close

38.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı anlamaya, Allah’ın bize olan muamelesini ve Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak bizim varlığa nasıl muamele etmemiz gerektiğini öğrenmeye çalışıyorduk.

Allah “insanı yeryüzüne halife kılacağım”699 buyurduysa insanın da halifeliği nasıl yapacağını anlaması gerekir ki yeryüzünde Allah’a halife olabilsin. İnsan, nasıl halife olacağını anlamaya çalışmazsa halife olmak gibi bir niyeti, arzusu, isteği yoktur demektir.

Allah, nasıl halife olunacağını insana kendi üzerinden öğretmiştir. Bu yüzden bütün âyetlerde insana “ben nasıl yapıyorsam siz de öyle yapın” buyurmuş ve insana en ince ayrıntısına kadar halifeliği anlatmıştır.

Her bir insan bir âlemdir. İnsan da halifeliği önce kendi gönül âleminde, vücut ülkesinde yapmalıdır.

Allah bizi gönül mülküne hâkim olanlardan ve yeryüzünde Allah’a halife olanlardan eylesin inşallah.

Evet, önceki sohbetlerimizde Allah’ın yuhyi “diriltir” ve yumit “öldürür” fiilerini anlamaya çalışmıştık. Nüzul sırasına göre şimdi sıra Allah’ın heleke “helâk etti” fiilindedir. Bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın “helâk etti” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.

“Allah, helâk eder.”700

Sohbetlerimizin adına “Allah’ın Efâlu’l Husnâsı ve Aşk” sohbetleri demiştik; çünkü Allah’ın bütün fiilleri aşktan, muhabbetten, rahmetten tecelli eder. Eğer Allah’ın bütün fiilleri aşktan tecelli ediyorsa bu durumda helâk ederken bile Allah’tan nasıl bir rahmet tecelli ettiğini, aynı şekilde Allah’ın güzel fiillerinin insanda da tecelli etmesi gerekiyorsa “helâk etti” fiilinin bizim üzerimizde nasıl görünmesi gerektiğini anlamamız lazım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah, iman etmeyenleri ve iman etmeyen kavmi helâk eder. Bununla ilgili olarak Allah “Âd Kavmi’ni, Nûh Kavmi’ni, Semûd Kavmi’ni, Lût Kavmi’ni helâk ettik”701 buyurmuştur. Okuyacağımız bu âyette Allah neden kavimleri helâk ettiğini beyan eder. “(Evet bunların durumu) Firavun ailesi ve onlardan öncekilerin durumuna benzer. Onlar rablerinin âyetlerini yalanlamışlardı, biz de onları günahlarından ötürü helâk etmiştik ve Firavun ailesini (denizde) boğmuştuk. Çünkü (onların) hepsi (hem başkalarına hem de nefislerine karşı) zalim kimselerdi.”702

Allah her kavmi farklı farklı helâk etmiştir. Kimini suda boğmuş, kiminin üzerine taş yağdırmış, kiminin kaldığı şehrin altını üstüne getirmiş, kimini yere batırmış, kimini bir rüzgârla, kimini de bir sayhayla helâk etmiştir.703

Helâk etmek; yeryüzünden silmektir. Kavim, topluluk demektir; yani helâk olan topluluklar hep birlikte aynı yanlışı yaptıkları için aynı akıbete de hep birlikte uğramış ve helâk olmuşlardır.

Allah; âyetlerine, peygamberlerine iman etmeyenleri, âyetlerinden, resullerinden yüz çevirip yalanlayanları, inkâr edenleri, şirk koşanları helâk eder. Mesela; Allah “şüphe yok ki münafıklar (cehennem) ateşin(in) en alt tabakasındadırlar”704 buyurmuştur. Münafıklar en alttadır, onların bir üstünde ise Allah’a şirk koşanların, müşriklerin yeri vardır. Münafıklar hem Allah’ı kabul ederler hem de nefislerini ona şirk koşarlar.

Kul, Allah’a neyi şirk koşarsa koşsun aslında nefsini şirk koşmuştur; çünkü her şirk koşuşunda “ben, bence, bana göre” demiş ve işine nasıl gelmişse öyle yapmıştır. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede müşrikleri anlatırken “onlar puta tapmıyorlar, kendi nefislerine tapıyorlar”705 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zamanındaki müşrikler de puta âbd olmuyorlardı. İnsan, putu, taşı neden sevsin! Hepsi de putlar üzerinden nefislerini seviyordu; çünkü nefislerinin istediği gibi yapmak işlerine geliyordu; ama yine de en çok tehlikede olanlar müşrikler değil, cehennemin en alt tabakasındaki münafıklardır; yani mü’min olduğunu söyleyip aslında mü’min olmayanlardır.

Peki, münafıkların cehennemin en alt tabakasında olmasının sebebi nedir?

Çünkü mü’min olduklarını iddia ettikleri için insanlar onları takip eder ve onlar gibi olmaya çalışırlar. Yanlış bir şey yaptıkları zaman da insanlar onlar hakkında “bunlar mü’mindir, böyle yapıyorlarsa demek ki doğru yapıyorlar” derler. Böyle olunca hem kendileri yanlış yapar hem de onlara uyanlar onların girdiği yanlışa, küfre, şirke düşerler. Kısacası münafıklar insanları kendileriyle beraber küfre sürüklerler.

Biri Allah’ı her şeyden, canından çok sevmiyorsa, Allah’a teslim olmamış “rabbim Allah’tır, rabbim ne dediyse doğru odur, güzel odur, hak odur, ondan başka bir güzellik olamaz” dememişse “ben mü’minim, Müslüman’ım” dese bile mü’min ve Müslüman değildir, Allah’a teslim olmamış, iman etmemiştir, dolayısıyla söylediği söz doğru değildir.

“Biz mü’min, Müslüman bir aileden geliyoruz, biz de mü’miniz, Müslümanız” demekle kimse ne mü’min ne de Müslüman olabilir! İman aileden miras kalan bir şey değildir. İman, kulun kendi çabası, gayreti, içtihadıyla kazandığı şeydir. Allah, kuluna tercih hakkı vermiştir. Kulun da kendisinin düşünüp taşınıp karar vermesi ve iman etmesi gerekir. Kul önce kararını verip İslam’ın dairesine girer sonra çaba, gayret göstermeye devam ettikçe iman kazanır. Aksi hâlde anne, babası Müslümandır diye kimse Müslüman olmaz.

Allah, imanına şirki karıştıranları helâk eder. “(Onlara şöyle denir) Bu duruma düşmenizin sebebi şudur: Bir (ve tek) olan Allah’a (iman etmeye) çağırıldığınız zaman inkâr ettiniz. Ona şirk koşulduğunda ise (hemen o söylenenlere) iman ettiniz. Artık hüküm, âliyy, kebîr (anlaşılamayacak kadar yüceliğe, azamete ve büyüklüğe sahip olan) Allah’a aittir.”706

Kulun imanla beraber Allah’a şirk koşmasının sebebi; kulun “la ilâhe” diyememesidir. “La ilâhe” diyemeyenler Allah’a şirkleriyle, küfürleriyle, nifaklarıyla beraber iman ederler. Elbette ki onlar da Allah’ı sever, Allah’ı, cenneti, Allah’ın rızasını isterler; ama şirkle beraber isterler. Bir tek Allah’a davet edildiklerinde iman etmezler; ama Allah’a şirk koşularak davet edildiklerinde hemen iman ederler.707 Yani onlara bir tek “sen akıllısın, sen güçlüsün, sen hayırlısın, sen üstünsün, senin kendine göre bir düşüncen, kararın, hayatın üzerinde bir söz hakkın vardır” dendiğinde Allah’ı kabul ederler.

