49.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlul Husnâ’sını ve rabbimizin bize yaptığı her muamelenin saf aşk, saf rahmet, saf güzellik olduğunu anlamaya, bununla beraber rabbimizin muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini öğrenmeye çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde Allah’ın ehlese “halis kıldı, ihlas sahibi kıldı, ihlas verdi” fiilini, nefehe “nefhetti” fiilini, seele “sordu” fiilini, son olarak da kasesnâ “kıssa etti, hikâye etti, haber verdi, anlattı” fiillerini anlamaya çalışmıştık.
Bu sohbetimizde ise Allah’ın mekene “yerleştirdi, sağlamlaştırdı” fiilini, hemen ardından ise nüzul sırasına göre gelen diğer fiilleri anlamaya çalışacağız inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allah yerleştirir, mekân ettirir, mekâna yerleştirir.
“(Ey insanlar!) Andolsun ki biz sizi yeryüzünde (imtihanlara tabi tutup halife olmanız için) yerleştirdik ve orada size geçimlikler (maddi ve manevi her türlü nimeti) verdik. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”81 Allah bizi bir yere yerleştirmiş ve bizim için geçim vasıtaları yaratmışsa bizden şükretmemizi istiyor demektir. Biz de şükredeceğiz inşallah.
Allah bazen bir kulunu yerleştirdiği yerden alır ve başka bir yere yerleştirir, o zaman da o kulun yeri orası olur. Allah kimi nereye yerleştirmişse onun yeri artık orasıdır. Mesela; Allah Hz. Yûsûf (a.s.) için âyet-i kerimede “işte böylece (Mısır’da insanları imana davet etsin, orada adaletle hükmetsin) ve kendisine (rüyadaki) olayların yorumunu öğretelim diye Yûsuf’u o yere yerleştirdik”82 buyurmuştur.
Allah kimi nereye yerleştirmişse o kulun kazanma imkânı oradadır. Bu yüzden herkes Allah’ın kendisini nereye yerleştirdiğine, nasıl rızıklandırdığına ve ebedi hayatını kazanması için kendisine nasıl sebepler yarattığına bakmalıdır; çünkü Allah’ın insanı bir yere yerleştirmesi onun takdirinin sonucudur; yani Allah, kulu için senaryoyu öyle yazıp takdirini yapmıştır.
Allah bir kula nasıl bir takdirde bulunursa olaylar, sebepler de buna göre gelişir sonra da kul kendini Allah’ın kendisi için takdir edip yerleştirdiği yerde bulur; ama kul nereye yerleşirse yerleşsin Allah ondan orada kulluk yapmasını, ebedi hayatını kazanmasını, manevi olarak büyüyüp kemale ermesini ve emrettiği, sevdiği gibi bir kul olmasını istiyor demektir. Nerede olursa olsun herkes için bu böyledir. O yüzden Allah, Hz. Yûsûf (a.s.)’ı örnek olarak verip “böylece Mısır’da insanları imana davet etsin, orada adaletle hükmetsin ve kendisine (rüyadaki) olayların yorumunu öğretelim diye Yûsuf’u Mısır’a yerleştirdik” buyurmuştur.
Demek ki Allah’ın Hz. Yûsûf (a.s.)’ı Mısır’a yerleştirmesinin sebebi; orada insanları Allah’a davet etmesi, dolayısıyla kulluğunu yapmasıymış! Öyleyse kula düşen; her nerede olursa olsun “acaba rabbim burada benden ne yapmamı istiyor” deyip manevi olarak kazanmak için orada çabasını göstermesidir.
Biliyorsunuz biz de daha önce Diyarbakır’daydık; ama Allah sonra bizi ve kardeşlerimizi Diyarbakır’dan getirip Ankara Akyurt’a yerleştirdi. Allah’ın bizim için böyle yapmasında da bir muradı vardır; çünkü yerleştiren odur.
İlk okuduğumuz âyette Allah “(ey insanlar!) andolsun ki biz sizi yeryüzünde (imtihanlara tabi tutup halife olmanız için) yerleştirdik ve orada size geçimlikler (maddi ve manevi her türlü nimeti) verdik. Ne kadar da az şükrediyorsunuz” buyurmuştu ya işte Allah bizi her nereye yerleştirmişse orada öncelikle yapmamız gereken şey rabbimize şükretmektir. Biz de Allah bize kazanma imkânı verdiği ve bize onun emrettiği, sevdiği gibi yapma imkânı verdiği için rabbimize şükredeceğiz, hamd edeceğiz ve rabbimizi çokça tesbih edeceğiz inşallah.
Hep beraber bize imkân verip kulluğumuzu yapabileceğimiz yere yerleştirdiği için rabbimize şükrediyor, hamd ediyoruz. Âlemlerin rabbine sonsuz şükürler olsun, hamd olsun.
Evet, insanları bulundukları yere yerleştiren Allah’tır. Onun için insanın bulunduğu yerden dolayı şikâyet etmesi doğru değildir. Dediğim gibi; kula düşen, bir yere yerleştiğinde kendisine kazanma imkânı verdiği için rabbine şükretmek, hamd etmek, bulunduğu yerde kulluğunu yapmak ve rabbinin kendisinden ne istediğini anlamaya çalışıp onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaktır. Yoksa rabbine şükrünü yapmamış olur.
