Bu yüzden insanları Allah’a, Allah’ın kendileri için istediğine, irade ettiğine, dilediğine davet ederler. Aynı şekilde Kıyamete kadar gelen bütün peygamber vârisleri de böyledir. Onlar da sadece Allah’ın, kulları için irade ettiğini irade edip ister ve herkesi Allah’ın, kulları için irade ettiğine davet ederler. Allah’ın irade ettiği gibi kulun da irade etmesini, iradesini kullanmasını isterler; ama bir sürü mantığıyla “haydi böyle yapın” demezler. “Rabbin senden ne istiyorsa onu yap” der ve herkesi özel olarak rabbinin kendisi için irade ettiğine davet eder sonra da genel olarak “haydi, hep beraber Allah’a kul olalım” der ve insanları Allah’a öyle davet ederler.
Peki, kul iradesini Allah’a teslim etmezse ne olur?
İradesini Allah’a teslim etmek demek; Allah’ın kendisi için irade ettiğini, dilediğini dilemek ve rabbinin davetine icabet etmek demektir. Şeytan da kendisi için tam ters taraftan irade eder. Kul, Allah’ın kendisi için dilediğini dilemeyince şeytanın kendisi için dilediğini dilemiş olur. Böylelikle ister farkında olsun, ister olmasın şeytanla beraber karanlığa, zulümata, cehenneme doğru yol alır. Kul, Allah’ın kendisi için irade ettiğini irade edince Allah onun gönlüne, aklına, iradesine tecelli eder ve kul öyle bir hâl alır ki Allah’ın kendisi için dilediğini diler. Bu sadece bir dileme değildir. Kul her neyi diliyorsa fiili de, düşüncesi de, fikri de, sevgisi de ona göre olur.
Bu yüzden kulun vuslat yolculuğunda yapması gereken ilk işi, ilk fenası; iradenin fenası, iradenin bekasıdır. Kul “ben Allah’a teslim oldum” deyince iradesini Allah’a teslim eder. O teslim olunca da bu iradenin fenası olur. Kul, Allah’ın kendisi için tercih ettiğini tercih edip Allah da kulunun iradesine tecelli edince bu defa da iradenin bekası olur. Kul artık kendi dilemesiyle değil Allah’ın kendisi için dilediğini dilemekle, fena ve beka bulur, yolu yürür, rabbine gider.
İrade Allah’a teslim olmadan kul asla bir adım bile atamaz; yani kul “bence, bana göre bu hayırdır, bu güzeldir, bu yanlıştır” dediği sürece rabbiyle arasında benlik perdesi vardır ve bu benlik perdesi onun iradesini perdelemiştir, nefsi ona hükmediyor ve o hâlâ Allah’ın hükmünü kabul edememiş demektir. İradesini Allah’a teslim edince gerisi peş peşe gelir.
İradesini Allah’a teslim etmiş, Allah’ın kendisi için irade ettiğini, dilediğini isteyen bir kulun olaylar, meseleler, imtihanlar karşısında nasıl bir hâli, tavrı vardır?
Hayatı yaşarken her ne olursa olsun “rabbim benden ne istiyor, nasıl yapmamı istiyor” der, öyle düşünür, öyle konuşur, öyle hareket eder. Asla “bence, bana göre” ya da “falancalara göre” demez, diyemez; çünkü iradesini Allah’a teslim etmiş, rabbinin kendisi için irade ettiğini tercih etmiş ve “ben yokum, rabbim var” demiştir.
Kul elbette ki yolu yürürken, yolculuğu yaparken rabbinin kendisinden ne istediğini tam olarak bilemediğinden, rabbini kâmil manada tanıyamadığından dolayı rabbini bilen, rabbini tanıyan, rabbinin kulu için neyi irade ettiğini bilen biriyle beraber olması ve onunla beraber iradesini rabbine teslim etmesi gerekir. Zaten Mürşid-i kâmil de peygamberler de bunun içindir. Bütün sahabeler iradelerini Allah’ın resulüne tercih etmiştir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “Allah ve resulü bir işe hükmettiği zaman, mü’min olan bir erkek ve mü’min olan bir kadın için o işte kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur.” 679 Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde mü’minlere fikir beyan etmek yaraşmaz, buyurmuştur; yani mü’min, Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde o hükmün dışında başka bir şeyi irade edemez, dileyemez; çünkü mü’mindir.
