close

67.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı anlamaya, Allah’ın efâlinin, fiillerinin aşktan, muhabbetten ve kuluna olan sevgisinden tecelli ettiğini öğrenmeye çalışıyorduk.

Geçen sohbetimizde vezire “bıraktı, bırakır, bırakacak veya bırakmaz” fiilini öğrenmeye çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise sıra Allah’ın ehsâ “saydı, hesap etti” fiilini âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışacağız inşallah.

Ehsâ fiili Allah’ın El Hasîb isminden tecelli eder. Allah her şeyi bir hesapla yapar, sayar, hesap tutar. Kul da her şeyi bir hesapla yapar. Allah, kuluna nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o fiillerin hesabını mutlaka kuluna sorar.

Allah’ın, kulu üzerinde bir hesabı vardır. Bu yüzden kulun yaptıklarını, iyiliklerini, güzelliklerini; yanlışlarını, günahlarını, şerrini bilir ve bir bir sayar. Kul da ne yaptığını bilir, kendine göre bir hesap yapar ve yaptıklarını unutmaz, hafızasına kaydeder. Elbette ki Allah için böyle bir şey söylemek caiz olmaz. Allah zaten bilir, hesabı da yapar, hesapta tutar. Her şey Levh-i Mahfuz’da yazılıdır, muhafaza hâlindedir. Levh-i Mahfuz zaten hiçbir şekilde bozulmaz, kimse oraya dokunamaz, ilişemez, müdahalede bulunamaz.

“Allah her şeyin üzerinde hasîbdir (mahlûkata muamele ederken onun kazanması için her şeyi bir hesapla yapan ve her şeyin hesabını sorandır).”570 Her şey bir hesapladır. Kul da mutlaka bir hesap yapmalıdır.

Ehsâ aynı zamanda tahsil etti manasına gelir. Kul tahsil eder, öğrenir, öğrendiğini anlar. Eğer öğrendiğini anlar, ona iman eder, ahlaka, amele dönüştürürse onu ehsa etmiş, tahsil etmiş olur. Bilmek başka, ehsa etmek başka bir şeydir. Ehsa etmek tek tek saymak, saydığını bilmek, ezberde tutmak, hafızada tutmak demektir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sıyla ilgili olarak innelillâhi tis’un ve tis’ine ismen: “Allah’ın 99 ismi vardır.” Femen ehsaha: “Kim onları tahsil ederse (sayar, hesap eder, aklında tutarsa, iman eder, ahlaka, amele dönüştürürse).” Fekad dahele cenneh: “Cennete girdi (cennetlik oldu)”571 buyurmuştur.

Kul, El Esmâu’l Husnâ’yı tahsil edince cennete nasıl girmiş olur? -Kulun gönlü cennet olunca kendisi de cennete girmiş olur. Bu cennet marifetullah; Allah’ı isimlerinden bilme, tanıma cennetidir. Allah’ın isimlerinin kendisine tecelli etmesi sonucu rabbiyle olma, rabbinin nûrunun, tecellisinin gönlünü cennete çevirmesidir. Böyle bir kulun gönlü cennettir, dolayısıyla cennete girmiştir.

Allah, yarattığı her ne varsa her birini tek tek bilir. “Göklerde ve yerde ne varsa (hepsi) onundur. Hepsi ona (gönülden) itaat etmektedir.”572 Allah; denizdeki bütün suların kaç damla, kaç zerre olduğunu, bütün kum tanelerinin kaç tane olduğunu bilir. Denizin dibinde ve karada yaşayan, havada uçan ne kadar varlık varsa her birini tek tek bilir. Hepsinin rızkını o verir, hepsini varlıkta tutar. Her bir varlığın hamd ile tesbihi vardır ve Allah her birinin tesbihini tek tek sayar, bilir, unutmaz.

Peki, kulun sayması, unutmaması gereken şey neydir?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyanıyla El Esmâu’l Husnâ’yı; yani Allah’ın isimlerini sayması, ezberlemesi, unutmaması ve bütün bu isimleri mutlaka imana, ahlaka, amele dönüştürmesi gerekir. Öyle ki Allah’a yeryüzünde kul olsun, halife olsun, Allah’ın razı olduğu bir kul olsun, vazifesini anlamış, Allah’a ayna olmuş, Allah’ın isimleri, güzelliği üzerinde tecelli etmiş olsun. Kulun asıl sayması gereken şey budur.

Kul sayar, hesap eder. Akıl sahibi olan her kul, Allah’ın kendisine verdiği nimetleri sayar. Örnek vermek gerekirse; parayı sayar, evlatlarını sayar, akrabalarını sayar, kendisine emanet edilenleri sayar, hesabında, hafızasında tutar, her biri için bir hesap yapar ve buna göre muamelede bulunur. Kulun, her ne yaparsa yapsın bir hesabı vardır ki bunu da Allah’ın Hasîb isminin tecellisiyle yapar.

