66.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, her fiilinin aşktan tecelli ettiğini ve rabbimizin muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.
Allah, kullarına nasıl muamele edersen etsin o muamelesi mutlaka aşkından, muhabbetinden, rahmetindendir. Allah bu muameleyle kuluna yardım etmeyi, kulunun kazanmasını, Hz. İnsan olmasını, meleklerin secde ettiği varlık olmasını, yeryüzünde kendisine halife, ayna olmasını istemiştir.
Geçen sohbetimizde zerae “yarattı ve yarattığını çoğalttı” fiillini öğrenmeye çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise “vezire” fiilini öğrenmeye çalışacağız inşallah.
Vezire fiili “Allah bıraktı, bırakır, bırakacak ya da bırakmaz, alakayı keser veya kesmez” manalarına gelir. Aynı şey kul için de geçerlidir. Kul da bırakır, bırakmaz, bırakmayı düşünür, vazgeçer veya vazgeçmez.
Allah bırakmaz. “Allah, siz mü’minleri (Uhud Savaşı’nı kaybettiğinizden dolayı) içinde bulunduğunuz (şaşkın ve pişman bir) hâl üzere bırakacak değildir.”545 Mü’min hangi hâlde olursa olsun, nasıl bir imtihanla karşı karşıya gelirse gelsin Allah onu içinde bulunduğu hâl üzere bırakmaz.
Allah bir de bırakır. Ne zaman bırakır? -”İşte onlar, hidâyete karşılık dalâleti satın alanlardır. Onların bu ticaretleri kazançlı olmamış, onlar hidâyeti de bulamamışlardır.”546 Onlar imanı bırakıp dalâleti, küfrü tercih edince Allah da onları küfür üzere, dalâlet üzere bırakır.
Peki, buradan neyi anlamamız gerekir?
Allah’ın fiilleri kulun fiillerine göre tecelli eder. Kul, Allah’ı bırakınca Allah da onu bırakır. Kul, rabbinden, Allah’ın âyetlerinden, vahyinden yüz çevirince, rabbini dinlemeyince rabbi de ondan yüz çevirir ve onu dinlemez. Kul, rabbini, rabbinin muamelesini, imtihanı görmezden gelince Allah da onu görmezden gelir. Bu, ahirette de geçerlidir. Aslında dünyada kul, Allah’ı bıraktığı için ahirette de kendi yaptığı fiille karşılaşır. Bu yüzden Allah ahiretteki durumu beyan ederken kaybedenler için “şüphesiz ki Allah’a verdikleri (ona âbd olacaklarına dair) sözü ve yeminlerini (dünya malı gibi) az bir pahaya satanlar var ya, işte onlar için âhirette bir nasip yoktur. Kıyamet günü Allah onlarla ne konuşacak, ne onlara bakacak ve ne de onları(n günahlarını mağfiret edip onları) temize çıkaracaktır”547 buyurmuştur; çünkü onlar da dünyadayken rablerine bakmamış, nazar etmemişlerdi. “Rabbim benden ne istiyor, rabbim beni böyle bir imtihana tabi tuttu da acaba ne yapmamı istiyor, bana neyi emretmiş, ne yapsam benden razı olur, nasıl yapsam beni sever” demedikleri için rablerine bakmamış, rablerinin âyetlerini dinlememişlerdir. Ahirette de Allah onlara nazar etmez, onlarla konuşmaz ve onları dinlemez.
Allah başka bir âyet-i kerimede “mücrimlerden günahları sorulmaz (çünkü Allah onların hepsini bilir)”548 buyurmuştur; çünkü onlar rablerini kaybetmişlerdir. Öyle ki “neden bunu yaptın” diye sorulmaya bile değer değillerdir.
Evet, Allah bırakır. Kulun da bırakması gerekir. Öncelikle “lâ ilâhe illallah” deyip putlarını bırakması gerekir. Kul “lâ ilâhe illallah” demeyene kadar gerçek manada putlarını bırakmamış, nefsindeki putları terk etmemiş, onlardan vazgeçmemiştir. Böyle olunca da gerçek manada “illallah” yani “benim ilâhım sadece Allah’tır” diyemez.
Allah âyet-i kerimede “onların çoğu ancak Allah’a şirk koşarak iman ederler.”549 İmanlarına şirki karıştırmadan iman etmezler, buyurur. Böyleleri “lâ ilâhe” demeden “illallah” derler. İlâhlarından vazgeçmemiş, ilâhlarını bırakmamışlardır. Nefislerini, nefislerinin ilâhlığını ya da Allah’a şirk koştukları şeyleri bırakmamışlardır. Bu yüzden şirkleriyle beraber “illallah” derler. Böyle olunca da imanlarına şirki karıştırmış olurlar. Allah da şirk karıştırılmış imanı kabul etmeyeceğini buyuruyor.