Bütün sahabeler iradelerini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bu şekilde teslim etti mi, bir beşer olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kendileri için istediğini istediler mi? -Evet istediler. Biri de onun gibi birine teslim olunca, iradesini onun iradesiyle bir yapıp “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neyi söylemişse o söz benim de söylediğimdir, o benden neyi istiyorsa benim istediğim de odur” dediyse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iradesini teslim etmiş olur.
Bu, peygamberler döneminde de, onlardan sonra kıyamete kadar peygamber vârisleri için de böyledir. Peygamber vârisleriyle beraber olanlar iradelerini onunla bir ederler.
Peki, peygamber vârisi irade ediyor mu?
Elbette ki ediyor; ama sadece Allah’ın iradesiyle irade ediyor; yani Allah’ın kendisi için irade ettiğini irade ediyor, diliyor. Yol, yolculuk bundan ibarettir. Gerisi sonra gelir. Kul “ben irademi Allah’ın iradesine, benim için tercih ettiğine teslim ettim” demeden asla bir adım bile atamaz, yolda yürüyemez, rabbine yürüyemez; çünkü daha nefsini, iradesini, tercihini Allah’a teslim edememiş, hâlâ Allah’ın karşısında, rabbi karşısında “ben, bence, bana göre” diyor ve tercih yapabiliyordur.
Kulun, Allah’tan bağımsız bir şekilde yaptığı her tercih şirktir, küfürdür. Bu yüzden kul “rabbim ne der, rabbim benim için neyi irade etmiş, neyi dilemiş” demediği her anda küfürde, şirktedir. Kulun, Allah’tan bağımsız olarak dilediği her ne varsa Allah ile arasında perde olur. Bu perdeleri aralayabilmek için de iradesini Allah’a teslim etmesi gerekir.
Bir kul, kendisini yaratan rabbine iradesini teslim edemiyor, Allah’ın kendisi için tercih ettiğini tercih edemiyorsa Allah onu imtihanlara tabi tutarken “şöyle de olabilirdi, böyle de olabilirdi, keşke şöyle olsaydı, böyle olmasaydı” diyebiliyor ve Allah’a karşı bu cesareti gösterebiliyorsa ona nasıl kul denebilir! Ona kul denmez.
Kulun bir beşer olarak bir şeyleri istemesi ayrı, bir şeyi kaybetmesi ayrı şeydir; yani bir şeye sevinmesi, üzülmesi ayrı şey, rabbine itiraz etmesi, rabbinin huzurunda fikir beyan etmesi ayrı şeydir. Kulun hayatı yaşarken mutlaka “evet ya rabbi! Ben böyle istiyorum; ama sen benim için madem böyle takdir etmişsin o zaman bu ağır da olsa, acı da olsa, zor da olsa doğru olan senin benim için tercih ettiğin, irade ettiğin, dilediğindir. Bu yüzden ben senin benim için yaptığın tercih karşısında fikir beyan etmem; çünkü sen benim rabbimsin, beni yaratan rabbimsin. Elbette ki beni benden daha iyi bilen, nasıl kazanacağımı en güzel bilensin. Ben hiçbir şey bilmiyorum. Bir beşer olarak arzularım, isteklerim olur, bir şeyin olmasını veya olmamasını isterim; ama senin benim için istediğin haktır, hayırdır, aşktır, muhabbettir, güzelliktir, sana yakınlıktır, benim için şeref senin benim için istediğindir” demesi gerekir.
Allah âyet-i kerimede “(ey insanlar!) andolsun ki size içinde zikriniz (şeref ve şanınız) bulunan bir kitâb (olan Kur’ân’ı) indirdik”680 buyurur. Şerefimiz Kur’ân’dır. Allah her bir âyette bizim için neyi dilediğini ve neyi dilemediğini beyan etmiştir. Allah bize neyi “yapın” dediyse bizim için onu dilemiş, neyi de “yapmayın” dediyse onu yapmamamız için tercih yapmış, dilemiştir.