Yalnız, kulun en öndeki hesabının kendisini yaratan rabbi olması gerekir. Bu yüzden kulun unutmaması gereken bir şey varsa; o da rabbinin huzurunda olduğu, her anda Allah ile muhatap olduğu, Allah’ın kendisi için her anda bir hesapta olduğu, Allah’ın her anda onun düşündüklerini, konuştuklarını, yaptıklarını ehsa ettiğini, hesap ettiğini, kaydettiğini unutmamasıdır.

Kulun düşündüğü, konuştuğu, yaptığı her şeyi hem melekler yazıp kaydeder hem de Allah onları kulun gönlüne kaydeder.

Neden?

Allah bunun cevabını âyet-i kerimede beyan ediyor. “(O gün) Kitap (ortaya) konmuştur, mücrimlerin onda (yazılı) olanlardan dolayı (dehşetle) korkuya kapıldıklarını görürsün. Onlar derler ki: Yazıklar olsun bize! Bu nasıl bir kitaptır ki küçük, büyük hiçbir şey bırakmaksızın (yaptıklarımızın) hepsini sayıp dökmüş!”573 Allah sayar ve kaydeder sonra kulunun önüne açar. Sonra kula “(o gün ona denir ki) kitabını oku! Bugün hesap sorucu olarak sen kendine yetersin”574 buyurur. Hayatı yaşarken Allah’ın hesabını yapmayanlar o gün hesap veremezler. Onlar o gün kaybetmişlerdir, bu nedenle “biz gerçekten (kendine zulmeden) zalim kimselermişiz”575 derler. Allah da böyleleri hakkında “asıl hüsrana uğrayanlar, kıyamet günü hem kendilerini hem de ehlini (ve gittiği yolda onu takip edip izinden gidenleri) hüsrana uğratanlardır.”576 Onlar hem kendilerine hem de ailelerine yazık ettiler, buyurur. Kendilerine yazık edenler Allah’ın hesabını, aynı şekilde ailelerinin, eşinin, çocuklarının, yakınlarının ebedi hayatının hesabını yapmayanlardır. Hesabı Allah’a göre yapmadıkları için hesapta kaybedenlerdir.

Allah, Hasîb ismiyle kula tecelli etmiştir ki kul da hesabını yapsın, neler yaptığını saysın ve unutmasın. Kul her an bir hesap yapar. Mesela; kul iman edince günde beş vakti hesap etmek, saymak zorundadır ki namaz vakti gelince namazını ikame etsin. Allah kendisine mal verince zekâtı hesap edip vermek zorundadır. Bununla beraber haccın vaktini, ramazan ayını, her hafta cuma gününü hesap etmek zorundadır. Kısacası kul her hâlükârda bir hesaptadır; ama Allah için olan bir hesaptadır. Şayet hesabı böyle değilse o sadece dünyaya ait olmuş olur o zaman da dünyaya ait hesap yapar. Böyle yapınca da ahireti ciddiye almamış, dünyayı ahiretin önüne koymuş ve ahirete iman etmemiş olur.

İnsanın imanı hesabına göredir. Biri Allah’ın rızasını, ebedi hayatını, Allah’a kulluğu her şeyin önüne almamışsa, ebedi hayatını, Allah’ın rızasını kazanmayı kendisine hedef olarak belirlememişse bu durumda hedefi her neyse istediği, iman ettiği, tercih ettiği, peşinden koştuğu odur. Allah âyet-i kerimede “herkesin, peşinde koştuğu şeyin karşılığını bulması için muhakkak ki (o kıyamet) saat(i) gelecektir. Neredeyse onu (kendimden bile) gizleyeceğim”577 buyurur. O gün bu kadar dehşet verici bir gündür. Bu; Allah’ın rızası, rabbinin sevgisi peşinde koşanların sayısı o kadar azdır ki o gün kulların çoğu kaybetmiştir, demektir.

Bize düşen; âyetlerin hikmetini anlamaya çalışmaktır. Biz de bakacağız, o günü kendimizden gizliyor muyuz, gizlemiyor muyuz, kendi hesabımızı görmezlikten geliyor muyuz, onu yok sayıyor muyuz, hatırlamak istiyor muyuz istemiyor muyuz? Eğer o günü kendimizden gizliyorsak hesabı peşinen kaybetmişiz demektir. Kaybedeceğimizi biliyoruz ki hesabımızı görmek istemiyoruz. O gün kaybetmemek için hayatı yaşarken “rabbim beni huzura alırsa hesabım nasıl olur” deyip hesabımızı görmemiz gerekir. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hesaba çekilmeden evvel kendinizi hesaba çekin”578 buyurmuştur. Biz de kendimizi hesaba çekmeli ve hesabımızı daha dünyadayken görmeliyiz.

Mutlaka bildiğimiz, unutmadığımız yanlışlarımız, kusurlarımız, günahlarımız, eksiklerimiz, Allah’ın “yapın” deyip de yapamadıklarımız, “yapmayın” deyip de yaptıklarımız vardır. Hesabımızı bu şekilde önümüze koyup hesabımızı görelim. Böyle yaparsak yanlışlarımıza, günahlarımıza, eksiklerimize tövbe eder, istiğfar ederiz. Tevvab olan, ğafur olan, ğaffar olan, rahman ve rahim olan rabbimiz de bizi affeder, mağfiret eder, kendisine dönüşümüzü kabul eder, günahlarımızı olmamış gibi defterimizden siler. Allah yarın Kıyamet günü kitabımızı elimize verdiğinde ise işlediğimiz o günahları, yanlışları, eksikleri kitabımızın içinde görmeyiz; çünkü Allah onları silmiş, mağfiret etmiş, örtmüştür.