“Allah tek olarak anıldığı zaman, âhirete iman etmeyenlerin kalplerini sıkıntı basar; ama Allah’tan başkası anıldığı zaman hemen sevinirler (ve yüzleri güler).”550
Allah mülkün sahibidir, malikidir, melikidir, emir ve hüküm onundur. Emanet ettiği mülkü nasıl harcamamız, kullanmamız gerektiğini de âyetlerinde bize beyan etmiştir. Hâl böyleyken imanına şirki karıştıranlara “zekât vermek, infak etmek, sadaka vermek, fakirlere, yoksullara, yolda kalmışlara yardım etmek lazım” dendiğinde nefisleri itiraz edip “bunları ben kazandım, hepsi benimdir” derler. Onlara “mal sizindir, istediğinizi yapabilir, istediğiniz şekilde harcayabilirsiniz” denildiğinde ise yüzleri güler, sevinirler. Zaten müşrikler de böyle yapıyorlardı. Bu duruma düşmemek ve imanımıza şirki karıştırmadan Allah’a iman edebilmek için önce “lâ ilâhe” dememiz gerekir. Öyle ki “illallah” diyebilelim.
Bize verilen her şey bir emanettir ve mutlaka onları bırakacağız. Son nefese geldiğimizde dünyayı zaten bırakmış oluruz. Mesela; son nefesine gelmiş birine “bütün dünya, saltanat senindir” dense bile buna sevinemez; çünkü artık rabbine gideceğini, dünyanın kendisinin olmadığını ve hakikati anlamıştır. Bu yüzden dünyayı, bütün sevdiklerini bırakmıştır artık hiçbirine dönüp bakamaz. Sadece dünyayı bıraktığı yetmez, bir de Allah’ın kendisine imtihanı yaşaması, kazanması için verdiği bedenini de bırakacağını anlamıştır. İnsan zaten her şeyi bu şekilde bırakıp gidecek. İşte, mesele; ahirete kazanmış olarak gitmek, Allah’ın “bırakın” dediğini bırakmak, “bırakmayın” dediğini de bırakmamaktır.
Evet, Allah bize “küfrü, şirki bırakın” buyuruyor. Bırakmak iki türlüdür; biri zahiri, biri de manevidir. Mesela; bir günahı bırakırken önce zahiri olarak onu bırakmayı düşünürüz; ama onu bırakabilmemiz için onu önce gönlümüzden bırakmamız gerekir ki o yanlıştan, günahtan kurtulmuş olabilelim. Gönülden bırakmayana kadar ondan kurtulamayız. Eğer “rabbim bana ‘onu bırak’ demiş, ben de imanımın gereği olarak rabbimi tercih ediyorum ve onu bırakıyorum” dersek günahımızı, yanlışımızı bırakır, onlardan vazgeçmiş oluruz.
Hayatımız boyunca sürekli bir şeyleri bırakmamız, bir şeylere de sarılmamız gerekir. Allah âyet-i kerimede “sevdiğiniz şeylerden (Allah yolunda) infak etmedikçe iyiliğe eremezsiniz. Her ne infak ederseniz de muhakkak ki Allah, onu hakkıyla bilir”551 buyurmuştur. Mü’minler Allah’ı sevdikleri için sevdikleri maldan Allah yolunda harcarlar; yani rablerini maldan daha çok sevdikleri için dünyayı, dünya malını onun yolunda harcar, kullanırlar.
Allah bize “yanlışları, içkiyi, faizi, kumarı, fal oklarını, günahı bırakın”552 “ibadetleri, namazı ise bırakmayın, namazda daimi olun, orta namazında sürekli olun”553 buyurmuştur. Bize de düşen; rabbimizin “bırakın” dediklerini bırakmak, “bırakmayın” dediklerine ise sarılmaktır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “efdal olan (faziletli olan, bizi faziletli kılacak olan) ibadet az da olsa devamlı olandır”554 buyurmuştur. En faziletli ibadet bırakmadığımız ibadettir. Eğer ibadeti birden çok yapıp sonra onu bırakırsak o ibadetimiz faziletimizi artırmaz; ama az da olsa devamlı olan, bırakmadığımız, sürekli yaptığımız ibadet, kulluk, hayır, iyilik, güzellik bizim faziletimizi artırır; çünkü sürekli yaptığımız ibadet artarak büyümeye, dolayısıyla bizi de büyütmeye devam eder ve bizi faziletli kılar.
Evet, Allah bırakır. Kimi bırakır?
Söyledim, Allah’ın fiilleri kulun fiillerine göre tecelli eder; yani kul, Allah’ı bırakınca Allah da onu bırakır. Kul, Allah’ı unutunca Allah da ona unutulmuş muamelesi yapar. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “Allah’ı unutan ve bu yüzden (Allah’ın da) onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın! İşte onlar fâsıkların ta kendileridir”555 buyurmuştur. Onlar Allah’ı bıraktı, Allah da onları bıraktı. Bu bırakma, unutma manevi bir bırakmadır, manevi unutmadır.