Kul, iradesini Allah’ın iradesine teslim etmedikçe Müslüman olmaz. Kul, İslam’ın dairesine girer ve imtihanlara tabi tutulurken, hayatı yaşarken kulluğunu ya teslim olmuş olarak yapar ve her an teslimiyeti, Allah’a yakınlığı artar. Her an rabbini öğrendikçe, anladıkça, tanıdıkça bütün varlığı âyet olarak okudukça iradesini rabbine teslim eder, rabbinin nazarıyla nazar eder ve “rabbimin muradı üzerimde gerçekleşsin” diye onun irade ettiği gibi irade eder ya da “ben, bence, bana göre, falancalara göre” der. Kul, “falancalara göre” dedi mi o falancalar kim olursa olsun hiç fark etmez, Allah’tan yüz çevirdi mi yüzünü şeytana dönmüş olur.
Evet, Allah diler, kul da diler. Allah, kuluna bir irade verip dileme, tercih etme hakkı vermiştir. Allah kulunu seviyor ve istiyor. Bu yüzden kulunu kendine, cennete koşmaya, kazanmaya, kendisine yeryüzünde halife olmaya, ayna olmaya, güzel yapmaya, güzel olmaya davet ediyor. Aynı şekilde insanları birbirine kardeş olmaya, yardım etmeye, infak etmeye, sadaka vermeye, zekât vermeye, birbirine hidâyet olmaya, birbirine cennet olmaya davet ediyor. Kul da kendi tercihini kendisi yapar, ya Allah’ın davetine, kendisi için irade ettiğine, tercih ettiğine icabet eder ya da şeytanın davetine icabet eder.
Yaratılmış bir kul kendisini yaratan rabbinin huzurunda fikir beyan ediyor, “bence, bana göre” diyorsa iblisin durumuna düşmüştür. Bununla ilgili bir kelime bile söylemiş olsa o anda iblisin durumuna düşmüştür; çünkü Allah “Âdem’e secde edin” deyince bütün melekler secde etmiş, yalnız iblis secde etmemiş,681 “onu çamurdan, beni ateşten yaratmışsın, onun için ben ondan hayırlıyım”682 deyip fikir beyan etmiş ve Allah’ın emri karşısında, kendisi için irade ettiğinin dışında bir tercih yapmıştır. Bu yüzden Allah’ın kendisi için tercih ettiğini, irade ettiğini tercih etmemiş, irade etmemiş, onu istememiş, dolayısıyla kibirlenmiştir. Allah şeytanın bu hâlini beyan derken “(iblis) kibirlendi (kibrinde direndi)”683 buyurmuştur; çünkü Allah ona “neden secde etmedin” diye bir daha imkân vermişti. İblis de secde etmediği için özür beyan edebilir “ya rabbi! Düştüm, hata yaptım” diyebilirdi; fakat “ben ondan daha hayırlıyım” dedi.
Evet, herkesin “acaba gerçekten Allah’ın kendisi için irade ettiğini irade ediyor muyum yoksa bence, bana göre mi, diyorum” diye kendine bakması gerekir.
Örnek olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber olanlar ve bütün peygamberler Allah’ın kendisi için dilediğini, irade ettiğini irade etmiş, bunun için de hayatını ortaya koymuş, canını vermiştir. İman edenler, Allah’ın kendileri için irade ettiğinin mutlak hayır olduğundan emindirler. Bununla beraber Allah’ın kendileri için irade etmediğinin de şer olduğunu, ziyan olduğunu, kaybediş olduğunu, karanlığa gömülmek olduğunu bilirler. Allah’ın, kulu için irade etmediği şeyler her ne olursa olsun iman eden için sadece ateştir, pişmanlıktır, onu sadece alçaltır, aşağı indirir. Allah’ın, kendisi için dilediğiyse onun için kıymettir, değerdir, şereftir, izzettir, aşktır, muhabbettir, Allah’a yakınlıktır, dostluktur. “Onlara gözlerin görmediği, kulakların işitmediği, kalplerin fehmetmediği nimetler vardır”684 buyrulduğu gibi onlara hayal edemedikleri nimetler vardır. Böyle bir kıymet, değer, şeref, böyle bir nimet, ikram vardır.
