68.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı anlamaya, rabbimizin efâlinin, fiillerinin nasıl aşkla, muhabbetle, rahmetle tecelli ettiğine hep beraber şahit olmaya çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde ehsâ “saydı, hesap etti” fiilini öğrenmeye çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise radiye “razı oldu” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.
“Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’a razı oldum.”596 Allah, din olarak sadece İslam’dan, kulun Müslüman olmasından, Allah’a teslim olmasından razı olur. Bununla ilgili olarak Allah başka bir âyet-i kerimede “kim, İslâm’dan başka bir din (hayat tarzı yaşayıp) ararsa (bilsin ki o din) ondan asla kabul edilmeyecek ve o, âhirette hüsrana uğrayanlardan olacaktır”597 buyurmuştur.
Allah, kulundan razı olunca kulunun rızasına göre ona muamelede bulunur. Bu yüzden Allah’ın razı olduğu kula olan muamelesiyle razı olmadığı kuluna olan muamelesi farklıdır.
“(İmanda, amelde ve hayırda yarışıp) Öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle tabi olanlar var ya, Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) ondan razı olmuşlardır. (Allah) Onlara, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. İşte büyük kurtuluş (ve saadet) budur.”598
“(Resulüm!) Andolsun ki o ağacın altında sana biat ettikleri sırada Allah o mü’minlerden razı oldu. Onların kalplerinde olan (iman)ı bildi, bunun üzerine onlar(ın gönüllerin)e (huzur vermesi için) sekînet (nûrun)u indirdi.”599
“İman edip de hicret edenler, Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad edenler ve (muhacirleri) barındırıp (onlara) yardım edenler (ensâr) var ya, işte onlar hakiki mü’minlerdir. Onlar için (rableri katında büyük) bir mağfiret ve kerim (olan şerefli ve bitmez, tükenmez) bir rızık vardır.”600 Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad edenlerden Allah razı olmuştur.
“Semalarda nice melekler vardır ki onların şefâati Allah’ın dilediği ve razı olup izin verdikleri müstesna, hiç kimseye fayda vermez.”601 Demek ki melekler bir de Allah’ın razı olduğu kullarına yardım ediyormuş!
Aynı şey Kıyamet günü için geçerlidir. “O gün, Rahmân’ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefâati fayda vermez.”602
“O, gaybı bilendir; fakat gaybını hiç kimseye (bildirip) açmaz. Ancak resul(lerin)den razı olduğu kimseler müstesna.”603 Allah razı oldu mu muamelesi de ona göre farklı olur.
Bir de kulun razı olması ve olmaması gerekenler vardır. Allah her neyden razıysa kul da ondan razı olmalıdır. “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Size ne oluyor da, ‘Allah yolunda sefere çıkın’ denildiği zaman (olduğunuz) yere çakılıp kalıyorsunuz? (Yoksa siz, kendisinde aklınıza ve hayalinize gelmeyecek nimetlerin bulunduğu) Âhiretten (vazgeçip) dünya hayatına mı razı oluyorsunuz? Oysa dünya hayatının (geçici) menfaati âhirete göre pek azdır.”604 Allah, kullarından ahirete razı olmalarını, dünya hayatına ise razı olmamalarını istiyor.
Razı olmak; beğenmek, tercih etmek, sevmek ve onu kazanmak için çabasını, gayretini, hayatını sarf etmek demektir. Kul ahirete razı olursa ahiret için bunu yapar.
Allah, kullarının bir de kendisinden razı olmasını ister. Bununla ilgili olarak Allah, iman edip salih amel işleyenler, Allah’a ve resulüne itaat edenler, ebedi hayatı, cenneti kazananlar, gönlü cennet olanlar ve cennete gidenler için “Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) ondan razı olmuşlardır”605 buyurur.
Allah razı olur, kul da razı olur. Kul, Allah’tan razı olmazsa Allah da kulundan razı olmaz. Kul, Allah’tan ne kadar razıysa Allah da kulundan o kadar razıdır.
Allah’ın rızasını isteyip “rabbim benden razı olsun” diyenler acaba Allah’ın razı olduğu amelleri işlemeye ne kadar çalışıyor? Allah’ın dininden, İslam’dan ne kadar razıdır? Malıyla, canıyla Allah yolunda ne kadar cihad edip “Allah benden razı olsun” diyor? Ne kadar muhacir ya da ensar olup “rabbim benden razı olsun” diyor? Ne kadar müsabaka edip hayırda yarışıyor, güzel yapmaya, muhsin olmaya, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu yerine getirip takvâ sahibi olmaya çalışıyor? Allah’ın kendisine yaptığı her muameleden, tabi tuttuğu her imtihandan ne kadar razı oluyor? Yaşadığı imtihanlar hakkında “bu benim için mutlaka hayırdır, benim için Allah’ın rızasını kazanma imkânıdır” deyip imtihanın gereğini ne kadar yapmaya çalışıyor? Herkesin bunları tefekkür ederek kendine bakması lazım. Yoksa elini açıp “ya rabbi! Benden razı ol” demekle kimse Allah’ın rızasını kazanamaz, Allah kimseden bu şekilde razı olmaz.
Allah’ın rızasını istiyorsak onun razı olduğu dinine tabi olmamız, razı olduğu İslam’da olmamız; yani Allah’a teslim olmamız, hiçbir şekilde itiraz etmeyip “işittik ve teslim olduk, işittik ve itaat ettik” dememiz şarttır. Öyle ki rabbimizin rızasını isteyebilelim, onun rızasına layık olabilelim.