“Hayır, siz üstün değilsiniz, üstünlük takvâyladır.708 Allah’a karşı sorumluluğunuzu ne kadar bilip gereğini yerine getirdiyseniz, kul olduğunuzu, acziyetinizi ne kadar bildiyseniz, rabbinize karşı sorumluluğunuzu, kulluğunuzu ne kadar yapabildiyseniz, hayırda ne kadar yarıştıysanız, Allah’ın size emanet olarak verdiklerini ne kadar kurban edebildiyseniz o kadar üstünsünüz” dendiğinde ise hemen “ben, bence, bana göre, ben biliyorum, ben akıllıyım, ben okumuşum, neyin ne olduğunu öğrenmişim, anlamışım, ben istediğim gibi yaparım” derler. Hatta okumasalar bile “benim bilgim bana yeter, ben zaten biliyorum” deyip kendilerini müstağni görürler; yani hiçbir şeyleri olmadığı hâlde yine de üstünlük taslayıp iblisin düştüğü duruma düşerler! Böyle olmaması için nefsimizdeki kibri, şirki, küfrü helâk etmemiz şarttır.

Dediğim gibi; insan yeryüzünde Allah’ın halifesi olduğu için Allah’ın güzel fiilleri onun üzerinde tecelli etmelidir. Bu “helâk eder” fiili için de geçerlidir.

Şimdi de insanın nasıl helâk etmesi gerektiğini kısaca izah edeyim. Ardından Allah’ın neden, nasıl helâk ettiğini âyetlerle anlamaya devam edelim inşallah.

İnsan, la ilâhe illallah: “Allah’tan başka ilâh yoktur” dediğinde “la (yoktur)” derken gönlündeki putları helâk eder. Hiç kimse “la ilâhe (ilâh yoktur)” deyip gönlündeki putları helâk etmeden “illallah (Allah’tan başka)” diyemez. Biri istediği kadar “illallah” desin gönlündeki putları temizlemedikçe o putlar şirk olarak gönlünde kalır ve Allah’a şirk koşar. Kulun “lâ ilâhe illallah” demesi için önce lâ ilâhe “ilâh yoktur, hiçbir ilâhı, hiçbir ilâhlık iddiasını tanımıyorum, kabul etmiyorum, hepsini reddediyorum” deyip gönlündeki putları yıkması sonra ise illallah: “İlâh bir tek Allah’tır, ondan başka hiçbir ilâh tanımıyorum” demesi gerekir.

İnsan “ben, Allah’ı tanıyorum, iman etmişim” demekle iman etmiş olmaz. Önce “lâ ilâhe” deyip nefsindeki şirki, kibri, hasedi, riyayı, övülmek, takdir edilmek, büyüklenmek isteğini, kısacası benliğini, bencilliğini helâk etmeli, silmeli, yok etmelidir ki Allah’a iman etmiş olsun, “Allah” diyebilsin, “illallah” diyebilsin. Aksi takdirde “ben iman etmişim” dese bile nefsinde şirk ve küfür olduğu için imanı dilinde kalır.

Söyledim, her insan bir âlemdir; yani Mûsâ da, Firavun da ondadır. Firavun, insanın ilâhlık iddia eden nefsidir ve bu nefis “en iyi, en hayırlı, en akıllı, en çok bilen benim” der. Bu nefis bir bakarsın Firavun olur, bir bakarsın Hâman olur, bir bakarsın Nemrut, bir bakarsın Ebu Cehil, bir bakarsın Ebu Leheb olur. Her insanın nefsinde bunlardan biri mutlaka mevcuttur. Nefsin karşısında ise Allah’ın nefhettiği, bütün peygamberlerin yaratıldığı rûh vardır ve bu rûh da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikatidir, hakikat-i Muhammediye’dir.

Hakikat-i Muhammediye Allah’ın ilk yarattığı şeydir. Sonuçta her akıl sahibi, Allah’ın ilk olarak yarattığı bir şey olduğunu bilir. Allah ilk olarak Hakikat-i Muhammediye’yi yaratmış sonra bütün rûhları ayniyle bu nûrdan yaratmıştır.709 Sonra da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in haber verdiği üzere her birine levlake levlake lemâ hâlaktul eflâk: “Sen olmasaydın, sen olmasaydın felekleri yaratmazdım”710 buyurmuştur. Bazı âlimler bu hadis-i kutsiyi kabul etmediği için bunları söylüyorum.

Her ne kadar bazı âlimlerimiz de “levlâke hitabını Allah yalnızca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptı” dese de Allah bunu her bir rûha, her bir insana tek tek söylemiştir.

Peki, bu hitabı insana bir daha söyler mi?

Elbette ki söyler. Kul ne zaman Allah’a bütünüyle teslim olur, boyun büker ve Allah’ın kendisine nefhettiği rûh olursa Allah bu hitabı ona bir daha yapar. Tabi, bunun olabilmesi için de kulun manevi bir yolculuk yapması gerekir. Zaten bütün manevi yolculuk Allah’ın nefhettiği rûhun kulda tecelli etmesi içindir. Allah sırât-ı mustakîme (istikamet üzere dosdoğru yola) girin, buyuruyorsa bizim de bu yola girip yürümemiz lazım.

Allah Fâtiha Sûresi’nde kendisine nimet verdiği kullarla beraber olmamızı buyurmuştur. Allah’ın nimet verdiği kullar nebîler, sıddıklar, şehidler (şahidler) ve salihlerdir.711 Sırât-ı mustakîmde onlarla beraber yürüdüğümüzde kendi hakikatimize varır ve nefsin bütün firavunlarından, nemrutlarından, şeytanlarından kurtulmuş bir şekilde, herhangi bir benlik kalmaksızın Allah’ın güzelliği üzerimizde tecelli etmiş olarak huzura kabul ediliriz. İşte, bunun için öncelikle “la ilâhe” deyip nefsimizdeki firavunları, şeytanları helâk etmemiz şarttır.

İnsanda kötü hâllerin olmasının tek sebebi; Allah’ın isimlerinin tecelli etmemesidir. Allah’ın isimleri tecelli ederse kötü hâllerin hepsi kendisinde yok olur ve insan, Allah’ın isimleriyle güzelleşir. Zaten kulun nefsinde helâk etmesi gereken şey Allah’ın isimlerinin yerine geçen ters taraftaki hayali ve vehmi olan benliğidir. Örnek vermek gerekirse; kula Allah’ın Rahîm ismi tecelli edince nefsindeki zulmet yok olur, Kerîm ismi tecelli edince cimriliği yok olur, Hayr ismi tecelli edince nefsindeki şer yok olur, Hâdî ismi tecelli edince dalâleti, Nûr ismi tecelli edince de karanlığı yok olur. Allah’ın her bir ismi kuldaki kötü hâlleri böyle yok eder.

Daha iyi anlaşılması için biraz daha izah edeyim.

Biri rahim değilse zalimdir, kerim değilse cimridir, hayır değilse şerdir. Kul da “la ilâhe (ilâh yoktur)” derken “nefsimdeki zulmü, zulmeti kabul etmiyorum” demeli hemen ardından illallah deyip “rabbim rahman ve rahimdir” demelidir. Ya da la ilâhe “nefsimdeki cimriliği kabul etmiyorum” demeli ve illallah “rabbim kerimdir” demelidir. Kul “illa rahimallah, illa kerimallah” deyip bu şekilde Allah’ın her bir ismini Allah’a teslim etmelidir ve bunu da lafla değil gönül itibariyle kabul edip iman etmeli, Allah’tan emin olmalıdır. Böyle yaparsa nefsindeki kötü hâlleri helâk etmiş olur.

Çünkü kul, Allah’ın isimlerinin tersi olan cimriliği kabul etmeyince “ben cimri olamam. Cimrilik yaptığım şey bana ait değildir” der ve her şeyin Allah’a ait olduğunu bilir. Böyle olunca da Allah Kerîm ismiyle onun gönlüne tecelli eder, o da böylelikle cimrilikten kurtulur ve ikram eder. İkram ettikçe de Kerîm ismi kendisinde kemale erer. Allah âyet-i kerimede mü’minleri anlatırken “onlar rûhlarındaki cömertliği, kerimliği arttırmak için verirler”712 buyuruyor ya işte kul ikram ettikçe bir yandan cimrilikten kurtulurken bir yandan da kerim olur. Kerîm ismi kendisinde tam olarak tecelli edince ise peygamberler gibi olur ve Allah ona “kerim kulum” der. Bu, Allah’ın bütün isimleri için geçerlidir.

