64.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı anlamaya ve rabbimizi onun efâlinden tanımaya çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde istefâ “seçti” fiilini öğrenmeye çalışmıştık, bu sohbetimizde ise hep birlikte tecellâ “tecelli etti” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah tecelli eder. Allah tecelli edip açığa, meydana çıkarır, akseder, tecelli edip görünür, tecelli edip muamele eder. İnsanın gönlüne tecelli edip yaratır, tecelli edip cemalini müşahede ettirir ve tecelli edip kulunu celaline şahid kılar.
Allah tecelli edip kullarına muamelede bulunur. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “göklerde ve yerde bulunanlar, (hepsi ihtiyaçlarını) ondan ister. O (da rahmetiyle onların ihtiyaçlarını karşılamak için) her gün (ve her an, her şeye müdâhil olup tecelli ederek yeni) bir yaratmadadır”504 buyurmuştur. Allah her an bir şe’ende, bir tecellide, bir işte ve varlığa muamelededir.
“Mûsâ, tayin ettiğimiz vakitte (Tûr-u Sînâ’ya) gelip rabbi onunla konuşunca, ‘rabbim! Bana (kendini) göster, sana bakayım’ dedi. (Rabbi) Sen beni, (baş gözüyle) asla göremezsin; fakat şu dağa bak, eğer o yerinde durabilirse (sen de) beni göreceksin, buyurdu. Rabbi o dağa tecelli edince onu paramparça etti ve Mûsâ (bunu görünce yüzüstü yere) kapanarak kendinden geçti. Sonunda kendine geldiğinde, ‘(rabbim!) Sen subhânsın. (Seni, bana nefhettiğin rûhla değil de baş gözümle görmeyi istediğim için tövbe edip) sana yöneldim ve ben (senin bu tecellini görüp sana) iman edenlerin ilkiyim’ dedi.”505
Hz. Mûsâ (a.s.)’ın murad ettiği görmek baş gözüyleydi. Allah da Hz. Mûsâ (a.s.)’a “beni hiçbir şekilde baş gözüyle göremezsin” buyurdu. Başka bir âyet-i kerimede ise “gözler onu (görüp) idrak edemez; ama o, gözleri idrak eder”506 buyurmuştur.
Allah tecelli edip kendinden insana rûh vermiş ve insanı yaratmıştır. Bu nedenle Allah’ın tecellisini alacak, cemalini müşahade edecek olan sadece Allah’ın nefhettiği rûhtur. Dünyaya gelmeden önce rabbimizi görmüş, ona şahid olmuş, “ben sizin rabbiniz değil miyim” hitabına karşılık “belâ şehidnâ” demiştik.507 İşte, buna şahid olan, Allah’ın kendinden nefhettiği rûhtur; çünkü Allah’ın tecellisine sadece Allah’ın, kuluna nefhettiği rûh dayanabilir, sadece o, Allah’ın cemalini müşahede edebilir, şahid olabilir.
Allah bütün varlığa esmâ perdesinden tecelli eder. Allah’ın efâli, fiilleri de isim perdesinden tecelli eder, görünür ve Allah muamelede bulunur. Bu yüzden Allah’ın efâlini, fiillerini anlamadan onun isimlerini anlamak mümkün değildir. Allah’ın isimlerini anlamadan, tanımadan, şahid olmadan da onun zatına şahid olmak, zatını anlamak mümkün değildir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah kendini sevdiklerine tanıtır” buyurmuştur. Allah’ı insana tanıtacak olan; insanın gönlündeki aşkıdır, muhabbetidir, imanıdır. Aşk, muhabbet gönülde kemale erince kul, Allah’ın cemalini müşahede etmeye layık olur, yoksa kulun o tecelliye dayanması mümkün değildir. Gönül aşkla, muhabbetle dolup bu aşk onun her zerresine tecelli edince, onun her zerresinde aşk olunca, her zerresi rabbini tesbih edince, hamd edince, zikredince, aşkla dolunca kulun o tecelliye dayanma gücü olur, yoksa dayanma gücü olmaz. Elbette ki Hz. Mûsâ (a.s.) daha sonra o tecelliyi almış, bu dayanma gücünü kendinde bulmuştur. Bütün peygamberler ve bütün veliler için bu böyledir.