Bir de kul, Allah’ı sevmeyi bırakınca Allah da onu sevmeyi bırakır. Onun için Allah “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Sizden kim dininden dönerse (bilsin ki) Allah (onların yerine) öyle bir topluluk getirir ki (Allah) onları sever, (onlar da) Allah’ı severler”556 buyurmuştur. Allah’ın fiilli, kulun fiilline göre tecelli eder ki bu da kulun rahmeti de gazabı da kendi çabasıyla, gayretiyle, elleriyle, sa’yıyla, koşmasıyla kazanmasıdır.
Her neyi bırakırsak bırakalım, kesinlikle bırakmamamız gereken; sahibimizdir, rabbimizdir. Eğer rabbimizin bizi bırakmasını istemiyorsak bizim de rabbimizi bırakmamamız gerekir.
Kul, rabbini zikretmeyi bırakınca Allah da onu zikretmeyi bırakır. Zikir; hatırlamaktır, unutmamaktır, unuttuğunu hatırlamaktır, bununla beraber şan ve şeref demektir. Kul, rabbini izzet sahibi, şeref sahibi kabul edip kıymet, değer verince, unutmayınca Allah da onu zikreder ve unutmaz. Neden? -Tabi ki sevdiği için. Seven sevdiğini unutmaz. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede fezkurûnî ezkurkum:557 “Öyle ise siz beni zikredin (her anda benim hesabımı yapın) ki ben de sizi zikredeyim (sizin hesabınızı yapıp size rahmetimle muamele edeyim)” buyurmuştur; ama Allah’ı zikretmeyi bırakırsak Allah da bizi bırakır. O bizi bırakınca ise Allah’tan aldığımız şerefi, Allah’ın yardımını, yakınlığını, sevgisini kaybederiz. Rabbimizin sevgisini kaybetmeyi istemiyorsak rabbimizi zikretmeyi, ona kulluk yapmayı, ibadet yapmayı, rabbimizi tesbih etmeyi, tevhid edip tekbir etmeyi ve ona hamd etmeyi bırakmamalı, kibirlenmeyi, riyayı, hasedi, dünyayla, malla, mevkiyle övünmeyi, bunları üstünlük sebebi saymayı da bırakmalıyız.
Kul, kibri bırakıp Allah için Allah’ın kullarına, varlığa tevazu göstermeli, tevazusunu bırakmamalıdır. Riyayı bırakıp rabbine samimiyeti, ihlası bırakmamalıdır. Malla, mevkiyle övünmeyi bırakıp rabbinin güzelliğiyle, tecellisiyle, rabbine kul olmakla iftihar etmeyi, Allah ile yaptığı alışverişten dolayı sevinmeyi bırakmamalıdır.
Allah bırakır ve Allah bırakmaz. Kul, Allah’ı bırakınca Allah da onu bırakır. Kul, rabbini bırakmazsa Allah da onu bırakmaz. Onun için Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) rabbin seni terk etmedi ve (sana) darılmadı”558 buyurmuştur.
Cehalet, bilmemek ayrı şeydir. Kul bilmiyorsa bırakmış olmaz. Biri rabbine nasıl gitmesi gerektiğini, onu nasıl zikretmesi gerektiğini, rabbinin tecellisine, muamelesine, imtihanlara karşı nasıl bir tavır alması gerektiğini, rabbinin efâliyle karşı karşıya geldiğinde, rabbi ona muamele ettiğinde ne yapması gerektiğini bilmiyorsa rabbini, rabbinin emrini, rızasını, sevgisini bırakmış olmaz. Bu sadece cehalettir, bilmemektir; ama Allah ona mutlaka bunu öğretir.
Allah âyet-i kerimede “Allah katında (kabul olacak) tövbe, ancak bilmeden bir kötülük edip de sonra çok geçmeden tövbe edenlerin tövbesidir”559 buyurur. Kul bilmeyince Allah onu sorumlu tutmaz; ama ona sorumluluğunu öğretmek için mutlaka kuluna öğretir; çünkü Allah, kulunun kazanmasını ister. Şayet Allah, kuluna öğrettiği hâlde kul öğrenmek istemiyor, başka tarafa dönüyorsa bu durumda rabbinden yüz çevirmiş olur ki o zaman da bütünüyle sorumlu duruma düşer. Hem de bir defa değil iki sefer sorumlu olur; yani hesabı iki defa olur. Birincisi öğrenmediği, ikincisi de öğrenmeye layık görmediği ve gerekeni yapmadığı için.