Allah her neyden razıysa onu zaten kitabında beyan etmiştir. İman ederken Allah’tan razı olmak gerekir. Allah’tan razı olmayanlar hiçbir zaman iman edemezler, iman etmiş olmazlar, Allah onların imanını kabul etmez ve imanlarından razı olmaz. Böyle olanlar kendilerini yaratan rablerinden razı olmamış, onun işini, takdirini, hükmünü, kendilerine din olarak gönderdiğini, vahyettiği âyetlerini, Kur’ân’ı beğenmemiştir, peygamberine tabi olmayı, onu kendisine örnek almayı, onun yürüdüğü yolda, sırât-ı mustakîmde yürümeyi kabul edememiş, bundan razı olmamıştır. Hâl böyleyken Allah onlardan nasıl razı olsun!
Bir de bunlar dışında bir kısım insanlar var ki onlar da dini anlamadan, dinde olduklarını, dindar olduklarını, İslam’ı anlamadan Müslüman olduklarını, imanı anlamadan mü’min olduklarını söylerler. Aynı şekilde Kur’ân’ı anlamadan Kur’ân’a iman ettiklerini söyleyip “Kur’ân benim kitabımdır” derler. Allah’ın resulüne tabi olmadan, onu örnek almadan “benim peygamberim Allah’ın gönderdiği Hz. Muhammed (s.a.v.)’dir” derler. Ancak iş Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmaya, onun yürüdüğü yolda, sırât-ı mustakîmde yürümeye, onun Allah’a iman ettiği gibi iman etmeye, teslim olduğu gibi teslim olmaya, hayatı onun yaşadığı gibi yaşamaya gelince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i kabul etmez, kendilerine başka yollar, başka örnekler ararlar; yani kendilerine başkalarını örnek alırlar.
Bu aynı zamanda gözü, gönlü, kulağı kapatıp “duymuyorum, görmüyorum, anlamıyorum, bu kadar anladım, bence böyledir” demektir. Böyle olanlar kendi iradeleri, tercihleriyle gözünü kör etmiş, kulağını sağır etmiş, kalbinden de gönlünden de kendini mahrum bırakmıştır.
Bu duruma düşmemek için her bir kulun “ben Allah’tan razı mıyım, değil miyim, razıysam ne kadar razıyım, hangi durumlarda Allah’tan razı oluyorum, hangi durumlarda razı olmuyorum” deyip kendine bakması gerekir. Allah âyet-i kerimede “insanlardan öylesi de vardır ki Allah’a kıyısından (köşesinden, sadece işine gelen şeyler yönünden) kulluk yapar. Eğer kendisine bir hayır dokunursa (gönlü) onunla mutmain olur. Şayet başına bir imtihan gelirse de yüzüstü (küfre geri) döner. O, dünya(sın)ı da âhireti(ni) de kaybetmiştir. İşte bu apaçık hüsranın ta kendisidir.”606
“Fakat insan, ne zaman rabbi kendisini imtihan edip böylece ona ikramda bulunsa ve ona nimet verse, ‘rabbim bana ikram etti’ der. Ne zaman da onu imtihan edip rızkını daraltsa, ‘rabbim (beni önemsemedi ve) bana ihanet etti’ der.”607 Yani “rabbim beni önemsemedi, beni ciddiye almadı” deyip rabbini hesaba çeker, onun hakkında su-i zanda bulunmaya başlar. Bunlar uçurumun kenarında kulluk yapanlardır. Tabi, sonunda uçurumdan aşağıya; yani cehennem çukuruna düşerler.
Allah başka bir âyet-i kerimede “bununla beraber onlar, gemiye bindikleri (sonra da şiddetli bir fırtınaya yakalandıkları) zaman dini yalnız Allah’a has kılarak (ihlâsla) ona (dua edip) yalvarırlar; fakat (Allah) onları karaya (çıkararak) kurtardığı vakit, bir de bakarsın ki onlar (Allah’a) şirk koşuyorlar”608 buyurur.
Nasıl şirk koşarlar?
Sıkıntıları giderildiğinde “Allah benim sıkıntımı giderdi” demez; “ben şöyle şöyle yaptım, şöyle akıllıydım, işi biliyordum, şöyle yaptım da bu sıkıntımı giderdim” derler veya “şunlar bana şöyle yardım etti de bu sıkıntımı giderdi” deyip Allah’tan yüz çevirir, sebeplere bakıp onları Allah’a şirk koşarlar.
İnsanın önce rabbine karşı ciddi olması gerekir. İmanında, Allah’ın rızasını istemede ciddi ve samimi olması gerekir. Bunun için de gözünü, gönlünü rabbinden ayırmaması, nerde ve kiminle beraber olursa olsun, her hâlükârda “rabbim bundan razı mıdır değil midir, şöyle yaparsam, şöyle konuşursam, şöyle düşünürsem, gönlümden şöyle bir şey geçerse acaba rabbim bundan razı olur mu” demesi gerekir. Allah âyet-i kerimelerde “muhakkak ki Allah, göğüslerin içinde (gizli) olanı (dahi en ince ayrıntısına kadar) bilendir.”609 “Şüphesiz ki ne yerde ne de gökte hiçbir şey Allah’a gizli kalmaz.”610 “(O gün) Her nefis, neyi (yapıp âhirete) gönderdiğini ve (yapmayıp) geride bıraktığını bil(ip anl)ar.”611 “O, göklerdeki ve yerdeki her şeyi bilir. Gizlediklerinizi de açığa vurduklarınızı da bilir. Allah, göğüslerin içinde (gizli) olanı (dahi en ince ayrıntısına kadar) bilendir”612 buyurmuştur. Kıyamet günü hem yaptıklarınızı hem yapmayıp geride bıraktıklarınızı bir de gönlünüzden geçirdiklerinizi önünüze koyar, size gösteririz, buyurdu Allah.
