56.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya, rabbimizi fiillerinden tanımaya ve Allah’ın bize, varlığa olan muamelesini anlamaya çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde zâde “artırdı” fiili ile ketae “kesti” fiilini anlamaya çalıştık. Bu sohbetimizde ise bevvee “yerleştirdi” fiilini, ardından diğer fiilleri anlamaya çalışacağız inşallah.
Efâlu’l Husnâ sohbetlerimizin kırk dokuzuncu bölümünde mekene fiilini anlamaya çalışmıştık. Mekene fiili de bevvee fiili de “yerleştirdi” manasına gelir. Allah yerleştirir, mekân ettirir. Mekkennâ ve bevvee fiilleri her ne kadar birbirine benzese de aslında ikisinin de farklı manası vardır. Sohbetimiz boyunca ikisi arasındaki farkın ne olduğunu göreceğiz inşallah.
Şimdi de hep beraber bevvee “yerleştirdi” fiilini anlamaya çalışalım.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
“Hatırlayın ki (Allah), Âd kavminden sonra sizi halifeler kıldı ve sizi yeryüzünde yerleştirdi. Siz onun düzlüklerinde köşkler ediniyor ve dağlarında evler yontuyorsunuz. Öyle ise Allah’ın nimetlerini hatırlayın da yeryüzünde bozgunculuk yaparak (Allah’a) asi olmayın.”282 Allah, huzur içinde kulluğumuzu yapmamızı, manevi olarak büyümemizi istiyor. Nasıl ki bir ağacın, bitkinin büyümemesine neden olan bir sıkıntı varsa ve bu sıkıntı onun büyümesine mâni oluyorsa aynı şekilde fesat, karışıklık, sorun, sıkıntı da bizim manevi olarak büyümemize mâni olur, bizi engeller, meşgul eder. Bu yüzden manevi olarak büyümemize engel olmaması için hem zahiri hem de manevi olarak bozgunculuk yapmamak, karışıklık çıkarmamak gerekir.
Zahiri olarak bozgunculuk yapılıp fitne, fesat çıkarılınca sorun, sıkıntı yaşanıyorsa manevi olarak da gönülleri bozacak şeyleri yapmamalıyız. Aksi hâlde manevi olarak bozgunculuk yapmış oluruz ki o zaman da manevi olarak büyüyemeyiz ve Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşmez.
Allah, insanı yeryüzüne yerleştirmiştir. Bununla beraber her bir insanı ayrı ayrı yerlere yerleştirmiştir. Allah peygamberlerini hangi kavme gönderdiyse onları da oraya yerleştirmiştir ve bunu yaparken her birinde bir muradı vardır. Allah âyet-i kerimede “(ey insanlar!) andolsun ki biz sizi yeryüzünde (imtihanlara tabi tutup halife olmanız için) yerleştirdik”283 buyurur. İnsanlar ebedi hayatlarını kazansın, kulluklarını yapsın, manevi olarak büyüsün, Hz. İnsan olsun, Allah’a kul olsun, âbd olsun, muhsin olsun, muttaki olsun ve güzel yapıp kazansın diye Allah her birini olması gereken yere yerleştirir.
“(Dünyadayken) İman edip sâlih ameller işleyenler var ya, (o gün) elbette onları, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennet köşklerine yerleştireceğiz. (Allah’ın emrettiği şekilde) Amel işleyenlerin mükâfatı ne güzeldir!”284 Güzel amel, salih amel işleyenlerin varacağı, onları yerleştireceğimiz yer ne güzeldir!
Evimize bir misafir geldiğinde onu en güzel yere oturttuğumuz, yerleştirdiğimiz gibi kendimiz de en güzel, en rahat yere yerleşmeye çalışırız. Bir de Allah’ın yerleştirmesi vardır. Allah bizi nerde dünyaya göndermişse sonra oradan alıp nereye yerleştirmişse o yer kazanmamız için en hayırlı, en güzel, en gerekli olan yerdir; çünkü Allah bizi nereye yerleştirmişse orada imtihana tabi tutar. Bu yüzden Allah bize “sizi yerleştirdiğimiz yerde bozgunculuk yapmayın, sorun, sıkıntı çıkarmayın, gönülleri bozmayın, iman edip salih amel işleyin, güzel yapın, doğru yapın. Bir sorun, sıkıntı, fitne, fesat yaşanırsa onu iyilikle, güzellikle giderin” buyuruyor.