Allah âyet-i kerimelerde “akletmez misiniz (düşünmez misiniz) tefekkür etmez misiniz, ne de az düşünüyorsunuz”685 buyurur. Nasıl olur da bir kul, Allah’ın kendisi için irade ettiğini irade etmez, “ben daha iyi biliyorum” ya da “başkaları daha iyi biliyor” diyebilir. Veya nasıl “falancalar böyle düşündüler, taşındılar, buna karar verdiler, bu hüküm, bu hayat tarzı daha doğrudur, şöyle yapmak daha doğrudur” diyebilir!
Allah’ın irade ettiğini bir inkâr etmek, bir de yalanlamak vardır. “Evet, Allah böyle dilemiş; ama işte bu zamanda şöyle yapmak lazım, şöyle olmazsa olmaz” demek Allah’ın irade ettiğini yalanlamaktır ve yalanlamakla inkâr etmek aynı şeydir. Kul, iradesini Allah’a teslim etmeden, ona fena, beka tecelli etmeden; yani kul aklını, iradesini, tercihini rabbine, rabbinin iradesine teslim edip fena bulmadan şirkten, küfürden kurtulmuş olmaz.
Kul, iradesini Allah’a teslim edince ne olur?
Allah’ın iradesi onda tecelli eder. Bu farklı bir şeydir. Kul, rabbinin kendisinden ne istediğini, nasıl yapmasını istediğini, kendisi için ne dilediğini anlamaya çalışıp çırpınır ve bunun gereğini yapmaya çalışır. Bu, kulun duasıdır. Sonra Allah’ın iradesi onda tecelli eder. Öyle bir tecelli eder ki kul her ne olursa olsun Allah’ın kendisi için neyi dilediğini bilir ve Allah’ın dilediğinin saf rahmet olduğuna, hayr olduğuna, saf aşktan, muhabbetten tecelli ettiğine şahid olur, şehadet eder, bunu görür, Allah ona gösterir ve onu şahid kılar.
Bu, kâmil manada bir kuldur, “Allah” diyen kuldur. Zaten Allah’tan başka bir şey diyemez. Bu yüzden velilerle ilgili âyetler indiğinde sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya resullallah! Veliler nasıl tanınır, onları gördüğümüzde nasıl tanırız” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “onları gördüğünüzde Allah’ı hatırlarsınız”686 buyurur.
Neden Allah’ı hatırlatırlar?
Çünkü veliler Allah neyi buyurmuşsa, kendileri için neyi tercih etmiş, neye güzel demişse onu yaparlar, öyle düşünüp öyle konuşurlar, öyle hareket eder ve öyle olmaya davet ederler. Allah’ın hükmünü gönülleri hiçbir sıkıntı duymadan kabul eder.
Allah, kulun kendisi için ya da başkası için bir hüküm vermişse kul, rabbinin azameti karşısında ona nasıl itiraz edebilir, buna nasıl gücü yetebilir! Şayet gücü yetiyorsa onun imanı yok demektir.
Unutmamamız lazım ki taklidi iman, iman değildir. Tadılmayan iman, iman değildir. Eğer rabbinin azametini tatmıyor, bunu hissetmiyor, kalbin, gönlün ürpermiyor, tam tersine rabbine itiraz edebiliyor, “bence, bana göre” diyorsan ya da rabbinin takdiri karşısında feryad ediyorsan huzura nasıl gideceksin, huzura gideceğine nasıl iman etmişsin! Bugün gitmesen yarın gidersin veya öbür gün gidersin; ama her halükârda gideceksin. Bu yakındır, uzak değildir! Ya da sen rabbini nasıl tanıyorsun, nasıl ondan haşyet duyduğunu, onu sevdiğini söyleyebiliyor, nasıl ondan daha iyi bildiğini, onun senin için irade ettiğini, tercih ettiğini kabul etmeyip “benim tercihim böyledir” diyebiliyorsun!