Hiçbir zaman unutmamamız gereken bir şey vardır. Hayatta tesadüf diye bir şey yoktur. Her neredeysek bizi oraya yerleştiren Allah’tır. Aynı şekilde dünyaya geldiğimiz yeri de biz seçmemiş, tercih etmemişiz. Allah geldiğimiz yeri bizim için tercih etmiş ve bizi bulunduğumuz yere gönderip yerleştirmiştir.
“Sonra onu sağlam bir karargâh (olan ana rahminin) içine bir nutfe (bir damla su) olarak yerleştirdik.”83
Allah, kulunu önce huzurundan gönderir sonra anne rahmine, karnına yerleştirir oradan da dünyaya çıkarıp olması gereken yere yerleştirir. Bunu takdir eden Allah’tır. Her ne varsa onun emri, onun takdiri, onun hükmüdür. Kulun burada herhangi bir tercihi, seçimi yoktur.
Kulun bilmesi lazım ki Allah onu nereye yerleştirmişse kendisi için hayr olan, güzel olan ve manevi olarak kazanabileceği, büyüyüp kemale erebileceği yer orasıdır. Bu durumda kula düşen de kendisine bu imkânı verdiği için yalnızca rabbine şükretmek, hamd etmek ve kazanmak için elinden gelen çabayı göstermektir.
Evet hep beraber Allah’ın mekene “yerleştirdi, sağlamlaştırdı” fiilini anlamaya çalıştık. Şimdi de Allah’ın nâdâ “nidâ etti, hitap etti” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
Allah, nidâ eder, hitap eder. Nidâ, sıradan bir konuşma değil ağır bir hitaptır.
“(Allah, Âdem’e hitâben şöyle buyurdu) Ey Âdem! Sen ve eşin cennete yerleşin ve dilediğiniz yerden yiyin; ancak şu ağaca yaklaşmayın sonra (kendine zulmeden) zalimlerden olursunuz.” Allah, bu hitaptan sonra Hz. Âdem (a.s.) ve Havva annemizin iblisin tuzağına nasıl düştüğünü beyan eder. “Derken şeytan, onlardan kapalı ayıp yerlerini kendilerine göstermek (ve takvâ elbiselerini üzerlerinden soymak) için onlara vesvese verdi ve ‘rabbiniz size bu ağacı sırf melek olursunuz veya (melek olup cennette) ebedi kalanlardan olursunuz diye yasakladı’ dedi. Ve onlara, ‘ben gerçekten size (iyiliğiniz için) nasihat edenlerdenim’ diye yemin etti. Böylece onları aldattı, (rablerinin emrini dinlemeyerek isyana) sürükledi. Derken (yasaklanan o) ağaçtan tattıklarında ayıp yerleri kendilerine göründü ve hemen cennet yapraklarından üzerlerini örtmeye başladılar.”84
Allah, Hz. Âdem (a.s.) ve Havva annemize “cennette dilediğinizden yiyin; ama şu ağaca yaklaşmayın” buyurur; ama iblis onları kandırır, onlar da Allah’ın emrini unutup ağaca yaklaşır ve onun meyvesinden yerler. Şimdi okuyacağımız âyet Allah’ın bunun üzerine Hz. Âdem (a.s.) ile Havva annemize yaptığı hitaptır. “Rableri onlara, ‘ben size bu ağacı yasaklamadım mı ve muhakkak ki şeytan sizin apaçık düşmanınızdır, demedim mi’ diye nidâ etti.”85
Her insan bir Âdem’dir, dolayısıyla Allah’ın “muhakkak ki şeytan sizin apaçık düşmanınızdır, demedim mi”86 nidâsı her insan için ebediyen devam eder. İnsan hayatı boyunca şeytana her uyuşunda kendisine Allah’tan “şeytan senin apaçık düşmanındır, sakın ona uyma” nidâsı gelir.
Kul hem zahiri hem de manevi olarak Allah’ın men ettiği bir şeye yaklaşınca ya da gönül itibari ile yanlış yapmaya niyet edince, henüz onu yapmadan önce Allah onun gönlüne nidâ eder, hitap eder. Mü’min bir kul, Allah’ın bu nidâsını çok açık, net bir şekilde işitir. Diğer bir tabirle Allah’ın yasakladığı bir şeye yaklaşmaya niyet edince Allah hemen onun gönlüne, aklına “bu yanlıştır, rabbin bunu men etmiştir” hitabını yapar, o da bu hitabı anlamakla kalmaz, aynı zamanda tadar ve niyet ettiği şeye yaklaşmaması gerektiğini anlar. Kul buna rağmen o yanlışı yaparsa Allah bu defa ona “ben seni bundan men etmemiş miydim, bunu yapma, dememiş miydim! Böyle yaparak şeytana uymuş oldun, ben şeytan sizin apaçık düşmanınızdır, dememiş miydim” buyurur. Kul da yaptığı yanlışa pişman olur ve bu pişmanlığı gönlünde tadar.
Nidâ önce rûha sonra rûhtan gönle gelir. Kul yanlış yapınca Allah ona bir daha nidâ eder; yani rûh gönle “haydi, mademki pişman oldun şimdi rabbine dön, tövbe et, istiğfar et, rabbinden mağfiret dile. Rabbin ğafur ve rahimdir, tevvab ve rahimdir, sana rahmetiyle muamele eder, dönüşünü kabul eder, seni mağfiret eder. Haydi, rabbine dön” der.
Tövbe; dönmek demektir. Kul tövbe, istiğfar edince gönlüne bir ferahlık ve genişlik gelir ki bu da Allah’ın, kuluna “tövbeni kabul ettim ve seni mağfiret ettim” nidâsıdır.