Eksiklerimiz varsa yapmamız gereken şey; onları tamamlamaya, yapamadıklarımızı yapmaya çalışmaktır. Böyle yaptığımızda hesabımızı Allah’a göre görmüş oluruz. En azından ramazan ayında bir sefer olsun bu hesabı görelim, tövbe, istiğfar edip rabbimize dönelim, Allah’ın rahmetinin içine girmek için çaba, gayret sarf edelim, Allah’ın bize gönderdiği Kur’ân’a, Allah’ın ipine sarılıp rabbimize yürümeye, koşmaya çalışalım. Böyle olunca hesabımızı yapmış, yanlışlarımızı, eksiklerimizi, güzelliklerimizi saymış, ehsa etmiş oluruz. Allah’ın El Hasîb ismi de bizim üzerimizde tecelli etmiş olur.

İnsan zahiri hesaplarla meşgul olunca asıl meşgul olması gereken büyük günün hesabını yapamaz. İnsan dünyevi hesaplarından dolayı doğru yapmışsa dünyada biraz kazanç elde etmiş gibi görünür; ama sonra dünyayı bırakıp huzura gidince Allah’ın hesabını yapmadığı, Allah’a göre hesap yapmadığı, kendi hesabını görmediği için kaybeder. Zaten kul neyi kazanıp kaybettiğini bilir; çünkü Allah kulu bunu bilecek, anlayacak kıvamda yaratmıştır.

“(Resulüm!) Mücrimlerin; rablerinin huzurunda başlarını öne eğerek, rabbimiz! (Hakikati) Gördük ve işittik, şimdi bizi (dünyaya) geri döndür de sâlih amel(ler) işleyelim, artık biz kesin olarak (yeniden diriltilip sana hesap vereceğimize) ikna olduk, (diyecekleri) zaman onları bir görsen.”579

“Nihâyet o (âhirete inanmaya)nlardan birine ölüm geldiği zaman der ki: Rabbim! Beni (dünyaya) geri gönder. Belki orada terk ettiğim (âyetlerine ve resullerine iman eder) sâlih ameller işlerim.’ Hayır! Bu sadece onun söylediği (boş) bir sözdür ve (insanların) tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında (onları geriye dönmekten alıkoyan) bir berzah (olan kabir âlemi) vardır.”580

“Onlar orada şöyle feryad ederler: Rabbimiz! Bizi (bu cehennemden) çıkar(ıp dünyaya geri gönder) ki (daha önce) yapmakta olduğumuz (ameller)den başka, sâlih bir amel yapalım, (onlara şöyle nidâ edilir) biz size orada (düşünüp) öğüt alabilecek birinin (anlayıp) öğüt alacağı kadar bir ömür vermedik mi? Size (bugünü haber veren bir) uyarıcı da gelmişti. Şimdi tadın (azabı)! Çünkü (bugün) zalimler için hiçbir yardımcı yoktur.”581 O gün kaybedenler hesap göreceklerini biliyorlardı; ama bildikleri hâlde yapmadılar. Allah da onlara “size bunu anlayacağınız ve gereğini yapabileceğiniz bir ömür verdim, vakit verdim, imkân verdim; ama siz yapmadınız. Şimdi mi yapacağınızı söylüyorsunuz. Bu, ağızlarınızdan çıkan bir sözdür, boş ve gereksiz konuşuyorsunuz” buyurur.

Evet, mutlaka her gün hesabımızı görmemiz lazım. Allah âyet-i kerimede “melekler ve Rûh ona miktarı (dünya senesi ile) elli bin yıl olan bir günde (yükselip) çıkar”582 buyurur. Melekler elli bin senelik yolu bir günde kat edip amellerimizi huzura arz eder. Her sabah namazında da bu melekler değişir. Yani dört tane melek sürekli olarak yaptıklarımızı, düşündüklerimizi, konuştuklarımızı Allah’ın huzuruna çıkarır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, meleklerin yaptıklarımızı huzura götürdüklerindeki hâllerini beyan ederken “kul o gün güzel şeyler yapmışsa melekler hesabı huzura götürürken ‘arkadaşımız bugün şöyle şöyle güzel yaptı’ diye aşkla, muhabbetle, sevinçle huzura giderler. Yanlış şeyler yapmışsa başları önünde üzgün bir şekilde gider, hesabı öyle arz ederler” buyurur. Dikkat edersek melekler hesaplarını huzura götürdüğü, kendisiyle beraber olduğu kullar için ‘arkadaşımız’ diyor.