Allah tecelli eder, tecelli edip kuluna öğretir. “Bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”508 Allah’ın her tecellisi aşktan, muhabbetten, rahmetten ibarettir ve bu her bir varlık için böyledir. Allah, muradı üzerinde gerçekleşsin diye kuluna rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli eder. Bunun için de kulunu hakka, hayra, Hz. İnsan olmaya, kendisine yeryüzünde halife olmaya, ayna olmaya davet eder.
Herkes aklını kullandığını düşünür. Aklını kullanırken de kendisi için hayr neyse onu istediğini, onu yaptığını, kendisi için hayır olanın peşinden koştuğunu zanneder; ama baktığımızda Allah devamlı “siz düşünmez misiniz, akletmez misiniz, aklınızı kullanmaz mısınız,509 insanların çoğu akletmez, aklını kullanmaz”510 buyuruyor. İnsan, aklını kullanmadığı için rabbinin kendisine ikram ettiklerini, kendisi için tercih ettiklerini tercih etmez, kabul etmez ve Allah’a şükretmez. Bu yüzden Allah “insanların çoğu şükretmez.511 İnsanların çoğu iman etmez”512 buyurmuştur. Kul, aklını kullanmayınca, anlamayınca şükredemez, iman edemez. Bunun sebebi; Allah’ın kendisi için takdir ettiğine değil de insanlara, nefsine, arzularına, isteklerine bakıp tercihi bunlara göre yapmasıdır.
Rabbimizi, rabbimizin vahyini, muradını, El Esmâu’l Husnâ’sını ve El Efâlu’l Husnâ’sını anlamada aklımızı sonuna kadar kullanmamız lazım. Öyle ki rabbimizi anlayalım ve ona, onun efâline, fiillerine şahid olalım. Bu vesileyle rabbimizi El Esmâu’l Husnâ’sından tanıyalım, ona iman edelim, iman edip kâmil insan, Hz. İnsan olalım, rabbimizle aramızdaki perdeler kalksın, rabbimiz bize tecelli etsin.
Aslında her anda rabbimizin tecellisiyle muhatabız; çünkü bize yapılan her muamele rabbimizin tecellisinin sonucudur, onun işidir, onun efâlidir. Herhangi bir durumla karşılaştığımızda orada Allah’ın isimleri efâl olarak, fiil olarak tecelli etmiştir. Bununla beraber Allah’ın isimlerinden tecelli eden o fiilleri mutlaka Allah’ın rahmetinden, muhabbetinden, izzetinden, El Azîz oluşundan, El Mecîd oluşundan, El E’âla oluşundan, Alîyy oluşundan tecelli etmiştir ve hepsi de her bir kul için mutlak rahmettir, mutlak hayrdır, mutlak nimettir, mutlak ikramdır.
Evet, Allah her anda tecelli eder. Her bir kulun da “acaba rabbim bana nerde, ne zaman, nasıl tecelli etmiştir? Rabbim bana efâliyle nasıl tecelli etmiş, bir vesileyle bana nasıl muamelede bulunmuş, bana neyi yaptırmış, nasıl ikram etmiştir” deyip kendine bakması gerekir.
“(Ey insan!) Sana isabet eden her güzellik Allah’tandır. Sana isabet eden her kötülük ise kendi nefsindendir.”513 Allah her anda hayr olarak, rahmet olarak tecelli eder, biz de Allah’ın bizden ne istediğini, bize neyi emrettiğini, ne yaparsak bizden razı olacağını Allah’ın gönlümüze, fıtratımıza olan tecellisiyle bilir, bunu o anda anlarız.
Allah her an bir şe’endedir, her an gönlümüze bir tecellidedir, zahiri olarak da her anda bir muamelededir. Bu nedenle ne zaman rabbimizi dinlesek, onun rızasını gözetip sevgisini, yakınlığını istesek gönlümüze tecelli edip ne yapmamız, nasıl yapmamız, nasıl konuşmamız, nasıl bakıp anlamamız gerektiğini bize öğretir, anlatır. Aynı zamanda bize doğru yapma, güzel yapma, rızasına uygun işi yapma gücünü, kuvvetini verir. Elbette ki bu da imanımızdan tecelli eder.