Kul gerçekten “la ilâhe” der ve gönlündeki putları reddederse bunun karşılığında hemen peşinden “illallah” tecelli eder ve kul nefsiyle, gönlüyle, aklıyla, iradesiyle her zerresiyle “illallah” der. Vuslat yolculuğunda “la ilâhe” fenadır, “illallah” ise bekadır. La ilâhe, kulun tavrı, hareketi, çabası, gayreti, kulun “ben yokum” demesidir; yani “benim hayali, vehmi bir nefsim, benliğim yok” demesidir. Kul “benim benliğim yok” dediğinde hemen devamında “ben Allah’a aidim” deyince bu defa “illallah” demiş olur ve bunu da Allah söyler; çünkü o tecelli eder. Bu yüzden fena, kuldan, beka da Allah’tan gelir. Kul “ben rabbimden başka ilâh tanımıyorum” dediğinde artık Allah tecelli eder.

Allah nasıl ki iman etmeyenleri, vahyini kabul etmeyenleri, peygamberine tabi olmayanları, dinlemeyenleri helâk ettiyse kul da kendi nefsini öyle helâk etmelidir ki Allah’ın tecellisini kazanabilsin. İnsan “la ilâhe” deyip nefsini helâk ettiğinde peşinden “illallah” tecelli eder; çünkü kul “la ilâhe” deyip nefsini helâk ederek gönlünün üzerindeki perdeyi kaldırmıştır.

Devamlı söylüyorum, nefsimize dönüp “bak, sen beni cehenneme, küfre, şirke, imansızlığa, rabbime itaatsizliğe, isyana sürüklüyorsun. Ben seninle gelirsem gideceğimiz yer şeytana arkadaş olmak ve cehennemi boylamak olur; ama sen beni dinler, rabbine iman eder, resulüne tabi olursan Allah’ın isimleri, güzelliği senin üzerinde tecelli ederse, gönlünde hâkim olan, hüküm sahibi olan Allah olursa gideceğimiz yer Allah’ın huzuru olur, Allah’a yakın olmak, dost olmak, peygamberlerle beraber cennette olmak olur. Orada zaten zahiri olarak istediğin her şey vardır, onun da üzerinde Allah’ın rızası, cemali, selamı vardır. Allah cenneti anlatırken ‘ne yana bakarsan bak, (tarifi mümkün olmayan) bir nimet ve büyük bir saltanat görürsün.713 (Hepsinin üstünde de) Allah’ın rızası vardır’714 buyuruyor. Bak, Allah böyle söylüyor, şimdi senin mi bana yoksa benim mi sana uymam lazım! Eğer hâlâ “sen bana uy” diyorsan o zaman sen geri zekâlısın, benim de düşmanımsın, dememiz lazım.

Allah’ın âyetlerde bütün söylediklerine rağmen nefis hâlâ “sen bana uy” der mi?

Kesinlikle der. Tabi ki önce başını eğer, sanki tasdik ediyormuş gibi durur; ama bir saat sonra yine kendi bildiğini okumaya ve şeytana uymaya devam eder. Onun bu tuzağına düşmemek için bütün bunları gönlümüzle, Allah’ın bize nefhettiği rûhla nefsimize söylememiz ve ona asla taviz vermememiz lazım.

Allah âyet-i kerimede “(resulüm! Nefsinin) hevâsını (arzu ve isteklerini) kendisine ilâh edinen kimseyi gördün mü”715 buyurur. Nefsimiz ilâhlık iddia ediyorsa ve biz de nefsimizin ilâhlığını kabul etmişsek “la ilâhe (ilâh yoktur)” diyemeyiz. Nefsimiz “ilâh benim” diyorken nasıl “la ilâhe” diyebiliriz! Hayatımızı yaşarken ya nefsimizin ilâhlığını ya da Allah’ın ilâhlığını kabul ederiz. Allah’ın ilâhlığını kabul etmek istiyorsak yapmamız gereken şey; nefsimizi helâk etmek, yok etmek, temizlemek, tezkiye etmektir. Öyle ki benliğimize rûhumuzun nûru tecelli etsin ve orada Allah’ın nûrundan, gönlümüzde de imandan başka bir şey kalmasın ve nefsimiz şirkten temizlenmiş olsun, imanımıza şirki karıştırmamış, Allah ile beraber Allah’ın berisinde ilâhlar edinmemiş olalım.

İlâh edindiğimiz şey kendi nefsimiz, benliğimiz olduğu için nefsimizi helâk edersek benlikten de şirkten de kurtulmuş oluruz.

Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelip “iman, İslam, ihsan nedir ve kıyamet ne zaman kopacak” diye birtakım sorular sorduğunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunların cevabını verirken “iman; senin Allah’a, meleklerine, Allah’ın likasına (Allah’a kavuşmaya, vasıl olmaya) Allah’ın resullerine, bir de ölümden sonra dirilmeye, dirilip hesap vermeye iman etmendir”716 buyurur. Lika; mülaki olmak, ansızın karşı karşıya gelmek demektir. Hani biri köşeden dönünce diğer köşeden de başka biri geldiğinde tam o esnada ikisi birden karşı karşıya gelir ya işte mülaki olmak demek bu şekilde ansızın karşı karşıya gelmek demektir.

Allah’a kavuşmaya, vasıl olmaya iman etmek imanın şartıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir de “ahirete iman etmendir” buyurmuştu. Dikkat edilirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz burada ahirete, Kıyamet günündeki dirilişe iman etmek ile Allah’ın likasına (kavuşmaya) iman etmeyi ayrı olarak söylüyor. Bu durumda dünyadayken Allah’a mülaki olmak ayrı ahirette Allah ile mülaki olmak ayrı şeydir.

İnsan ölümle birlikte zaten Allah ile karşı karşıya gelir. Bununla ilgili olarak Allah “kâfirler hiç ummadığı bir anda Allah ile karşı karşıya gelirler”717 buyurmuştur. Ölünce herkes Allah ile karşı karşıya gelecek; ama bir de dünyadayken Allah’a mülaki olmak, vasıl olmak vardır ve buna iman etmek imanın şartıdır.

Allah’a mülaki olmak sadece bir manevi yolculuğun sonunda değildir. Kul her anda rabbiyle karşı karşıyadır; ama kul manevi yolculuğu yaparken öyle bir an gelir ki kendisine perdeler açılır ve rabbine dünyadayken mülaki olur.

İnsan, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber sırât-ı mustakîmde olmaz, hayatı yaşarken Allah ile olmaz, her an Allah ile karşı karşıya olduğunu ve Allah’ın ona muamele ettiğini anlamazsa manevi yolu yürümemiş olur. Böylelikle Allah ile karşı karşıya gelmesi de asla mümkün olmaz; çünkü kendisi Allah’a mülaki olmayı kabul etmemiş, buna iman etmemiştir.

İnsanın yolu yürüyüp Allah ile karşı karşıya gelmesi için yapması gereken şey; Allah’ın her anda kendisine muamele ettiğini bilmesidir. Aksi takdirde yolu yürümüş olmaz; ama yolu yürür ve her anda Allah ile muhatap olduğunu bilip gereğini yaparsa bu çabası gerçek manadaki duası ve imanı olur. Bu yüzden kulun “her anda bana muameleyi yapan Allah’tır. Yaşadığım bütün olaylarda rabbim beni imtihana tabi tutuyor. Rabbim bana ne yapmam gerektiğini vahyetmiş, peygamberi üzerinden de bir bir beyan etmiştir, benim tabi tutulduğum imtihanlarda Allah’ın benden istediği gibi yapmam lazım” demesi lazım ki Allah’a mülaki olabilsin. Kul, her an Allah ile muhatap olduğunun idrakında olursa Allah’ın da kendisini muhatap almasına layık olur.

Bizim her an rabbimizle muhatap olmamıza mâni olan bir şey vardır. O da nefsimiz, benliğimiz, benciliğimiz, “ben, bence, bana göre” deyişimiz ve “Allah” diyemeyişimizdir. Bunun olmaması için kibrimizi helâk etmemiz ve kendimize, nefsimize “senin kibirlenecek neyin vardır, neyle kibirleniyorsun” dememiz gerekir. “Sana ait ne var” sorusunun tüm cevabı “her şey Allah’a aittir” cevabıdır. Bize ait hiçbir şey yoktur. “Bu benimdir” dediğimiz her şey yalnızca Allah’a aittir. Bir tek malın, mülkün değil bizim sahibimiz de Allah’tır; yani biz de kendimize ait değiliz.