Evet, Allah vahyinde her neyi söylemişse onu bir âdem olarak hepimize tek tek söylemiştir. O hâlde rabbimizin bize olan nidâsını, hitabını işitmemiz gerekir. Bu nidâ bizim için süreklidir. Her güzel şeye niyet ettiğimizde de Allah “doğru şudur, güzel şudur, haydi, kulum güzel yap, doğru yap” deyip bizi öyle yapmaya davet eder. Biz de ya rabbimizin güzel yapmamız, doğru yapmamız için olan davetine icabet ederiz ya da rabbimizin nidâsına yüz çevirip “ben duymadım, anlamadım” deriz.
Biri Allah’a hakkıyla, gerçek manada iman etmişse rabbinin huzurunda olduğunu tadar ve her yanlış yapmaya niyet ettiğinde rabbinin kendisine “sakın bu yanlışa yaklaşma, seni buna davet eden şeytandır. O senin apaçık düşmanındır, senin kaybetmeni istiyor; ama ben senin rabbinim ve senin kazanmanı istiyorum” hitabını işitir.
Bir de Allah’ın, gönle olan nidâsı vardır. Allah, kulunu her anda kendine davet eder ve “kullarım da benim davetime icabet etsinler”87 buyurur. Kul da ya Allah’ın davetine icabet edip ona iman eder ya da rabbinden yüz çevirip şeytanın davetine icabet eder. Buradaki tercih tamamen kulun kendisine aittir.
Allah, Kıyamet günü kendilerine resul gelenlere de nidâ eder. “O gün (Allah) onlara nidâ eder ve ‘resullere ne cevap verdiniz’ buyurur.”88 Bu hitap dünyadaki nidânın sonucudur; çünkü Allah’ın resulleri Allah’ın âyetlerini okur ve insanları sadece Allah’a, Allah’ın emrine itaate, Allah’a isyan etmemeye, itiraz etmemeye davet ederler. Allah da kendilerine resul gelmiş olanlara Kıyamet günü “peki, resullerimize ne cevap verdiniz” diye nidâ eder.
Şayet kendilerine resul gelenler dünya hayatını yaşarken Allah’ın davetine icabet etmiş, Allah’ın men ettiği şeylerden sakınmış, rablerini dinlemiş, ciddiye almış, yanlış yaptıklarında tövbe, istiğfar edip rablerine dönmüş, mağfiret dilemişlerse “resullerimize ne cevap verdiniz” hitabına cevap verme gücünü kendilerinde bulurlar; ama Allah’ın resullerini dinlememiş, ciddiye almamış, rablerinden yüz çevirip “ben bilmedim, anlamadım” demişlerse bu hitaba cevap verme gücünü kendilerinde bulamazlar.
Kulun her ne olursa olsun gönlünü açıp rabbinin nidâsını işitmesi şarttır. Aksi takdirde hayali bir ilâha iman etmiş olur ki o zaman da şeytanı dinler ve kaybedenlerden olur.
Allah bizi şeytanın davetine icabet edenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi Allah’ın davetine, nidâsına kulak verenlerden eylesin. Allah bize “resullerime ne cevap verdiniz” diye sorduğunda “işittik ve itaat ettik, işittik ve iman ettik ya rabbi” demeyi nasip eylesin. Allah bizi “rabbim neyi emretmiş, neyi buyurmuşsa doğru odur, hak odur, güzel odur, benim için hayır olan odur” diyenlerden eylesin inşallah.
Şimdi de Allah’ın nehâ “nehyetti, men etti” fiilini anlamaya çalışalım hep beraber.
Allah men eder, nehyeder. Allah’ın zahiri ve manevi olmak üzere iki türlü nehyetmesi vardır. Allah’ın gönülleri yanlıştan nehyetmesi manevi nehyidir. Zahiri olarak bir şeyden men etmesi, alıkoyması da Allah’ın zahiri nehyidir.
“Muhakkak ki Allah; adaleti, ihsan etmeyi ve akrabaya (ikram edip) vermeyi emreder; aşırılığı, çirkin işleri ve azgınlığı da nehyeder (yasaklar). O, tezekkür edesiniz (düşünüp öğüt alasınız) diye size nasihat ediyor.”89 Allah sizi fehşadan (kötülüklerden, yanlışlardan) nehyeder (sakındırır).
Allah’ın hangi fiili varsa kulundan da o fiili yapmasını ister. Örneğin; Allah nehyediyorsa kulundan da nehyetmesini ister. Şimdi okuyacağımız âyet bununla ilgilidir. “Onlar, Allah’a ve âhiret gününe iman ederler; iyiliği emreder, kötülükten men eder ve hayır işlerinde yarışırlar. İşte onlar sâlihlerdendir. Onların yaptıkları hiçbir hayır karşılıksız bırakılmayacaktır; çünkü Allah, muttakileri (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanları) çok iyi bilir.”90
Allah’a ve ahirete iman edenler; iyiliği, ma’rufu, güzelliği emreder, kötülükten nehyeder ve hayırlı işlerde koşuşurlar. Onlar salihler ve muttaki olanlardır. Allah da onların yaptığı hiçbir hayrı karşılıksız bırakmayacaktır.
