close

43.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı anlamaya çalışıyorduk. Allah’ın bütün fiilleri, muamelesi aşkından, rahmetinden ve sevgisinden dolayıdır, demiştik. Demeye de devam ediyoruz inşallah.

Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya çalışıyoruz ki rabbimize şahid olup şehadet edebilelim ve “eşhedu en lâ ilâhe illallah: “Ben şehadet ederim ki Allah’tan başka ilâh yoktur” diyebilelim.

Hiç kimse Allah’ın fiillerine, muamelesine şahid olmadan şehadet etmiş olmaz. Allah’ın fiiline şahid olmadan Allah’a nerden, nasıl şahid oluyorsun! Aynı şekilde insan her muameleyi Allah’tan bilmedikçe Allah’a şirk koşmaktan asla kurtulamaz. Bu yüzden şirkten kurtulmak için her muameleyi Allah’tan bilmemiz ve rabbimizin bizi imtihana tabi tutuğunu görüp şehadet etmemiz şarttır.

Evet, hep birlikte Allah’ın güzel fiillerini âyetlerde geçtiği şekilde öğrenmeye çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde en son benâ “bina etti, yaptı, kurdu” fiilini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın bedee “başladı, ilk önce yaptı, iade etti” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

İnnehu huve yubdiu ve yuîd:972 “Şüphesiz (varlığı) ilk olarak (tecelli edip) yaratan sonra (o yaratmayı kıyamet günü tekrar) iade eden (yine) odur.”

Hallâk ismi; yeni bir yaratışla yeniden yaratan demektir. Allah’ın, yaratılışı iade etmesi ise yarattığını aynı hâl üzere bir daha yaratmasıdır; yani kul hangi hâl üzere ahirete gitmişse Allah onun yaratılışını öyle iade eder, aradaki fark ise ahirette artık hakikat tecelli etmiştir.

Ve huvel gafûrul vedûd: “Ve o, ğafûrdur, vedûddur (kulunu sevdiği için onun her türlü günahını mağfiret eden, hakiki aşkın ve muhabbetin kendisinde tecelli ettiği tek zattır).” Allah yoktan yaratır, yaratılışı tekrar eder, bir daha öldürür ve ahirette bir daha yaratır; çünkü Allah, ğafur ve veduddur. Kulunu sevip yaratmıştır, sevdiğinden dolayı da onu mağfiret eder.

Zul arşil mecîd: “(O) Şerefli Arş’ın sahibidir.” Allah yarattığı kulunun gönlünün sahibidir. Fe’âlun limâ yurîd:973 “(O) Fââldır (her anda hükmünü icra edip), dilediği her şeyi yapandır.”

Eğer “Allah neden yaratmış ve neden sonra öldürüyor” ya da “madem öldürüyor o zaman niçin bir daha yaratıyor” diye sorulsa buna verilecek cevap “Allah dilediğini yapandır” cevabıdır. Allah zaten öncesinde bunu beyan etmiş “Allah veduddur” buyurmuştur. Yani Allah’ın, kulunu yaratması sonra onu öldürüp yaratılışını iade ederek yeniden bir daha yaratması kuluna olan sevgisindendir. Allah ğafurdur, veduddur; Allah sever ve kulunun çoğu yanlışını, kusurunu genel olarak affeder. Bununla beraber hayra en az bire on verir, yanlışa ise sadece bire bir verir.974 Bu da Allah’ın mağfiretinin tecellisidir.

“(Ey insanlar!) Biz sizi (de) o (toprak)tan yarattık. (Ölümünüzle) Yine sizi oraya döndüreceğiz ve bir kez daha sizi oradan çıkaracağız.”975 Allah için hiçbir şey zor değildir. Bu nedenle Allah başka bir âyet-i kerimede “onlar, Allah’ın (her şeyi) ilk defa nasıl yarattığını sonra (o yaratmayı Hallâk ismiyle sürekli tekrar edip) iade ettiğini görmediler mi! Muhakkak ki bu, Allah’a göre kolaydır”976 buyurmuştur. Allah için zor diye bir şey yoktur, dilerse her şeyi ayniyle bir daha yaratır.

“Bir de kendi yaratılışını unutarak bize bir misal getirdi. Dedi ki: Şu çürümüş kemikleri kim diriltecek? De ki: (Tecelli edip) Onları ilk defa inşâ ed(ip yarat)an onu (tekrar) diriltecek; çünkü o, her türlü yaratmayı bilendir.”977

“De ki: Hak geldi, artık (hakkın karşısında) bâtıl ne (bir şeyi) başlatabilir ne de geri döndürebilir.”978 Hak gelince bâtılın önü de sonu da kalmaz. Öyle bir yok olur ki ne evveli ne de ahiri kalır.

Aynısı insan için de geçerlidir. Bâtıl dışarıda değil insanın gönlündedir. İnsanın gönlündeki bâtıl dışarıda fiile dökülür ve insanın yaptığı iş bâtıl olmuş olur; ama asıl bâtıl olan, insanın gönlündeki karanlıktır, imanın bulunmayışıdır. Eğer gönlüne hak tecelli ederse, iman nûru tecelli ederse gönlündeki bâtıl yok olur, dolayısıyla biri iman ettiğinde gönlündeki bâtıl; yani küfür, şirk hakkın karşısında yok olur ve onda küfürden, şirkten, nifaktan, kibirden, gururdan, riyadan eser kalmaz. Kalırsa imanına şirki karıştırmış demektir ki böyle bir iman da son nefeste fayda vermez.