Rabbimizin vahyini bilmiyor, dinlemiyor, okumaya, anlamaya çalışmıyor, tefekkür etmiyorsak rabbimizi dinlemeye değer bulmamışız, önemsememişiz, ciddiye almamışız demektir. Öğrendiğimiz ilim her ne olursa olsun, o ilmi öğrenirken rabbimizi dinlemediysek onu ciddiye almamışızdır, böyle olunca da öğrendiğimiz o ilim için “ben biliyorum, anladım” diyemeyiz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ın, kullarına olan üstünlüğü neyse Allah’ın kelamının da kullarının kelamına, sözüne olan üstünlüğü öyledir”560 buyurur. Her şeyi rabbimizden öğrenmemiz gerekir. Allah’ın öğretmediği, vahyetmediği, beyan etmediği hiçbir şey yoktur. Bununla beraber Allah’ın ne yapmamız gerektiğini anlatmadığı hiçbir anımız yoktur. Allah âyetlerinde nasıl düşünmemiz, tefekkür etmemiz, tefakkuh etmemiz, tedebbür etmemiz, nasıl akledip aklımızı kullanmamız, nasıl yürümemiz, nasıl konuşmamız, nasıl hareket etmemiz, birbirimize, ailemize, çocuklarımıza, anamıza, babamıza, akrabamıza, insanlara, muhtaçlara, muhtaç olmayanlara nasıl muamele etmemiz, varlığa nasıl nazar etmemiz, onu nasıl anlamamız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar beyan etmiş, örneklerle öğretmiştir ve her birinin Allah’ın âyetleri olduğunu tek tek anlatmıştır.
Biz de ya, Allah ile beraber olur, Allah’ın nazarıyla nazar eder, Allah’ın vahyine, Kur’ân’a, Allah’ın resulüne göre bakar, anlar, ona göre düşünür, konuşur, hayatı yaşarız ya da nefsimize, şeytana, birilerine uyar, hayatı onlara göre yaşar, onların hesabını yaparak düşünür, konuşur, hareket ederiz. Veya “rabbimi kabul ediyorum, Kur’ân’ın bana indiğini kabul ediyorum” der; ama ondan yüz çevirir, onu bırakır, terk ederiz.
Biri insanların sözünü değil de Allah’ın vahyini, sözünü bırakırsa Allah’ın vahyinden işine geleni alır, işine gelmeyeni ise bırakır, böyle olunca da imanına şirki karıştırır ve ikiyüzlü münafık olur. “Ben Allah’ın kuluyum” der; ama insanlara kul olmayı bırakmayıp insanların söylediğini Allah’ın söylediğine tercih ederek “evet, Allah böyle buyurmuş; ama” der. Biri Allah’ın vahyi karşısında söze başlarken “ama” ile başlarsa bilelim ki o kişi tam bir münafıktır. Sözünün devamında her ne söylerse söylesin, rabbini, rabbinin sözünü kabul etmemiş, imanına şirki karıştırmıştır.
Hatta öyleleri var ki “benden daha mü’min, benden daha Müslüman kimse yok” der; ama Allah’ın âyeti okununca “ama” deyip bin türlü bahane üretir, hatta utanmadan bir de insanları İslam’a davet eder. Oysaki kendisi Allah’a teslim olmamış, nefsine, şeytana, dünyaya teslim olmuştur; ama kendini hidâyette diğer insanları da dalâlette gördüğü için insanları İslam’a davet etmeye çalışır. Böyle biri Kıyamet günü en büyük hüsrana uğrar.
Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: Size (işledikleri) ameller bakımından en çok hüsrana uğrayanları haber verelim mi? Onlar, dünya hayatındaki (bütün) çaba ve gayretleri boşa giden kimselerdir. Oysa onlar kendilerinin güzel işler yaptıklarını sanıyorlardı”561 buyurmuştur. Üstelik onlar bir de yaptıkları için karşılık beklerler.
Sen Allah’a iman etmediysen, Allah’a şirk koştuysan, Allah’ın vahyini, âyetlerini kabul etmediysen, başkalarının sözünü Allah’ın sözüne, kelamına tercih ettiysen istediğin kadar ibadet yaptığını zannet, sen Allah’ı kabul etmemişsin! Senin imanın yok, sen imanına şirki karıştırmışsın, imanın iman olmaktan çıkmış! Sen manevi olarak kaybetmişsin! Bırakman gereken küfrü, şirki, nifakı bırakmamışsın, bir de yaptıkların için karşılık bekliyorsun!
Unutmamamız lazım ki kul ya iman eder, salih amel işler, ihlas sahibi olur ya da ihlas sahibi olmaz, imanını kaybeder. Kul ihlas sahibi değilse salih amel işleyemez; çünkü ihlas da salih amel de imandan, kulun, rabbini sevmesinden, rabbine olan aşkından, muhabbetinden tecelli eder. Kulun ne kadar imanı varsa o kadar ihlası vardır, rabbini ne kadar seviyorsa o kadar samimidir, sevdiğinin sevgisini, rızasını o kadar şiddetle ister, dolayısıyla hem salih amel işler hem de imanında samimi olur. Bu nedenle samimiyet imandan kaynaklanır, imanla ölçülür.