Allah bizi dünyaya gönderirken ana rahmine yerleştirdiği gibi bir de yaşayacağımız yere yerleştirir. “O, sizi bir tek nefisten (Âdem’den) yaratandır. (Sizin için ebedi) Bir kalma yeri (olan âhiret), bir de emaneten (geçici olarak) durduğunuz yer (olan dünya) vardır. Andolsun biz, anlayan (ve anlamak isteyen her) bir kavim için âyetleri (birer birer böyle) açıklıyoruz.”285 Emaneten konulacağımız yer gömüleceğimiz yerdir. Allah daha sonra bizi diriltir, huzura alır, hesabımızı görür sonra da cennetlikleri cennete, cehennemlikleri de cehenneme yerleştirir.
Neye göre yerleştirir?
Dünyadayken bizi yerleştirdiği yerde yaşadığımız hayata göre ahirette de cennete veya cehenneme yerleştirir. Eğer iman edip salih amel işler, doğru yapar, güzel yapar, Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yaparsak Allah da bizi sevdiği, razı olduğu yere; yani cennete yerleştirir. Allah’ın yerleştirdiği yer güzeldir, bunu da insanların amellerine karşılık ikram eder.
İnşallah Allah’ın bizi yerleştirdiği yerde kendimizi oranın sahibi zannetmez, Allah’ın bizi oraya yerleştirdiğini ve üzerimizde bir muradının olduğunu unutmayız. Bununla beraber Allah’ın bizi yerleştirdiği yerden razı oluruz inşallah.
Allah bizi nereye yerleştirirse yerleştirsin, mutlaka bizim için güzel olan, doğru olan, hayır olan odur. Cenneti, Allah’ın rızasını, dostluğunu, yakınlığını kazanabileceğimiz ve Allah’ın muradının üzerimizde gerçekleşeceği yer orasıdır.
Allah’ın her bir kulu üzerinde bir muradı vardır. Her bir kul özel olarak yaratılmıştır, dolayısıyla her birinin imtihanları da, hesabı da, kulluğu da özeldir. Bu yüzden kim ne yaparsa yapsın insanı hesaba çekmek yerine önce kendimizi hesaba çekmemiz, Allah’a kul olup olmadığımıza, iman edip etmediğimize, rabbimizi ciddiye alıp almadığımıza, yeryüzünde Allah’ın misafiri gibi durup durmadığımıza, onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışıp çalışmadığımıza bakmamız gerekir.
Yoksa “şu şöyle yanlış yaptı, bu bana sıkıntı verdi, sorun çıkardı, falanca beni rabbime gitmekten alıkoydu, beni meşgul etti” demek hiç kimseye hiçbir şey kazandırmaz; çünkü Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Siz kendinizden sorumlusunuz. Siz hidâyete erdiğiniz takdirde dalâlete düşenler size (hiçbir) zarar veremezler.”286 Siz iyi olun, kötü yapanların kötülüğü size dokunmaz, buyurmuştur. Sen iyi olduktan sonra Allah, kötü yapanların kötülüğünü sana dokundurtmaz, seni korur, muhafaza eder.
Bunun şartı; iyi olmak, doğru olmak, güzel olmak ve Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi olmaya çalışmaktır. Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapınca rabbimiz bizi hem dünyada hem de ahirette korur. Zaten böyle yapınca kazanmış oluruz ve anlarız ki aslında hiçbir zarar görmemişiz, tam tersine sorun, sıkıntı nerden gelmişse gelmiş olsun bizi güzel yaptığımız için, doğru yaptığımız için sadece rabbimize yaklaştırmış, rabbimiz bizi zarardan alıkoymuş, kendine çekmiş ve bize “haydi güzel yap, haydi gel kulum” demiştir.
Elbette ki bunu bilmeden, anlamadan doğru yapmak, güzel yapmak mümkün değildir; çünkü kötülüğe iyilikle mukabele etmek ve kötülüğü iyilikle bertaraf etmek zor şeydir. Eğer kul bunun karşılığında rabbinin rızasını, sevgisini kazanacağını anlar, buna iman ederse güzel yapabilir, doğru yapabilir. Allah âyet-i kerimede “onlar ki bollukta da darlıkta da (mallarını Allah yolunda) infak ederler, (kızdıkları zaman) öfkelerini yutarlar ve (kendilerine kötülük yapan) insanları affederler”287 buyurmuştur. Allah, mü’minleri tarif ediyor. Biz de karşılığında rabbimizin rızasını kazanacağımıza iman edersek bunu başarabiliriz.
İnşallah Allah’ın tarif ettiği mü’minler gibi olur, kötülükleri iyiliklerle bertaraf ederiz. Dediğim gibi; Allah bizi nereye yerleştirmişse bize düşen; o yerde rabbimizin muradının üzerimizde gerçekleşmesi ve bize “kulum, âbdim” demesi için onun sevdiği, emrettiği, razı olduğu gibi yapmaya çalışmaktır. Hep beraber böyle yapmaya çalışacağız inşallah.