İmanına şirk karıştıran bir kul “lâ ilâhe illallah” dememiş, rabbine şehadet etmemiştir. Şehadet etmediği için de imanıyla beraber Allah’a şirk koşar; yani, Allah’ı kabul eder; ama imanına şirki karıştırarak Allah’a şirk koşar.

Nasıl?

Allah âyet-i kerimede “onların çoğu ancak Allah’a şirk koşarak iman ederler.”979 Onları bir olan Allah’a davet ettiğinde iman etmezler; ama şirkle beraber imana davet edince hemen iman ederler, buyurur. İmanına şirk karıştırınca iman edenler “Allah’ın söylediklerini ahiret için, cennet için, cehennem için, hesap için kabul ediyorum; ama dünyada iş benimdir. Nasıl istersem öyle yaparım. Dilediğim gibi kazanır, harcar, istediğimi yaparım” derler. Diğer bir ifadeyle Allah’ın vahyinin karşısında durup “ben, bence, bana göre” derler.

Benlikle bencilliği birbirinden ayırmamız lazım. Tabi ki Allah’ın yarattığı kullar olarak “ben” dememiz gerekir. Kaldı ki eşhedu derken bile “ben şehadet ederim ki” deriz. Allah bize “ben” dememiz gerektiğini söylemiş, “ben yokum, deme sen varsın, seni ben yarattım. Ben varım de; ama kim olduğunu bil. Sen benim yeryüzündeki halifemsin, rûhumdan nefhettiğimsin, var olduğunu bil ve bana şehadet et” buyurmuştur. İnsanın bu şekilde “ben” demesi Allah’ın huzurunda bir kul olarak var olduğunu bilmesidir. Bencillik ise insanın nefsini rabbine şirk koşmasıdır. İşte, bencillik yapıp nefsi Allah’a şirk koşmamak ve nefisteki şirkten, küfürden, nifaktan kurtulmak gerekir.

Allah âyet-i kerimede “(resulüm! Nefsinin) hevâsını (arzu ve isteklerini) kendisine ilâh edineni gördün mü”980 buyurmuştur. İnsanın yaratılmış bir kul, varlık olduğunu bilerek “ben” demesi farklı, nefsinin hevâsını ilâh edinip bencillik yapması farklıdır. Yaratılmış bir âbd olduğunu göz ardı edip “ben yokum” dersen o zaman “ben yoksam günahım da yoktur, kulluğum da yoktur, imanım da yoktur” demiş olursun. Hiç böyle bir şey olabilir mi! Sen tabi ki varsın; ama varlığın bütünüyle Allah iledir, hiçbir anın Allah’tan bağımsız değildir ve her şeyinle Allah’a aitsin.

“O ki yarattığı her şeyi (en mükemmel şekilde) güzel yaptı ve insanı yaratmaya (ilk olarak) çamurdan başladı. Sonra onun neslini, basit bir sudan (süzülmüş) bir özden meydana getirdi. Sonra onu (insan suretinde) düzenleyip ona kendi rûhundan nefhetti (üfledi). Ve sizin için kulaklar, gözler ve kalpler var etti. Ne kadar da az şükrediyorsunuz.”981 Allah “sizi yaratmama, size şekil vermeme, rûhumdan nefhetmeme, kulaklar, gözler, gönüller vermeme şükredin; ama doğrusu pek az şükrediyorsunuz” buyurdu.

Biz de rabbimize cevap veriyor ve “inşallah verdiklerinin kıymetini bilip şükredeceğiz ya rabbi” diyoruz.

İnsanın istifade etmediği bir nimet, nimet de değildir, şükre layık da değildir. Bir şeyden ne kadar istifade ediyorsak o şey bizim için şükre o kadar layıktır ve onun için o kadar şükredebiliriz. Zahiri olarak gözümüze, kulağımıza, gönlümüze bakıp şükredebilir, “çok şükür görüyorum, işitiyorum, biliyorum, anlıyorum” diyebiliriz; ama Allah bize “asıl bunlar için şükredin” demedi, “sizi yarattığım ve size ikram ettiğim için şükredin” buyurdu.

Gözümüz, kulağımız, gönlümüz için şükrettik. Peki, rûhumuza nasıl şükredeceğiz? Tatmadığımız, anlamadığımız, hatta haberdar olmadığımız bir şey için şükretmek mümkün müdür? -Elbette ki mümkün değildir. Ancak Allah’ın bize nefhettiği rûhumuzu tadınca onun için şükretmemiz mümkün olur ki bu da sadece aşk ile, âşıklık ile olabilir.

“(Vahyin indiği) İncir ve Zeytin (Dağı’n)a andolsun ve Sina Dağı’na andolsun. Ve bu emin beldeye (Mekke’ye) andolsun ki gerçekten biz insanı en güzel kıvamda yarattık. Sonra onu aşağıların aşağısına (hiçbir şeyi olmadan sefil bir hâlde dünyaya) indirdik.”982

Allah, insanı en aşağıya gönderince insan sıfır noktasında, hiçbir şey bilmez durumda olur; ama nasıl ki bir çekirdeğin içinde meyve veren ağaç gizliyse insanın içinde de fıtrat itibariyle Hz. İnsan gizlidir. Çekirdek, ağaç değildir; ama onun içinde ağaç gizlidir. Allah, insanı da bir beşer olarak, çekirdek olarak göndermiştir. Her ne kadar dünyaya gelen herkese toptan insan desek de biri dünyaya geldiğinde insan değil beşerdir. Kul önce beşer olarak doğar sonra insan olmayı tercih ederse, insan olma yolunda, sırât-ı mustakîmde yürür peygamberlere tabi olursa peygamberlerin kazandığını kazanır ve onlar gibi insan olur. Eğer peygamberlere tabi olmazsa insan olmamış olur. Bu yüzden insan doğarken insan olarak doğmaz, sırât-ı mustakîmde yürüyerek insan olmayı kazanır.