Bizim de şimdiden yaptıklarımızı da yapmayıp geride bıraktıklarımızı da gönlümüzden geçirdiklerimizi de kontrol edip Allah’ın vahyinin ölçüsüne vurmamız ve hepsi için “rabbim bundan razı mıdır, değil midir” dememiz gerekir.
Elbette ki kul beşer olarak eksik yapar, yanlış yapar, hatası olur, kusuru olur; ama hatanın, yanlışın, kusurun gönül itibariyle yapılmaması, yani kulun, rabbi hakkında su-i zanda bulunmaması ve rabbinden razı olması gerekir. Kul, rabbinden razı olmadığı bir gönül hâli içinde olursa rabbinden rıza bekleyemez. Kulun bilmesi gerekir ki rabbinden razı olmadığı her durum Allah’a itirazdır, onun işini, emrini, hükmünü, Allah’ın kendisi için seçtiğini, takdir ettiğini, razı olduğunu beğenmemektir.
“O, kullarının küfrüne razı olmaz. Yok eğer şükrederseniz, sizin için buna razı olur.”613 Kul; Allah’a, Allah’ın her emrine, takdirine, işine, hükmüne, kendisi için razı olduğu her şeye şükredince Allah da onun şükründen razı olur.
Din; hayat tarzı demektir. Kim hayatı nasıl yaşıyorsa, hangi gönül hâliyle, hangi amel ile yaşıyor, konuşuyor, düşünüyorsa yaşadığı bu hayat tarzı onun dinidir. Yoksa “ben falan dindeyim” demekle kimse o dinde olmaz. Kulun yaşadığı din, Allah’ın diniyse, kul, Allah’a teslim olmuşsa, din olarak Allah’ın kendisi için razı olduğu İslam’ı seçmiş ve İslam’a razı olmuşsa o zaman Allah’ın dininde olur, Allah’ın kendisi için razı olduğu dine razı olur, işte o zaman Allah’ın rızasını kazanma imkânı olur.
Peki, kul ne zaman Allah’ın rızasını kazanır?
Allah, onu imtihana tabi tuttuğunda ve o da bu imtihanın gereğini yerine getirdiğinde Allah’ın rızasını kazanmış, “Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allah’tan razı olmuştur” hitabına mazhar olur. Tabi, bunun için mutlaka bir manevi yolculuk, bir çaba, gayret gerekir.
Nefsin mertebeleri de böyledir. Nefis, raziye makamına ermeden kul bütünüyle Allah’tan razı olamaz. Nefis; rûhun üzerinde meydana getirdiğimiz perdedir. Bu nefis perdesi aradan kalkınca Allah’ın razı olduğu, Allah’tan razı olan, rabbine âşık olan rûh tecelli eder ve insan kendi hakikatine erer.
Kul, rıza makamında; yani raziye, merziye makamında kendi hakikatine erer, Allah’tan razı olur. Allah, merziye makamında bütünüyle kulundan razı olunca kul kemale, safiye mertebesine erer ve saf, Allah’ın nefhettiği rûh olur. Onun için bu mertebeye safiye, kâmile mertebesi denir.
Allah razı olur. Bunun için bir yolculuk yapmak gerekir, dedik. Peygamberlerle beraber olanlar bu yolculuğu onlarla birlikte yapıp en kötü nefis hâlinden; yani emmare hâlinden yola çıkmış, nefsini terbiye, tezkiye etmiştir. Elbette ki bu tezkiyeyi peygamberler yapmıştır. Aynı şekilde Kıyamet gününe kadar bu terbiyeyi peygamber vârisleri yapar.
Kul önce kabul edip anlar, iman eder, tercih eder, Allah’a, peygambere, peygamberin getirdiği İslam dinine iman eder. Bütün peygamberler Allah’ın peygamberi, nebileri, resulleridir, bütün kitaplar da Allah’ın kitabıdır, dolayısıyla bütün dinler İslam’dır.
Kul, Allah’a teslim olmakla yolculuğa başlar. Allah onu imtihanlara tabi tuttukça o da gereğini yapıp yol alır, yavaş yavaş bütün şiddetiyle kötülüğü emreden nefsinden kurtulmaya başlar. Kulun üzerinden bir perde aralanınca kendini, nefsini levmetmeye başlar. Bu perde manevi bir perdedir; yani küfrün, şirkin, nifakın perdesidir, “insanlar benim için şöyle desin” perdesidir. Kul kendini kınayınca; yani levmedince bu durumda levvame makamına gelmiş olur. Artık yanlış yaparken yanlış yaptığını bilir, yanlışını kabul eder ve yanlışını Allah’a mal etmez “ben yanlış yaptım, bir daha yapmayacağım” deyip tövbe, istiğfar ederek ağlar; ama sonra bir daha düşer ve yine kendini levmeder. Kulun yolculuğu böyle devam eder.
Kulun bu feryadı, pişmanlığı, üzüntüsü, rabbine yalvarıp yakarışı onu bir daha yukarı çıkarır ki çıktığı bu yer mülhime makamıdır, mülhime hâlidir. Kul mülhime makamında artık güzellikler yaşamaya, Allah’ın yakınlığını, sevgisini tatmaya başlar.