Demek ki salihler, mutakkiler, Allah’a ve ahirete iman edenler; insanları iyiliğe, güzelliğe, hayra davet ediyor, iyiliği emredip kötülükten nehyediyor ve hayırlı işlerde koşuşturuyormuş! Allah sadece böyle yapanlar için “muttaki” diyor ve bizlere “siz de muttakilerin böyle olduğunu bilin” buyuruyor.
Peki, Allah’ın; kötülükten, fahşadan (aşırı gitmekten) nehyetmelerini kullarından istemesindeki hikmeti nedir?
Daha önce söylemiştim; Allah’ın bütün isimleri onun zatından, bütün fiilleri de El Esmâu’l Husnâ’sından, güzel isimlerinden tecelli eder. Allah da kullarını sevdiği için hem Allah’ın güzelliğiyle, isimleriyle güzel olsunlar hem de Allah’ın sevgisine layık olsunlar diye kullarından kötülüğü nehyetmelerini ister. Bu yüzden de bize “Allah’a ve ahirete iman etmişseniz kötülükten men etmeniz, hayra, güzelliğe davet etmeniz, hayırlı işlere koşuşturmanız, koşmaya da davet etmeniz gerekir. İşte, böyle olanlar nefsini ıslah etmiş, salih olmuş, muttaki olmuştur. Ben de onların güzel işlerini karşılıksız bırakmam” buyuruyor.
Nasıl ki muttakiler iyiliğe, güzelliğe davet ediyorlarsa kâfirler (hakkı ve hakikati örtenler), müşrikler, münafıklar da insanları Allah’ın resulünü, vahyini dinlemekten nehyederler. “Onlar hem (insanları) ondan (Kur’ân’dan) men ederler hem de (kendileri) ondan uzaklaşırlar. Oysa onlar farkında olmadan ancak kendilerini helâk ederler.”91 Kâfirler tam ters tarafta durup Allah’ın âyetlerini, Kur’ân’ı dinlemekten insanları nehyeder, men ederler.
Kul ya Allah’ın yaptığı, sevdiği gibi yapıp insanları kötülükten nehyeder ya da insanları Allah’ın âyetlerini dinlemekten nehyeder. Allah’ı dinleyenler Allah her neyi seviyorsa onu yaparlar. Allah, “sen yeryüzünde beni temsil ediyorsun, benim halifemsin. Haydi, sen de benim yaptığım gibi, benim sevdiğim gibi yap” buyuruyor ya işte kul da Allah’ın sevdiği gibi yapınca Allah’ın sevgisini, tecellisini, güzelliğini ve El Esmâu’l Husnâ’sını kazanmış olur.
İnşallah Allah’a, ahirete iman edenler olarak biz de Allah’ın yaptığı, emrettiği gibi insanları kötülükten men eder ve onları iyiliğe, güzelliğe, hayra davet ederiz.
Allah bizi; insanları Allah’ın âyetlerini, resulünü dinlemekten nehyedenlerden eylemesin inşallah.
Şimdi de Allah’ın ehabbe “sevdi” fiilini anlamaya çalışalım hep beraber.
Daha önce Allah’ın bir zahiri bir de manevi fiillerinin olduğunu söylemiştik. “Sevdi” fiili Allah’ın manevi fiilidir. “Sevdi” fiili İlâh ve Vedûd isimlerinden tecelli eder. İlâh ve Vedûd isimleri de Allah’ın zat isminden tecelli eder. Allah’ın sevdiği şeyleri yapınca onlarla güzelleşir, Allah’ın sevgisine layık olur, böylelikle Allah’a yakın oluruz. O zaman Allah’ın sevgisini istiyorsak Allah neyi seviyorsa onu sevmemiz ve neyi yapmamızı istiyorsa onu yapmamız şarttır. Aksi takdirde Allah’ın sevdiğini sevmemiş oluruz ki bu defa Allah’ın sevgisini kaybederiz.
Allah’ın sevdiği gibi yapmayınca hiç kimsenin Allah’ın sevgisini kazanması mümkün değildir. Kula, “Allah kimi sever” diye sorulduğunda bunun cevabını bilmelidir ki önüne gelen her imkânı değerlendirip rabbinin sevgisini kazanmak için çaba, gayret sarf edebilsin.
Peki, Allah kimleri sever?
“Allah, muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) sever.”92
Muhsin; güzel yapanlar, Allah ile güzel olanlar, Allah’ın isminin üzerinde tecelli ettiği kullar demektir. Güzel yapanlar Allah’ın güzelliğiyle güzel olur. Kul ne kadar güzel yapmışsa Allah’ın isimlerinin güzelliğini o kadar kazanmış, Allah’ın isimlerinin güzelliğine o kadar layık olmuş; yani o kadar muhsin olmuş olur ki bunun neticesinde Allah’ın sevgisini kazanır.
“Şüphesiz ki Allah, (günahından dönüp) tövbe edenleri de sever, temizlenenleri de sever.”93 Allah’a dönmek insana Allah’ın sevgisini kazandırır.
Tövbe; yanlış yaptıktan sonra Allah’a dönmektir ya da yanlışa niyet edip henüz yapmadan önce Allah’a dönmektir; ama her ne olursa olsun bütün mesele; kulun, Allah’a dönmesidir. Kul, Allah’a dönünce Allah da onun tövbesini, dönüşünü kabul eder ve onu kendine döndürür.
Evet, “şüphesiz ki Allah, (günahından dönüp) tövbe edenleri de sever, temizlenenleri de sever” buyurdu Allah. Allah, nefsini temizleyip tezkiye edenleri sever. Aynı şekilde zahiri olarak temizlenenleri de sever.