Bizim de dua ederken “ya rabbi! Bize salih amel nasip et, bize ihlas nasip et, ikram et, bize hayırlar işlemeyi, güzellikler yapmayı, cennetliklerin amelini nasip et. Bize rızanı, dostluğunu, yakınlığını nasip et” dememiz yetmez, hepsinin özünde, hakikatinde “imanı nasip et” dememiz gerekir; çünkü imanımız büyüdükçe, kemale yaklaştıkça ihlasımız da, salih amelimiz de artar. Bununla beraber hayırlarımız, iyiliklerimiz, güzelliklerimiz, takvâmız, Allah’a yakınlığımız, dostluğumuz artar; ama imanımız artmadıysa hiçbir şeyimiz artmaz. Bu yüzden rabbimizden öncelikle imanı istememiz ve imanı kazanmak için gerekeni yapmamız lazımdır.
İmanı kazanmak için yapılması gereken şey; küfrü, şirki bırakmak, rabbimizden, rabbimizin sevgisinden, rızasından, yakınlığından başka her şeyi terk etmek, gönlümüzden çıkarmak ve emaneti sahibine teslim edip bütün gönlümüzle “mal da senin, can da senin, evlat da, ana, baba, eş de senin, dünya da, ahiret de senin, ben de sana aidim. Senden geldik, dönüşümüz sanadır ya rabbi” dememiz ve gönlümüzün de bunu tasdik etmesi gerekir. Öyle ki doğru söylemiş, rabbimizden başka şeylerden vazgeçmiş, “lâ ilâhe illallah” demiş olalım.
Eğer birinin gönlünde en önde her şeyi kurban edecek, feda edecek, her şeyden vazgeçebilecek bir aşk, bir muhabbet yoksa ve hâlâ rabbi için vazgeçemediği bir şey varsa, “bundan vazgeçemiyorum, bırakamıyor, terk edemiyorum” diyorsa hemen “vazgeçtim” zikrini yapması gerekir. Özellikle kardeşlerimiz için söylüyoruz. Her neyden vazgeçemiyorsak “vazgeçtim ya rabbi! Bırakamayacağımı düşündüğüm ne varsa hepsinden vazgeçiyor, seni tercih ediyorum. Hepsini sana teslim ediyorum. Canımdan da vazgeçiyorum, vazgeçmediğim bir tek sensin. Senin için bırakamayacağım, terk edemeyeceğim, vazgeçemeyeceğim hiçbir şey yoktur ya rabbi” dememiz gerekir ki mü’min olalım, rabbimizi seçmiş, tercih etmiş olalım.
Allah âyet-i kerimede “Allah dilediğini (hidâyeti isteyeni) kendisine (kul olarak) seçer”562 buyurur. Allah ancak zatını seçenleri, “seni seçiyorum, senin için her şeyden vazgeçiyor, her şeyi sana kurban ediyorum” diyenleri seçer; çünkü Allah’ın fiili, kulun fiiline göre tecelli eder. Tabi, bu manevi fiil içindir.
Kul, rabbini seçip onun için yanlışları, küfrü, şirki, kibri, riyayı, hasedi bırakınca nefsinden vazgeçmiş, nefsini tezkiye edip temizlenmiş olur, dolayısıyla rûhun nûru nefse tecelli eder ve nefis bütünüyle nûrlanır. Nefis rûhun nûruyla nûrlandığı için o da rabbini ister, hayır yolunda koşmayı ister. Hayrı yapmak, hayır yolunda koşmak, hayırda yarışmak ona ağır gelmez; ama bunun için de mutlaka bir nefis tezkiyesinin, sırât-ı mustakîmde bir yolculuğun olması şarttır. Yoksa kul “vazgeçtim” demekle vazgeçmeye çalıştıklarından kurtulamaz. Bunun için bir çaba, bir gayret, bir aşk, bir muhabbet; yani yolculuk gerekir ki kulun, Allah’a olan aşkı, muhabbeti vazgeçemediği, sevdiği şeylere galip gelsin.
Galip olan ve kulunu galip kılan Allah’tır. Eğer kul, rabbinin sevgisini, yakınlığını, dostluğunu tercih ederse vazgeçemeyeceği, bırakamayacağı hiçbir şey olamaz. Tabi, bu da onun imanına, aşkına, muhabbetine göredir. Şöyle bir düşünelim; zaten insan sonuç itibariyle öldüğünde her şeyi dünyada bırakmayacak mı! Kulun kendisine ait bir şeyi var mıdır? -Elbette ki yoktur. O zaman kul bunu anlayıp rabbi için her şeyden vazgeçebilmelidir; ama baktığımızda kulun, sevdiklerinden vazgeçmesi, onları bırakması zor bir şeydir. O yüzden vazgeçebilmek için manevi bir yolculuk; yani vuslat yolculuğu şarttır; çünkü kul, rabbine yaklaştıkça diğer şeylerden vazgeçer.
Önce iradesinden vazgeçer. Zaten kul işe önce iradesinden vazgeçmekle başlamalıdır. Yoksa başarılı olamaz. Kul, önce iradesini Allah’a teslim edip “rabbim ne dediyse, neyi emretmişse doğru odur, hak odur, güzel odur, benim için hayır olan odur” deyip rabbini tercih etmesi, rabbinin vahyi karşısında fikir beyan etmemesi gerekir ki rabbi için her şeyden vazgeçmekte başarılı olabilsin.