Şeytan böyle bir şeyi bize vesvese olarak verdiğinde ne dememiz gerekir?
“Haşa! ben rabbimin benim için tercih ettiğini tercih ediyor, rabbimin benim için sevdiğini seviyorum. Ben onun ilmi karşısında hiçbir şey bilmiyor, bir şeyi bildiğimi iddia etmiyorum. Rabbim her ne yaparsa yapsın bana düşen; bir kul olarak rabbime boynumu bükmek, benim adıma hükmü sen ver, sen irade et. Senin iraden, senin benim için tercihin, irade ettiğin benim tercih ettiğimdir. Benim senin huzurunda bir iradem, bir tercihim olamaz, demektir.” Evet, bizim de böyle dememiz gerekir.
İnşallah biz de irademizi bu şekilde rabbimize teslim ederiz. Bütün bilgilerin, ilimlerin hepsi bunu anlayabilmek içindir. Bununla beraber rabbimizi tanıyabilmek, anlayabilmek, rabbimizin vahyini anlayıp bizim için neyi irade ettiğini, dilediğini, istediğini, sevdiğini bilip anlamak ve buna iman edip yaşamak içindir.
Elimizi açıp dua ettiğimizde de bir iradede bulunuruz.
Neyi irade ederiz?
Kendimiz için hayrı irade edip isteriz. Kendimiz için neyi hayır olarak biliyorsak onu irade eder ve rabbimizden onu isteriz; ama duamızın sonunda mutlaka söylememiz gereken bir şey vardır; o da “ya rabbi! Bu istediğim; dünyam, ahiretim için hayırlıysa bunu bana ikram et, değilse o zaman beni bu isteğimden koru, muhafaza et. Ben sana sığınıyorum. Beni benden daha iyi bilen, benim için neyin hayır, neyin şer olduğunu bilen, neyden fayda, neyden zarar göreceğimi bilen sensin. Ben senin kulunum, hafiz olan sensin. Eğer istediğim şey benim için hayır değilse, şerse beni ondan muhafaza et. Eğer benim için hayırsa bu durumda sen kerimsin, ikram et, sen vehhabsın, hibe et, sen rezzaksın beni rızıklandır” demektir. İşte, duayı böyle yapmamız gerekir. Yoksa “ben bunu istiyorum, bana bunu ver” demeyelim. Dua böyle olmaz. Hani Allah’ın iradesi, tercihi nerede!
Peki, duayı böyle yapıyor muyuz?
-Evet, yapıyoruz. Elimizi açıyor ve “bana bunu ver, şunu ver. Şuna şunu ver, buna bunu ver. Şuna şöyle yap, buna da böyle yap” diyoruz. Ee başka bir emrin var mı! Anlat, söyle söyle, biraz daha söyle! Yani böyle oluyor mu! Kul bu mudur, kulluk böyle midir! Rabbimizi böyle mi anladık, böyle mi tanıdık!
Evet, inşallah irademizi rabbimize teslim edeceğiz. Rabbimizin bizim için irade ettiği bizim irade ettiğimiz, tercih ettiğimiz olur. Hayatı yaşarken her nefeste, her anda o neyi irade etmişse, neyi diliyor, neyi seviyorsa biz de öyle yapacağız inşallah.
Şimdi de zelele “boyun eğdirdi” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
“Biz, o (hayvan)ları onlara boyun eğdirdik. Onlardan bir kısmına binerler, bir kısmını da yerler.”687
Peki, Allah sadece hayvanları mı emrimize amade kılmıştır?
Tabi ki Hayır! “O, göklerde ve yerde ne varsa hepsini kendi katından (bir lütuf olmak üzere) sizin hizmetinize vermiştir.”688 Bu yüzden her şey insana itaat hâlindedir. Mesela; herhangi bir ağacı kesince ağaç itiraz ediyor mu? -Hayır. Bir taşı kırınca itiraz ediyor mu? -Hayır. Suyu başka bir yere yönlendirince itiraz ediyor mu? -Hayır. Çünkü Allah onlara “kulumun emrinde ol” deyip kulları için onlara boyun eğdirmiştir.