Kul yolu yürüdükçe Allah’ın rızası onun için tecelli eder. Yoksa rıza birden gelmez, yavaş yavaş gelir. Her şey böyledir. Kul manevi olarak nasıl yavaş yavaş yukarı çıkıyorsa Allah’ın rızası da sevgisi de yakınlığı da kul manevi olarak ilerledikçe, büyüdükçe tecelli eder. Böyle olunca kul kendisi için manevi hâller yaşamaya başlar. O artık ahireti dünyadan daha çok sever ve rabbi için her türlü fedakârlığı yapma gücünü kazanır. Bu çaba, gayreti, fedakarlığı da aşkla, muhabbetle yapar. Bununla beraber manevi olarak düşer, yine kalkar, yine kendini levmeder. Kul bu şekilde levvame ve mülhime makamı arasında gidip gelir, nihâyet mülhime hâlinde durur. Mülhime hâli kula makam olunca kul artık mülhime makamında olmuş olur.
Yalnız burda unutmamamız gereken bir husus vardır. Bütün bunların hepsi aynıdır; yani nefis bir tanedir. Rûhun üzerindeki perdeler aralandıkça, kul, rabbine yaklaştıkça kendi hakikatini tatmaya ve bu hâlleri almaya başlar.
Kul mülhime makamından sonra itminana erer. Kalbi, nefsi artık mutmain olmuştur. Kul itminan mertebesinde Allah ile, Allah’ın zikriyle, aşkıyla, muhabbetiyle, imanla mutmain olmuştur. Allah’ı zikredince, Allah ile olunca Allah’ın sevgisini, rızasını kazanır, bir iş yapınca mutmaindir. Rabbinden, rabbine olan sevgisinden, rabbini istemesinden emindir, rabbinin emrettiğini, sevdiğini, razı olduğunu yapmak isteyişinden kendi gönlünde emindir. Aynı şekilde Allah için çabasını, gayretini sarf ederken manevi gücünün nefsine galip gelişinden emindir, Allah’ın yapılmasını istediği her şey için “ben bunu yaparım” der ve yapar. Çünkü artık rûh galip gelmiştir, rûhun nûru, nefse aksetmiş, tecelli etmiş, hepsi nûrlanmıştır. O eski küfür hâli, şirk hâli, isyan hâli, Allah’a itiraz hâli, Allah hakkında su-i zanda bulunma hâli onda kalmamıştır; çünkü itminan bulmuştur. Kul her bir mertebeyi geçerken Allah’ın rızası onda bir daha tecelli eder.
İtminan mertebesinden sonra raziye makamı gelir. Kul raziye makamında artık Allah’tan razıdır ve bütün şiddetiyle rıza yolunda yürür, Allah da onu rızasıyla imtihana tabi tutar. Bu imtihanlar zor ve ağır imtihanlardır. Raziyedeki bir kul nasıl bir sıkıntı, nasıl bir imtihan yaşarsa yaşasın mutlaka “rabbim benden razı olsun” der ve yaşadığı hiçbir imtihanda rabbinden yüz çevirmez, başka tarafa dönmez. Bununla beraber Allah’ın sevdiği, razı olduğu bir kuldur. Allah arada bir ona ikramlarda bulunur. Mesela; kul bu manevi yolculukta zorlanınca Allah ona yakınlığını, sevgisini tattırır, gösterir, “kulum bak yanındayım, seninleyim, sen sadece yürü” der. Kul, rabbinin bu yakınlığını, kendisiyle beraber oluşunu manevi olarak tadar ve bu güçle, kuvvetle yola devam eder.
Tabi, kul arada bir şiddetli bir şekilde “acaba rabbim beni bıraktı mı, unuttu mu, ciddiye almadı mı, yoksa boşuna mı çalışıyor, çaba, gayret sarf ediyorum” diye düşünür. Allah da ona hemen bir muamelede bulunur ve ona “ben senin yanındayım, yürü kulum, geliyorsun, işi beceriyorsun” deyip bunu tattırır. Kul da bu güçle, kuvvetle yola devam eder. Yol aldıkça Allah’tan razı olur, Allah da ondan razı olur; çünkü imanını, Allah’ı istediğini ispatlamıştır. Her ne olursa olsun yaşadığı bütün imtihanlarda “seni seviyorum ya rabbi! Seni, senin sevgini, rızanı, yakınlığını, benden razı olmanı istiyorum ve ben senden razıyım” der. Rabbiyle arasına her ne girerse girsin hemen “vazgeçtim” deyip onu aradan çeker, gönül itibariyle ondan vazgeçer.
Kul artık onu seven rabbinin kendisini temizlediğini, büyüttüğünü, kendi hakikatine kavuşturmayı, aradaki perdelerin kalkmasını, manevi olarak kendisini yükseltmeyi, yüceltmeyi, Er Râfi’ ismiyle ref etmeyi dilediğini anlamıştır. Dolayısıyla bunu imanına, teslimiyetine, takvâsına, güzel yapışına, çalışmasına, çabasına, gayretine, feryadına karşılık Allah’ın verdiğini artık tadar, bilir.
Nasıl ki bir beşer olarak her bir peygamber en büyük imtihanlara tabi tutulmuş, sıkıntılarla karşı karşıya gelmişse vuslat yolcusu da onlara benzer, onlara yakın, denizden bir damla misali de olsa bu imtihanları yaşar. Allah, kulun gücüne göre ona imtihanlar verir ve onu kendine çeker.