Allah âyet-i kerimede “Allah ve resulü bir işe hükmettiği zaman, mü’min olan bir erkek ve mü’min olan bir kadın için o işte kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur”563 buyurmuştur. Mü’minler Allah ve resulünün hükmü karşısında fikir beyan etmezler, böyle bir şey mü’minlere yakışmaz. Gerçek mü’minler Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde gönüllerinde hiçbir ağırlık hissetmeden onu kabul edenlerdir. O zaman biri Allah ve resulünün hükmüne karşı gönlünde ağırlık hissediyorsa bir sorun var demektir. O kişi yine mü’mindir; ama daha tam mü’min olamamış, Allah’ın aşkı, muhabbeti, imanı, nefsine galip gelememiş, nefsi hâlâ şirk üretiyor, itiraz ediyor, Allah’ın işini, emrini, hükmünü beğenmiyor, bu nedenle de gönlünde bir ağırlık hissediyor, sıkıntı duyuyor demektir. Kul da öncelikle nefsin bu hâlini terk etmeli, bırakmalı ve gönlünü Allah’a, resulüne itiraz etmekten temizlemelidir.
Allah âyet-i kerimelerde “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”564 “Onlar bilmiyorlar mı Allah onların sırrını da fısıldaşmalarını da bilir; çünkü Allah gayb (olan tüm gizlilik)leri hakkıyla bilendir”565 buyurur. Demek ki nefis bize gizli gizli, sessizce bir şeyler söylüyormuş! Öyle ki ne dediğini bile fark edemiyor, “ben öyle düşündüm, aklıma, gönlüme böyle geldi” diyoruz. Oysaki nefis, şeytanla iş birliği yapıp bize söyleyeceğini söylemiştir. Şeytan bize o kadar hâkim bir şekilde vesvese verir ki onun sözü için “ben böyle söyledim” deriz ve bunun şeytandan, nefisten olduğunu ayırt edemeyiz; ama manevi yolculuk yapar, rabbimize yaklaşırsak onu hemen anlarız.
Allah âyet-i kerimede “muhakkak ki takvâ sahipleri (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) şeytandan bir vesvese kendilerine dokunduğunda, onlar hemen (Allah’ı) hatırlayıp basiret kesilirler (ve her yönden şeytanın hilesini görürler)”566 buyurur. Takvâ sahipleri şeytanın vesvesesine karşı tavrını hemen ortaya koyar ve şeytanın tuzağına düşmez. Öyleleri var ki şeytanın verdiği vesveseye uyar, sürekli konuşur, isyan eder, itiraz eder, feryad eder, biriyle kavga eder, onu kırar, dağıtır sonra da “ben şeytana uydum” der. Olmadı, şeytanın vesvesesine karşı basiret kesilmek vesvesenin geldiği anda şeytana uymamaktır. Yoksa uyduktan sonra “şeytan bana vesvese verdi” demek değildir.
Sana düşen; imanını kontrol etmektir. Demek ki senin imanın sana mâni olmuyor, Allah’a olan muhabbetin, Allah’a ters düşmene mâni olmuyor, sen de anında rabbini unutuyorsun, o yüzden şeytana uyuyorsun! Yanlış olduğunu da biliyorsun; ama bile bile yanlış yapıyorsun. O zaman rabbine olan haşyetinde bir sorun vardır. Demek ki rabbinden layıkıyla haşyet duymuyor, rabbine karşı edepli olmuyor, ona itiraz ediyor, isyan ediyorsun, sonra da “ben yanlış yaptım, tövbe, ya rabbi” diyorsun. Bir daha böyle bir yanlışa düşmemek için yapman gereken şey; imanını artırmak, nefsine taviz vermemek ve nefsinin kötü hâllerini bırakmak, terk etmektir.
Aynı şey oruç için de geçerlidir. Allah bize “imsaktan iftara kadar yemeyi ve içmeyi bırakın”567 buyurmuştur. Biz de iftara kadar yemeyi, içmeyi bırakırız; çünkü rabbimiz öyle emretmiştir, öyle seviyor ve bu bizim için hayırdır. Ramazan ayı, Kur’ân’ın indiği aydır. Bu ayda hem rabbimize şükrediyor, rabbimizin vahyini anlamaya çalışıyor, rabbimize dönüyor, nefsimizi temizliyor, tezkiye ediyoruz hem de nefsimize, bedenimize, kendimize, bütün azalarımıza; gönlümüze, gözümüze, dilimize, kulağımıza, elimize, ayağımıza oruç tutturuyor, hükmediyor, “rabbim böyle emretmiş” deyip onları rabbimizin yolunda yürütüyoruz; yani bırakmamız gerekenleri bırakıyor, bırakmamamız gerekenleri ise bırakmıyoruz. Yapmamız gereken şey; rabbimizin bize olan bütün emirlerinin bizim için saf hayır olduğunu bilmek ve rabbimizin emirlerini yerine getirmeye çalışmaktır. Böyle yaparsak rabbimizin “bırak” dediklerini bırakmış, “bırakma” dediklerini ise bırakmamış oluruz.