Peki, rabbimiz buna karşılık bizden ne istiyor, bizim için ne irade ediyor? -Allah bize “her şeyi sana boyun eğdirdim, haydi, sen de bana boyun eğ” buyuruyor. Biz de ya onun huzurunda acziyetimizi, zayıflığımızı, hiçbir gücümüzün olmadığını anlar ve rabbimize boyun eğeriz ya da ona baş kaldırır, itiraz eder, kibirlenir, “bence, bana göre” deriz.
Neden ısrarla “ben, bence, bana göre” dememek gerekir, diyorum?
Çünkü kul ile Allah arasındaki perde bu benlik perdesidir, bencillik perdesidir ve bu perdeden mutlaka kurtulmamız lazım. Bunun için de Allah’ın muradını anlayalım ve Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşsin. Allah’ın bizim için tercih ettiğini, irade ettiğini anlayınca Allah’ın muradını anlarız. Çabamızı, gayretimizi sarf edince de Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşir.
İrademizi Allah’a teslim edince, başka bir deyişle Allah’ın iradesi bizde tecelli edince artık Allah’ın nazarıyla nazar eder ve anlarız. Elbette ki bunun için önce çabamızı, gayretimizi sarf ederiz sonrasında olan olur.
Peki, Allah’ın iradesi bir kulda tecelli edince o kul yine beşer midir?
Elbette ki herkes gibi bir beşerdir. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için kul innemâ ene beşerun mislukum:689 “(Resulüm!) De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim” buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zahiri olarak bir beşerdir; ama manevi olarak Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği varlıktır. Bu bütün kullar için böyledir. Kul, iradesini Allah’a teslim edince Allah da kuluna tecelli eder.
Allah, kullarına da boyun eğdirir. Kullarını bir musibete uğratır ve onlara boyun eğdirir. “Allah, de” der, “rabbine boynunu bük” der. Mesela; şu anda bu koronavirüsten dolayı Allah, kullarına boyun eğdirmiş mi? -Eğdirmiştir. İnsan istese de istemese de Allah ona boyun eğdirmiştir. Zaten insan boyun eğmek, kendini korumak, muhafaza etmek, rabbini hatırlamak, her an huzura davet edilebileceğini hissetmek zorundadır.
Evet, Allah insana boyun eğdirmiştir. Allah nasıl ki bütün varlığa insan için boyun eğdirmişse insana da kendisi için boyun eğdirir ve ona “hüküm benimdir, mülk benimdir, sen dünyanın sahibi değilsin, gözle göremediğin bir mikrop gelir ve seni helâk eder” der.
Elbette ki Allah yolunda olanlar için bu virüs bir nimettir, ikramdır, bir vuslattır; çünkü onlar rablerine giderler. Ters tarafa gidenler, Allah’tan yüz çevirenler için de bu virüs musibettir, beladır.
Bütün ümmet olarak, insanlık olarak imtihandayız. Bu yüzden birbirimize yardım etmemiz, destek olmamız gerekir. Öyle ki kaybetmeyelim, imtihanı, Allah’ın bizim için irade ettiğini görelim ve rabbimize dönelim, rabbimize boynumuzu bükelim. Çünkü rabbimiz bize “boynunu bük” diyor “secde et” diyor.
Zelele fiili bir de “ehil hâle getirdi, ehlilleştirdi” manasına gelir. İnsan ehlilleştirilince, ehil hâle getirilince kul olur, âbd olur; çünkü insan, Allah’ın kuludur. Allah kendisine kul olsun, boyun büksün, secde etsin, “işittik ve itaat ettik” desin ve gerekeni yapıp âbd olsun diye insanı yaratmıştır.
İmtihanları da böyle görmemiz gerekir. Bu yüzden ne diyoruz? -Bize düşen; tövbe etmek, istiğfar etmek, rabbimize dönmek ve şifayı rabbimizden istemektir. Aynı şekilde gerektiği gibi vesilelere sarılmaktır. Şifayı Allah’tan isterken her türlü vesileye de sarılmamız lazım; ama bütün vesilelerin önünde vesileyi yaratan rabbimizi görmemiz gerekir.