Allah âyetin devamında kimlerin insan olacağını da beyan ediyor. “Ancak (bu dünyada) iman edip sâlih ameller işleyenler, (işte) onlar için kesintisiz bir mükâfat vardır.”983 İman edip salih amel işleyenler için cennet vardır ki ancak onlar insan olur. Gerisi cehennem çöplüğüne gider! Ama bu tercihi tamamen kendisi yapmıştır. Allah, insan olup olmama tercihini herkese vermiş ve âyet-i kerimede “de ki: Hak rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”984 İman da bellidir, küfür de bellidir. Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun, buyurmuştur. Biri kâfir olmayı dilemişse onu alıp cennete koymak ya da imana zorlamak o kişiye zulüm olur. Allah da “dinde zorlama (ve baskı) yoktur”985 buyurmuştur. Bu nedenle insan olmak istemeyenlere “hayır, ille de insan olacaksın” demek ve onları insan olmaya, iman etmeye zorlamak zulümdür. Allah bize “iman etmek istemeyenleri zorlamayın” buyuruyor.

Dinde zorlama olmadığına dair bir âyet daha okuyayım. “(Resulüm!) Eğer rabbin dileseydi yeryüzündekilerin hepsi topyekûn iman ederdi.” Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “Hâl böyleyken sen insanları iman etmeleri için zorlayacak mısın?”986 Öyle bir şey yapma! Bırak, tercih onlarındır. Belki kulum, insan olmak yerine eşek olmak, köpek olmak istiyor. Bırak eşek olsun, köpek olsun. Ben ona tercih etme hakkı vermişim. O da ya beni dinler, iman edip salih amel işler, Hz. İnsan olur ya da beni dinlemez, hayvan olmayı tercih eder. Sen onu zorlama, buyurdu Allah. Bu yüzden âyetlerini dinlemeyenler için Allah “onlar hayvanlar gibidir, hatta (idrakten daha yoksun ve) yolca daha şaşkındırlar”987 buyurmuştur. Bu tercihi kul bile bile yapar.

“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’a itaat edin! Resule ve sizden olan ulu’l-emre (emri Allah’tan ve resulünden alan yetki sahiplerine) de itaat edin! Eğer herhangi bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah’a ve âhiret gününe gerçekten iman ediyorsanız, onu Allah’a ve resul(ün)e arz edin (onların hükmüne göre aranızda hüküm verin)! Bu hem daha hayırlı hem de netice bakımından daha güzeldir.”988

İman etmişseniz anlaşmazlığa düştüğünüz konuları mutlaka Allah’a ve resulüne götürün. Sizin için mutlak hayr olan, güzel olan budur. Böyle yaparsanız kazanırsınız; ama iman etmemişseniz o zaman istediğinize götürmede serbestsiniz. Bununla beraber anlaşmazlığa düştüğünüz konuyu Allah’a ve resulüne götürmüyorsanız bilin ki Allah’a ve ahirete iman etmemişsinizdir.

“Bir selam ile selamlandığınız zaman siz de ondan daha güzeli ile selam verin yahut (aynı ile) mukabele edin! Muhakkak ki Allah her şeyin üzerinde hasîbdir (mahlûkata muamele ederken onun kazanması için her şeyi bir hesapla yapan ve her şeyin hesabını sorandır).”989

Selam denince işi yalnızca lafla “selamun aleyküm” demeyi anlamayalım. Selam; duadır, iyiliktir, güzelliktir. Bu güzellik, iyilik ister sözle ister fiille olsun hiç fark etmez, biri size selam verdiğinde; size iyilikte bulunduğunda ya onun yaptığının ayniyle ya da ondan daha güzeliyle ona mukabele edin, karşılık verin, buyurdu Allah.

Allah âyetin sonunda “Allah her şeyin hesabını sorandır” buyurmuştu. Yani biri aldığı selama ayniyle ya da daha güzeliyle mukabele etmezse nankör olmuş olur ki Allah da bunun hesabını ona sorar.

Örnek vermek gerekirse; öyleleri var ki biri kendisine on sefer iyilik yapmış, bir sefer de yanlış yapmıştır, on sefer iyilik görmesine rağmen sırf bir yanlış yüzünden kendisine yapılan on iyiliği anında siler. Oysaki neden siliyorsun, onun daha dokuz tane hakkı vardır. Önce dokuz tane yanlış daha yapsın sonra ona göre karşılık ver, neden hemen onu siliyorsun!

Yapılan iyiliğe ayniyle ya da daha güzeliyle karşılık vermekle ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadis-i şerifinde “biri size bir iyilik yaptığında ona daha güzeliyle ya da ayniyle karşılık verin. Buna gücünüz yetmiyorsa ‘ben onun iyiliğinin karşılığını verdim’ deyip gönlünüz mutmain oluncaya kadar ona dua edin” buyurmuştur. Böyle yapmazsak Allah hesabını sorar; çünkü Allah âyetin sonunda “Allah her şeyin hesabını sorandır” buyurmuştu.

İyilik gördüğümüz kişi ister çocuğumuz ister anamız, babamız ister eşimiz ister komşumuz, arkadaşımız olsun fark etmez, iyiliğe, selama daha güzeliyle, en azından ayniyle karşılık veren, şükreden bir kul olmamız gerekir. Allah âyet-i kerimede “(Allah’ın size ikram ettiği) aranızdaki fazilet (ve lütf)u (sakın) unutmayın.”990 Aranızdaki ihsanı, birbirinize yaptığınız iyiliği, güzelliği unutmayın ve birbirinize buna göre muamele edin” buyurmuştur. Bizim de her ne olursa olsun bize selamda, iyilikte bulunanlara karşı tavrımız böyle olmalıdır.