Evet, Allah bırakır. Kendisini bırakanı bırakır. Bu nedenle kulun sadece “ya rabbi! Bizi bırakma” demesi doğru değildir. Bu duanın çift taraflı olması gerektiğini kulun unutmaması ve “ben seni bırakmıyorum, sen de beni bırakma, bana yardım et ya rabbi” diye dua etmesi gerekir. Yoksa “ben seni bırakıyorum; ama sen beni bırakma, ben senden yüz çeviriyorum; ama sen benden yüz çevirme, sen beni başka tarafa döndürme. Ben senin sevdiğin gibi yapmıyorum; ama sen beni sevmeye devam et, hatta biraz daha sev. Ben senden razı olmuyorum; ama sen benden razı ol” demek kul olmayı kabul etmemektir. Nefis böyle bir hâli yaşıyorsa bilelim ki ilâhlık iddia edip kendisini yaratan rabbine “sen beni böyle kabul et; ama ben seni böyle kabul etmiyorum, muameleni kabul etmiyorum, ben senin ilâhlığını kabul etmiyorum, sen benim ilâhlığımı kabul et” demiştir. Kul biraz tefekkür ederse bunun böyle olduğunu anlar.
Kul manevi olarak vuslat yolunda ilerledikçe zaten yolun inceliklerini anlamaya başlar; yani küfrü, şirki anlamaya, neyi bırakması, neyi de bırakmaması gerektiğini anlar. Onun için kul önce iradesini rabbine teslim eder, sonra bedene ait olanları, varlığını teslim etmeye başlar, yanlışlardan, günahlardan kurtulur. Kul, iradesini rabbine teslim ettiğinde mü’min olur. Ne kadar yanlışı olursa olsun o artık mü’mindir. Günah işlemiş, günaha düşmüş olabilir; ama şirkten kurtulmuştur sonra ilerledikçe bu günahlarından da kurtulur.
Allah âyet-i kerimede “yasaklandığınız büyük (günah)lardan kaçınırsanız, sizin (küçük) günahlarınızı örteriz ve sizi kerim (olan şerefli) bir yere koyarız”568 buyurur. Kul yanlış yapar. Zaten rabbi de onun yanlış yapacağını bilir. Onun için “büyüklerinden kendini korumaya bak, diğerlerini ben örter, onlardan vazgeçerim” buyuruyor Allah. Bu da kulun imanına ve beşer oluşuna karşılıktır.
Evet, rabbimize teslim olmamız gerekir ki Müslüman olabilelim. Biz de irademizi, bedenimizi, bedene ve nefse ait olanları rabbimize teslim ediyoruz inşallah. Böyle yaparsak rabbimize teslim olmuş, Müslüman bir kul, mü’min bir kul olmuş oluruz. Yoksa rabbimizi bırakırsak mutlaka onun yerine bırakmadığımız bir şeyler olur, onun berisinde ilâhlarımız, putlarımız olur. Rabbimizi sevmeyi bırakırsak mutlaka gönlümüz başka sevgilerle dolar; çünkü gönül boşluk kabul etmez, mutlaka bir şeylerin muhabbetiyle dolar. Gönül ya, rûhun sevdiği şeylerle dolar ya da nefsin sevdiği şeylerle dolar. Rûh, rabbini sever, rabbini ister, rûhun özlemi, hasreti rabbinedir, dolayısıyla rûh, rabbinin sevdiğini sever, rabbinin sevdiği amelleri, sevdiği kulları, sevdiği varlığı sever; ama nefsin sevdikleri tam tersidir. Nefis kendini sever, kendisi için sever. Eğer bir sevgi kendisi için değilse, kendisi için olmadıysa onun bu sevgisi kine, nefrete, düşmanlığa dönüşür.
Allah için olan sevgi böyle değildir. Allah için seven biri en kötü durumda bile iradesini, nefsine ve bedenine ait olanları bir tek rabbine teslim eder, emanet eder. Bununla beraber kin duymaz, nefret duymaz, düşmanlık yapmaz, hatta gönlünde bir ağırlık bile hissetmez; çünkü herkesin ve her şeyin sahibinin, rabbinin Allah olduğunu bilir. O da her şeyi sahibine, rabbine teslim eder.
Rabbimizi seviyoruz, rabbimizden vazgeçmiyor, onu bırakmıyoruz, onun için olanları bırakmıyoruz. Rabbimizin muhabbetini, sevgisini, rızasını, yakınlığını, bize kazandıracak olan amelleri, hâli bırakmıyoruz. Rabbimizi bırakmamamız; ama ondan başka her şeyi bırakmamız gerekir. Bırakmak derken “tutmamız gerekenleri elimizden çıkaralım” demiyoruz, onları sahibiyle beraber tutalım, diyoruz. Her şey Allah’tan bir nimet, bir ikramdır. Bizim de onları rabbimizle beraber; yani rabbimizden bir nimet, ikram, güzellik, tecelli olarak sevmemiz lazım. Böyle olunca nimetlere olan sevgimiz, Allah’a gider.