Allah’ın gönle tecelli edip verdiği şey aşktır, muhabbettir sonra bu aşk, muhabbet; yani rabbimizin yakınlığını, sevgisini kazanma aşkı, muhabbeti bize güç ve kuvvet olur. Biz de böylelikle rabbimizin rızasını kazandıracak gücü kendimizde bulur, yapmamız gerekeni yaparız.
Bu aşk, muhabbet olmazsa bir şey yapmak isterken bile kendimizde güç, kuvvet bulamayız. Bu yüzden de “ben bunu yapamam, edemem, gücüm yetmez” ya da “yapmam gerektiğini biliyorum; ama canım yapmak istemiyor” tek kelimeyle “Allah için şunu yapmak içimden gelmiyor” deriz. Bir işin bizim için hayr olduğunu, rahmet olduğunu ve Allah’ın razı olacağı bir iş olduğunu bildiğimiz hâlde yine yapamayız; çünkü o anda gönlümüzde Allah’ın bu rahmet tecellisi, muhabbet tecellisi olmamıştır. Olmadığı için de o işi muhabbetle yapma gücünü kendimizde bulamayız.
Örnek vermek gerekirse namaz kılmak isteriz; ama namaz kılamayız ya da rabbimizi zikretmek isteriz; ama zikretme gücünü kendimizde bulamayız. Allah yolunda cehd etmemiz, çaba, gayret sarf etmemiz gereken bir hayır işlemek isteriz; ama bu hayrı işleme gücünü kendimizde bulamayız. Misal; Allah yolunda bir şeyi infak etmemiz gerektiğini biliriz; ama infak edemeyiz. Bu, Allah için yapılan, Allah’ın sevdiği, razı olduğu her hayır, her güzellik, her iş için böyledir. Kısacası doğru olduğunu bildiğimiz ve yapmayı istediğimiz hâlde Allah için çaba, gayret gösterme gücünü kendimizde bulamayız.
Şayet bu gücü kendimizde bulamıyorsak bir sorun vardır. Bu sorun da rabbimiz gönlümüze aşkı, muhabbetiyle tecelli ederken rabbimizin tecellisiyle aramızda bir perdenin olmasıdır. Rabbimizin tecellisiyle bizim aramıza bir şey giriyor ve bu tecelliyi almamıza mâni oluyor. Eğer kendimizi zorlayıp Allah için çaba, gayret gösterirsek Allah’ın bize rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli ettiğine hemen şahid oluruz. Allah rahmetiyle, muhabbetiyle gönlümüze tecellisini tattırır. Biz de rabbimizin “kulum güzel yaptın, seni seviyorum” demesini tadar, buna şahid oluruz. Yeter ki birazcık çaba göstermeye ve Allah’ın bize kazanmamız için nasıl muamele ettiğine bakmaya çalışalım. Bakarsak her anda Allah’ın bir fiiliyle muhatap olduğumuzu ve bu fiillerin saf aşktan tecelli ettiğini görürüz, böyle olunca Allah’ın gönlümüze yaptığı aşk, muhabbet tecellisini alırız. Bu da Allah için çaba göstermemizde bize manevi güç, kuvvet olur. Zaten bundan dolayı sohbetlerimize Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk sohbetleri diyoruz; çünkü Allah’ın bütün fiilleri aşktan tecelli eder. Eğer kul, biraz hikmetle bakmaya çalışırsa bu aşkı bütün şiddetiyle gönlünde tadar.
Dediğim gibi; gönlümüzde bu aşkı, muhabbeti bulamadığımız için Allah yolunda çaba göstermemiz gereken bir imkânla karşılaştığımızda gerekeni yapamayız. Öyleyse “neden ben rabbimin sevdiği gibi yapamıyorum, neden onun sevdiği gibi yapma gücünü kendimde bulamıyorum, neden rabbim rahmetiyle, muhabbetiyle gönlüme tecelli etmedi” ya da “neden rabbimin tecellisini tadamıyorum” deyip üzülmemiz, ağlamamız gerekir.