Bizimle beraber olan arkadaşlarımız (melekler) bizim için Allah’tan rahmet, mağfiret diler, cenneti diler. Meleklere iman ederken bizimle beraber olan arkadaşlarımızı da sevmeyi unutmuyoruz. Neden? -Onlar da bizi seviyor da ondan. Eğer her gün hesap görülüyorsa, her gün hesabımız huzura çıkıyorsa bizim de bu hesabımızı her gün yapmamız gerekir. Allah bunun için “siz de her gün hesabınızı yapın, yapacaklarınızı huzura öyle gönderin” diye bize haber veriyor.

Kul, hesabını her gün yaparsa kendine gelir, aklını başına alır, hesabı her gün Allah’a verdiği için rabbine karşı ciddi ve samimi olur, takvâ sahibi olur; ama unutuyor, gaflete düşüyor, hesabını hatırlamıyorsa, her gün hesabının görüldüğünü bilmiyorsa, buna iman etmemişse, sanki başıboş yaratılmış gibi Allah’ın yakınlığını, kendisini ciddiye almasını, Allah’a hesap vereceğini, her gün hesabının görüldüğünü tatmadan yaşıyorsa bu durumda uykudadır, kendini perdelemiştir, hatırlamak istemiyor demektir. Böyle biri hesabından razı değildir. Şayet razı olmuş olsaydı her günkü hesabından dolayı sevinmesi gerekirdi.

Peki, kul akşam olunca hesabını nasıl yapmalı, nasıl ehsa etmelidir?

Kul, her akşam “bugün sabah uyandığımda şöyle şöyle yaptım, bu yaptıklarım güzeldi sonra şöyle bir meseleyle karşı karşıya geldim, burada eksik yaptım, yanlış yaptım. Şurada şöyle davranmam, şurada da şöyle merhamet etmem, affetmem, hoş görmem gerekirdi; ama yapamadım, eksik ve yanlış yapmışım” deyip o günkü hesabını bu şekilde bir bir sayması, görmesi gerekir.

Allah uyku hâli için “vefat, ölüm”583 demiştir, dolayısıyla uyku ölümdür. Kul uyuyunca huzura alınır, huzura alınınca kim bilir Allah ona nasıl bir muamelede bulunuyordur! Kul uyuyunca huzura alındığında Allah’ın kendisine neyin hesabını sorduğunu, nasıl bir hesaptan geçtiğini hatırlamaz; ama hatırlamalıdır, bunu ona hatırlatacağız inşallah.

Evet, kul her gün uyuyunca rabbinin huzuruna çıkar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yatmadan önce “ya rabbi! Eğer yarın bana tekrar hayat verir, beni diriltirsen inşallah yarınım bugünümden daha güzel olacak, bugün yaptıklarımdan daha güzel şeyler yapacağım” diye dua ederdi. Sabah uyandığında da ilk önce “beni yeniden dirilten, bana yeniden hayat veren Allah’a hamd olsun” buyurur, güne öyle başlardı.

Biz de hesabımızı görürken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yapmalıyız; yani her gün akşam uyumadan önce kısa da olsa neler yaptığımızın ve yapmamız gerekip de yapmadıklarımızın hesabını görmeli, bu hesabı Allah’ın huzurunda Allah’a vermeliyiz. Sonra da “bana yeniden hayat verirsen yarınım bugünümden daha güzel olacak, yarın daha güzel yapacağım ya rabbi” deyip eksiklerimizden, yanlışlarımızdan, günahlarımızdan dolayı rabbimize karşı ciddi ve samimi olarak tövbe etmeli, onlardan kurtulmaya çalışmalıyız.

Bununla beraber “yarın kulluğumu, âbdiyetimi daha güzel yapıp Allah’ın rızasını kazanmak için çabamı, gayretimi sarf edeceğim” diyerek gönlümüzü yarın için hazırlamalı, sabah uyanınca da rabbimize hamd edip tekrar bize imkân verdiği için işe, yola, kulluğa, ibadete, âbdiyete koyulmalıyız.

Kulun uyanır uyanmaz yataktan çıkması doğru değildir. Kulun en azından bir, beş, on veya on beş dakika yatakta tefekkür edip sonra kalkması; yani o gün için neler yapması, nasıl yapması gerektiğini hesap etmesi, her bir saatini ehsa edip sayması gerekir. Diğer bir ifadeyle “şu saatte şunu, bu saatte bunu yapmalıyım” deyip akşam rabbine verdiği sözü unutmadan günün her bir dakikası, saati için hesap yapması ve bugünün dününden daha güzel olmasına bakmalıdır. Kul böyle kalkınca kendine geldiğini, rabbinin huzurunda olduğunu, güne Allah’ın rızasını hedefleyerek doğru başladığını görür. Kul güne güzel, doğru bir başlangıç yapınca, Allah ile başlangıç yapınca o gün kendisi için hayır olur, rahmet olur, bereket olur, iman olur, aşk olur, muhabbet olur. Yoksa hedefte sadece zahiri işi olur ve o işi için “bugün bunu yapacağım” der.