Allah, nasıl yapıyorsa yeryüzündeki halifesi olan insandan da öyle yapmasını ister. Nasıl ki bir kul yanlış yaptığında Allah ona cezasını ayniyle veriyor, iyiliğe, hayra, güzelliğe ise bire en az on veriyorsa991 kulundan da yapılan güzelliğe daha güzeliyle muamele etmesini ister; çünkü yapılan güzelliğe Allah’ın en az on vermesi Allah’ın selamıdır. Böyle yaparak Allah, kuluna selam veriyor.

Allah’ın isimlerinden biri de Selâm’dır; yani Allah selamete erdiren ve kullarını selamete çıkarandır. Kul bir sefer iyilik yapmış, güzel yapmış, on sefer de manevi olarak düşmüştür; ama Allah yine de kulunu on sefer kaldırır ve günahına hemen ceza vermez. Kıyamet günü onu hesaba çekerken de yaptığı hayra, güzelliğe bire on, yanlışına ise bire bir muamelede bulunur. İşte, Allah böyle yaptığı için kullarına “sen de daha güzeliyle mukabele et. Daha güzeliyle mukabele edemiyorsan en azından ayniyle, onun yaptığı kadar güzel yap” buyuruyor.

Evet, cennetlikler ahirette suçluların, cehenneme gidenlerin durumunu sorarlar. Ahiret hayatı bambaşka bir hayattır. Cennet başka bir yerde, cehennem başka bir yerde olmasına rağmen cennetlikler cehennemliklerle, cehennemlikler de cennetliklerle konuşabilirler. Okuyacağımız bu âyette Allah cennetliklerin cehennemliklerle olan konuşmasını beyan eder. “Ancak sağın arkadaşları (olan cennetlikler başka). (Onlar) Cennetlerdedir ve mücrimlere, ‘sizi Sekar’a sokan şey nedir’ diye sorarlar. Onlar (da cevap vererek şöyle) derler: Biz (Allah’ın resulünü ve getirdiği dini kabul edip) destekleyenlerden değildik.”992 Biz musallînlerden değildik.

Buradaki musallîn kelimesi her ne kadar âlimlerimiz tarafından namaz kılanlar diye çevrilmişse de aslında namaz kılanlar manasında değildir. Tabi ki namaz kılmak da musallîn kelimesinin içindedir; ama namaz kılmak tek başına musallîn kelimesini karşılamaz.

Daha önce söylemiştim, “salât” kelimesinin on sekiz farklı manası vardır. Şayet rabbimizin sevgisinden, imanımızdan dolayı doğrulmadık, onu sevemedik, rabbimizin sevdiği, emrettiği gibi yapıp onun sevgisini kazanamadık, ona güvenmedik, tevekkül etmedik, vasıl olmak için çaba, gayret sarf etmedik, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salât etmedik; yani ona tabi olmadık, onu desteklemedik, Allah’ın vahyini taşımak için elimizden gelen çabayı göstermedik, namazı kılmadık, insanlar için selam olmadıysak rabbimizden yüz çevirmiş ve ters tarafa gitmiş, dolayısıyla musallînlerden olmamış oluruz. Musallîn kelimesi burada ifade ettiğim her şeyi kapsar.

“Biz yoksulu da doyurmuyorduk. Ve (bâtıla) dalanlarla birlikte biz de dalıyorduk. Biz din (hesap) gününü de yalan sayıyorduk.” Rabbimizi ciddiye almıyor, kulluğumuzun gereğini yapmıyorduk. “Ta ki bize yakîn (ölüm) gelinceye kadar.”993 Nihâyet bize ölüm geldi, biz de bu hâl ile buraya geldik. Onun için şimdi cehennemdeyiz.

Bu âyette de Allah, insanların neden kaybettiğini beyan eder. “Fakat o, sarp yokuşu (geçmek için çabasını ve gayretini sarf etmeyip bu yokuşu) aşamadı. O sarp yokuşun ne olduğunu biliyor musun? O, (başkalarının ve nefsinin) esaret(i) altında olanı kurtarmaktır.”994 Bir köle azat etmektir.

Günümüzde köle azat etmek gibi bir durum olmadığından köle azat etmekle ilgili âyetleri; özgürlüğünü kaybetmiş birine özgür olması için yardım etmek olarak anlamamız gerekir. Hapistekiler de borçlu olanlar da özgürlüklerini kaybetmişlerdir. Zaten kölenin de sahibine para borcu vardır. Onlara yardım edip sıkıntılarını giderdiğimizde köle azat etmiş gibi olur ve sarp yokuşu aşmak için çaba göstermiş oluruz.

“Yahut bir açlık gününde (ister akrabası olsun ister olmasın insan kardeşini ya da) yakını olan bir yetimi veya yerde sürünen bir yoksulu doyurmaktır. Daha sonra iman edenlerden, (sabırlı olup) sabrı (birbirlerine) tavsiye edenlerden ve (merhametli olup) merhameti (birbirlerine) tavsiye edenlerden olmaktır.”

Sarp yokuş budur ve bunu yapmak insana zor gelir. Ancak Allah’ın bu saydıklarını yapabilenler sarp yokuşu aşmış demektir. Bunu da onlara imanları yaptırır. “İşte, onlar (amel defterlerini sağdan almayı hak eden ve) sağın arkadaşları (olan cennetlikler)dir. Âyetlerimizi inkâr edenler ise (işte) onlar (amel defterlerini solundan alan ve) solun arkadaşları (olan cehennemlikler)dir. Onların üzerlerinde (kapıları sımsıkı) kapatılmış bir ateş vardır.”995 Bunları yapmayanlar rablerinin âyetlerini dinlememiş, dolayısıyla cehennem ehli olmuştur.