Bununla beraber Allah, peygamberlerini anlatırken onların daima Allah’a döndüğünü buyurmuştur.94 Bu yüzden istisnasız bütün peygamberler devamlı Allah’a döner tövbe ederlerdi.
“Her kim (Allah’a verdiği âbd olma) sözünü yerine getirir ve takvâ sahibi olursa bilsin ki Allah da muttakileri (ona karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanları) sever.”95 Allah, kulluk sorumluluğunu bilip Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışanları sever.
“Onlar ki bollukta da darlıkta da (mallarını Allah yolunda) infak ederler, (kızdıkları zaman) öfkelerini yutarlar ve (kendilerine kötülük yapan) insanları affederler. Allah muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) sever.”96
“Allah sabredenleri sever.”97
“Allah, kendisine tevekkül edenleri sever.”98
“Allah, adil olanları sever.”99 Muksit olanları (adaletle hükmedenleri) sever.
“Onlar ki bollukta da darlıkta da (mallarını Allah yolunda) infak ederler, (kızdıkları zaman) öfkelerini yutarlar ve (kendilerine kötülük yapan) insanları affederler. Allah muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) sever.”100 Allah mü’minleri anlatırken onların infak ettiğini ve kendilerine kötülük yapanları affettiğini beyan ediyor, hemen ardından ise “Allah muhsinleri sever” buyuruyorsa bu durumda infak edenler ve affedenler muhsindir ve Allah, kullarının infak etmesini, affetmesini seviyor demektir.
Biri sana bir söz söylemişse ve bu sözünden dolayı onu affedemiyorsan ya da sana karşı bir yanlış yapmışsa sen de onun bu yanlışını büyütüp sanki affedilmeyecek bir suçmuş gibi kabul ediyor, onu affedemiyorsan Allah’ın sevgisini istemekten de Allah’ı sevmekten de vazgeçmişsin demektir. Okuduğumuz âyette Allah takvâ sahiplerini anlatırken “onlar kızdıkları zaman öfkelerini yutarlar ve kendilerine kötülük yapan insanları affederler” buyurdu. Bir tek böyle olanlar takvâ sahibidir, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu yerine getirir, Allah da onları sever. Sen de böyleysen takvâ sahibisin; ama böyle değilsen Allah’ın seni sevmesini istemiyorsun; yani Allah’ın sevgisinden vazgeçmişsin demektir. Allah’ın sevgisinden vazgeçen de Allah’tan vazgeçmiştir!
“Allah sabredenleri sever.”101 İmtihanlar karşısında sabredemiyor, isyan ediyor, itiraz ediyor, feryad ediyor, kendini kaybediyorsan Allah’ı sevmekten, Allah’ın sevgisini istemekten vazgeçmişsin demektir.
“Allah, kendisine tevekkül edenleri sever.”102 Allah mütevekkil olanları (kendisine tevekkül edenleri, güvenenleri) sever. Allah’a tevekkül etmiyor, Allah’a güvenmiyorsan Allah’ı sevmekten de Allah’ın sevgisinden de vazgeçmişsin demektir.
“Allah, adil olanları sever.” 103 Allah, adaletle hükmedenleri sever.” Kim olursa olsun, en yakınının aleyhine bile olsa herkese mutlaka adaletle hükmetmen ve doğruyu söylemen şarttır. Yoksa herhangi bir sebepten dolayı “bu bizdendir, ben buna taraf olayım” dersen adaletle hükmetmemiş olursun. Oysaki rabbinin emrettiği, sevdiği gibi adaletle hükmetmen gerekir ki Allah’ın sevdiği gibi yapmış ve Allah’ın sevgisini istemiş olasın. Eğer böyle yapmıyorsan Allah’ın sevgisinden de Allah’tan da vazgeçmişsin demektir.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Sizden kim dininden dönerse (bilsin ki) Allah (onların yerine) öyle bir topluluk getirir ki (Allah) onları sever, (onlar da) Allah’ı severler.”104 Dininden dönmek; Allah’ı sevmekten dönmektir. Allah’ı sevmekten dönmek ise; Allah’ın sevdiği gibi yapmaktan dönmektir. Bu durumda Allah’ın sevdiği gibi yapmıyorsan Allah’ı sevmekten, Allah’ın dininden dönmüşsündür. Biraz önce saydığım gibi; muhsin değilsen, güzel yapmaya çalışmıyor, tövbe etmiyor, Allah’a dönmüyorsan ister zahiri ister manevi olsun her yanlış yaptığında, hatta gönlünden yanlış bir şey geçirdiğinde bile rabbine dönüp tövbe etmiyorsan rabbini, Allah’ı sevmekten dönmüşsün demektir.
Aynı şekilde manevi olarak temizlenmiyorsan; yani gönlünü şeytanın verdiği vesveselerden, aklını da yanlış fikirlerden, düşüncelerden, bilgilerden temizleyip Allah’ın vahyiyle aydınlatmıyorsan, Allah’a ve onun kullarına verdiğin sözü yerine getirmeye, muttaki olmaya, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu yerine getirmeye çalışmıyorsan, hem bollukta hem darlıkta infak etmiyor, ikram etmiyorsan, kızdığında kızgınlığını yutamıyor, ağzına geleni söylüyor “o bir söylemiş, ben iki söyleyeyim” diyorsan Allah’ı sevmekten de onun sevgisini istemekten de vazgeçmişsindir.