Nasıl ki Allah rahmetiyle, muhabbetiyle, rızasıyla, yakınlığıyla tecelli edip muamelede bulunuyorsa kul da Allah’ın sevdiği gibi, rahmet ettiği, ikram ettiği gibi muamelede bulunursa bu muameleyi öncelikle kendine yapmış ve bu aşkı, muhabbeti tatmış olur. Allah âyet-i kerimede “eğer güzellik ederseniz kendinize güzellik etmiş olursunuz, eğer kötülük ederseniz o da aleyhinizedir”514 buyurmuştur. Onun için Allah’ın razı olduğu bir efâli işlediğimizde onu aslında kendimize karşı işlemiş; yani biz kazanmış, biz lehimize bir fiilde bulunmuş oluruz. Aynısı yanlış için de geçerlidir. Bir yanlış yaptığımızda yine kendi aleyhimize yanlış yapmış oluruz.
Evet, Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşsin, Allah bizden razı olsun ve bizi sevsin diye bir şey yaptığımızda o yaptığımız şey bizim lehimize, rabbimizi unutup nefsimize, şeytana ya da birilerine göre bir iş yaptığımızda ise yaptığımız o iş bizim aleyhimize olur.
Her ne olursa olsun Allah’ın sürekli bir şe’ende, bizim için bir tecellide olduğunu unutmamamız gerekir. Bununla beraber her anda Allah ile muhatap olduğumuzu, Allah’ın bizi her anda kendisine davet edip bize “gel” dediğini, “haydi, kulum güzel yap, haydi, kulum bir adım daha at ve bana yaklaş, haydi, kulum manevi olarak biraz daha büyü, biraz daha Hz. İnsan ol, meleklerin secde ettiği varlık olmaya bir adım daha yaklaş” hitabını bize yaptığı her muameleden işitmemiz, anlamamız gerekir.
Allah’ın bize yaptığı muamele ister zahiri olarak bir nimet ister imtihan olarak bir sıkıntı, musibet, bela, dedikodu, iftira, hastalık olsun hiç fark etmez, nimet de musibet de aynıdır; çünkü hepsi ondan gelir ve bizim için nimettir, ikramdır. Manevi olarak büyümemiz, olgunlaşıp kemale ermemiz, temizlenmemiz, rabbimizle aramızdaki perdelerin kalkması ve rabbimize yakın olup yaklaşmamız, mukarrebun olmamız içindir.
Biz de rabbimizin her muamelesinin saf hayr olduğunu, nimet olduğunu, rahmet olduğunu, her birinde rabbimizin bize “seni seviyorum, haydi, kulum kazan” dediğini görüp buna şahid olunca rabbimize âşık olur, güvenir, ondan emin olur ve ona teslim oluruz. Yetmez, hayatı yaşarken “rabbim ne buyurmuşsa o doğrudur, o haktır, o güzeldir, o rahmettir” deriz. Kim bize aksi olarak ne söylerse söylesin ya da şeytan bize nasıl bir vesvese verirse versin hiçbirine dönüp bakmayız; çünkü rabbimizin her sözünün, her muamelesinin rahmet olduğunu görmüş, buna şahid olmuşuz. Hâl böyleyken kimse bizi başka tarafa döndüremez, çeviremez.
İnsanın, rabbinin tecellisini, muamelesini bir bilgi olarak bilmesi iman değildir. Kul şahid olmayana, görmeyene, anlamayana, tatmayana kadar iman etmiş olmaz. İlmi kendisinde ancak bir bilgi olur ve bu bilgisi imana dönüşmediği için ahlaka, amele de dönüşmez. Bunun neticesinde şeytanın verdiği bir vesveseyle bile rabbi hakkında su-i zanda bulunur ve darmadağın olur. Sonra bir de bakar ki Allah’ın gazabına uğramış, lanetlenmiş, Allah’ın rahmetinden mahrum kalmıştır.
Neden?
Tabi ki iman etmediğinden, şahid olmadığından, şehadet etmediğinden, rabbini El Efâlu’l Husnâ’sından, dolayısıyla El Esmâu’l Husnâ’sından tanımadığından dolayı.