Evet, rabbimiz için sevmeyi, ikram etmeyi, rahmet etmeyi, Allah’ın bizde tecelli eden isimlerini, El Esmâu’l Husnâ’sını bırakmıyor, onunla yaşıyor, onunla hareket ediyoruz; çünkü ahlakımız, hâlimiz mutlaka Allah’ın isimleri, güzelliği olmalıdır. Allah’ın isimlerinin tersi olan şeyleri; zulmü, cimriliği, affetmemeyi de bırakıyoruz. Zulmü bırakıp rahmete sarılıyoruz, cimriliği bırakıp ikrama, cömertliğe, kerimliğe sarılıyoruz. Affetmemeyi de bırakıp affa, mağfirete sarılıyoruz.
Allah’ın isimlerinin karşısında tersi olarak her ne varsa yanlıştır, kulun kendi kendine zulmüdür, rabbinden ayrılmasıdır. Onun için Allah’ın isimlerinin karşısında her ne varsa onları bırakıyor, Allah’ın isimlerine sarılıyor, o isimlerle isimleniyor, onunla ahlaklanıyor, hayatı onunla yaşıyoruz ki mü’min, Müslüman olalım, rabbimize teslim olalım, ona yeryüzünde halife olalım. Rabbimiz de esmâsıyla, isimleriyle bize tecelli etsin, o isimlerden de efâli, güzelliği tecelli etsin, dolayısıyla Allah’a ayna olalım. Böyle olunca Allah zatıyla ve sıfatıyla tecelli eder ki rabbimize şahid olur, şehadet eder, “eşhedu en lâ ilâhe illallah” deriz.
Biz de rabbimize dönüp “her şeyden vazgeçerim; ama senden vazgeçmem. Bütün yanlışları bırakırım; ama senin için olan güzellikleri bırakmam. Senin için olan sevdiğin hiçbir şeyi bırakmam, onu devam ettirir, çoğaltmaya çalışırım. Sana yürümeye, koşmaya, sana gelmeye, varmaya, vasıl olmaya çalışırım. Beni tutan, çeken, bırakmam gereken her ne varsa hepsini bırakırım ya rabbi” diyoruz.
Bilmemiz lazım ki bırakmamız gerekenler bizi bırakmaz; çünkü onlara sevgi ve muhabbet bağıyla bağlıyız; ama ne olursa olsun Allah’a gitmemize, Allah’ı sevmemize, iman etmemize, rabbimize kavuşmamıza, yakınlığına, dostluğuna mâni olan şeyi bırakmalıyız. O bağları koparıp, muhabbetimizi Allah’a bağlamalı “senin için seviyorum ya rabbi! Sevdiğim de sana aittir, senin bana ikramındır” demeli ve asla onu Allah’tan bağımsız olarak sevmemeliyiz. Allah’tan bağımsız olarak seversek o bağımız zahiri, nefsani, bedeni bir bağ olur ki sonra da rabbimize gitmemize, rabbimizin yakınlığına mâni olur, Allah ile aramıza perde olur. Bu duruma düşmemek için her şeyi onunla sevmemiz şarttır.
Zaten her şey ondandır, dünya da Allah’ındır, ahiret de Allah’ındır. Allah âyet-i kerimede “Allah’tan (rızasını, yakınlığını, cemâlini kazanmak için yardımını) isteyin ve (başınıza gelen musibetlere) sabredin”569 buyurmuştur. Biz de her ne isteyeceksek Allah’tan isteyecek ve Allah’tan yine Allah’ı isteyeceğiz. Zaten Allah’ın bize ikram ettiği şeyler yine ona aittir. Mutlaka bir gün her şeyi, hatta bedenimizi de bırakıp rabbimize gideceğiz. Onlar bizi bırakmadan bizim gönlümüzden onları bırakıp rabbimize gitmemiz gerekir; çünkü ancak onları bırakırsak rabbimize gideriz, aksi hâlde rabbimize gidemez, varamayız.
Biz de rabbimize dönüp “her şeyden vazgeçtim, bir tek senden vazgeçmiyorum. Her şey senindir, ben de her şeyi sana teslim ediyorum. Ben senin Müslümanınım, sana teslim olmuşum. Ben senin mü’mininim, sana iman etmişim, seni seviyorum. Her şey sana ait, ben de sana aidim ya rabbi” diyoruz.
Evet, hep beraber vezire “bıraktı, vazgeçti veya vazgeçmedi, alakayı kesti veya kesmedi” fiilini âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.
Allah bizi rabbinden başka tarafa dönenlerden ve Allah’ın “bırakmayın” dediklerini bırakanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi bırakmamız gerekenleri bırakanlardan, bırakmamamız gerekenleri de bırakmayanlardan eylesin. Allah bizi emrine, vahyine, resulüne sımsıkı sarılanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