Oysa kul “bugün işimi rabbim için yapacağım, daha güzel yapacağım, en güzelini yapmaya çalışacağım; çünkü rabbim kendisi için en güzel yapılmaya layık olandır” deyip güne böyle başlamalıdır. Aynı şekilde “şurada şöyle yanlış yaptım, bugün o yanlışı yapmayacağım, düzeltebiliyorsam bugün bu yanlışı düzelteceğim. Birinin gönlünü kırmışsam ondan af dileyeceğim, gönlünü almaya çalışacağım. Bir yerde eksik bırakmışsam o eksiği tamamlayacağım” deyip hedefine rabbinin rızasını koymalıdır. Böyle yaparsa o gün Allah’ın rahmeti, muhabbeti gönlüne tecelli eder; çünkü rabbine olan samimiyetini, teslimiyetini aklıyla, fikriyle, saymasıyla, ehsa etmesiyle gösterip ortaya koymuştur.

Allah ehsa eder, sayar. Kul da ehsa eder, sayar. Allah, kulunu saymaya, hesabını görmeye, unutmamaya davet eder. Bize de düşen; başkalarının hesabını görmek yerine kendi hesabımızı görmek, kendi hesabımızla meşgul olmaktır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bedbaht o kimsedir ki başkalarının yanlışını, kusurunu, günahını görmekten kendi günahını, yanlışını göremez. Bahtiyar da o kimsedir ki kendi günahını, yanlışını görmekten başkalarının günahını, kendi hesabını görmekten başkalarının hesabını göremez” buyurmuştur. Başkalarının hesabını görenler kendi hesabını göremez, unutur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bizi kendi hesabımızı görmeye davet ediyor.

Başkalarının hesabını görmekle bir şey kazanamayız. Kuluna hesabını soracak olan, onun hesabını tutan, bir bir sayan, ehsa eden Allah’tır. Allah nasıl ki kullarının hesabını tutuyorsa bizim de hesabımızı tutar. Kimse kimsenin hesabını vermez, herkes kendi hesabını Allah’a verir. Bize de düşen “şunlar şöyle yanlış yapıyor, bunlar böyle yanlış yapıyor” deyip başkasının hesabını görmek yerine kendi hesabımızı görmektir. Onlar öyle yapıyor da biz ne yapıyoruz? -Biz de onların yanlışını, kusurunu, günahını zikrediyoruz, onları eleştiriyor, çekiştiriyor, gıybetlerini yapıp etlerini yiyoruz. Bir de bunu yaparken “işte insanlar öyle söylüyor, biz de öyle duyduk” diyoruz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kişinin her duyduğunu söylemesi yalan olarak ona yeter”584 buyurmuştur. Yani o kişi yalancılar defterine yazılır. Bu yüzden duyduklarımızı söylemeyelim; çünkü gözümüzle görmemişiz, bilmiyoruz. “Ben böyle duydum, falanca böyle söyledi” demekle bunun hesabından kurtulamayız. Öyle söylemekle hakkında konuştuğumuz kişinin hesabını görmeye kalkışmış, onu yermiş, gıybetini yapıp etini yemiş, onu gönüllerde küçük düşürmüş, aşağı indirmiş oluruz, dolayısıyla mü’minler, Müslümanlar da ona olan sevgisini kaybetmiş olur. Böyle olunca da kardeşliği yapmamış, mü’minlerin birbiriyle olan bağını koparmış oluruz. Hâlbuki Allah su-i zannı haram kılmış ve “su-i zan haramdır” buyurmuştur. “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Zannın çoğundan kaçının; çünkü zannın bazısı (yani kötü zan) günahtır.”585 Kul biri hakkında su-i zanda bulununca kendi gönlünde onun hesabını görmüş olur. Eğer su-i zanda bulunduğu kişi hakkındaki hesabını diliyle söylerse bu defa onun gıybetini yapmış, etini yemiş olur. Bize düşen; başkalarının hesabını görmek değil kendi hesabımızı görmek ve rabbimize hesap vermektir. Başkalarının hesabını görünce hiç farkında olmadan onları hesaba çekmiş oluruz.

Eğer söylediğimiz hayır için değilse, karşımızdaki kazansın, rahmet olsun, rabbine dönsün, cennete yürüsün diye değilse, karşımızdakinin yanlışını, eksiğini söylerken Allah’ın hesabını yaparak söylemiyorsak kendimizi, nefsimizi Allah’a şirk koşmuş, Allah’ın göreceği hesabı kendimiz görmeye kalkışmış oluruz. O zaman da rabbimiz bize bunun hesabını sorar.

Bizim doğru ve güzel yapmamız, “kardeşimiz düşmüş, onu kaldırmamız, yoldan çıkmış, onu yola davet etmemiz lazım” deyip kardeşimize yardımcı olmamız gerekir. Yardım etmek başka, kardeşimizi eleştirmek, çekiştirmek, hesabını görüp günahkâr saymak, müşrik saymak, kâfir saymak, cehenneme göndermek başka bir şeydir. Herkes ne yaptığını bilir, onun için nefsimizi temize çıkarmayalım, yaptığımız yanlışlara kılıf uydurmayalım, bahaneler aramayalım, bunun yerine “yanlış yaptım ya rabbi” diyelim. Âdem babamız gibi rabbena zelemnâ enfusenâ:586 “Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik” deyip rabbimizin mağfiretini, rahmetini dileyelim ki Allah’ın affına, mağfiretine, rahmetine erebilelim. Diğer türlü kendimizi, yanlışımızı, günahımızı savunup “ben doğru yapıyorum” dersek iblisin durumuna düşeriz, o zaman da kaybeder, Allah’ın rahmetinden, mağfiretinden mahrum kalırız.