Allah’ın ilk emri “oku” dur. “(Zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli edip tüm mevcudatı) Yaratan rabbinin adıyla (kendini ve tüm mahlûkatı) oku (anla, idrak et).”515 Yaratan rabbinin adıyla okumak; Allah’ın efâlini, âyetlerini okumaktır. Yer, gök, insan, her bir varlık tek tek Allah’ın kudretini, rahmetini, güzelliğini, yaratmasını, hallaklığını, halıklığını gösteren bir âyettir. Âyet olmayan hiçbir şey yoktur. Kulun da bu âyetlere ve Allah’ın işi nasıl yaptığına şahid olması gerekir. Kul varlığın her birini, insan kitabının da her bir hâlini, tavrını, düşüncesini, fikrini, azasını, işlerini âyet olarak okuyup bunu kendi üzerinden tadınca rabbini anlamış, tanımış, rabbine iman etmiş olur. İşte, o zaman bilgisi onda imana dönüşür.
Tadılmayan iman, iman değildir, sadece bir bilgidir, zandır. Allah da âyet-i kerimede “onların çoğu zandan başka bir şeye tabi olmazlar. Şüphesiz ki zan da haktan hiçbir şeyi kazandırmaz”516 buyurmuştur. Zan farklıdır, iman farklıdır. Zan, herhangi bir şey hakkında onu kendi düşündüğü gibi sanmak, öyle anlamaktır. İlim, imana, hakikate, yakîne dönüşmemişse zandan ibaret olarak kalır.
İlmin yakîn olabilmesi için rabbimize, rabbimizin efâline, esmâsına şehadet etmemiz şarttır. Öyle ki Allah’ın her âyetine şehadet edip şahid olabilelim; yani onun efâlini, esmâsını kendimizde tatmamız, şahid olmamız gerekir ki Allah’ın söylediği gibi her bir âyete tek tek iman etmiş, yakîn sahibi olmuş olalım. Aksi takdirde bilgimiz kuru bir bilgi olarak zandan ibaret kalır. İman olmayınca da fiillerimiz, amellerimiz, hatta Allah’ın rızasını gözeterek, cenneti isteyerek yaptığımız amellerimiz dahi âdetten, taklitten ibaret aşksız, muhabbetsiz olur. Mesela namaz kılarız; ama huzurda duramayız, aklımız, fikrimiz başka yerlerde dolaşır. Oysaki rabbimizin huzurunda, rabbimizle baş başa olduğumuzu tadarak huşu içinde kıldığımız namaz asıl namazdır, miraçtır. Böyle kılmadığımız namazımız ise taklittir.
Namazımızın miraç olabilmesi için bize gerekli olan; rabbimize imandır, rabbimizi her şeyden, hatta canımızdan çok sevip ona âşık olmaktır. Bunun için de taklitten kurtulup her anda Allah’ın huzurunda olduğumuzu unutmamamız gerekir.
Allah âyet-i kerimede “göklerde olanları da yerde olanları da Allah’ın bildiğini görmüyor musun? Üç kişinin gizli konuştuğu yerde dördüncüsü mutlaka odur. Beş kişinin (gizli konuştuğu yerde) altıncısı mutlaka odur. Bundan daha az veya daha çok olsunlar (ve her) nerede bulunurlarsa (bulunsunlar) mutlaka o, onlarla beraberdir”517 buyurur. Allah sizinle beraberdir, gönlünüze tecelli edip vahyeder, efâliyle size muamelede bulunur ve kendine davet eder. Eğer bu âyete iman edersek huzurda olduğumuzu bir an bile unutamayız. Nerde olursak olalım onun huzurunda olduğumuzu, ne yaparsak yapalım rabbimizin bizi gördüğünü, işittiğini, gönlümüze vahyedip bize hakkı, hakikati öğrettiğini biliriz.
Allah’a, Allah’ın rahmetine, ikramına, yakınlığına, bize “seni seviyor, senin kazanmanı istiyorum” demesine karşılık olarak bizim de “ben de seni seviyorum ve senin sevdiğin gibi yapıyorum ya rabbi” dememiz gerekir. Öyle ki mü’min olmuş, Müslüman olmuş, rabbimize teslim olmuş olalım.
Teslimiyet denince; Allah’a, Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sına, muamelesine teslimiyeti anlayalım. Allah nasıl emretmişse, neyi nasıl yapmamızı buyurmuşsa bizim de bize verdiği esmâsıyla, güçle, kuvvetle, iradeyle, ilimle, yaptığı vahiyle öyle yapmaya, onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışmamız lazım ki rabbimize kul olalım ve rabbimizin tecellisiyle muhatap olalım.