Allah’ı sevmekten vazgeçmişsen Allah’ın dininden başka tarafa dönmüş ve “rabbim Allah’tır” diyememişsin demektir! Bilmemiz lazım ki “rabbim Allah’tır” diyemeyenler Allah’tan, Allah’ın dininden dönmüş, Allah’ın sevdiği gibi yapmaktan, Allah’ın sevgisini, imanı istemekten, dolayısıyla Allah’tan, Allah’a kul olmaktan vazgeçmiştir.
Biri Allah’a kul olmaktan vazgeçince şeytana dönmüş, şeytana kul olmuş olur; çünkü Allah’ın sevdiği gibi yapmaktan vazgeçince şeytanın, nefsinin ya da insanların sevdiği gibi yapmaya ve olmaya çalışır; yani şeytanı, nefsini ya da insanların kendisi hakkındaki sözlerini ilâh edinir. İnsan nasıl yaşarsa dini odur. Böyle yapanlar da Allah’ın dininde değil; nefislerinin, insanların kendisi hakkında ne diyeceklerinin dinindedir.
Allah’ın dininde olanlar Allah’ın sevdiği gibi yapar ve Allah’ın sevgisini isterler, bu nedenle de Allah’a teslim olurlar. Başkalarına göre yaşayanlar ise Allah’ın dininde değil, kimler gibi yaşamayı istiyorlarsa onların dinindedir.
İnşallah Allah’ın dininde olmak ve Allah’ın sevgisini kazanmak için Allah’ın sevdiği gibi yapar, dolayısıyla Allah’ın sevgisini, rızasını, dostluğunu, cemalini, yakınlığını, bizim için sevdiği, takdir ettiği cenneti kazanırız.
Sevgi, iman, aşk ispat ister. İspatlanmamış bir iman; taklidi bir imandır, bâtıldır, hayalidir, yalandır, kendi kendimizi kandırmamızdır, anadan, babadan, atadan, gelenekten kalan bir adettir. Allah biraz önce okuduğumuz âyetlerde imanımızı nasıl ispat edeceğimizi tek tek beyan etmiştir. Eğer iman etmişsek rabbimizin sevgisini ister ve rabbimiz bizden nasıl bir tavır göstermemizi, nasıl bir gönül hâlinde olmamızı istiyorsa öyle yapmaya çalışırız ki o zaman da imanımızı ispatlamış, sadıklardan ve doğru söyleyenlerden olmuş oluruz; ama rabbimizin sevdiği gibi yapmaya çalışmıyorsak imanımız bâtıl bir imandır, hayali bir imandır.
İnşallah rabbimizin sevgisini isteyip onun emrettiği, sevdiği yolda yürür ve sevgiliye kavuşuruz.
Şimdi de Allah’ın ehrece “çıkardı” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
“(Resulüm de ki) Geceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katarsın. Ölüden diriyi çıkarır, diriden de ölüyü çıkarırsın. Dilediğine de hesapsız rızık verirsin.”105 Allah, çekirdekten ağacı, beşerden Hz. İnsanı çıkarır. Ayrıca kullarını darlıktan feraha, küfürden imana, cehaletten ilime, hikmete, yolunu kaybetmişken de sırât-ı mustakîme, doğru yola çıkarır.
“Allah dilediğini temize çıkarır ve (onlar o gün) kıl kadar haksızlığa uğratılmazlar.”106
“Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır.”107
“O, yeryüzünü size bir döşek yapan, orada size (birtakım) yollar açan ve gökten bir su indirendir. (Ey insanlar! Unutmayın ki) Böylece biz, onunla her çeşit bitkiden çiftler çıkardık.”108
“Ey nebî! Kadınları boşa(mak iste)diğinizde, onları iddet (süre)lerini gözeterek (âdetten temiz oldukları sırada) boşayın ve iddeti sayın! Rabbiniz olan Allah’a karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)! Apaçık bir hayâsızlık yapmadıkça onları evlerinden çıkarmayın, (kendileri de) çıkmasınlar! Bunlar Allah’ın koyduğu sınırlardır. Kim Allah’ın sınırlarını aşarsa muhakkak ki kendi (nefsi)ne zulmetmiş olur. Bilemezsin, belki Allah bundan sonra (farklı) bir durum ortaya çıkarıverir (ve onlar barışırlar).”109
Evet, Allah, çekirdekten ağacı, beşerden de Hz. İnsanı çıkarır; yani insan dünyaya önce bir beşer olarak gelir sonra kendi iradesiyle iman edip Hz. İnsan olma yoluna girer, rabbine yürür, koşar, Allah’ın nefhettiği rûhu, bedene, çamurdan olana, ahireti dünyaya, rabbini ise nefsine tercih eder.
Nasıl ki çekirdekten ağaç çıkınca çekirdek artık hükümsüz kalıyorsa beşerden insan çıkınca bu defa da insanın beşerî tarafı hükümsüz kalır; ama burada asla unutmamamız gereken bir husus vardır. İnsanın beşer tarafı her zaman için vardır ve hiç kimse beşer olmaktan çıkamaz. İnsanın beşerî tarafının hükümsüz kalması demek; hükmünün artık Allah’ın nefhettiği rûhta olması demektir.