İkram etmek, rahmeti, merhameti, sabrı tavsiye etmek, yetime bakmak ne kadar önemli bir meseleymiş! Bu yüzden “ben iman ettim” demekle kimse iman etmiş olmaz. Allah, kullarına “önce icraatınızı göreyim” buyuruyor.

İnnellezîne kâlû rabbunallâhu summestekâmû fe lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn: 996 “Şüphesiz, ‘rabbimiz Allah’tır’ deyip sonra da istikamet üzere olanlara (Allah’ın rızasına varan yolda bütün çabası ve gayretiyle yürüyenlere bu dünyada da âhirette de hiçbir) korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”

“Rabbim Allah’tır” deyip istikamet üzere olanlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar; ama “rabbim Allah’tır” demek çok zor bir şeydir. Allah başka bir âyet-i kerimede “dikkat edin! Şüphesiz Allah’ın dostlarına hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar”997 buyurmuştur. Bu durumda biri “rabbim Allah’tır” diyorsa o kişi velidir. Veli olduğu için “benim rabbim Allah’tır” diyor.

Rab; terbiye eden, büyüten, eğiten, yetiştiren demektir. Allah, kullarını vahyiyle, nebîleriyle, resulleriyle yetiştirir, büyütür, eğitimden geçirir. Bu eğitim âbd olmanın eğitimidir. Biri, rabbinin eğitiminden geçti ve “rabbim Allah’tır” dediyse o kul velidir ve ona ne dünyada ne de ahirette korku da mahzun olmak da yoktur; çünkü rabbine güvendiği için her şeyden emindir.

“Hani bir zamanlar İbrâhîm şöyle demişti: Rabbim! Bu beldeyi (Mekke’yi) emniyetli kıl, beni ve oğullarımı putlara tapmaktan uzak tut!” Bizi şirke düşmekten, herhangi bir şeyi put edinmekten uzak tut. “Rabbim! Çünkü onlar, insanlardan birçoğunu dalâlete düşürdüler.” Onlar, insanlardan birçoğunun sapmasına, dalâlette kalmasına sebep oldular. Kim putlara tapar, Allah’tan başka tarafa döner, Allah’ın berisinde ilâhlar edinirse ebediyen kaybeder. “Şimdi kim bana tabi olursa şüphesiz ki o bendendir. Kim de bana asi olursa muhakkak ki sen ğafûrsun, rahîmsin (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edensin).”998

Dikkat edilirse Hz. İbrâhîm (a.s.) yine de “rabbim! Onlara azap et” demiyor. Her şeye rağmen yine de onların kurtulmasını istiyor ve “sen ğafur ve rahimsin, onların işi sana kalmıştır. Bana uydularsa zaten bendendirler, ben onların kefiliyim. Onları sana davet eder, kul olarak büyütür, eğitir, yetiştirir, vahyinle onların gönüllerini aydınlatırım; ama beni kabul etmezler, bana karşı gelirlerse sen ğafur ve rahimsin. Onları mağfiret et, rahmet et” buyuruyor. Bu da Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın insanlar için ne kadar halim olduğunu gösterir. Bu nedenle Allah başka bir âyet-i kerimede Hz. İbrâhîm (a.s.) için “şüphesiz ki İbrâhîm, bağrı yanık (çok âh eden) ve çok yumuşak huylu idi”999 buyurmuştur.

Allah bize örnek olsun diye Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın duasını bize haber verir. O hâlde kendimize bakalım. Acaba biz de biri hata, yanlış yapınca Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın dediği gibi mi diyoruz yoksa “ya rabbi! Onun belasını ver, onu kahret” mi diyoruz! Kendimize baktığımızda yanlış yapanlara nasıl bir tepki verdiğimizi görürüz. Eğer Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın yaptığı gibi yapmıyorsak hemen kendimizi düzeltmemiz ve yanlış yapanlara tıpkı Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın dediği gibi “onları mağfiret et, onlara rahmet et ya rabbi” dememiz gerekir.

“Allah yolunda mallarını infak eden sonra da infak ettikleri şeylerin ardından (bunları) başa kakmayan ve (gönül kırarak insanlara) eziyet etmeyen kimseler var ya.” İkramda bulunduğu, infak ettiği hâlde “ben sana yardım ettim, seni zor durumdan kurtardım” demeyenler, gönülleri incitmeyenler, yardım ettiği insanları küçük düşürmeyenler var ya. “(İşte) Onların mükâfatları rableri katındadır. Onlara (dünyada da âhirette de hiçbir) korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”1000 Allah, velilere söylediği sözü onlara da söylüyor; ama buradaki şart; incitmemek ve başa kakmamaktır. Allah yapılanı iade eder. Burada da Allah, kulun yaptığına göre ona neyi iade edeceğini; yani ona nasıl bir mukabelede bulunacağını söylüyor.

Allah âyetin devamında “güzel bir söz ve mağfiret, (insanların gönlünü kırarak) ardından eziyet gelen bir sadakadan daha hayırlıdır”1001 buyurur. Yani sakın Allah’ın senin yapacağın yardıma ihtiyacı olduğunu zannetme! Senin hayra ihtiyacın vardır. Eğer yaptığın iyilikleri boşa çıkarmak bir de üstüne zarar etmek istemiyorsan yaptığın hayırları başa kakma. Öyle yapacaksan hiç yapma, sadece iki güzel kelime söyle, “yardım etmek isterdim; ama bende de yoktur” de. Böyle söylemen yapacağın hayrı başa kakmandan daha iyidir, buyuruyor Allah.

“Mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık (Allah yolunda) infak edenler var ya, işte onların mükâfatları rableri katındadır. Onlara (dünyada da âhirette de hiçbir) korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”1002

“Onlar, (Allah’ı sevdikleri ve rızasını kazanmak istedikleri için) o (malları)nı sevmelerine rağmen (mallarını ve) yemek(ler)ini yoksul(lar)a, yetim(ler)e ve esir(ler)e yedirirler(di). (Doyurdukları kimselere ise şöyle derlerdi) Biz sizi ancak Allah’ın vechi(ni, rızası ve cemâlini kazanmak) için doyuruyoruz. (Ayrıca) Biz sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz.”1003 Çünkü biz bunun karşılığını rabbimizden istiyoruz ve bunu rabbimizin vechini, zatını, cemalini istediğimiz için yapıyoruz. Böylelerinin niyeti saf Allah rızasıdır, yaptıkları her şeyde saf rablerini isterler.

“Göklerde olanları da yerde olanları da Allah’ın bildiğini görmüyor musun? Üç kişinin gizli konuştuğu yerde dördüncüsü mutlaka odur. Beş kişinin (gizli konuştuğu yerde) altıncısı mutlaka odur. Bundan daha az veya daha çok olsunlar (ve her) nerede bulunurlarsa (bulunsunlar) mutlaka o, onlarla beraberdir.”1004 İster tek başına, ister başkalarıyla beraber ol, nerede olursan ol, Allah seninle beraberdir ve sana muameleyi yapan odur. Yapacağın her şeyde Allah’ın hesabını yapmak zorundasın; çünkü her anda onun huzurundasın ve Allah senden bir şey istiyor.

Herkes Allah’ın kendisinden ne istediğini bilir. Aynı zamanda herkes güzelliği de kötülüğü de bilir. Bunu insana Allah öğretmiştir. Yaratan yarattığını bilmez mi?1005 En basitinden insan kendine nasıl muamele edilmesini istiyorsa başkasına da öyle davrandığında doğru yapmış olur. Ya da kendisine nasıl muamele edilmesini istemiyorsa başkasına da öyle davranmadığı zaman doğru yapmış olur. Mesele; insanın nerede, kiminle beraber olursa olsun hiç fark etmez, başkalarıyla muhatap olurken Allah’ın hesabını yapıp öyle muamele etmesidir.

Söylemiştim, âşık maşukunu ister; yani Mecnun, Leyla’yı ister. Maşukundan başka bir şey istemez. Âşığın bütün aklı, fikri, gönlü sadece maşukundadır. Her nerede olursa olsun onunladır ve onun sevgisini, yakınlığını kazanmak için gereken her şeyi yapar, maşukundan başka bir şey düşünemez; çünkü âşığın hayatı maşukudur.

Bununla beraber âşık, maşukundan şeref alır. Kul neyi seviyorsa şerefi ona göredir. Eğer kulun sevdiği Allah değilse neyi severse sevsin Allah’tan alacağı şerefi de ebedi hayatının şerefini de kaybetmiştir. Kulun, Allah’tan alacağı şeref, Allah’ı sevdiği kadardır. Allah ne kadar onun ilâhı olmuşsa, rabbi olmuşsa, maşuku olmuşsa, Allah’ı ne kadar kabul etmiş, sevmişse şerefini Allah’tan o kadar alır. İnsan için bunun dışında bir şeref asla düşünülemez.

Kul, âbd zaten âşık demektir. İnsan, Allah’ın sevgisini ne kadar isteyip peşinden koşabiliyor, infak edebiliyor, yardım edebiliyor, sarp yokuşu aşabiliyor, tabir-i caizse sevdiği için dağları ne kadar delebiliyor, çöllere ne kadar düşebiliyorsa o kadar âşıktır ve Allah’a o kadar kul olmuş, âbd olmuştur.

Devamlı söylüyoruz “ben iki rekât namaz kıldım, sen de bana şunları ver. Şu kadar ibadet ettim, şu kadar ‘Allah’ dedim, ‘lâ ilâhe illallah’ dedim. Haydi, bana istediğim nimetleri ver! Hani, nerde kaldı, o kadar şey yapıyorum, niye bana istediklerimi vermiyorsun” diyen biri Allah’a kul olmuş, kulluğu kabul etmiş ya da kulluğun ne olduğunu anlamış değildir. Böyle bir kulluk yoktur. Kul, âbd, âşık, maşukuna “yalnızca seni seviyorum, sen benden ne yapmamı istiyorsan ben yalnız öyle yaparım. Önemli olan; senin benden istediğindir” diyendir.

Allah, kulundan ne istediğini vahyinde beyan etmiş ve senden “bana âbd olmanı, kullarıma rahmet olmanı, dua olmanı, güzel olmanı, güzel yapmanı istiyorum. Bütün isimlerimden sana vermişim. Tabi tutulduğun imtihanlarda nerde hangi ismim gerekiyorsa onu kullan ve senden istediğimi yap. Gerektiğinde affet, mağfiret et, gerektiğinde koru, muhafaza et, gerektiğinde hibe et, ikram et. Haydi, iman et, kullarımın hidâyetine vesile ol, onları taşı, büyüt. Kullarıma sırât-ı mustakîmi göster, orada yürüt, rabbine davet et, rabbine getir. Onlara öğret, okut, karşılaştığın her olayda sadece güzel yap” buyurmuştur. İnsanın da kulluğunu yapabilmesi için Allah’ın kendisinden istediklerini yapması şarttır.