Kul, Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışınca manevi olarak bir adım atmış olur, böylece rabbine, rabbinin efâline şahid olur, rabbini efâlinden tanır. Her bir fiilin mutlaka bir isimden tecelli ettiğini anlar, buna iman eder. En basitinden bir yerde bir ikram gördüğünde o ikramın Allah’ın Kerîm, Vehhâb, Rezzâk isimlerinden tecelli ettiğini ve o esnada Allah’ın bir ismiyle muhatap olduğunu bilir; ama kul, Allah’ın isimlerinden önce fiilini görmüş; yani ikram fiili üzerinden rabbinin isimlerine şahid olmuştur. Bu durumda biri Allah’ın efâline şahid olunca Allah onu kendi isimlerine şahid kılar, demektir.
Nerde şahid kılar?
Tabi ki kendi üzerinde, gönlünde şahid kılar. Sonra bir de bakar ki gönlündeki Kerîm ismi artmış, büyümüştür. Allah, gönlüne öyle bir tecelli ile tecelli etmiştir ki o da Allah’ın kerimliğini, dolayısıyla Allah’ı sevmiştir.
Evet, bütün isimler Allah’ın zatından tecelli ettiği için hepsi aşktan, muhabbetten tecelli eder. Kul, Allah’ın her bir efâlini sevdiğinde Allah’ın ismini, zatını sevmiş olur ve efâle olan sevgisi gönlünde aşka, muhabbete dönüşür. Kul da rabbinin isimlerine, güzelliğine tadarak şahid olur. Bu tatma kemale erince ise manevi olarak bir perde daha aralanır ve Allah onu cemaline şahid kılar.
Dediğim gibi; Allah, kulu üzerinde kendi isimlerini, tecellisini sever. Bir kul güzelse onda Allah’ın isimleri tecelli ettiği içindir ve Allah’ın isimleri en kâmil manada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde tecelli etmiştir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “muhakkak ki sen, (rabbinin isimlerinin üzerinde tecelli etmesiyle) elbette azim (ve yüce) bir ahlak üzeresin”518 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın isimlerinin tecellisiyle azim bir ahlaka, Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin tecellisine sahip olmuş, Allah bunu ona ikram etmiştir. Zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah’ın cemaline şahid olması Allah’ın isimleriyle azim bir ahlaka sahip olmasından, Allah’ın tecellisiyle aşktan, muhabbetten, Allah’ın isimlerinin güzelliğinden ibaret bir kul olmasından dolayıdır.
Vuslat yolculuğu da tamamen Allah’ın isimleriyle isimlenmek, en güzel ahlaka sahip olmak, Hz. İnsan olup meleklerin secde ettiği varlık olmak, Allah’ın bizi yarattığı fıtrat üzere tertemiz olmak içindir. Nefis tezkiyesi de sonuç itibariyle bu aşkı, muhabbeti kazanmak ve aşk olmak içindir. Bu yüzden vuslat yolculuğu aşk yolculuğudur; aşka yolculuk, aşkla yolculuk, aşkta yolculuktur. Vuslat kapısı da aşk kapısıdır. Aşktan başka kapı yoktur. Âşığın bu kapıdan varacağı yer de maşukunun huzurudur.
Her insan bilse de bilmese de maşukunu, rabbini ister; çünkü insan kul olarak, âbd olarak, âşık olarak yaratılmıştır. Bu nedenle aşktan, maşukunu zikretmekten başka hiçbir şey onu mutmain edemez. İnsan ancak rabbini, maşukunu zikredince, hatırlayınca -zikir aynı zamanda hatırlamak demektir- kim olduğunu, rabbinden geldiğini hatırlayınca, rabbine varan yolda rabbine varmak için çaba, gayret sarf edip cehd edince “işte, aradığım budur” der ve ayrıldığı, özlemini çektiği, hasret kaldığı maşukuna koşar. İşte, o zaman mutmain olur, itminan bulur.
Mutmain olmak; emin olmak demektir. Kul mutmain olunca emin bir yoldadır, kendisine karşı emindir, rabbini istediğine iman etmiştir. Canını, her şeyi rabbine kurban edebilecek bir imana, aşka, muhabbete sahip olduğuna kalbi, gönlü mutmaindir. Rabbine, maşukuna giderken hiçbir engel tanımayacağından emindir; çünkü her şeyi kurban edebilecek bir hâle, gönle, aşka, muhabbete, imana sahiptir.