İnsan, iman edip imanının gereğini yerine getirmezse beşer olarak kalır ve Hz. İnsan olamaz. Nefsine, gönlüne hangi hayvanın hâli hâkim olursa manevi olarak tıpkı o hayvan gibi olur; ama beşer, iman edip manevi yolculuğu yapmaya, rabbinin emrettiği gibi emretmeye, rabbine teslim olmaya, rabbini dinlemeye, sırât-ı mustakîmde resulüne tabi olmaya başlarsa Hz. İnsan olma yolculuğu da başlamış olur. Manevi tarafı zahiri tarafına galip gelince ise Hz. İnsan olmaya doğru bir adım atmış olur. Rûh tarafı beşerî tarafına tamamen hâkim olduğu zaman ise artık Hz. İnsan olmuş, Allah’ın hükmüyle kendine hükmetmiş olur. Böyle olunca Allah’ın sevgisini, rızasını, yakınlığını, dostluğunu kazanmak için her ne gerekiyorsa nefsine, şeytana asla taviz vermeden yerine getirir. Allah’ın sevgisi, rızası için her şeyini feda edebilecek, hatta canını bile kurban edebilecek kadar Allah’ın sevgisi, rızası peşinde koşar. Üstelik bir sefer de değil tekrar tekrar, bin sefer canını kurban etmesi gerekse dahi gözünü kırpmadan kendini Allah için kurban eder. Böyle biri artık meleklerin secde ettiği Hz. İnsan olmuştur.
Tabi, bu sadece zahiri bir durum değildir. İşin bir de manevi boyutu; yani kulun gönül itibariyle rabbiyle beraber olması, rabbine yakın olması, rabbinin onu huzura alıp ona “seni seviyorum ve senden razı oldum” demesi vardır.
Kulun manevi olarak rabbinin huzuruna çıkması çok zor bir şeydir; çünkü kulun huzura çıkabilmesi için öncelikle dünya hayatını yaşarken gönül itibariyle rabbinin huzurunda durması ve onun huzurunda olduğunu unutmaması gerekir. Öyle ki rabbini, rabbinin huzurunda olmayı ciddiye almış olsun. Bununla beraber her anda “rabbim ne der” deyip konuşması, düşünmesi, iş yapması, fiilde bulunması lazım ki rabbini ciddiye almış, rabbi de onu ciddiye alınmaya layık görmüş olsun.
Aynı şekilde rabbini öyle bir sevmesi, öyle bir rabbinin sevdiği gibi yapması, her konuda “acaba böyle yapsam rabbim sever mi sevmez mi” diye düşünmesi, hareket etmesi lazım ki rabbinin sevgisine layık olmuş olsun. Bunun neticesinde de rabbi onu manevi olarak huzuruna alır ve kul, rabbinin “seni seviyorum ve senden razı oldum” hitabına mazhar olur.
Aslında Allah bütün insanlara her anda “seni seviyorum” hitabını yapar; ama bir de Allah’ın sevdiği gibi yaptığında Allah’ın insana perdeyi aralayıp onu huzura alması ve ona “seni seviyorum” demesi vardır ki işte, anlatmak istediğim tam olarak burasıdır!
Allah bir kula bir sefer “seni seviyorum” derse bu kul için ebediyen yeterli olur; çünkü Allah’ın hitabı süreklidir, kesintisizdir, daimidir. Allah, sözünü geri almaz. Allah, kime ne söyleyeceğini de kulunun nasıl bir hâlde olduğunu da bilir. Bu yüzden Allah bir kuluna “seni seviyorum” dedi mi o kul artık sürekli bu hitapla muhatap olur ve hiçbir şekilde kaybetme tehlikesi olmaz. Mesela; Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) muhakkak ki biz sana (Hudeybiye Antlaşması’yla) apaçık bir fetih (ihsan edip zaferin önünü) açtık. Böylece Allah, senin geçmiş ve gelecek günahlarını mağfiret etsin, sana olan nimetini tamamlasın ve seni sırât-ı mustakîme (Allah’a dosdoğru varan yola) hidâyet etsin”110 buyurmuştur. Bu âyetten anlaşıldığı gibi Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in geçmiş ve gelecek günahlarını affedip mağfiret etmiştir. Allah bir kuluna da “seni seviyorum ve ben senden razıyım” derse o kul için yaptığı bu hitap kul için sürekli olan, geriye dönüşü olmayan bir nimet olur ki Allah ondan ebediyen razı olur.
Tabi, bunun mümkün olması için kulun mutlaka Allah’ın sevgisini kazanmak için çaba, gayretini ortaya koyup imanının gereğini yapması ve Allah’ı sevdiğini ispatlaması şarttır.
Seven odur, kulunun sevgisini isteyen odur! Allah, kulunun sevgisini, iman etmesini, âbd olmasını istiyor ve kendisini sevmesini seviyor! Kul da Allah’ı seviyorsa bu durumda sevgisini hem zahiri hem manevi olarak her fiilinde ispatlamaya çalışmalıdır.
Sevmek, gönlün fiilidir. Sevgi, aşk, muhabbet zati tecellidir. Zahiri olan fiil başka, manevi fiil başkadır. Gönlün de, rûhun da tek bir fiili vardır; o da aşktır, rabbini sevmektir, rabbinin sevgisini sevmektir, rabbini özlemektir, ona hasret duymak, feryad etmek, her hâlükârda rabbini tesbih etmek, hamd etmek, şükretmektir. Birinde hamd, tesbih, şükür, sabır, affetmek, öfkesini, kızgınlığını yutmak yoksa o kişinin nefsi devrededir, gönlü, rûhu, hakikati perdelenmiş demektir.