Allah âyet-i kerimede “eğer siz hesaba çekilmeyecekseniz (ve) eğer doğru söyleyenler iseniz o (can)ı geri döndürsenize.”718 Yani “rabbinizi inkâr ediyorsanız o zaman canınızı vermeyin, ölüm anı geldiğinde ölüme mâni olun; ama hiçbirinizin ölüme mâni olması mümkün değildir; çünkü her nefis ölümü tadacaktır”719 buyurur. Demek ki canımız da bize ait değilmiş! Bize ait olsaydı, canımız üzerinde söz hakkımız olur ve ölmeye mâni olurduk. Eğer canımız bile bize ait değilse kendisiyle kibirlenebileceğimiz herhangi bir şeyimiz yoktur. Her ne için “bu benimdir” diyorsak o şey aslında bize değil Allah’a aittir, Allah onu bize emaneten vermiştir. Biz de zamanı geldiğinde canımızı, bedenimizi, her şeyimizi burada bırakıp gideceğiz.

Peki, giden kimdir?

Giden, Allah’ın nefhettiği rûhtur. Nefis ise öbür tarafta tıpkı bir beden gibi rûha elbise olur. Rûhun orada çamurdan bir bedeni yoktur. Beden olarak başka bir elbisesi vardır; yani rûh orada ya günahtan, şirkten, küfürden, riyadan, hasetten kapkaranlık bir elbise giyer ya da imandan, aşktan, muhabbetten, ibadetten, nûrdan bir elbise giyer. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak “simsiyah katran gibi olan elbiseyi giyenler manevi olarak çok pis kokarlar. Nûrdan elbise giymiş olanlar da çok güzel kokarlar ve melekler bir kulu huzura götürürken bu kokuyu alırlar” buyurur.

Ahirette rûhumuza nefisten bir elbise giydirmemek için şu anda hayatı yaşarken nefsimizdeki riyayı, gösterişi helâk etmemiz lazım. Gösteriş yaptığımız kimseler de bizim gibi aciz insanlardır. Hiçbiri Kıyamet günü Allah’ın huzurunda bize yardım edemez. Bize yardım edecek olan yalnızca Allah’tır. Güzel görünmek istiyorsak rabbimize güzel görünelim. Eğer insanları ciddiye alıp onlar için riyakârlık yapar, gösterişte bulunur, bizi başka türlü tanımalarını istersek rabbimizi unutmuş, onun hesabını yapmamış ve ona değil başkalarına güzel görünmek istemiş oluruz ki bu da ahirette bize katrandan bir elbise olur.

Herkes bilir ki insanlar görüyor diye güzel giyinmek istemeyen, süslenmeyen, güzel görünmek için temizlenmeyen, saçını, başını, üstünü düzeltmeyen hiç kimse yoktur. Hatta insan sevdiğiyle buluşacağı, sevdiğiyle beraber olacağı zaman kendini daha çok düzeltir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah sizin suretinize (siretinize bakmaz) lakin sizin kalplerinize (gönlünüze, gönlünüzdeki güzelliğe) bakar”720 buyurmadı mı! Allah gönüllerimize bakıyorsa bizim de rabbimiz için süslenmemiz gerekmez mi! Madem öyle gönlümüzde Allah’ın sevmediği, kabul etmediği her şeyi nefsimize taviz vermeden helâk edip yok etmemiz, temizlememiz gerekir. Allah’ın âyet-i kerimede “ey âdemoğulları! Her secde etme yerinde (haşyet, muhabbet ve edep) ziynetinizi takının”721 buyurmasının hikmeti budur.

Ziynet süs demektir. Allah’ın “ziynetinizi takının” buyurduğu süs, kalbin süsüdür, kalbin temizliğidir. Misal Allah âyet-i kerimede “namazı bitirdiğiniz zaman ayakta iken, otururken ve yanınız üzerine (yatarken her vakit) Allah’ı zikredin! Güvene kavuştuğunuz zaman da namazı dosdoğru kılın”722 buyurmuştur. Bizim de her namaza hazırlanışımızda kalbimizi süslememiz, temizlememiz, en güzel, en hayırlı elbiseyi, takvâ elbisesini giymemiz lazım.723 Çünkü suretimize, siretimize değil gönlümüze bakan rabbimizin huzuruna çıkıyoruz. Takvâ elbisemizi giyip gönlümüzü temizlemeden huzura çıkamayız.

Aslında “huzura çıkamayız” yerine “huzura kabul edilmeyiz” diyelim; çünkü rabbimizi zikretmemiş, gönlümüz mutmain olmamış, en güzel elbisemizi, süsümüzü takınmamışız ki kapıdan içeriye kabul edilmiyoruz. Namaz kılmak miraca, huzura çıkmaktır. Onun için huzura çıkmayı ciddiye almak ve namaz kılmadan önce mutlaka gönlü huzura hazırlamak gerekir.

Eğer gönlümüz, nefsimiz temizlenir, tezkiye olursa her hâlimiz, her anımız miraç olur. Allah âyet-i kerimede “(ey mü’minler! Günlük) namazları(nızı) ve (iki namaz arasında kalan tüm vaktinizi Allah’ın huzurunda geçirmeye çalışarak) orta namazı(nızı) muhafaza edin”724 buyurmuştur. Yani iki namaz arasında Allah’ın huzurunda olmaya dikkat edin ve Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın. Siz onunla muhatapsınız. Rabbiniz size muamelede bulunuyor, bunun şuurunda olun ve huzurda durun.

Allah ile muhatap olmanın şuurunda olmak ve Allah’ın huzurunda durmak için nefsin ilâhlardan temizlenmiş olması şarttır. Allah’ın ilâhlığını kabul edenler nefsin ilâhlığını, nefsin ilâhlığını kabul edenler de Allah’ın ilâhlığını kabul edemezler. Bu nedenle “la ilâhe” demeden hiç kimse “illallah” diyemez.

Gerçekten bazen şaşırıyorum! İnsan nasıl nefsini Allah’a şirk koşabiliyor! Allah’ın huzurunda nasıl “ben” diyebiliyor! Baktığımızda öyleleri var ki Allah’ın yerine nefsinin ilâhlığını kabul ediyor! Subhânallah! İnsan kendini neden ateşe atar! Allah, kaybedenlerin hâlini anlatırken “onlar her anda Allah’ın kendilerini gördüğünü, işittiğini bilmiyorlar mı! Size ne oluyor, nasıl (böyle) hüküm veriyorsunuz”725 buyurur. Herkes kendisine ait bir şeyin olmadığını, kendisini Allah’ın yarattığını ve mutlaka ölüp huzura çıkacağını bilir; ama buna rağmen kendini ateşe atar.

Hiç kimse “ben o kadar yanlış yaptım; ama bir şey olmadı. Demek ki yaptıklarım sorun değil” diyemez. Allah mühlet verir ve mühlet vermesinin bir sebebi vardır. Âyet-i kerimelerde “belki tövbe ederler, belki dönerler, takvâ sahibi olurlar, iman ederler”726 buyrulduğu gibi “belki insan olmayı kabul ederler” diye Allah mühlet verir. Kimse Allah’ın kendisine mühlet vermesine aldanmamalı, tam tersine bu mühleti kendisi için Allah’tan bir imkân, bir fırsat olarak görüp tövbe etmeli, iman etmeli ve takvâ sahibi olmak için elinden gelen çabayı göstermelidir; çünkü Allah, mühlet verir; ama ihmal etmez, sınır aşıldı mı mutlaka gerekeni yapar.

Her şeyin bir sınırı vardır. Allah’ın herkes için yaptığı takdirinin içinde de insanın manevi olarak gittiği uçurumda da bir sınır vardır. “Uçurumun kenarında”727 buyurdu Allah. Kul bu sınırda uçuruma doğru bir adım atarsa düşer, diğer tarafa gelirse kurtulur. Herkes bu sınıra dikkat etmeli ve rabbinden haşyet duymalıdır. Yoksa bir an gelir ki manevi olarak işi biter ve uçurumdan aşağı düşer.