Böyle olmazsa “acaba rabbime koşabilir miyim, belki yapamam, belki gücüm yetmez, belki ters tarafa dönerim” der. Hâlbuki insanın dönebileceği başka bir yer mi vardır! Böyle biri bir de “belki rabbime gitmekten vazgeçerim, belki cayarım” da der. Vazgeçsen ne kazanırsın! Vazgeçsen rabbini, kendini kaybedersin. Bu fikir, düşünce şeytanın verdiği bir vesvesedir. Mü’min asla imanından şüphe duymaz. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “şekle (şüpheyle) iman olmaz, şüpheyle iman bir arada bulunmaz” buyurmuştur. Şüphe imanı bozar ve bu da kulun gönlünde, hâlinde, dilinde görünür; yani söz konusu Allah’a âbdiyet oldu mu “belki yapamam, belki gücüm yetmez” der. Ne demek yapamam! Bizi, bizi yaratan rabbimizden vazgeçirtecek ne olabilir! Onun için yapamayacağımız ne olabilir! Bütün varlığımız ona ait değil midir, böyle iman etmedik mi! O dilemeden hiçbir şeyin olmayacağına, varlığımızın, canımızın ona ait olduğuna iman etmedik mi! Onun her an bizim için bir tecellide olduğuna, her an bizimle bire bir, teke tek muhatap olduğuna, bize her an bir muamelede bulunup rahmetiyle tecelli ettiğine, “haydi, kulum gel” dediğine iman etmedik mi! Her şeyimizi ona borçlu olduğumuza, her anda ikramı yapanın o olduğuna, o dilemeden hiçbir şeyin olmayacağına, hiç kimsenin hiçbir şeyi dileyemeyeceğine iman etmedik mi! Eğer imanımız zandan ibaretse bütün bunlara tabi ki “hayır, iman etmedik” deriz.
Biri “ben kendim için hayır olanı daha iyi biliyorum. Herkes bir güce, bir kuvvete sahiptir. Allah istese de istemese de, müsaade etse de etmese de insanlar bana yanlış yapabilir, haksızlık edebilir, zulmedebilir, rızkımı kesebilir, beni öldürebilir” diyorsa Allah’a nasıl iman etmiştir! Bu iman nasıl bir imandır, Allah’ı nasıl bilmektir, nasıl tanımaktır! Mülkün malikine, melikine nasıl iman etmektir, nasıl “maliki yevmiddin” demektir!
Böyle düşünmemizin tek bir sebebi vardır; o da Allah’ın efâline şahid olmadığımız için Allah müsaade etmeden hiçbir şeyin olmayacağı kuru bir bilgi, bir zan olarak hafızamızda mevcut olmasıdır. Eğer her anda Allah ile muhatap olduğumuza, Allah’ın her anda bir şe’ende, bizim için bir efâlde, tecellide olduğuna şahid olursak o zaman Allah dilemeden hiçbir şey olamayacağı bilgisi gönlümüzde imana dönüşür, biz de “rabbim Allah’tır” der ve ona teslim oluruz.
Allah âyet-i kerimede Hz. İbrâhîm (a.s.) için “rabbi ona, ‘teslim ol’ buyurmuş, o da ‘âlemlerin rabbine teslim oldum’ demişti”519 buyurur. Her âyet her birimize hitap eder. Bu nedenle Allah her birimize tek tek “rabbine teslim ol” buyuruyor. Biz de rabbimize cevap veriyor ve “âlemlerin rabbine teslim oldum” diyoruz, dememiz lazım.
Teslim olmak; Müslüman olmaktır. Allah’a teslim olmayan, istediği kadar kendi kendine “ben Müslümanım” desin Müslüman olmamıştır; çünkü insan “ben Müslümanım; ama Allah’a teslim olmuyorum, beni tabi tuttuğu imtihanlara itiraz ediyorum” derse, aynı şekilde Allah’ın vahyine, emrine karşı “ama” derse mutlaka peşinden küfür gelir, şirk, nifak, kibir gelir. O da artık kaybeder.