Evet, Allah yerleştirir. Her bir kulun, rabbinin onu nereye yerleştirdiğine, kimlerle beraber ettiğine, sonra oradan alıp nereye, nerelere yerleştirdiğine bakması, her birinde Allah’ın hükmünü, hikmetini görmeye, muradını anlamaya çalışması gerekir. Allah’ın muradı kulun kazanmasıdır. Allah, kulunu yerleştirdiği yerde ona kazanma imkânı verir. Kul gittiği yere ister severek gitsin ister sıkıntı duyarak gitsin ister herhangi bir şekilde hicret etmiş olsun, ister başka bir sebepten isteyerek gitmiş olsun o mutlaka onun için hayırdır, doğru olan odur. Allah’ın onun hakkındaki emri, hükmü öyledir.
İnsanı Allah yerleştirir; ama tercih hakkını da kuluna sunar, onu davet eder ve kul da bunu kesinlikle anlar. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber hicret edenler kazanmıştır, Allah onlardan razı olmuştur; ama bir de hicret etmesi gerektiğini bilip hicret etmeyenler vardır. Allah onlara bir kazanma imkânı tanımış; ama onlar bunu reddedince kaybetmişlerdir, Allah’ın onları yerleştirmeyi dilediği yere bir mü’min olarak yerleşmeyi kabul etmemiş, Allah’ın davetine, resulünün davetine icabet etmemişlerdir, dolayısıyla Allah’ın rızasından mahrum kalmışlardır.
Ferasetle, basiretle, imanımızla, Allah’ın nûruyla bakıp rabbimizin bizden ne istediğini anlamaya çalışıp gereğini yapacağız inşallah. Allah bizi her nereye yerleştirmişse orda kulluğumuzu yapıp manevi olarak büyüyecek, Hz. İnsan olmaya çalışacağız inşallah.
Evet, bir de Allah’ın emtera fiili vardır. Emtera “yağdırdı” demektir. Şimdi de hep beraber emtera fiilini öğrenmeye, anlamaya çalışalım inşallah.
Allah yağmuru yağdırır. Rahmet olsun, yeryüzü ölümünden sonra dirilsin diye yağmuru yağdırır. Bir de azap yağmuru vardır. Bu da kulları kendine dönsün diye ya da dönmeyenleri helâk etmek içindir. Allah âyet-i kerimelerde bununla ilgili olarak “biz onların üzerlerine bir (azap) yağmuru yağdırdık. İşte bak, (nefsinin hevâsına uyan) mücrimlerin âkıbeti nasıl oldu.”288 “Bu dünyada da onların peşine bir lanet taktık (daima lanetle anılırlar). Onlar, kıyamet gününde ise tiksindirici kimselerden olacaklardır”289 buyurmuştur.
Lanet; Allah’ın rahmetinden mahrumiyet demektir. Biri Allah’ın rahmetinden mahrum kaldıysa hem dünyasını hem de ahiretini kaybetmiş, dolayısıyla rabbini kaybetmiştir. “O, dilediğini (Allah’ın rahmetiyle hem kendine hem de başkalarına merhamet edenleri) rahmetinin içine alır.”290 Allah kimi rahmetinin içine almışsa o da lanetten uzaklaşmış, lanetten ebediyen kurtulmuş demektir.
Evet, Allah laneti yağdırır.
Bir de mü’minler büyük bir musibetle, belayla karşı karşıya geldiklerinde “Rabbimiz! Üzerimize sabır yağdır”291 deyip dua ederler. Allah da onların üzerine sabrı yağdırır ve onların gönüllerini genişletir, sekinet nûrunu onların gönüllerine indirir. Onların gönülleri de böylelikle mutmain olur, rableriyle huzur bulur, emin olur. Allah âyet-i kerimede “Allah sabredenleri sever”292 buyurmuştur. Hem kullarının üzerine sabrı yağdıran, kullarına sabrettiren odur hem de seven odur. Yeter ki kul, rabbinden istesin, rabbine yönelsin ve rabbinden başka tarafa dönmesin.
Bazen musibetler, belalar; yani imtihanlar peş peşe yağabilir. Herkes hayatında böyle hâlleri yaşayabilir. Nasıl ki peygamberler bu hâlleri yaşadıysa onlara benzer imtihanları da bütün kullar yaşayabilir. Mesele öyle benzer bir imtihanla karşılaştığımızda peygamberi tavrı gösterip kazanmaktır.
Bir an bile rabbimizden başka tarafa dönmeyiz inşallah. Üzerimize hangi imtihan gelirse gelsin, nasıl bir imtihan yağarsa yağsın, rabbimize boynumuzu büküp “sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum” der, ona güvenir, ona tevekkül eder, dolayısıyla kazanırız. Rabbimiz üzerimize sabır yağdırır, aşkı, muhabbeti yağdırır, böylelikle kendimizi muhabbet deryasında buluruz inşallah.