Allah bir şey için “sakın şunu yapma” buyurmuşsa Allah’ın o emri sınırdır. Yasağa bir defa uymaz, beş defa uymaz, yüz defa uymazsan sonunda bir sınır olduğu için yüz birinci kez yaptığında bir de bakarsın ki Allah sana “tamam artık bitti” der ve uçurumdan aşağı yuvarlanırsın.

Bu, bütün yanlışlar için geçerlidir. Yaptığın bir yanlış için Allah sana defalarca “bak, sana gazap etmedim; ama bir daha yapma” der ve bunu tekrar tekrar söyler. Senin de artık kendine gelip Allah’ın koyduğu yasağa uyman gerekir. Allah’ın daha kaç sefer sana böyle söylemesini bekliyorsun! Bugüne kadar seni uyardığı yetmez mi!

Tabi, Allah her defasında insanı uyarırken şeytan da boş durmaz ve işini yapar. Onun bu işi; insana Allah’ın vahyini inkâr ettirmek, yok saydırmaktır. Allah âyet-i kerimede “şeytan, insana ‘(Allah’ın âyetlerini ve resulünü) inkâr et’ der” buyurur. Yani insana “farz et ki Allah öyle bir şey söylemedi” der ve insana Allah’ın emrini yok saydırmaya çalışır. İnsan, şeytanı dinlediğinde ise bu defa şeytan insanı götürüp uçurumun kenarından aşağı atar sonra da ona “şüphesiz ben senden uzağım; çünkü ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım.728 Ben senin gibi yapamam! Zaten ben rabbimi yok saymadım, inkâr etmedim, âyetlerini yalanlamadım. Sadece Âdem’e secde etmedim, ben senin gibi yapmaktan âlemlerin rabbine sığınırım” der.

Rabbinin âyetlerini, resulünü inkâr eden, yok sayan, yalanlayan biri şeytandan daha beterdir; ama buna rağmen kendini insan zanneder, veli zanneder, cennette zanneder. Oysaki Allah’ın gazabına doğru hızla yol alır.

Neden?

Çünkü zalimdir. Öncelikle kendine zulmeder. Allah’tan uzaklaşmaktan, Allah’ın gazabına uğramaktan, insanlığını, rabbini kaybetmekten daha büyük zulüm olmaz, dolayısıyla insan bir zulüm işlediğinde rabbini kaybederek en büyük zulmü önce kendine yapmıştır. Zulme uğrayan incinir, rahatsız olur, üzülür, ağlar, feryad eder, rabbine boynunu büker ve kazanır. Kaybedenler bir tek zalim olanlardır.

Allah âyet-i kerimede “Allah, (kâfir olup nefsine zulmeden) zalimleri asla sevmez”729 buyurur. İnsan her zulmedişinde hem rabbinden hem de kendinden uzaklaşır. Baktığımızda insan; nefsinin küfrünü, şirkini, benliğini, kibrini, riyasını, hasedini helâk etmesi gerekirken manevi tarafını, imanını, Müslümanlığını, İslam’ını helâk eder. Hiç bundan büyük zulüm olur mu! Sonunda gideceği yer ise ebedi cehennemdir; çünkü Allah “zalimlere gelince, (Allah) onlar için (kıyamet günü) elem verici (iç yakan) bir azap hazırlamıştır”730 buyurmuştur. Buradan da görüyoruz ki insan her kime zulmederse etsin öncelikle kendine zulmetmiştir.

Evet, insanın neyi helâk etmesi gerektiğini kısaca anlamaya çalıştık. Şimdi “Allah’ın “helâk etti” fiilini âyetlerle anlamaya devam edelim inşallah.

“Senin rabbin kendilerine âyetlerimizi okuyan bir resulü memleketlerin merkezine göndermedikçe o memleketleri helâk edici değildir. Muhakkak ki biz, halkı zalim olan (ve kendilerine zulmeden) memleketlerden başkasını helâk edici değiliz.”731

Resul göndermeden bir memleketi helâk etmemiz zulüm olur. Biz de asla kimseye zulmetmeyiz. Hiçbir kavme resullerimizi göndermeden, âyetlerimizi açıklamadan azap etmeyiz. Önce resullerimizi göndeririz, resullerimiz de onlara âyetlerimizi okur, iyice öğretirler sonra onlar âyetlerimizi, resullerimizi kabul etmez, iman etmez, yok sayar, yalanlarlar ve ters tarafa gidip hadlerini aşarsa o zaman onları helâk ederiz.

“Sâd. (Şan, şeref ve) Zikir sahibi (hatırlatmalar ve öğütler içeren) Kur’ân’a andolsun ki. İnkâr edenler (sahte) bir gurur ve (haktan) ayrılık içindedirler.” İnkâr edenler rablerine yüz çevirmiş, sırât-ı mustakîmden çıkmış ve başka tarafa doğru gitmişlerdir. Neden? -Sahte bir gururdan dolayı; yani kibirlendikleri, “ben, bence, bana göre” dedikleri için rablerinden yüz çevirmişlerdir.

“Biz, onlardan önce nice nesilleri helâk ettik. Onlar da feryad ettiler. Oysa artık kurtuluş vakti değildi.”732 Ölmeyecek ve Allah’ın huzuruna gitmeyecek hiç kimse yoktur. Onlar her şeyin fani olduğunu ve insanların öldüğünü görmüyorlar mı! Yoksa hesap vermeyeceklerini mi zannediyorlar!

“Kâfirler, kendilerine içlerinden bir uyarıcı (resulün) gelmesine şaştılar ve şöyle dediler: Bu, yalancı bir sihirbazdır.” Şimdi de Allah, müşriklerin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e neden “sihirbaz” dediklerini beyan eder. “(O, bütün) İlâhları bir tek ilâh mı yaptı (ve Allah’tan başka ilâh yok mu diyor)?” Müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “o, bir tek Allah’a iman edin” deyip ilâhlarımızı inkâr ediyor, dediler. “Doğrusu bu gerçekten şaşılacak bir şeydir!” Yani “ilâhlar olmadan bir tek Allah’a nasıl iman ederiz.

“Onlardan ileri gelenler öne atılıp, yürüyün ve ilâhlarınıza bağlılıkta sabredin (dininizden taviz vermeyin)! Elbette (sizden) istenen şey de budur. Biz son din (olan Îsâ’nın dininde) de bunu işitmedik. Bu, uydurmadan başka bir şey değildir. Zikir (olan Kur’ân) aramızdan ona mı indirildi? (dediler.) Hayır! Onlar benim zikrim (olan bu Kur’ân) hakkında şüphe içindedirler. Doğrusu onlar, henüz benim azabımı tatmadılar.”733

“Nice memleketler vardır ki biz onları helâk ettik. Azabımız onlara geceleyin (uyurlarken) yahut gündüz (vakti) istirahat ederlerken geldi.”734

“(Resulüm! Sen) O (Yahudi)lere, deniz kıyısında bulunan o şehir (halkının durumun)dan sor! Hani onlar cumartesi (günü çalışma yasağı) konusunda haddi aşıyorlardı. Zira (çalışma yasağının olduğu) cumartesi günü balıkları onlara (sürü hâlinde) akın akın geliyor, cumartesi günü olmadığında ise gelmiyordu. İşte biz, fâsık olmaları sebebiyle onları böyle imtihan ediyorduk.735

Ben-i İsrail’den deniz kenarında yaşayan bir kavim vardı. Cumartesi günü avlanmaları yasak olduğu için balık avlamamaları gerekiyordu; ama bir imtihan sebebi olarak diğer günlerde balıklar az gelirken cumartesi gününde bol bol geliyordu. Onlar da balıkların cumartesi günleri çok geldiğini görünce “madem Allah cumartesi günü avlanmamızı yasaklamış, biz de ağlarımızı cuma günü akşamdan atar, cumartesi yerine pazar günü ağlarımızı çıkarır, balıkları toplarız” demişlerdi. Yani kendilerince fetva uydurup Allah’ı kandırmaya çalışmışlardı. Allah’ın emrini dinlemedikleri için de Allah onları helâk etti.