Allah, kullarını kendine davet edip “hesabını gör ve gel! Yanlışları, kusurları, günahları bırak gel! Günah bağlarından, şirk bağından, küfür bağından, nifak bağından kurtul, bu bağları kesip öyle gel” buyuruyor. Kul da bu bağları kesmezse rabbine gidemez.

Her şeyi inceden inceye bir hesapla hesap etmemiz gerekir ki rabbimize gidebilelim. Allah’a yakınlık, dostluk, velilik ince ayrıntılarda gizlidir, açıktır; ama görünmez. Kul, manevi yolculuğu yaparken bu incelikleri görmeye başlar; yani manevi olarak ilerlerken gönlünün üzerindeki perdeler inceldiği için bu incelikleri de görmeye, rabbinin kendisinden ne istediğini, nasıl yapması gerektiğini, rabbinin kendisi üzerindeki muradını anlamaya başlar. O zaman da hikmeti anlamış olur.

Allah âyet-i kerimede “(Allah) hikmeti dilediğine (bu uğurda çalışıp gereğini yapana) verir. Kime de hikmet verilirse elbette (ona) pek çok hayır verilmiş demektir”587 buyurur. Hikmet; Allah’ın muradıdır ve Allah’ın muradını anlamak demektir. Hikmeti kazanmak için bir çaba, gayret, fedakârlık, yolculuk gerekir ki pek çok hayra kavuşmuş, ulaşmış ve hikmete layık olmuş olalım.

Allah, kuluna hikmeti verince kul neden pek çok hayır kazanır?

Çünkü kul hikmeti; yani Allah’ın muradını anlayınca, Allah’ın murad ettiği, sevdiği gibi yapma, konuşma, düşünme imkânı olur. Düşününce hayrı düşünür, konuşunca hayrı konuşur, bir şeyi yaparken de yaptığı iş hayır olur. Bu yüzden kul hikmeti alırken beraberinde pek çok hayra nail olur. Yoksa Allah ona hikmeti verdi de kul bu hikmetle pek çok hayra nail oldu diye düşünmeyelim. Allah ona hikmeti verince o kul hikmetle beraber Allah’ın rızasını kazanmak için bir daha çaba gösterir, artık Allah’a göre hikmetle bakar, Allah’ın muradının ne olduğunu anlar, Allah’ın nazarıyla nazar eder, Allah’ın “gör” dediğini görür, “anla” dediğini anlar, “düşün” dediğini düşünür, “tefekkür et” dediğini tefekkür eder, “konuş” dediğini konuşur, “yap” dediğini yapar.

Evet, Allah her şeyi bir hesapla yapar. Kuluna muameleyi de yine bir hesapla yapar; ama bu hesabı yaparken mutlaka kulunun hesabını yapar. Allah’ın, kulu için yaptığı her hesap, kulu için mutlak rahmet, hayır, mutlak aşk ve muhabbettir, Allah’a, kendisine yakınlıktır. Kul, Allah’ın kendisi için bir hesapla takdir ettiğini kabul edip “rabbim benim için neyi takdir etmişse en güzel, en doğru takdiri, hesabı yapmıştır. O beni yaratan rabbimdir, ben hesabımı ona teslim ediyorum. Onun benim için takdir ettiği, kabul ettiği, sevdiği hesabı yapıyorum” dediyse hesabını doğru yapmıştır; ama yok “ben kendime, aklıma, ilmime, birilerine, hayata, bulunduğum, içinde yaşadığım topluma, zamana göre hesap ederim” derse hesabı iki adım öteye geçememiş sadece dünyanın hesabını yapmış demektir.

Allah, kulu için hem dünyasının hem de ahiretinin, ebedi hayatının hesabını yapmıştır. Bu nasıl bir akıldır ki rabbinden daha güzel bir hesap yaptığını düşünebiliyor! Bu akıl nasıl iman etmiş birine ait akıl olur! Böyle bir aklın sahibi; gönlü iman etmemiş, mü’min olmamış biridir. Bu yüzden Allah’ın kendisi için yaptığı hesabı kabul etmemiş, Allah’ın hesabıyla kendi hesabını yapmamış, bu hesabı kabul etmemiştir. Böyle birine mü’min, Müslüman denir mi, Allah’a teslim olmuş, güvenmiş, tevekkül etmiş, Allah’tan emin olmuş denir mi? -Denmez. O kul, rabbi yerine aklından, kendinden, nefsinden emindir ve güvendiği nefsine vesvese veren de şeytandır, dolayısıyla böyle biri şeytana güvenmiş, Allah’ın kendisine veli olduğuna, dost olduğuna iman etmemiştir. Şeytanın kendisine verdiği vesveseyi kabul ettiği için de şeytanı veli olarak, dost olarak kabul etmiş, şeytanın veliliğini Allah’ın veliliğine tercih etmiştir.