Kaybetmeyi istemiyorsak kendimize, nefsimize dönüp “sen seni yaratan, rahman ve rahim olan rabbine teslim oluyor musun, ona güveniyor musun? Onun rahmetine, kerimliğine, rezzaklığına, vehhablığına, karşılıksız hibe edeceğine güveniyor musun? Allah’ın aziz oluşuna, bütün şerefin ona ait olduğuna inanıyor musun, bundan emin misin, şerefini ondan alıyor musun? Yoksa şerefi insanlarda, malda, mülkte, makamda mı arıyorsun? Eğer oralarda arıyorsan o zaman neyin kulusun, kimin kulusun, Allah’a kul olmadığın kesindir” dememiz gerekir.
Eğer şerefi Allah’tan başka şeylerde arıyorsak bilelim ki nefsimize, şeytana, insanların bizi övmesine ve bizim hakkımızda ne düşündüklerine kul olmuşuz demektir.
İnsan, kul olarak yaratılmıştır. Ya Allah’a kul olur ya da birilerine, bir şeylere, nefsine, şeytana kul olur. İnsan kime kul olduğuna bakarsa kime “rabbim” dediğini anlar. Diğer türlü “biz Allah’ı biliyoruz, hepimiz Allah’ın kuluyuz, onu kabul ediyoruz” demekle âbd, kul olunmaz. Âbd olmak için Allah’tan başka ilâh olmadığına iman etmek ve Allah’ın emrettiği gibi yaşamak şarttır. Allah’tan başka ilâh olmadığına iman etmek bütün peygamberlerin gönderilme sebebidir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “biz senden önce hiçbir resul göndermedik ki ona (şöyle) vahyetmiş olmayalım, ‘muhakkak ki benden başka ilâh yoktur, öyleyse bana âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)”520 buyurmuştur.
Bütün peygamberlerin gönderilme, bütün kitapların indirilme sebebi sadece Allah’a âbd olmak, ona hiçbir şeyi şirk koşmadan iman etmek, “rabbim Allah’tır” demek, Allah’tan başka tarafa dönmemek, rabbine güvenmek, tevekkül etmek, rabbini tanımak, ona iman edip şahid olmak, âşık olmak, ona yürümek, güzelliğiyle güzel olmak, ona koşmak, yakın olmaktır. Bununla beraber rabbine yaklaştıkça isimlerinin tecellisine mazhar olmak, güzelliğinin tecellisiyle güzel olmak ve ona ayna, halife olmaktır.
Allah’ın; kuluna bakınca kendi güzelliğine şahid olması gerekir. İşte kul da Allah’ı, Allah’ın güzelliğine şahid kılan aynadır, Hz. İnsandır, Allah’ın sevdiğidir! Âşık, maşuk olmuştur. Âşığın maşuku, maşukun da âşığıdır. Âşık da maşuk, maşuk da âşıktır! Âşık, maşuka “seni seviyorum” der, maşuk da âşığa “seni seviyorum” der! İşte, âşığın maşukuna onunla “seni seviyorum” demesi gerçek kulluktur. Her zerresinde Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin, aşkının, muhabbetinin tecellisine şahid olarak, onunla rabbine “seni seviyorum” demesi gerçek sözdür, gerçek aşktır, gerçek muhabbettir.
Evet, hep beraber tecellâ “tecelli etti, tecelli edip açığa, meydana çıkardı, aksetti, tecelli edip göründü, tecelli edip yarattı, tecelli edip muamele etti, insanın gönlüne tecelli edip cemalini müşahede ettirdi ve tecelli edip celaline şahid kıldı” fiilini anlamaya çalıştık.
Allah bizi bilgisinin kendisinde zan olarak kaldığı, imana, şehadete dönüşmediği kullarından eylemesin inşallah. Allah bizi efâline, tecellisine şahid olanlardan eylesin. Allah bizi rabbini efâlinden, kendisine olan muamelesinden tanıyanlardan ve buna şahid olanlardan eylesin. Allah bizi muhatap olduğu fiilin Allah’ın hangi isminin tecellisi olduğunu anlayıp o isme şahid olanlardan ve o ismin güzelliğiyle isimlenen kullarından eylesin. Allah bizi azim ahlaka kavuşanlardan eylesin. Allah bizi perdeleri aralayıp efâlin, El Esmâu’l Husnâ’nın sahibine varanlardan, kavuşanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