Şimdi, birkaç balık için de bir kavim helâk edilir mi, diye sorulabilir. Evet, birkaç balık için de bir kavim helâk edilir. Buradaki mesele balık değildir; o kavmin iman etmemesi ve münafık olmasıdır. “Rabbim ne söylediyse doğru odur, hayır odur, güzel odur” demeyenler her ne kadar dilleriyle iman ettiklerini söyleseler de mü’min değildir. O kavimdekiler de cumartesi günü balıkların bol geldiğini görünce çok kazançlar elde edeceklerini hesap etmiş, kendilerince Allah’ı kandırmaya çalışmış ve “Allah ne dediyse güzel odur, doğru odur” dememişlerdi; yani dünyayı rablerinin emrine tercih etmiş ve imanlarını kaybetmişlerdi.

Kavmin bir kısmı cumartesi yasağına uymazken başka bir kısım da “sakın böyle yapmayın yoksa Allah’ın azabı gelir” deyip onları Allah’a davet ediyordu. “Hani onlardan bir topluluk demişti ki: Allah’ın helâk edeceği ya da şiddetli bir azaba uğratacağı bir kavme niçin nasihat ediyorsunuz? Onlar da, rabbinize mazeret (beyan edip sorumlu olmamak) için bir de umulur ki takvâ sahibi olurlar (Allah’a karşı kulluk sorumluluklarını bilip yerine getirmeye çalışırlar) diye (nasihat ediyoruz) dediler.”736 Belki rablerine karşı sorumluluklarını, kulluklarını yerine getirir ve bu yanlışı yapmazlar diye onları davet ediyoruz, dediler; ama kavimdekiler yine onları dinlemedi ve yanlış yapmaya devam ettiler.

“Ne zaman ki onlar kendilerine hatırlatılan (nasihatler)i (ciddiye almayıp) unuttular, (o vakit) biz de kötülükten men edenleri kurtardık ve (âyetlerimizi yalanlayıp resulümüze) zulmedenleri ise fâsık olmaları sebebiyle kötü bir azapla yakaladık.” Onları kötü bir azapla yakalayıp helâk ettik. Cumartesi yasağına uymayıp avlandıkları için helâk oldular.

Okuyacağımız bu âyette de Allah onların nasıl helâk olduğunu beyan eder. “Buna rağmen onlar, kendilerine yasak edilen şeylerden (cumartesi günü balık tutmaktan ısrarla ve hileyle) vazgeçmeyince onlara, ‘aşağılık maymunlar olun’ dedik.”737 Cumartesi yasağını dinlemeyen, Allah’ın emrini ciddiye almayanlar Allah’ın beyan ettiği üzere aşağılık maymunlar oldu.

Allah bu kıssayı bize hikâye olsun diye anlatmıyor. Mutlaka bizim de buradan kendi üzerimize alıp öğrenmemiz gereken şeyler vardır.

Cumartesi günü bu kavmin ibadet günüydü. Onların ibadet günlerinde çalışmayıp Allah’ın emrettiği şekilde durmaları gerekiyordu; ama onlar Allah’ı dinlemediler ve ticaretlerine devam ettiler.

Allah mü’minler için de cuma gününü ibadet günü olarak belirlemiş ve “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Cuma günü namaz için (ezan okunup) çağrı yapıldığı zaman hemen Allah’ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın! Eğer (idrak ede)bilirseniz, elbette bu sizin için daha hayırlıdır. Namazı (kılıp) bitirince de artık yeryüzüne dağılın ve Allah’ın fazlından (lütuf ve ihsanından nasibinizi) arayın! (Unutmayın!) Allah’ı çokça zikredin ki felaha (kurtuluş ve saadete) eresiniz”738 buyurmuştur.

Cuma saatinde ezan okununca Allah bizi zikrine davet eder. Bu durumda biri çıkıp “cuma saatinde işimiz oluyor, namaza gidemeyiz, çalışıp para kazanmamız lazım” derse Allah ona da “aşağılık maymun ol” buyurur.

Elbette ki Allah’ın rahmeti tecelli ettiği için Allah hemen azap etmez ve kuluna yanlışından dönmesi için devamlı mühlet verir. Zaten cumartesi yasağına uymayanlara da mühlet vermişti; ama onlar Allah’ın koyduğu yasağı çiğnemede ısrar ettiler. Biri de cuma saati yasağını bir sefer, beş sefer, on sefer değil; ısrarla defalarca çiğnemiş, artık cuma günü namaz saatinde çalışıp para kazanmak kendisinde imana dönüşmüşse ve cuma vakti artık onun için önemli değilse onun da alacağı hitap “aşağılık maymun ol” hitabıdır.

Şimdi, Allah birine “aşağılık maymun ol” diye hitap ederse onu manevi olarak maymun suretine büründürür ve manevi olarak o kişiye bakanlar onun maymun olduğunu net olarak görürler.

Peki, manevi olarak maymun olmanın zahiri alameti nedir?

Bu alamet kişinin taklitçi olmasıdır; çünkü maymun taklitçidir. Manevi olarak maymun olan kişi de taklitçi olur ve imanı, ameli, ibadeti yalnızca taklit eder. Bir de yalnız mü’mini değil kâfiri de taklit eder ve bazen mü’min gibi bazen de kâfir gibi davranır. Üzerinde hakiki bir şey yoktur, her şeyi taklitten ibarettir. İşte, Allah’ın emrini dinlemediği için Allah’ın onu helâk etmesi böyledir.

“İşte biz, belki (kâfirler şirkten imana) dönerler diye âyetleri (birer birer) böyle açıklıyoruz.”739 Demek ki Allah’ın bunları beyan etmesinin sebebi küfürden imana dönmemiz içinmiş! Allah “aşağılık maymunlar olun” demeden önce tövbe ve istiğfar etmemiz için bize âyetlerini bu şekilde beyan ediyor. Bizim de rabbimizin bize verdiği mühleti, imkânı değerlendirip rabbimizin emrettiği gibi yapmamız gerekir. Öyle ki helâk olmayalım.

“(Resulüm!) Hani bir zaman da rabbin, âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, ‘(ben) sizin rabbiniz değil miyim’ (buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) ‘Evet! Şahidiz (ki sen bizim rabbimizsin) demişlerdi.’ Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık). Yahut, daha önceden babalarımız (Allah’a) şirk koşmuştu, biz ise onlardan sonra gelen bir nesildik (bilmeden onların doğru yolda olduğunu zannedip onlara uyduk). Şimdi bâtıl işleyenler yüzünden bizi helâk mı edeceksin?’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık).” Biz atalarımızın bize öğrettiğini öğrendik, demeyesiniz diye sizi buna şahid kıldık. “İşte biz, belki (kâfirler şirkten imana) dönerler diye âyetleri (birer birer) böyle açıklıyoruz.”740 “Rabbim Allah’tır” diyesiniz ve Allah’ın sizden aldığı sözü hatırlayıp gereğini yerine getiresiniz diye sizi buna şahid kıldık. Demek ki her insan kendi fıtratında rabbine şahid olmuştur ve bu onun fıtratında mevcuttur.

Hepimiz rabbimize “evet, sen bizim rabbimizsin ve biz buna şahidiz” demişiz. Bu yüzden mazeret üretemez “ben anlamadım” yahut “yanlış anladım” diyemeyiz.

Allah bir topluluğu helâk ettiğinde onların içlerinden iman edip salih amel işleyenleri, hayra, hakka, rahmete davet edenleri, iman edip takvâ sahibi olanları, emri bil ma’ruf ve nehyi anil münkeri; iyiliği, güzelliği emredip kötülükten sakındıranları; yani kendi kendine iyi olanları değil aynı zamanda iyi olmaya davet edenleri741 kurtardığını buyurur. Bu durumda kurtulmak için yalnız iyi olmamız yetmez bir de güzel yaparak, doğru yaparak, gerektiğinde Allah’ın âyetlerini okuyarak, insanları Allah’a kulluğa, imana, teslimiyete, âbd olma, insan olma sorumluluğunu taşımaya davet etmemiz gerekir. Tabi, bunları önce kendimize anlatmamız ve kendimiz öyle olmamız gerekir ki insanları buna davet edebilelim. Başka türlü kuru kuruya davet olmaz.