Allah âyet-i kerimede “şimdi siz beni bırakıp da onu ve onun zürriyetini mi dost ediniyorsunuz? Oysa onlar sizin düşmanınızdır. (Kendi nefsine zulmeden) Zalimler için (bile bu) ne kötü bir değişmedir”588 buyurur. Kul, Allah’ın veliliğini şeytanın veliliğiyle böyle değiştirir. Hesabını Allah’a göre değil de şeytanın verdiği vesveseyle yaparsa şeytana dost olur, yakın olur, dolayısıyla rabbinin veliliğini kaybetmiş olur. Allah zaten kulunun velisidir; ama kul kendisi şeytanın veliliğini Allah’ın veliliğine, vahyine, Allah’ın kendisine vaad ettiklerine tercih edip değiştirir.

Nasıl ki herkesle beraber melekler varsa bir de herkesle beraber bir şeytan vardır. Manevi olarak kaybedenlere şeytan arkadaş olmuş, onlar da şeytana arkadaş olmuşlardır. Allah âyet-i kerimede kaybedenler için Kıyamet günü şöyle buyurur. “Nihâyet (onların hesapları görülüp) iş(leri) bitirilince şeytan (onlara) der ki: Muhakkak, Allah size hak olan (âyetleri ve resulleriyle, hakikat)i vaad etti, ben de size (hoşunuza giden şeyleri) vaad ettim; ama sözümden caydım. Bununla beraber zaten benim sizi zorlayacak bir gücüm yoktu. Ben sadece sizi (apaçık ortada olan hakikati inkâra) davet ettim, siz de hemen benim davetime icabet ettiniz. O hâlde beni kınamayın, kendinizi kınayın! (Bugün artık) Ne ben sizi kurtarabilirim ne de siz beni kurtarabilirsiniz! Kuşkusuz ben daha önce sizin beni (Allah’a) ortak koşmanızı da kabul etmemiştim. Şüphesiz (bugün hem kendine hem de başkalarına zulmeden) zalimlere elem verici (iç yakan) bir azap vardır.”589

Sen benim vaadimi kabul ederek beni Allah’a şirk koştun. Rabbini dinlemediğin için beni ilâh edinmiş oldun. Ben bunu daha önce de reddetmiştim, kabul etmiyordum; çünkü ben sana “beni Allah’a şirk koş” demedim; ama sen beni Allah’a şirk koştun.

Şeytanın neden böyle söylediğini de Allah beyan ediyor. “Şüphesiz ben senden uzağım; çünkü ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım.”590 Şeytan bile kendisine tabi olana böyle söylüyorsa o zaman Kıyamet günü hesabını doğru yapmayan bir kulun düştüğü hâl acaba nasıl acıklı bir hâl olur. Böyle biri kendisini yaratan rabbinin huzurunda rabbini dinlememiş, rabbini, rabbinin dostluğunu tercih etmemiş, rabbinin kendisi için yaptığı hesabı kabul etmemiş, şeytanın kendisi için yaptığı hesabı tercih etmiştir. Hâl böyleyken nasıl huzurda durabilir!

Bu duruma düşmemek için her bir kul kendi hesabını yapmalı, huzura çıkmadan önce her an rabbinin huzurunda olduğunu bilerek, iman ederek huzurda durup hesabını görmeli ve hesabını Allah’a vermelidir. Elbette ki kul bu hesabı da ancak Allah’ın kitabıyla görebilir.

Allah âyet-i kerimede “o gün herkesin kitabı eline verilir, kitabımız konur, bizim kitabımız hakkı söyler”591 buyurmuştur. Herkesin elindeki kitabı “Allah’a göre doğru yapmış mı yapmamış mı” diye Allah’ın kitabının ölçüsüne vurulur. Allah’ın kitabı, Allah’ın vahyi, Allah’ın kelamı onu tasdik ederse Allah da onu tasdik eder ve “kulum doğru yaptı” der. Ama Allah’ın kitabı, onun elindeki hayat kitabını tasdik etmezse bu defa Allah “kulum yanlış yaptı” buyurur. Orada kaybetmemek için hesap burada görülmelidir. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hesaba çekilmeden evvel kendinizi hesaba çekin”592 buyurmuştur.

Allah, bir de Kur’ân için “kitâbı ve mizanı (adaleti) hak olarak indiren Allah’tır”593 buyurur. Bu mizan Kıyamet günündeki mizandır. Demek ki Kıyamet günündeki mizan; Allah’ın kitabı Kur’ân’mış!

Allah, kendi hesabımızı görelim, hesabımızı görüp anlayalım diye mizanı indirmiştir. Eğer mizan yoksa, onu bir ölçüye vurup yanlışımızı, doğrumuzu, günahımızı, sevabımızı, hakta mı, bâtılda mı olduğumuzu anlamıyorsak hesabımızı göremeyiz. Bir mizanın, ölçünün, terazinin olması gerekir ki hesabımızı verip vermeyeceğimizi anlayabilelim.