Peki, Allah’ın bu imtihanları vermesinin hikmeti nedir?
Allah, kulunu nefsinden temizlemek ve onu kurtarmak için bu imtihanları verir. Kul bu aşamada artık bir şey yapmadığını anlamıştır. Aslında Allah ona “sen bir şey yapma, ben seni kendime çekerim. Sen sadece sesini etme, itiraz etme, sadece ‘rabbim Allah’tır’ de, ben seni buradan geçiririm” demiştir. Kulunu imtihanlara tabi tutan, imtihanlardan geçiren, kuluna kazandıran Allah’tır. Hangi imtihan olursa olsun kul bir de bakar ki Allah gerekeni yapmış ve kendisi bu imtihandan geçmiştir.
Allah, kulundan sadece imtihan esnasında rabbine teslim olup “sana itiraz etmiyorum, ben senin bana yaptığın her muameleden razıyım, ben senden razıyım” demesini istiyor. Allah’ın, kulundan istediği tek şey budur; çünkü kulun gönül itibariyle Allah’tan razı olması gerekir. Kul, Allah’tan razı olunca gerisini Allah yapar. Bu yüzden devamlı olarak söylüyoruz; kulunu kendine davet eden, kendisine çeken Allah’tır. Kula da düşen; kendini sadece rabbine bırakmak, ona teslim olmak, rabbine itiraz etmemek, rabbine güvenmek, ondan emin olmak, “bence, bana göre” dememek, bunun yerine “Allah’a göre” demek, “sen bilirsin ya rabbi! Sen böyle mi yapmamı seviyorsun, razı oluyorsun, o zaman ben de senin benim için razı olduğundan razıyım, benim için sevdiğini ben de seviyorum, benim sana olan duam senin benim için sevdiğin, razı olduğun, takdir ettiğindir” demektir. Bunları diyenler rıza yolunda yürür.
Yoksa itiraz etti mi, Allah’ın muamelesini beğenmedi mi; yani Allah’a “neden, niçin” dedi mi, “bunu istemiyorum, şöyle olmasın, Allah neden bana şöyle muamelede bulunuyor, niye şunu vermiyor, niye benden bunu alıyor” dediğinde aslında Allah’a “ben senden, senin yaptığından, senin ilâhlığından, senin bana rab oluşundan razı değilim. Senin benim için seçtiğin, razı olduğun İslam’a teslim olmaya razı değilim ve sana teslim olmuyorum” demiştir.
Bu durumda kula düşen nedir?
Nefsi bu şekilde itiraz edince anında nefsine dönüp “hemen başını secdeye koy, sen kime itiraz ediyorsun! Benden beni yaratan rabbime isyan etmemi, itiraz etmemi, ondan razı olmamamı mı istiyorsun, hemen başını secdeye koy” demektir.
Allah her kulu için sadece kulunun şükrüne, iman etmesine, teslim olmasına, kendisine karşı takvâ sahibi oluşuna, kulluğunu bilmesine ve kendisinden razı olmasına razıdır.
Mesela; baktığımızda genel olarak birbirimize “Allah razı olsun” deriz. Belki de “Allah razı olsun” demek yerine “Allah’tan razı ol” dememiz gerekir. Allah senden razı olsun demek zaten “önce sen rabbinden razı ol, rabbin de senden razı olsun inşallah. Sen bunun için çaba, gayret sarf et, ben senin için rabbinden razı olmanı istiyorum” demektir. Yoksa Allah razı olsun demek “işte, sen bir şey yapma, Allah’tan razı olma, Allah senden razı olsun” ya da “sen bunu yaptın ya Allah senden razı olsun” demek değildir. “Senin yaptığın bu şey Allah’ın rızasına sebep olsun, vesile olsun. Sen Allah’ın razı olduğu bir şey yaptın ya Allah bu işleri sana ikram etsin ve sana Allah’ın rızasını gözettiğin işleri yapma imkânı versin” demektir.
Evet, nefis yolculuğunu anlatıyorduk. Kul manevi olarak ilerledikçe Allah hem kulunu sever hem de kulundan razı olur. Raziye mertebesinde; yani rıza mertebesinde kul artık her hâliyle Allah’tan razı olduğunu ispatlamıştır.
Allah âyet-i kerimede Hz. İbrâhîm (a.s.) için şöyle buyurur. “Hani bir zamanlar rabbi, İbrâhîm’i birtakım kelimelerle (ateşe atılmakla, oğlu İsmâîl’i kurban etmekle ve daha birçok imtihana tabi tutmakla) imtihan etmiş, o da o (imtiha)nları tamamlayınca, (rabbi ona) ‘ben seni insanlara imam (her hususta kendisine tabi olunan önder) yapacağım’ buyurmuştu.”614 Kul, Allah’tan razı olduğunu ispatlasın diye Allah onu ağır kelimelerle, imtihanlarla imtihana tabi tutar. Melekler de o anda kula dua ederler. Bazen onun hâline bakıp ağlayarak, feryad ederek o kazansın, bir adım daha atsın, imtihanı geçsin, rıza yolunda biraz daha yol alsın, diye ona dua ederler.
Bir imtihan geldiğinde kul kendisine gelen imtihanı kaybettiği zaman o imtihan kendisinden geçmez; yani mutlaka bir daha gelir. Bu, rıza yolunda böyledir. Kul o imtihanı geçene kadar imtihan kendisine gelmeye devam eder; çünkü imtihanı geçemezse orda kalır. Oysaki kulun bütün engelleri geçmesi; yani Allah kendisini nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun mutlaka o imtihanı kazanması ve rabbinden razı olması gerekir. Elbette ki Allah da ona yardım eder.