Bu, Allah’ın bütün isimleri için geçerlidir. Güzel yapmak ancak Allah’ın isimleriyle mümkündür. O yüzden Allah, isimlerine “El Esmâu’l Husnâ”1006 demiştir. En güzel isimler, vasıflar Allah’ındır. En güzel fiiller de ancak en güzel isimlerden, vasıflardan tecelli eder; yani Allah, kullarına tek kelimeyle “güzel olun” buyuruyor ve bütün kullarından güzel olmalarını istiyor. Kim gönlünü rabbine açarsa iman nûru, Allah’ın aşkı, muhabbeti, güzelliği, Allah’a âbd olmak, onun gönlüne tecelli eder ve nefsindeki bütün karanlıklar yok olur. İşte, nefsin tezkiyesi budur.

Elbette ki karanlık aydınlığı, nûru kabul etmez; çünkü nûr tecelli ederse karanlık yok olur. Şayet bir gönülde benlik, bencillik, kibir, gurur, riya, “ben, bence, bana göre” demek bulunursa iman nûrunun oraya girmesi mümkün olmaz. Bundan dolayı nefsinde karanlık olanlar gönlünü rabbine açmamıştır. Açmadığı için de karanlıklar içinde kalmıştır.

İnsanın karanlığından kurtulması ve nefsinin tezkiye olması için sırât-ı mustakîmde, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber yürümesi şarttır. Sırât-ı mustakîm, rabbimize varan dosdoğru yoldur. Vuslat yolculuğu da bu yolda yürümektir ve bu yolculuğu kendi gönlümüzden yaparız. Sırât-ı mustakîmde olmayan, mü’min olamaz. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) sen, sana vahyedilene sımsıkı sarıl! Şüphesiz sen, sırât-ı mustakîm (dosdoğru bir yol) üzeresin”1007 buyurmuştur. Mü’min, Allah’ın resulüne tabi olandır. Şayet Allah’ın resulü sırât-ı mustakîm üzereyse o zaman ona tabi olan da sırât-ı mustakîm üzerinde olur, orda yolculuk yapar ve bu yolculuğu yaparken de nefsini tezkiye edip küfürden, şirkten, riyadan, hasetten temizler. Böyle olunca onda Allah’ın güzelliği tecelli eder ve kötü olan ahlakını güzel ahlakla değiştirmiş olur.

İşte, sırât-ı mustakîmde yürümek bu kadar önemli bir meseledir. Bu durumda sırât-ı mustakîmde, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla yürümek her mü’mine farzdır. Başka türlü sırât-ı mustakîmi İslam’dan, Kur’ân’dan farklı bir şeymiş gibi zannedip “tasavvuf, tarikat, olsa da olmasa da olur. Onlar başka bir cemaattir” demek ya da dini parçalara ayırıp “bu tasavvuftur, şu akaiddir, şu fıkıhtır” demek doğru değildir. Böyle bir şey yoktur, sadece kulluk vardır, kulluğu öğrenmek, bilmek, Allah’a ve resulüne itaat etmek vardır! Bütün kullar için gerekli ve lazım olan tek şey budur. İslam tek parça hâlinde bir bütündür, onu ayırıp parçalara bölmek yanlıştır; çünkü bir Allah vardır, bir de kulu vardır. Kul bir tek kulluğunu yapmalıdır, Allah da zaten kulluğun nasıl yapması gerektiğini vahyinde her şekilde anlatmıştır. Geriye kalan şeyler ise kul için birer imtihandır.

İmtihan; kazanma imkânı, Hz. İnsan olma, Allah’a kulluğunu, imanını, aşkını ispatlama imkânı demektir. Dileyen yaşadığı her olayda imtihanı kabul edip sırât-ı mustakîmde koşup rabbine varır, dileyen de bahaneler üretir, Allah’ın kendisinden ne istediğini anlamaya çalışmaz ve ters tarafa dönüp rabbinden yüz çevirir. Sonuç olarak Allah’ı unutur, Allah da ona onu unutturur. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(o gün) yaptıkları şeylerin kötülükleri onlara görünmüş ve kendisiyle alay edip durdukları (azap) onları kuşatıvermiştir. Ve (onlara) denilir ki: Bugüne kavuşacağınızı unuttuğunuz gibi biz de bugün sizi unuturuz (ve azabın içinde bırakırız). Sizin yeriniz ateştir ve size yardım edecek hiç kimse yoktur”1008 buyurmuştur.

Dikkat edilirse Allah “sana unutulmuş muamelesi yaparım” demiyor, “ben de bugün seni unuturum” buyuruyor. “Sen benim hesabımı değil de nefsinin hesabını yaptın, ‘Allah’a göre’ demek yerine ‘ben, bence, bana göre’ dedin. Beni unuttun, yok saydın, öyle mi! Bugün sen de unutulacaksın” buyuruyor Allah.

Peki, kul nerede unutulur?

Allah âyetin devamında “yeriniz ateştir” buyurmuştu ya işte kul ateşte unutulur. Allah, dünyadayken kendisini unutanlara “orada (azap içinde kalın) susun ve artık (bir daha) benimle konuşmayın”1009 buyurur ve cehennemde unutulurlar, artık işleri biter. Allah onlara unutulmuş muamelesi yapar; ama bu muameleyi önce kul kendi rabbine yapmış, kendisi rabbini bile, isteye unutmuştu.