Bir de Allah’ın kesere “çoğalttı” fiili vardır.
Allah çoğaltır, artırır.
Allah neyi artırır?
Allah imanı artırır. Allah’ın âyetleri; mü’minlerin imanını, kâfirlerin küfrünü, zalimlerin zulmünü, takvâ sahiplerinin takvâsını, muhsin olanların da muhsinliğini, güzelliğini artırır.
İnsan da artırmaya çalışır. İnsanın artırmaya çalıştığı, artırmayı istediği ya malı olur ya mevkisi, makamı olur ya da imanı, Allah’a olan aşkı, muhabbeti, teslimiyeti, takvâsı, güzelliği, kulluğu, âbdiyeti, âşıklığı olur. İnsan neyi artırmaya çalışırsa hayatını onun peşinden koşmakla yaşar, o yolda harcar, kurban eder.
Bu yüzden herkesin neyi artırmaya çalıştığına bakması gerekir. Biri kulluğunu, ibadetlerini, hayrını, güzelliklerini, Allah yolunda çabasını, gayretini artırmaya çalışıyorsa o kul, rabbani bir varlık, ilâhi bir varlık olur. Onda Allah’ın nefhettiği rûh galip gelir ve Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışan bir kul olur. Böyle olunca da Allah onun güzelliğini, imanını, takvâsını, kendisine olan yakınlığını artırır.
Biri de dünyanın peşinden koşarsa her gün Allah’tan biraz daha uzaklaşır, dolayısıyla kendinden, cennetten uzaklaşır, dünyaya da yaklaşmış olur. Dünyaya yaklaştığı için dünyanın sevgisi onun gönlünü kaplar, ihata eder, o da artık dünyadan, maldan, mülkten, mevkiden başka bir şey göremez olur, bunlarla sevilmeyi, övülmeyi ister ve artık insanlardan başka bir şey göremez olur; yani rabbini, rabbinin tecellisini, rabbinin kendisi üzerindeki muradını, ebedi hayatını göremez olur. Gözü vardır; ama görmez olur. Kulağı vardır; ama işitmez olur. Kalbi vardır; ama anlamaz olur.
Allah bizi böyle olanlardan eylemesin. Allah bizi güzelliklerini artırmaya çalışanlardan eylesin inşallah.
“Güzellik yapanlara (âhirette) karşılık olarak daha güzeli vardır, bir de fazlası (Allah’ın rızası ve cemâli) vardır.”293 Kim neyi kazanmak isterse, hangi özelliğini, güzelliğini artırmaya çalışırsa Allah onu mutlaka o kuluna ikram eder; ama kul dünyevi olarak neyi artırmaya çalışırsa çalışsın Allah onun için neyi takdir etmişse sadece o takdiri kendisine gelir.
Şimdi de bedele “tebdil etti, değiştirdi” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
Allah değiştirir ya da değiştirmez. Allah “lâ tebdile” deyince değiştirmez, “bedele” deyince de değiştirir. Hem Allah değiştirir hem de insan değiştirir.
Peki, Allah neyi değiştirir?
Allah, küfrü imanla değiştirir. Bir kul küfre düşünce Allah onu imtihanlara tabi tutup kendisine davet eder ve ona imanı ihsan eder, ikram eder, böylelikle onun küfrünü imanla değiştirir. Allah zaten insana fıtrat itibariyle imanı ihsan etmiş, ikram etmiştir. İnsan kendisi fıtratındaki bu imanı perdeleyip dalâlette olur. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “işte onlar, hidâyete karşılık dalâleti satın alanlardır. Onların bu ticaretleri kazançlı olmamış, onlar hidâyeti de bulamamışlardır”294 buyurmuştur.
İnsan bir de Allah’ın veliliğini reddedip şeytanın veliliğini, dostluğunu kabul eder; yani Allah’ın veliliğini şeytanın veliliğiyle değiştirir.295 Allah rahmetiyle, muhabbetiyle kula muamele ederken insan tam tersini yapıp küfre karşılık imanını verir. Böyle olan bir insan, rabbine ters düşmüş ve rabbinin kendisi için tercih ettiğini tercih etmemiştir. Allah, kullarına zulmetmez, Allah’ın, kullarına zulmetmesi düşünülemez,296 kul kendi kendine zulmeder. Kul, rabbini dinlemeyince, rabbinin âyetlerini başka sözlerle, kelimelerle değiştirince onu çok basit bir şeye, az bir pahaya satar.297 Böyle yapınca da kendi kendine zulmetmiş olur.
Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Fe ekim vecheke lid dîni hanîfâ: “(Resulüm!) Sen (hiçbir şeyi Allah’a şirk koşmadan ve hakka yönelmiş) hanîf olarak yüzünü dine çevir.” Yüzünü Allah’ın dinine çevir. Fıtratallâhilletî fataran nâse aleyhâ: “O ki Allah’ın fıtratı (El Esmâu’l Husnâ’sı)dır ve (Allah) insanları bu (fıtrat)a göre yaratmıştır.” Lâ tebdîle li halkıllâh:298 “Allah’ın yaratmasında hiçbir değişiklik yoktur.” Sen yüzünü hanif olarak Allah’ın insanları yarattığı fıtrata, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan hanif dinine çevir. Allah, insanı kendi fıtratında yaratmıştır.
Devamlı anlatıyoruz; Allah, kuluna zatıyla, sıfatıyla, esmâsıyla tecelli etmiştir. Kul, Allah’ın fıtratında yaratılmıştır. Bunu Allah söylüyor. Allah âyet-i kerimede “Allah’a bile bile (mülkünde ortak olan) eşler koşmayın”299 buyurmuştur. İşte, kul kendini Allah’tan başka bağımsız bir varlık olarak görürse Allah’a şirk koşmuş, fıtratını bozmuş, hatta fıtratını anlamamış, cahil kalmış, kendisini yaratan rabbinin ismine okumamış olur. Eğer kul kendini yaratan rabbinin ismine okursa bütün varlığının Allah’a ait olduğunu, Allah’ın onu kendi fıtratında yarattığını ve ona El Esmâu’l Husnâ’sıyla tecelli ettiğini görür.
Fıtrat; insanın hakikati demektir. Allah’ın yarattığı ilk fıtrat, Allah’ın zatının, sıfatlarının, güzelliğinin tecellisidir. Allah insanı bunun için dünyaya göndermiştir; yani bu fıtrat insanda tecelli etsin, insan üzerinde açığa çıksın, kul kendini, kim olduğunu, nerden geldiğini anlasın ve yolculuğu fıtratına, hakikatine yapsın diye göndermiştir.
İnsanın fıtratı; Allah’ın, rûhundan nefhettiğidir, nefhettiği hakikatidir. Allah insanı kendi fıtratında yaratmıştır; ama burada kesinlikle unutmamamız gereken bir husus vardır. İnsan, Allah’ın fıtratında yaratılmıştır; ama insan, Allah’ın mahlûkudur ve her zaman için Allah’ın kuludur. Kuldan başka hiçbir şey olmaz.
İnsanın güzelliği, El Esmâu’l Husnâ’yı sevmesinin sebebi de bunun fıtratta olmasıdır. Aynı şekilde insan kötülüğü sevmez; çünkü fıtratında böyle bir şey mevcut değildir; ama ne zaman fıtratını bozarsa işte o zaman kötülüğü sevmeye başlar. Bunun sebebi; Allah’ın nefhettiği rûhun önüne nefsinin perde olarak gelmesidir. Kul, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber sırât-ı mustakîmde yürümeye başlayınca bu perdeler aralanmaya, dolayısıyla fıtratındaki güzellikler ortaya çıkmaya başlar, o da böylelikle kim olduğunu, nerden geldiğini, neye geldiğini anlamaya ve kendini, rabbini tanımaya başlar.
Evet, Allah’ın yaratışında bir değişiklik olmaz, buyurdu Allah. Bütün kulların fıtratı El Esmâu’l Husnâ üzeredir. Kul bunu böyle anlayınca hanif olur; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamış olur. “İşte dosdoğru din budur; fakat insanların çoğu (bunu) bilmezler.”300
Allah âyet-i kerimede “şüphesiz ki bir toplum (yaratılışlarında) kendisinde bulunan (güzel ahlak ve fıtrat)ı değiştirmedikçe, Allah onlar(a verdiğin)i asla değiştirmez”301 buyurur. Demek ki Allah değiştirmiyormuş hem doğru hem de yanlış olarak kul kendi kendini değiştiriyormuş! Biri çamura düşmüşse; ama değişmek istiyorsa “ben de sahabe gibi değişmek istiyorum, iman etmek istiyorum, putlara değil Allah’a kul olmak istiyorum” diyorsa Allah onu değiştirir; çünkü Allah bu tercihi ona vermiştir. Bu yüzden kul değişmeyi istemedikçe hiç kimse onu değiştiremez; çünkü Allah “tercih kulumundur, kulum kendi iradesiyle değişmeyi kabul edecek” deyip buna müsaade etmez.