“Semalarda nice melekler vardır ki onların şefâati Allah’ın dilediği ve razı olup izin verdikleri müstesna, hiç kimseye fayda vermez.”615 Allah, rıza yolundakilere rızayı kazansın diye yardım eder. Razı olanlara razı olduğu için de izin verir. Yardım eden, şefaat eden Allah’tır; ama bunu da bir vesileyle yapar. Örneğin; bunu melekleriyle veya kullarıyla yapar ya da bazen vesilesiz yapar.
Allah’tan razı olmuş bir kul hiçbir şekilde Allah’tan hiçbir şey isteyemez, “şu şöyle olsun” demez, diyemez. “Şu da şöyle olsun” diye gönlünden bir şey geçiremez. Sadece rabbini, rabbinin muamelesini, efâlini seyreder. Allah zahiri olarak her neyi emretmişse onu yapmaya çalışır. Bunu yaparken de Allah’ın emrettiği gibi vesilelere sarılır; ama rabbinden başka tarafa dönmez, sadece onun işlerini seyreder.
Böyle bir kul kendi işlerini seyrederken de aslında Allah’ın işlerini seyrettiğini bilir. Allah’ın her işini sever, her işinden muhabbet alır, “bakalım rabbim nasıl yapacak” diye sadece seyreder. Allah dilemeden, emretmeden asla kıpırdayamaz, hiçbir işi yapamaz, hiçbir işe dokunamaz. Zaten gücü buna yetmez ve böyle bir şeye kalkışmaz, böyle bir fikri, düşüncesi zaten olamaz; çünkü bir kere Allah’ın rızasının içine girmiştir. Bu yüzden artık işi Allah ile yapar, her işi onunladır ve her ne olursa olsun yalnızca onun rızasına, emrine, sevdiği, razı olduğu şeye bakar. O, Allah’tan bütünüyle razı olduğu için bir de Allah’a bütünüyle teslim olmuştur; yani Allah’ın kendisi için razı olduğu İslam’ı kabul etmiş, Müslüman olmuş, her şeyini, canını ona kurban etmiştir.
Böyle bir kulun, Allah’tan başka hiçbir şeyi yoktur, sadece rabbi vardır. Her ne varsa hepsi rabbindendir, onsuz hiçbir şeyi görmez, hiçbir şeyi bilmez, istese de bilemez, her şeyi onunla görür. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’in “hiçbir şey yoktur ki ondan önce, onunla beraber ve ondan sonra rabbimi görmemiş olayım” buyurduğu gibi o kul da rıza makamındaki bu hâli almış olur.
Rıza makamındaki kulda aynı şekilde Allah’ın âyetleri tecelli eder. Sadece âyetleri bilmez, bir de âyetler kendisinde imana, ahlaka, amele dönüşmüş, dolayısıyla kendisi canlı Kur’ân olmuştur. Allah zatıyla, sıfatıyla ona tecelli etmiş, Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sı onda tecelli etmiştir. Nefis, benlik zahiri olarak rûhun nûruyla, Allah’ın nûruyla nûrlanmıştır. O da böylelikle nûrdan bir varlık olmuştur.
Unutmamamız lazım ki Allah razı olduysa kendinden, kendi güzelliğinden, efâlinden razı olmuştur. Allah kuluna her neyi takdir etmiş, her neyi emretmişse, kulu için her neyi seviyor, her neyden razıysa o sevdiği, razı olduğu şey kulun üzerinde olunca, tecelli edince, kısacası kul, Allah’ın sevdiği, razı olduğu hâlde olunca Allah ondan razı olur.
Bir de rızanın kemale ermesi vardır. Rıza kemale erince kul artık kâmile, safiye makamında olur; yani saf, Allah’ın nefhettiği rûh olur, aşk olur, âşık olur, aşktan bir varlık olur. O, rabbinden razı olmuş, rabbi de ondan razı olmuştur. O, rabbini sever, rabbi de onu sever.
Rıza karşılıklıdır. Rıza aynı zamanda aşkın, muhabbetin, imanın kemalidir, kemalatıdır. Böyle bir kulda aşk, muhabbet, iman kemale ermiştir, dolayısıyla da Allah o kulundan bütünüyle razı olmuştur.
“Ey (Allah’ın zikri, muhabbeti ve yakınlığıyla mutmain olup) itminana ermiş nefis! Sen ondan razı, o da senden razı (ve onun tecellisine mazhar) olarak dön rabbin(in huzurun)a! Ve gir (veli) kullarımın arasına! Gir, (marifetullah) cennetime!”616 Kul bu hitabı raziye, merziye makamında alır. Bazen itminan makamına da rıza makamının gölgesi düşer, bu yüzden kul o anda da bu hitabı alabilir; ama henüz rıza makamında değildir, rıza makamına doğru yol alıyordur. Evet, kul itminana erince Allah’ın rızasını kazanmıştır; ama kulun rıza hâli henüz kemale ermemiştir, sadece Allah’ın bu davetini, hitabını almaya layık olmuştur. Genel olarak itminan tamamlanınca kul bu hitabı alır.
Dediğim gibi; bazen itminan tamamlanmadan da kul bu hitabı alabilir. Peki, itminan tamamlanmadan bu hitabı nasıl alır?