İnsan çift yönlü bir varlıktır. Biri insanın çamurdan olan dünyevi, zahiri tarafından meydana gelen arzuları, istekleridir ki bunlar da nefsin bir hâlidir. Bir de insanın manevi tarafı; yani Allah’tan olan, Allah’ın rûhundan nefhettiği ilâhi tarafı vardır ki insanın hakikati odur, hakikatte varlık olan da odur. Gerisi fanidir! Biz de ya dünyayı, zahiri, bedeni, nefis tarafımızı tercih ederiz ya da ilâhi tarafı, rabbimizi tercih ederiz. Biz ne olmak istiyorsak Allah tercihimizi öyle kabul eder; ama Allah’ın bizim için sevdiği, istediği şey manevi tarafımızı, rabbimizi, rabbimizin sevgisini, rızasını, ahiretimizi tercih etmemizdir ve Allah bize tercih hakkı verip “ben seni tercih ettim, sen de beni tercih et” buyurmuştur. Kendisini tercih edip etmeyeceğimizin takdirini ise tamamen bize bırakmıştır. Bizim de yapmamız gereken şey; nefsimizi, dünyevi tarafımızı değil yalnızca rabbimizi tercih etmektir.
Allah âyet-i kerimede şeytana uyanlar için “şimdi siz beni bırakıp da onu ve onun zürriyetini mi dost ediniyorsunuz? Oysa onlar sizin düşmanınızdır. (Kendi nefsine zulmeden) Zalimler için (bile bu) ne kötü bir değişmedir”111 buyurmuştur. Demek ki Allah, insana zaten dostluğunu, velâyeti, sevgisini vermiştir! Verdiği için insandan dostluğunu başka bir şeyle değiştirmemesini buyuruyor.
İnsan, şeytanın dostluğunu isteyip şeytanın verdiği vesvesenin peşinden gidince Allah’ın dostluğunu, sevgisini, rızasını, yakınlığını bırakmış ve şeytanı tercih etmiş olur. Allah da bize “şeytanı tercih edersen çok kötü bir şey yapmış olursun. Benim dostluğumu şeytanın dostluğuyla değiştirmek akıl sahibi insana, rabbinden rûh taşıyan, güzellik taşıyan o fıtrata nasıl yakışır! Bu güzelliği bırakıp nasıl ters tarafı, rabbini bırakıp şeytanı tercih edebiliyorsun! Şeytanı tercih edersen şeytan da olmazsın. Şeytana kul olur, köle olur, hizmetçi olur, şeytanın da altına düşersin. Hâlbuki ben iblise “Âdem’e secde et”112 demiştim. Sen, beni bırakıp sana secde etmesi gereken varlığa kul olmayı nasıl tercih edebiliyorsun! Bu ne kötü bir değişmedir” buyuruyor.
En büyük nankörlük; Allah’a, Allah’ın sevgisine karşı nankörlüktür. En büyük ihanet de Allah’ın sevgisine, ikramına ihanettir. Bu nedenle cennet; Allah’ın, kuluna olan sevgisinin, muhabbetinin tecellisidir. Cehennem ise kulun, Allah’ın sevgisine ihanetinin karşılığıdır, dolayısıyla kazananlar rabbine şükrettiği, rabbinin sevgisinin kıymetini, değerini bilip ciddiye aldığı, sevgisine karşılık verdiği, takvâ sahibi olup rabbinin her nimetine, tecellisine, efâline şükretmeye çalıştığı, tabi tutulduğu her imtihanda rabbine güvenip tevekkül ettiği, sabrettiği için kazanır. Kaybedenler ise Allah’ın sevgisine, yakınlığına, velâyetine, dostluğuna, rabbinin nimetine, ikramına ihanet ettikleri için kaybederler.
İnşallah Allah’ın dostluğunu hiç kimsenin ve hiçbir şeyin dostluğuyla, veliliğiyle değiştirmeyiz. İnşallah “dostumuz Allah’tır, resulüdür, mü’minlerdir” deriz, gönlümüz de rabbimizin huzurunda sadece rabbimizle olur. İnşallah Allah’ın resulüne tabi olur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hayatı nasıl yaşamışsa biz de tabi tutulduğumuz imtihanlarda, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yaparız. İnşallah mü’minlerle beraber olur, kardeş olur, onları sever, sırât-ı mustakîmde mü’minlerle beraber yürür, hep birlikte Allah’ın ipine sarılır, rabbimize gider ve rabbimizin dostluğunu, sevgisini, yakınlığını, cemalini kazanırız.
Evet, hep beraber Allah’ın mekene “yerleştirdi, sağlamlaştırdı” fiili ile nehâ “nehyetti, men etti” fiilini, ardından ehabbe “sevdi” fiilini ve ehrece “çıkardı” fiilini anlamaya çalıştık.
Allah bizi huzurunda mahcup eylemesin inşallah. Allah bizi rabbinin huzurunda olduğunu unutmayanlardan, rabbini tanıyanlardan ve “rabbim Allah’tır” diyenlerden eylesin. Allah bizi bir ve beraber eylesin, kardeş eylesin. Allah bizi bu mübarek ramazan gecesinde rahmetinin içine aldığı ve rahmetiyle muamele ettiği kullarından eylesin. Allah bizi Allah’ın “seni seviyorum” hitabına karşılık “ben de seni seviyorum ya rabbi” diyenlerden ve Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapıp Allah’a olan imanını, âbdliğini, sevgisini ispatlayanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