İnşallah ümmet olarak, insanlık olarak böyle yapıp böyle anlayacağız. Allah dilemeden hiçbir şey olmaz. Allah hastalığı dilemiş, vermiştir. Şifayı da dileyecek olan odur. Bu yüzden şifayı da Allah’tan istiyoruz.
Rabbimize dönüyor, boyun büküyor, tövbe, istiğfar ediyoruz. Böylece bu musibeti de yolculamış olacağız inşallah.
Bir de Allah’ın nekese “tersine çevirdi” fiili vardır. Şimdi de nekese fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
Ve men nuammirhu nunekkishu fîl halk:690 “Biz kime (uzun) ömür verirsek onu yaratılış itibariyle tersine çevirir (gücünü azaltır ve hafızasını zayıflatır)ız.” Onun yaratılışını tersine çeviririz, geri çeviririz, döndürürüz.
Nasıl?
Yaşlanan biri bilirken bilmez olur, güçlüyken güçsüz olur, ömrü uzayınca görmesi azalır, işitmesi azalır, gücü azalır, hatta öyle ki gücünü kaybeder ve yürüyemez olur. Allah tersine çevirir, mülk onundur.
Eğer Allah, insanın yaratılışını böyle tersine çeviriyorsa hayatı yaşarken de nice şeyleri tersine çevirir. Mesela; biri zenginken birden kaybedip fakir olabilir, sağlıklıyken hasta olabilir. Bir de toptan gelen tersine çevirme vardır. Şu anda bu hastalık karşısında aslında her şey tersine dönmüştür. İnsanın da uyanması ve bunu âyet olarak okuması, ibret alması gerekir. İnşallah biz de öyle yapacağız.
Her anda “rabbimiz bizden neyi istiyor, bizim için neyi irade etmiş, nasıl düşünmemizi, anlamamızı istiyor” deyip rabbimizle beraber olacak, onun yakınlığını tadacağız inşallah. İrademizi ona teslim edip asıl irade sahibinin Allah olduğuna şehadet edeceğiz.
İnşallah bu vesileyle Allah’ın vahyi karşısında, bizim için tercih ettiği hayır ve güzellik karşısında fikir beyan etmeyiz, nefsimizi, arzularımızı, isteklerimizi, düşüncelerimizi, fikirlerimizi ya da şeytanın verdiği vesveseyi, zannı Allah’a şirk koşmaz, “bence, bana göre, birilerine göre, şeytana göre” demeyiz.
Evet hep beraber Allah’ın erâde “irade etti, diledi” fiilini, zelele “boyun eğdirdi” fiilini son olarak da nekese “tersine çevirdi” fiilini âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.
Allah bizi rabbinin muamelesinde eksiklik görenlerden, onu zillet olarak, alçalmak olarak görenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi şeytandan gelen vesvesenin, şeytanın kendisi için dilediğinin zillet olduğunu, aşağılık, alçaklık olduğunu, cehennem olduğunu, rabbini kaybetmek olduğunu bilenlerden, buna iman edenlerden eylesin. Allah bizi “rabbim ne dediyse o doğrudur, o haktır, o güzeldir” deyip iradesini rabbine teslim eden ve “Allah’ın benim için tercih ettiği, irade ettiği şey karşısında fikir beyan etmem” diyen kullarından eylesin. Allah bizi Allah’ın kendisi için irade ettiği, tercih ettiği, yarattığı her imtihanın saf hayır olduğunu, rahmet olduğunu, rabbinden gelen bir nimet olduğunu, ikram olduğunu ve o imtihanın peşinden Zûl Celâli vel İkrâm olan rabbinin mutlaka cemaliyle tecelli edip bir ikramda bulunacağını bilenlerden eylesin. Allah bizi rabbinin celalinin arkasındaki nimetin; Allah’a yakınlık olduğuna, cennet olduğuna, kendisi için iman olduğuna ve şeref olduğuna iman edenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