Kul arada bir yukarı çıkıp aşağı iner; yani gönül hâli bütünüyle Allah’a karşı rıza hâlinde, rabbinden razı olabilir; ama bir saat, iki saat sonra aşağı inme; yani o hâli kaybetme durumu vardır. Ondaki aşk, muhabbet öyle şiddetlenir ki kul bu sırada yukarı çıkar ve yukarı çıktığı anda bütünüyle, her ne olursa olsun rabbinden razıdır. İşte kul, hitabı yukarıda olduğu anda alabilir; ama sonra yukarıda daha fazla duramaz, aşağı iner ve bu hâli kaybeder; ama bir kere rıza hâlini tattığı için kendini sürekli olarak yukarıya doğru çeker, çekmeye çalışır ve yolculuğu süresince Allah kendisini nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun, ondan razı olur.
Evet, “ey (Allah’ın zikri, muhabbeti ve yakınlığıyla mutmain olup) itminana ermiş nefis! Sen ondan razı, o da senden razı (ve onun tecellisine mazhar) olarak dön rabbin(in huzurun)a! Ve gir (veli) kullarımın arasına! Gir, (marifetullah) cennetime” buyurdu Allah. Bu cennet, marifetullah cennetidir; yani Allah’ı bilme, tanıma, Allah’a âşık olma, Allah’tan razı olma cennetidir.
Kul, Allah’tan razı olunca artık onun razı olmadığı ne olabilir, onun için güzel olmayan, cennet olmayan ne olabilir? -Hiçbir şey, her şey onun için rıza hâlidir. O her şeyden, Allah’ın her muamelesinden, takdirinden, hükmünden razıdır. Hayatı yaşarken her ne olursa olsun rabbiyle muhatap olduğunu bilir. Bu yüzden her an rabbinin huzurundadır ve her olay, durum karşısında rabbinin efâline, El Esmâu’l Husnâ’sına şahid olur. Allah da perdeyi aralayıp ona “sen rabbinden, rabbin de senden razı olmuş olarak cennetime gir, veli kullarımın, benden razı olan kullarımın arasına gir” diye hitap eder. Elbette ki bu özel bir muameledir; ama her bir kula açık olan bir muameledir. İstisnasız her kul buna davetlidir.
Allah her bir kulu için böyle takdir etmiş, hükmetmiş, bunu tercih etmiş, bundan razı olmuştur; ama kuluna da tercih hakkı verip “tercih senindir, ister benim senin için tercih ettiğimi tercih edersin, ister şeytanın senin için tercih ettiğini tercih edersin. İster sana nefhettiğim rûhu tercih eder, rûhun senin için tercih ettiğini tercin edersin istersen kendisine ‘ben’ dediğin, çamurdan meydana gelenin arzuları, isteklerini tercih edersin, tercih senindir. İster dünyayı ister ahireti tercih edersin. İster bedenini, bedene, çamura ait olanları, istersen rûhunu, gönlünü, Allah’ı tercih edersin, tercih senindir. Ben senin için din olarak İslam’dan razı oldum, ben senin iman etmene, şükretmene, hamd etmene, bana kul olmana, âbd olmana razı oldum. Seni bunun için yarattım; ama tercih senindir” der.
Allah kullarına gel diyor gel!
Peki, kul “nasıl geleyim, ya rabbi” dediğinde alacağı cevap nedir?
“Bana iman et, bana güven, benden emin ol, ben senin rabbinim, ilâhınım, halıkınım, seni yaratan benim, seni seven, senin için hayır olanı bilen, tercih eden benim. Seni bu hayra, bu güzelliğe, bu şerefe davet eden benim, bana iman et, bundan emin ol. Bunun için yapman gereken şey; bana itiraz etmemek, benden razı olmaktır.” İşte, kulun Allah’tan alacağı cevap budur.
Allah, cennetlik kullar için “Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) ondan razı olmuşlardır”617 buyurur.
Allah onlardan neden razı olmuştur?
Rablerine itiraz etmedikleri, isyan etmedikleri, rablerine şirk koşmadıkları, rablerine iman edip teslim oldukları, rablerine karşı kulluk sorumluluklarını yerine getirdikleri, “sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum, ben sana güveniyorum ve ben senden razıyım” dedikleri için Allah onlardan razı olmuştur.
Kul itiraz edince, razı olmayınca Allah’ın “muhakkak ki bize kavuşacağını ummayanlar, dünya hayatına razı olup onunla mutmain olanlar ve âyetlerimizden gâfil olanlar var ya! İşte onların kazanmakta oldukları (günahlar) sebebiyle varacakları yer ateştir”618 buyurduğu gibi dünya hayatına razı olur.
Razı olmak aynı zamanda tercih etmektir. Kul sevdiği için razı olur. Onun için yolculuk; aşk yolculuğudur, sevme, muhabbet yolculuğudur. Dediğim gibi; kul sevince razı olur. İnsan sevmediği bir şeyden, bir hâlden razı olamaz. Tahammül etmek, sabretmek başka bir şey, razı olmak başka bir şeydir. Allah’tan razı olmak demek; Allah’ın bire bir muamelesini sevmek demektir. Kul bir sorun, sıkıntı yaşadığında buna sabreder, sabredince de “Allah sabredenleri sever”619 buyurmuştu ya dolayısıyla sabredince Allah’ın sevgisini kazanır; çünkü bu sabrın içinde rızaya yolculuk vardır, bir adım ötesinde ise rıza vardır.