Misal; “iyi olun” diyeceksek önce biz iyilik yapmalı, “merhametli olun” diyeceksek önce biz rahmet etmeli, “ikram edin” diyeceksek önce biz ikram etmeli, “birbirimizi sevelim” diyeceksek önce biz insanları sevmeliyiz. Aksi takdirde yalnız dil ile yapılan bir davet geçersiz bir davettir. Allah böyle bir daveti kabul etmez. İnsanlar da kabul etmez.

“Şüphesiz eğer biz, bundan önce onları bir azapla helâk etseydik elbette, ‘rabbimiz! Keşke bize bir resul gönderseydin de aşağılanmadan ve rezil olmadan önce senin âyetlerine tabi olsaydık’ derlerdi.”742

Bu âyet de Hz. Hûd (a.s)’ın, kavmine söylediği sözdür. “Doğrusu ben sizin üzerinize azametli bir günün azabının çökmesinden korkuyorum.” Sizin için Kıyamet yerindeki azaptan korkuyorum. “(Onlar ise şöyle) Dediler: Sen bize nasihat etsen de nasihat etmesen de bizim için birdir. Bu (yaptığımız şeyler), öncekilerin geleneklerinden (yani atalarımızın yaptıklarından) başka bir şey değildir.” Şimdikilere de “Allah” dediğimizde, peygamberi, ahireti anlattığımızda “biz büyüklerimizden böyle öğrendik” derler. “Biz azaba uğratılacak da değiliz. Böylece onu yalanladılar ve biz de onları helâk ettik. Şüphesiz bunda (anlamak isteyenler için) bir âyet (Allah’ın kudretine bir delil ve ibret) vardır; ama onların çoğu iman etmediler.”743

Helâk olan kavimler Allah’ın kendilerine gönderdiği peygamberlerine, vahye iman etmemiş, inkâr etmiş ve onu yalanlamıştır. Bu kavimlerden biri de Semûd kavmidir. “Semûd kavmine de kardeşleri Sâlih’i (gönderdik). O dedi ki: Ey kavmim! Allah’a âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın), sizin için ondan başka hiçbir ilâh yoktur. Doğrusu size rabbinizden apaçık bir delil gelmiştir.”744

Allah, Semûd Kavmi’nden önceki kavim olan Âd Kavmi’nin evlerini depremle yerle bir etmişti. Onlardan sonra gelenler de “Âd Kavmi’nin başına depremden dolayı bu felaket geldi” deyip evlerini dağları oyarak inşa etmişlerdi; yani Âd Kavmi’nin helâkını Allah’tan bilmemişlerdi; çünkü Allah’ı kabul etmiyorlardı. Bu nedenle de “depremle her şey yerle bir oldu; ama dağa bir şey olmadı. Madem öyle evlerimizi dağlarda yaparsak deprem olsa bile dağa bir şey olmaz, biz de kurtuluruz” tabir-i caizse “Allah bize bir şey yapamaz” demişlerdi.

“(Onlar Sâlih’e) Dediler ki: Sen ancak büyülenmişlerdensin. Sen de bizim gibi ancak bir beşersin. Eğer doğru söyleyenlerden isen haydi bize bir mucize getir. (Sâlih) Dedi ki: İşte (istediğiniz mucize, kayanın içinden çıkan) bu dişi devedir. Onun (belli bir gün) su içme hakkı vardır, belli bir gün su içme hakkı da sizindir.”745

Hz. Sâlih (a.s.) kavmini imana davet edince insanlar “eğer doğru söylüyorsan bize bir mucize göster” dediler. Hz. Sâlih (a.s.) nasıl bir mucize istediklerini sorduklarında kayanın ne kadar sağlam olduğunu bildikleri için “Allah bize bu dağlık kayadan bir deve çıkarsın” dediler. Hz. Sâlih (a.s) da “ya rabbi! Kavmim böyle bir mucize istiyor” deyip dua edince Allah onun duasını kabul etti ve herkesin gözü önünde kayadan dişi bir deve çıkardı. Oradaki bütün insanlar da bu mucizeye şahid oldu.

Yalnız, Allah deveyle ilgili bir de şart koydu. Semûd Kavmi’nin bir tane kaynak suyu vardı ve herkes su ihtiyacını bu kaynaktan temin ederdi. Allah da onlara “belli bir günde suyu siz kullanacaksınız, belli bir günde ise deve kullanacak” buyurdu. Apaçık bir mucize olması gerekiyor ya işte deve de bir mucize olarak o gün bütün kavmin içtiği kadar su içiyor; ama kavme yetecek kadar da süt veriyordu ve hepsi buna şahid olmuştu. Bazıları iman etmeye meyletmiş, hatta aralarında iman edenler bile olmuştu.

Bir de Hz. Sâlih (a.s.)’ın kavminde kendini bir şey zanneden dokuz kişi vardı ve Hz. Sâlih (a.s.)’ı öldürmeye karar vermişlerdi. Allah o dokuz kişi için “çete” buyurur. “(O) Şehirde dokuz kişi(lik bir çete) vardı ki bunlar yeryüzünde fesad çıkarıyorlar ve (insanları) ıslah etmiyorlardı. (Bunlar) Allah’a yemin ederek (birbirlerine) şöyle dediler: Gece ona ve ailesine baskın yapalım (hepsini öldürelim) sonra da velisine (akrabalarına), ‘biz (Sâlih’in) ailesinin yok edilişine şahid olmadık ve kesinlikle biz doğru söyleyenleriz’ diyelim. Onlar (böyle) bir hileyle tuzak kurdular. Biz de onlar farkında olmadan (onların hilesini altüst edecek) bir hileyle tuzak kurduk.”746

Allah başka bir âyette bu olayı beyan ederken şöyle buyurur. “Kavminden ileri gelen kibirliler, içlerinden zayıf görülen iman edenlere dediler ki: Siz Sâlih’i gerçekten rabbi tarafından gönderilen biri olarak mı biliyorsunuz? Onlar da, biz muhakkak ki (ona ve) onunla gönderilene iman edenleriz, dediler. O büyüklük taslayanlar da, ‘şüphesiz biz de sizin iman ettiğiniz şeyi inkâr edenleriz’ dediler. Derken (bir mucize olarak onlara gönderilen o) deveyi (vahşice biçerek) kesip rablerinin emrine karşı geldiler ve dediler ki: Ey Sâlih! Eğer sen (gerçekten) resullerden isen bizi tehdit ettiğin (azab)ı bize getir! Bunun üzerine onları o (helâk edici) sarsıntı yakaladı da yurtlarında (tir tir titreyerek) yere yığılıp kaldılar.”747

“(Sâlih) Dedi ki: İşte (istediğiniz mucize, kayanın içinden çıkan) bu dişi devedir. Onun (belli bir gün) su içme hakkı vardır, belli bir gün su içme hakkı da sizindir. Ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi azametli bir günün azabı yakalar.” Bakın deveye dokunursanız Allah’ın gazabı gelir ve hepinizi helâk eder. “Buna rağmen onlar, o (devey)i (vahşice biçip) kestiler sonradan pişman da oldular. Çünkü azap onları yakaladı. Şüphesiz bunda (anlamak isteyenler için) bir âyet (Allah’ın kudretine bir delil ve ibret) vardır; ama onların çoğu iman etmediler.”748

Semûd kavminden bir kısım insanlar kavmin yaptıklarına karşılık “beni ilgilendirmez” demişti. O “beni ilgilendirmez” diyenler de işi yapanlarla birlikte helâk oldular.

Bu her zaman için böyledir. Nûh tufanında da öyleydi. İman edenler gemiye bindi, iman etmeyip düşmanlık yapanlar zaten binmedi. Bir de “beni ilgilendirmez, ben işime bakarım” diyenler vardı, onlar da inkâr edenler gibi gemiye binmediler, dolayısıyla düşmanlık yapanlarla beraber helâk oldular. Bu yüzden bir kenarda durup “beni ilgilendirmez” demek helâk olanlarla birlikte helâk olmak demektir.