Aynı şekilde kul imandan sonra küfrü tercih ederse bu tercih yine onundur. Kul kendini değiştirmeyi istemedikçe, bunun için gereğini yapmadıkça Allah onu değiştirmez; ama Allah ona tercih etme, irade etme hakkı verdiği için nasıl bir değişiklik isterse Allah onu öyle değiştirir. Kul küfürdeyken imanı tercih edince mü’min olarak değişir. Mü’minken kâfir olmayı tercih ederse bu defa da kâfir olarak değişir.
Allah âyetin devamında “(o hâlde hepiniz yalnız) ona yönelin, ona karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın), namazı ikâme ed(erek her anda onun huzurunda durmaya çalış)ın ve sakın müşriklerden olmayın”302 buyurur. Bütün gönlünüzle ona dönün, ona karşı sorumluluğunuzu bilin ki ona yeryüzünde halife olasınız, onu temsil edesiniz diye o sizi kendi fıtratında yaratmıştır. Zaten Allah’taki güzellik, El Esmâu’l Husnâ sende olmazsa onu temsil edemezsin. Allah sana böyle bir yükü yüklemez.
“Namazı ikâme ed(erek her anda onun huzurunda durmaya çalış)ın ve sakın müşriklerden olmayın.”303 Böyle iman etmez ve gerekeni yapmazsanız Allah’a şirk koşmuş olursunuz. Kul kendini Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görünce Allah’a şirk koşmuş olur.
“Onlar ki dinlerini parça parça edip gruplara ayrıldılar. Her grup kendi yanındaki (parça)yla sevin(ip kibirlen)mektedir.”304 Allah bize “bunlar ‘biz doğru yapıyoruz’ derler. Siz sakın onlardan olmayın” buyuruyor.
Şu anda içinde bulunduğumuz hâl tam da böyledir. Mü’min, Müslüman kardeşlerimize baktığımızda her biri dinin bir tarafını tutup “doğru bende, hak bende” deyip dini parça parça etmiştir. Eğer dini parça parça etmeyip “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” deseydik, “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” diyenleri kardeşimiz olarak bilir, severdik. Bir olur, beraber olur, birbirimize rahmet olur, hayır olur, cennet olurduk; ama Ümmet-i Muhammed’in hâli ortadadır. Baktığımızda en ufak ayrılıkları bile büyütüp birbirlerini küfürle, şirkle itham edenler, hatta mü’min kardeşi için “katli vaciptir” diyenler vardır. Dinlerini o kadar parça parça etmişlerdir ki birkaç âyeti alıp öğrenir, onunla kendilerine göre hüküm verir, gerisini yok sayarlar.
Oysaki Kur’ân’ın âyetleri birbirini tefsir eder. Bu nedenle biri bir âyeti anlamak istiyorsa öncelikle o konudaki bütün âyetleri bilmelidir. Yetmez, o âyeti anlayabilmek için âyetin öncesinde, sonrasında Allah’ın ne buyurduğunu bilmelidir. Yine yetmez, bir de o âyeti, Kur’ân’ın bütün âyetlerinin ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatının ölçüsüne vurmalıdır. Öyle ki âyeti net olarak anlamış, Allah’tan öğrenmiş, Allah’a göre öğrenmiş olsun; çünkü âyetler birbirini tamamlar ve birbirini anlatır.
Yoksa biri cahilce, iman etmeden diğer insanları hesaba çekiyorsa rabbini anlamamış, kendini anlamamıştır. Böyle biri bir yola girmiştir; ama dini parça parça etmiş, kendine göre, kendi işine gelen âyetleri almıştır ya da birilerinin peşine takılıp ters tarafa gitmiştir. Şeytan onun boynuna ipi geçirip peşinden sürüklemiştir; ama onun bundan haberi bile yoktur. Allah âyet-i kerimede “onlara, ‘(böyle yaparak) yeryüzünde fesad çıkarmayın’ denildiği zaman, ‘biz ancak ıslah edicileriz’ derler”305 buyurmuştur. Yani hem fesad çıkarırlar hem de ıslah ediciler olduklarını söylerler. Allah bize “fesad çıkarmayın, bozgunculuk yapmayın”306 buyuruyor. Eğer dinimizi parça parça eder, kardeşlerimizle aramızı ayırırsak yeryüzünde fesad çıkarmış, bozgunculuk yapmış oluruz.