Kul rıza hâlinde olursa onun bu sevgisi kendisini rıza makamına götürür, rıza makamına doğru yol aldırır. Eğer Allah’tan razı olursa artık o kul, Allah kendisine bir muamelede bulunduğunda bu muameleye tahammül etmez, onu sever; çünkü o, Allah’ı sevmiştir, dolayısıyla Allah’ın muamelesini de sever. Sevdiği için razıdır, bu yüzden nasıl bir muameleyle karşılaşırsa karşılaşsın “ben senden razıyım, sen güzel yapıyorsun ya rabbi” der. Yoksa “bu imtihan bana ağır geldi; ama dayanıyorum, tahammül ediyorum” demek rıza değil, sabırdır.
Bilmemiz lazım ki kul bir imtihan karşısında isyan etmiyorsa onun bu hâli sabırdır. Eğer Allah’ın muamelesini seviyorsa işte bu hâli rızadır, kendisi de Allah’tan razı olmuştur. Kul nimetleri zaten sever, zaten nimetlerden razıdır. Bu yüzden nimetler onu rızaya götürmez. Onu rızaya götüren şey onu zorlayan imtihanlardır.
Kul, peygamberlerin tabi tutulduğu imtihanlara tabi tutulduğunda onların gösterdiği tavrı gösterince rıza hâlini göstermiş olur. Kul önce sabreder ve bu sabır ona Allah’ın sevgisini kazandırır. “Allah sabredenleri sever.620 Allah sabredenlerle beraberdir.”621 Dolayısıyla bu sabrından dolayı Allah onu sever, onunla beraber olur, onu yürütür, kendine, kendi hakikatine çeker, ona yardım eder ve ona rızayı kazandırır. Kul itminan çizgisini geçince; yani itminan kapısından girince artık razı olmaya, “rabbim Allah’tır” demeye başlar. Ondan başka tarafa dönmediği gibi ondan başka da hiçbir şey görmez, göremez.
Nasıl?
Hiç kimsede bir güç, kuvvet göremez. O kul, işi kimin idare ettiğini bilir, buna şahid olmuş, Allah onu buna şahid kılmıştır. O da hayatı yaşarken Allah’ın, işi nasıl yaptığına, nasıl yürüttüğüne, her bir işinde nasıl yüzlerce, binlerce hikmet olduğuna, bir kula muamele ederken yüzlerce kulu da o kulla nasıl imtihana tabi tuttuğuna şahid olmuştur.
Aslında baktığımızda her şey yerli yerindedir ne bir eksik ne bir fazladır. Zerre kadar bir fazla olsa da olmaz, zerre kadar bir eksik olsa da olmaz. Nasılsa öyle olması gerekir. Kul bu aşamada perdenin arkasından rabbinin tecellisini öyle bir seyreder ki sanki Allah bütün muameleyi sadece kendisine yapıyormuş gibi seyreder. Bu yüzden her anda mutlaka kulluk hâlindedir.
Kul, Allah ile, kendisini yaratan rabbiyle olunca artık dünyayla ahiret onun için birlenmiş olur. Artık dünyada mı, ahirette mi olduğu kendisi için fark etmez. Hem bu dünyada hem de ahirettedir. Bu iki hâli beraber yaşar, daha doğrusu dünyayla ahiret artık onun için birleşmiş, dünya ya da ahiret diye bir şey kalmamıştır; çünkü Allah’ın huzurunda olunca “(unutmayın!) son da ilk de (âhiret de dünya da) Allah’ındır.”622 Dünya da Allah’ındır, ahiret de Allah’ındır, âyeti onun için tecelli etmiştir. Artık Allah’ın huzurunda Allah iledir. Allah’ın vaadinin mutlaka tecelli edeceğini bilir; ama Allah’ın kendisine nasıl bir muamele yapacağını bilemez. Allah her anda bir tecellide, her anda bir şe’endedir. Bununla beraber Allah’ın her tecellisi, her muamelesi aşktan olduğu için o da her an bir aşkta, aşk hâlinde, bir muhabbet hâlindedir.
Allah, kullarını kendisi için yaratmış, kendisine âbd olsun diye yaratmıştır. Kul, rabbinden razı olmadan kemaliyle âbd olamaz. Tabi ki her şeyin bir başı, bir sonu vardır, bir başlangıcı, bir kemalatı vardır. Allah her bir kula bu imkânı verir ve her bir kulunu kendine davet eder. Kul, Allah’ın davetine icabet edince, sırât-ı mustakîmde Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber yola girip rabbine yürümeye, koşmaya başlayınca Allah onu kendine çeker, ona ikram eder. Kulu kazansın, razı olsun, âbd olsun, muttaki olsun, mukarrebun olsun, dost olsun, veli olsun, diye onun için her bir sebebi, her bir vesileyi yaratır.
Evet, hep beraber Allah’ın radiye “razı oldu” fiilini âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.
Allah bizi rabbinden başka tarafa dönenlerden ve başka şeyleri rabbine tercih edenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi Allah’tan razı olan kullarından eylesin. Allah bizi rızasının ondan razı olmaktan geçtiğini anlayanlardan, rabbinden razı olmak için de nefsine, şeytana taviz vermeyenlerden eylesin. Allah bizi “ben beni yaratan rabbimden razıyım, onun bana olan her muamelesine, her tecellisine, her imtihanına, her ikramına razıyım” diyenlerden eylesin. Allah bizi “rabbim benden razı olsun, varsın hiç kimse benden razı olmasın, varsın herkes bana düşman olsun, yeter ki rabbim benden razı olsun” diyen kullarından eylesin. Allah bizi rabbinin rızasını kazanmak için her şeyini, canını kurban edenlerden ve rabbinin rızasına erenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