Allah mizanı; yani Kur’ân’ı indirmiştir. Yarın Kıyamet günü Kur’ân’ın kabul etmediği şeyler yanlış tarafa, kabul ettiği şeyler doğru tarafa, sevap tarafına girer. Kur’ân mizandır. Kur’ân’ın sahibi de mizanın hem hakemi hem hakimidir.

Her şeyi bir hesapla yapan hasib olan Allah insanın da hesabını görür; ama insana da hayatı yaşarken “hesabına, mizana bak” buyurmuştur. Sen de hayatını Kur’ân’ın ölçüsüne vur, hayatın Allah’ın vahyine uyuyor, Allah ona “doğru” diyorsa doğrudur; ama hayatın Allah’ın vahyine uymuyorsa yanlıştır. Kim sana ne derse desin önemli olan Allah’ın senin için ne dediğidir. Allah sana “doğru yapıyorsun” dediyse, bütün insanlar “yanlış yapıyorsun” dese bile önemli değildir; ama Allah “yanlış yapıyorsun” dediyse bütün insanlar “doğru yapıyorsun, seni destekliyoruz, bu yaptıklarından dolayı seni seviyoruz” dese bile bil ki hepsi Allah’a ters düşmüştür ve sana ters taraftan bakıyor demektir. Eğer onların söylediğini ciddiye alırsan sen de onlarla beraber Allah’a ters düşmüş olursun. O zaman da hepiniz yarın Kıyamet günü yaptığınız bu yanlışın hesabını verirsiniz.

Her ne olursa olsun, kim yaparsa yapsın yanlışa “doğru” demeyelim; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “zulme rıza zulümdür” buyurmuştur. Zulmü kabul etmek, zalime “mazlum” mazluma da “zalim” demek zulümdür. Aynı şekilde doğru yapana “yanlış yapıyor” yanlış yapana “doğru yapıyor” haklı olana “haksız” haksıza da “haklı” demek zulümdür. Biri bunu yaparsa en büyük zulmü kendine yapmış olur; çünkü Allah’a ters düştüğü için Kıyamet günü kaybeder.

Neden?

Allah âyet-i kerimede “kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”594 buyuruyor. İşte, yanlışa “doğru” doğruya “yanlış” demek hakikati örtmektir. Kim böyle yaparsa hakikati örtmüş, kendisiyle Allah arasına perde koymuş, kendini rabbinden perdelemiş, rabbinden yüz çevirmiş, rabbinin “hak” dediğine “bâtıl,” “bâtıl” dediğine “hak” demiştir, dolayısıyla Allah’ın huzurunda kendine zulmetmiş ve zalimlerin durumuna düşmüştür.

Zalimlerden olmamak için rabbimize sığınıp “biz nefsimize, kendimize zulmettik. Eğer sen bize mağfiret etmez, rahmet etmezsen hüsrana uğrayanlardan oluruz ya rabbi”595 deyip tövbe, istiğfar etmemiz, af ve mağfiret dilememiz, rabbimizin rahmetini istememiz, ona sığınmamız gerekir. İnşallah kendimizi toparlar, kendimize gelir ve nefsimize taraf olmadan hesabımızı doğru yaparız. Zaten hesabımızı ölçü olarak Allah’ın kitabının ölçüsüne, mizanına vurursak hesabımız önümüzde olur, biz de ne yapmamız ve ne yapmamamız gerektiğini olduğu gibi anlarız.

Hep birlikte rabbimize dönelim ve Allah’ın bize verdiği istiğfar imkânını, af imkânını, mağfiret imkânını kullanıp rabbimizin affına, rahmetine, mağfiretine sığınalım. Rabbimizin bizi af ve mağfiret etmesini dileyelim inşallah.

Evet, hep beraber ehsâ “saydı, hesap etti” fiilini âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.

Allah bizi Kıyamet günü hesabını veremeyenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi rabbinin “yap” dediklerini yapıp, “yapma” dediklerini ise yapmayanlardan eylesin. Allah bizi hesabını Allah’a, Allah’ın vahyine göre yapanlardan ve kazananlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Nisâ /86 ↩
  2. Buhari, Deâvat, 68. VII 169; Müslim, Zikr 6.III, 2062 ↩
  3. Bakara /116 ↩
  4. Kehf /49 ↩
  5. İsrâ /14 ↩
  6. Enbiyâ /97 ↩
  7. Şûrâ /45 ↩
  8. Tâhâ /15 ↩
  9. Tirmizi, Kıyâme, 25 ↩
  10. Secde /12 ↩
  11. Mu’minûn /99-100 ↩
  12. Fâtır /37 ↩
  13. Meâric /4 ↩
  14. Zumer /42 ↩
  15. Müslim, Mukaddime, 5 ↩
  16. Hucurât /12 ↩
  17. A’râf /23 ↩
  18. Bakara /269 ↩
  19. Kehf /50 ↩
  20. İbrâhîm /22 ↩
  21. Haşr /16 ↩
  22. Kehf /49, Câsiye /29 ↩
  23. Tirmizi, Kıyâme, 25 ↩
  24. Şûrâ /17 ↩
  25. Mâide /44 ↩
  26. A’râf /23 ↩