Evet, Allah değiştirir. Mesele; bizim kendimizi, nefsimizi Allah’a teslim edip “beni değiştir ya rabbi! Beni vahyinle, peygamberinle değiştir. Ben gönül hâlimden, nefis hâlimden, zahiri hâlimden razı değilim, beni değiştir. Beni peygamberine tabi olup, peygamberine benzeyenler gibi yap, ben onun gibi olmak, resullerin gibi iman etmek istiyorum. Ben sana teslim olmak istiyorum. Sana karşı takvâ sahibi olmak, kul olmak istiyorum. Benim bu hâlimi değiştir, beni kurtar. Bunun için ne gerekirse yaparım ya rabbi! Her şeyi kurban ederim, her şeyden vazgeçerim. Yeter ki sen benden razı ol, yeter ki senin sevdiğin gibi olayım, yeter ki senin muradın üzerimde gerçekleşsin. Beni değiştir ya rabbi” dememizdir. Böyle söyler ve gerekeni yaparsak nasıl ki Allah iman etmeyenleri, müşrikleri, kâfirleri, münafıkları değiştirirken onları gökteki yıldızlar mesabesinde kıldıysa ve biz de Allah’ın onları böylesine değiştirdiğine iman ediyorsak bilelim ki Allah bizi de değiştirir.
Bir de kulun ters tarafta durup kendini şeytana teslim etmesi, şeytanı tercih etmesi ve ona “beni değiştir” demesi vardır. “Şimdi siz beni bırakıp da onu ve onun zürriyetini mi dost ediniyorsunuz? Oysa onlar sizin düşmanınızdır. (Kendi nefsine zulmeden) Zalimler için (bile bu) ne kötü bir değişmedir.”307 Bu âyette geçen fiil “bedele” fiilidir. Bu ne kötü bir tebdildir, buyurdu Allah. Allah’ın dostluğunu verip buna bedel olarak şeytanın dostluğunu mu alıyorsunuz, bu ne kötü bir değişmedir.
“Muhakkak ki şeytan sizin apaçık düşmanınızdır, demedim mi!”308 “Sizin dostunuz ancak Allah’tır, resulüdür ve iman edenlerdir”309 demedim mi?
Peki, kul, Allah’ın dostluğunu şeytanın dostluğuyla nasıl değiştirir?
Kul, rabbini dinlemeyince, resulüne tabi olmayınca, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi kul olmaya çalışmayınca birilerine göre kul olmaya çalışır. O birileri de mutlaka şeytana kul olmuştur, dolayısıyla o da Allah’a kul olmayı bırakıp şeytana kul olur ve onu kendine veli edinir.
Allah, kulunu ahireti kazanmaya, güzel yapmaya, insanlar için rahmet olmaya, ikram olmaya, hidâyet olmaya, aşk olmaya, muhabbet olmaya davet eder; ama insan dünyayı tercih edince rabbini, rabbinin emrini bırakıp şeytana uyar, tabi olur.
İnsan çabasını, gayretini sarf edince cehaleti ilim ile tebdil etmiş, değiştirmiş olur. Aynı şekilde Allah’tan uzaklığı da çaba, gayret sarf edince Allah’a yakınlıkla değiştirmiş olur. İnsanın nasıl kötü bir hâli olmuş olursa olsun, Allah’ın hangi isminde ters tarafta durmuş olursa olsun çaba, gayret sarf edince Allah’ın güzelliğiyle onu değiştirmiş olur; yani merhametsizken rahim, cimriyken kerim, dalâletteyken hâdî olur ve hidâyete davet eder. Bu, Allah’ın her bir ismi için geçerlidir. Yeter ki kul kendi fıtratındaki güzelliği kullansın. Zaten Allah bu güzelliği ona vermiş ve onu kendine halife kılmıştır. Kul kendini bu güzellikten perdelediği için kendini Allah’ın güzelliğinden mahrum kılar.
Allah, kulunun gönlüne her anda vahyedip kulunu kendine davet eder ve “haydi kulum gel, haydi kulum kazan, haydi kulum bu ahlakını, bu huyunu, hâlini, fiilini değiştir. Konuşmanı değiştir, güzel konuş. En güzel söz neyse onu söyle” der. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) kullarıma söyle, (birbirlerine) sözün en güzelini söylesinler! Çünkü şeytan onların aralarını bozmak ister. Muhakkak ki şeytan, insan için apaçık bir düşmandır”310 buyurmuştur. Kul, çirkin konuşunca Allah’ın sözünü, emrini şeytanın verdiği vesveseyle değiştirmiş olur.
Allah’ın fiillerini anlamaya çalışırken hem rabbimizi onu güzelliğinden, El Esmâu’l Husnâ’sından tanımış hem kendimizi anlamış, tanımış hem de Allah’ın nasıl güzel yaptığını anlamış oluruz. Aynı şekilde kul olarak da, beşer olarak da nasıl yanlışlar yaptığımıza şahid olur, rabbimize iman eder, âşık olmuş oluruz. Zaten Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını rabbimizi, kendimizi tanımak, rabbimizin muamelesini ve bize olan muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini anlamak için öğrenmeye çalışıyoruz.