Sen rabbine hangi muamelede bulunursan rabbinden göreceğin muamele de o olur. Ne kadar seversen o kadar sevilmeye, ne kadar ciddiye alırsan o kadar ciddiye alınmaya layık olursun. Rabbini ne kadar dinlersen o kadar dinlenmeye layık olursun. Ne kadar çok dua eder, sohbetini rabbinle yaparsan onun seninle konuşmasına, seni muhatap almasına o kadar layık olursun. Ne kadar ona şahid olursan o kadar şehadet etmeye ve Allah’ın cemalini müşahede etmeye layık olursun. Kısacası; muamele senden yine sanadır. Sen sadece Allah’a yaptığın muameleyi Allah’tan görürsün. Yetmez, kullarına yaptığın muameleyi de yine karşılık olarak Allah’tan görürsün. Bir tek insanlara değil mahlûkata, hayvanlara yaptığın muameleyi de yine ayniyle karşılık olarak Allah’tan görürsün.

Allah âyet-i kerimelerde “eğer güzellik ederseniz kendinize güzellik etmiş olursunuz, eğer kötülük ederseniz o da aleyhinizedir.”1010 “Doğrusu insana çalışmasından başka bir şey yoktur.”1011 “İşte bu (azap dünyada iken) kendi ellerinizle yaptığınız şeyler yüzündendir. Yoksa, Allah, kullar(ın)a asla zulmedici değildir.”1012 “Âyetlerimizi ve âhirete kavuşmayı yalan sayanların amelleri boşa gitmiştir. Onlar, yaptıklarından başka bir şeyle mi cezalandırılacaklardı (çünkü herkese sadece yaptığının karşılığı vardır).”1013 Yani “kim ne yaparsa kendine yapar” buyuruyor. Bu yüzden Kıyamet günü hiç kimse kimseyi suçlayamaz, herkes ancak kendini suçlar.

Allah, Kıyamet günü kaybedenlerin ne söylediğini bize haber verirken “hak vaad (olan kıyamet) yaklaştığında, bir de bakarsın ki inkâr edenlerin gözleri (dehşetten) donakalır! (Onlar derler ki) Yazıklar olsun bize! Gerçekten biz, bundan gaflet içindeydik (bunun doğru olacağını hiç hesap etmemiştik), hatta biz gerçekten (kendine zulmeden) zalim kimselermişiz”1014 buyurur. Kıyamet günü kaybedenler kendini suçlayacak ve “biz kendimizi karanlıkta bıraktık, hakikati görmek istemedik, kendi kendimizi perdeledik, anlamaya, tefekkür etmeye, doğruyu, güzeli yapmaya çalışmadık. Rabbimizi dinlemedik. Örneğimiz olan Allah’ın resulüne tabi olmadık, onun gibi yapmadık” diyecekler.

Her şey net olarak ortadadır. Allah bize “doğrusu insan (hem kendi nefsine hem de diğer insanlara karşı) çok zalim, (rabbine karşı ise) çok nankördür”1015 buyuruyor. İnsan zalimdir, kendine zulmediyor!

Gördüğümüz gibi insanın bilmediği, anlamadığı bir şey yoktur; ama iş kulluğu yapmaya gelince insan, kulluğunu yapmaz. Ahiretin iki adım ötede olduğunu, yakında oraya gidip rabbinin huzuruna çıkacağını ve her neyi yapmışsa onun karşılığını göreceğini bilir; ama buna rağmen rabbinin gösterdiği yolda yürümez ve kaybeder. Bu tercihi de bile bile kendisi yapar.

Allah bizi tercihini nefsinden yana yapıp kaybedenlerden eylemesin.

Evet, hep beraber Allah’ın bedee “başladı, ilk önce yaptı, iade etti” fiilini anlamaya çalıştık.

Allah bizi “ben, bence, bana göre” deyip rabbini yok sayanlardan ve nefsine tabi olup nefsini ilâh edinenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi aklını kullanıp hakikati anlayanlardan ve rabbinin gösterdiği yolda yürüyenlerden eylesin. Allah bizi resulüne tabi olanlardan eylesin. Allah bizi her konuda “rabbim neyi emretmiş, neyi dilemiş, nasıl yapmamı istiyorsa aynen öyle yaparım” diyenlerden ve bunun gereğini de yerine getirenlerden eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Burûc /13 ↩
  2. Burûc /14-16 ↩
  3. En’âm /160 ↩
  4. Tâhâ /55 ↩
  5. Ankebût /19 ↩
  6. Yâsîn /78-79 ↩
  7. Sebe /49 ↩
  8. Yûsuf /106 ↩
  9. Câsiye /23 ↩
  10. Secde /7-9 ↩
  11. Tîn /1-5 ↩
  12. Tîn /6 ↩
  13. Kehf /29 ↩
  14. Bakara /256 ↩
  15. Yûnus /99 ↩
  16. Furkân /44 ↩
  17. Nisâ /59 ↩
  18. Nisâ /86 ↩
  19. Bakara /237 ↩
  20. En’âm /160 ↩
  21. Muddessir /39-43 ↩
  22. Muddessir /44-47 ↩
  23. Beled /11-13 ↩
  24. Beled /14-20 ↩
  25. Ahkâf /13 ↩
  26. Yûnus /62 ↩
  27. İbrâhîm /35-36 ↩
  28. Tevbe /114 ↩
  29. Bakara /262 ↩
  30. Bakara /263 ↩
  31. Bakara /274 ↩
  32. İnsan /8-9 ↩
  33. Mucâdele /7 ↩
  34. Mulk /14 ↩
  35. Â’râf /180 ↩
  36. Zuhrûf /43 ↩
  37. Câsiye /33-34 ↩
  38. Mu’minûn /108 ↩
  39. İsrâ /7 ↩
  40. Necm /39 ↩
  41. Âli İmrân /182 ↩
  42. A’râf /147 ↩
  43. Enbiyâ /97 ↩
  44. İbrâhîm /34 ↩