Eğer her anda Allah’ın huzurundaysak bu durumda her anda onunla muhatabız, dolayısıyla onu unutmamamız, hayatı onun emrettiği, sevdiği gibi yaşamaya çalışırken ona yeryüzünde halife olup onu temsil etmemiz gerekir. Yoksa aşksız, muhabbetsiz, Allah’ın huzurunda olduğunu tatmadan, yaşamadan bir hayatı yaşayınca hayatı onsuz yaşamış, sadece bir ilâh hayal etmiş ve kendi kendimizi kandırmış oluruz.
Eğer bir kul kendisini yaratan rabbinin huzurunda olduğunu tadarsa, aşka, muhabbete gark olur, haşyetten gönlü titrer, kalbi ürperir. Rabbine öyle bir güvenir ki hiçbir konuda endişe etmez, mahzun olmaz. Bir beşer olarak üzülmek, sıkılmak başka bir şeydir; ama asla rabbinin huzurunda, umutsuzluğa kapılıp boğulmaz; çünkü Allah âyet-i kerimede “biz insana (dünyevi bir) nimet verdiğimiz zaman (bizi unutur ve bizden) yüz çevirip yan çizer. Ona (fakirlik ve hastalık gibi bir) şer dokunduğu zaman da (hemen) umutsuzluğa düşer”311 buyurmuştur. Bu umutsuzluk şeytandandır, şeytanın peşinden giden biri Allah’tan umudunu keser. Umudu kesince de Allah’ın rahmetinden mahrum kalır; çünkü Allah’a güvenmemiş, Allah’ın rahmanlığına, rahimliğine iman etmemiş, dolayısıyla Allah’ın rahmetinden dışarı çıkmıştır. Bu; kendini lanetin içine atmak demektir; yani Allah’ın rahmetinden mahrum kalmaktır. Bunun sebebi de iblisin peşinden gitmesidir. Bu hâle düşmeyi istemiyorsak rabbimizi tanımamız, anlamamız şarttır.
Unutmamamız lazım ki yaratılışın gayesi; Allah’a âbd olmaktır. Âbd olmak da; sevmek, âşık olmak, sevdiğinin sevgisini kazanmak için onun peşinden koşmak, onun sevdiği gibi yapmak demektir. Bütün ibadetler, hayırlar, iyilikler, güzellikler bunun içine dâhildir. Bu durumda yaratılışın gayesi; marifetullahtır, Allah’ı tanımaktır, dense doğru olur; çünkü kul, rabbini tanımayınca ona nasıl iman edecek, nasıl âbd olacak, onu nasıl sevecek, ona nasıl âşık olacak, nasıl teslim olacak, ona karşı nasıl takvâ sahibi olacak! Kul onu tanımayınca ona göre nasıl güzel yapacak, nasıl doğru yapacak! Kul marifetullaha sahip olacak ki bunları yapabilsin.
Evet, yaratılışın gayesi, bu âleme geliş sebebimiz; rabbimizi tanımak, kendimizi tanımak, kim olduğumuzu, nerden geldiğimizi bilmek, rabbimize iman edip âşık olmaktır. Hepsi birdir, aynıdır. Asıl öğrenmemiz, tanımamız gereken yalnızca Allah’tır. Bu nedenle en büyük bilgi en büyüğe ait olan; yani Allah’a ait olan bilgidir.
Biri Allah’ı biliyorsa o kul âlimdir. Allah âyet-i kerimede “kulları içinden ancak (onu bilen) âlimler Allah’tan haşyet duyarlar”312 buyurmuştur. Allah’ı bilenler, onu tanıyanlar ona karşı haşyet içinde, huşu içinde, edep içinde, aşk içinde, muhabbet içindedirler; ama biri onu tanımıyorsa Allah’ı sevemez, ona iman edemez, takvâ sahibi olamaz, dolayısıyla yaptıkları taklidi olur. İşte, taklitten kurtulmak için kula öncelikle lazım olan, gerekli olan şey; marifetullahtır, Allah’ı tanımaktır. Kul ancak o zaman Allah’a iman edebilir.
Evet, hep beraber bevvee “yerleştirdi” emtera “yağdırdı” kesere “çoğalttı” ve bedele “tebdil etti, değiştirdi” fiillerini anlamaya çalıştık.
Allah bizi şeytanı dinleyenlerden, onun peşine takılıp rahmetten mahrum kalanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi rabbini anlamaya, tanımaya çalışanlardan eylesin. Allah bizi rabbini onun kendisini tanıttığı gibi tanıyanlardan, anlayanlardan eylesin. Allah bizi kendini anlayıp tanıyanlardan ve rabbine yakınlığı tadanlardan eylesin. Allah bizi rabbinin veliliğini şeytanın veliliğiyle değiştirmeyenlerden eylesin. Allah bizi rabbini dinleyenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