Şimdi, bir deve için de bir kavim helâk edilir mi, diye sorulabilir; ama unutmamamız lazım ki mesele deve değildir. Mesele; Allah’ın emridir. Allah ne dediyse doğru olan odur. Allah’ın burada bize öğrettiği bir şey vardır. Allah bize “bakın, bir şey söylediysem yapın. Eğer emrimi ciddiye almaz, önemsemez, bir şey olmaz, biz yine bildiğimiz gibi yapalım, derseniz sizi helâk ederim” buyuruyor. Bizim de Allah neye “yapma” dediyse ona mutlaka dikkat etmemiz lazım; çünkü o yasak bizim devemiz olabilir. Şayet Allah “yapma” dediği hâlde onu yaparsak deveyi kesenler gibi biz de kendi devemizi kesmiş oluruz ki Allah bizi de helâk eder.

Allah âyetin sonunda “işte bak, o tuzak kuranların âkıbeti nasıl oldu; şüphesiz biz onları da kavimlerini de topyekûn yok ettik.” Zulmetmeleri sebebiyle onları topluca yerle bir ettik, buyurur. Allah onların yaşadığı beldeyi de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e beyan ederken “işte onların, zulümleri yüzünden çökmüş (ve harabeye dönmüş) evleri! Muhakkak ki bunda, bilen (ve bilmek isteyen her) bir kavim için (apaçık) bir âyet vardır”749 buyurur. Bunda, bilmek isteyen herkes için apaçık âyet vardır. Yani bir deve için bir topluluğu yok ettiysem emrime uymadıkları için onları yok edip helâk etmiştim. Bunda senin için bir ders vardır. Sen de kendine bak, benim emrime uyuyor musun, uymuyor musun, buyuruyor Allah.

“Biz, iman edip (Allah’a karşı gelmekten) sakınanları ise (dünyada ve âhirette helâk olmaktan) kurtardık.”750 Allah o kavimden takvâ sahibi olanları kurtarmış, gerisini helâk etmiştir.

“Senin rabbin kendilerine âyetlerimizi okuyan bir resulü memleketlerin merkezine göndermedikçe o memleketleri helâk edici değildir. Muhakkak ki biz, halkı zalim olan (ve kendilerine zulmeden) memleketlerden başkasını helâk edici değiliz.”751

“Allah ile birlikte başka bir ilâha (yalvarıp) dua etme! Ondan başka İlâh yoktur. Onun vechinden (cemâli ve zatından) başka her şey helâk olucudur. Hüküm (yalnızca) onundur ve (hepiniz) ona döndürüleceksiniz.”752

“Senin rabbin, halkı (ıslah olmuş ve başkalarını) ıslah edici olan memleketleri zulümle helâk edecek değildir.”753 Bir topluluk o memleketi ıslah etmeye, düzeltmeye çalışırsa senin rabbin orayı helâk etmez, ederse bu zulüm olur. Allah ıslah etmeye, güzel yapmaya çalışanların ve hayra davet edip bu hayrı işleyenlerin hürmetine orayı helâk etmez. Şayet o salihler ıslah etmeyi bırakırsa o zaman Allah ya o memleketi toptan helâk eder ya da salihleri oradan çıkarır ve orayı helâk eder.

“Elif. Lâm. Râ. Bunlar kitabın (Levh-i Mahfuz’un) ve (okunmakta olan) apaçık Kur’ân’ın âyetleridir. İnkâr edenler zaman zaman, keşke biz de Müslüman olsaydık, diye arzu ederler.”754 Siz onları bilmezsiniz; ama Allah onları bilir; çünkü Allah gönüllerdekini bilendir.

Biraz önce okuduğum “kâlû belâ” âyetinden dolayı inkâr edenler de Müslüman olmaları gerektiğini bilirler. Hepsi rabbini, rabbine verdiği sözü; yani “belâ şehidnâ” dediklerini bilir. Bunu bize haber veren Allah’tır. Bu yüzden “onlar bilmedikleri için inanmıyor” demek doğru değildir. Hepsi bunu bilir.

Hiç yanlış yapan biri yanlışını bilmez mi! Kâfir olan biri küfrünü bilmez mi! Nasıl bilmez! Ters tarafa gidip rabbinden uzaklaşanlar uzaklaştığını bilmez mi? -Elbette ki bilir. Ateşin içinde olanlar yandığını bilmez mi, küfürde yananlar yandığını bilmez mi! Bununla beraber rabbiyle beraber olan, rabbiyle beraber olduğunu bilmez mi, yakın olanlar, bu yakınlığı bilmez mi, tatmaz mı? -Elbette ki bilir de tadar da. Allah “senin rabbin kendilerine âyetlerimizi okuyan bir resulü memleketlerin merkezine göndermedikçe o memleketleri helâk edici değildir. Muhakkak ki biz, halkı zalim olan (ve kendilerine zulmeden) memleketlerden başkasını helâk edici değiliz.”755 Yani “birine resul göndermez, âyetlerimi beyan etmezsem, o da bunu iyice anlamazsa ona azap etmek bana yakışır mı! Böyle bir durumda azap edersem zulüm olur. Hiç rabbin zulümle kimseyi helâk eder mi” buyurdu. Onun için “ben bilmiyordum” diye bir şey yoktur.

Peki, Müslümanlar da zaman zaman “keşke biz de Müslüman olsaydık” diye arzu ediyor mu?

Evet, ediyor! Öyleleri var ki ismi Müslüman, mü’mindir; ama kendisi iman etmemiş, Allah’a teslim olmamıştır! Bu yüzden zaman zaman “keşke ben de Müslüman olsaydım” der. Tabi ki böyle söyleyeceksiniz; ama bunu söylemekle iş bitmez, gereğini yapmanız lazım. Onlar ise bunu söylemelerine rağmen dünyayı tercih etmeye devam ederler! Allah da “(resulüm! Sen) onları bırak; yesinler, (içsinler, dünyadan) yararlansınlar ve (boş) arzuları onları oyalayadursun. Onlar yakında (hakikati) bilecekler.”756 Tekrar tekrar “keşke ben de Müslüman olsaydım” diyenleri bırak, yesinler, içsinler, gezsinler, yararlansınlar. Boş hayaller onları oyalasın. Onlar yakında hakikati bilecekler, görecekler, buyurdu.

“Biz, (bizce) bilinen bir kitap(taki hak ettikleri azap) olmadan hiçbir memleketi helâk etmedik.” Biz herkes için bir vade tayin etmiş, takdir etmişiz ve hepsi bir kitapta, Levh-i Mahfuz’da yazılıdır. Bu ister bir kişi ister bir topluluk olsun herkesin bir süresi, zamanı vardır. Zamanı gelmeyene kadar hiçbir beldeyi helâk etmeyiz. Ne zaman ki bu sınırı geçerlerse o zaman helâk gelir. “Hiçbir ümmet ne ecelinin önüne geçebilir ne de onu erteleyebilir.”757 Allah her şeyi takdir etmiştir, hiç kimse bu takdirin dışına çıkamaz.

“Rablerinin huzurunda durduruldukları zaman onları bir görsen! (Rableri onlara) Bu (dirilmeniz) gerçek değil mi, buyuracak.” Kaybedenler, rablerinin âyetlerini kabul etmeyenler, Allah’ın gönderdiği resullere tabi olmayanlar, âyetleri dinlemiş gibi yapıp yalanlayanlar; yani helâk olmaya layık olanlar, rablerinin karşısında durdurulduklarında onların nasıl bir hâlde olduklarını bir görsen! Allah onlara “bu dirilmeniz gerçek değil mi?” diye soracak. Allah onları huzura alır ve herkes bunu seyreder. “(Onlar) Rabbimize yemin olsun ki evet, diyecekler. (Rableri de) Öyle ise inkâr ettiğinizden dolayı tadın azabı, buyuracak.”758 Ondan sonra işleri biter.

Allah bize “huzura çıkıp hesap vermek gerçek değil mi” buyuruyor.

Bu âyette de Allah, resullerini neden gönderdiğini beyan eder. “Bu (resullerin gönderilmesi) şundandır; halkı (hak ile bâtıldan) habersizken, rabbin zulümle ülkeleri helâk edici değildir.”759 Rabbin hiç kimseyi habersizken zulümle helâk edici değildir. Allah haber vermeden kimseyi helâk etmez.

Allah’ın haber vermesi nasıldır?

Allah, resulleriyle ve âyetleriyle haber verip kuluna “bak, haberin olsun helâk geliyor” der ve bu şekilde her bir kuluna önce ne yaparsa helâk olacağını haber verir sonra da kul ısrarla rabbinin emrini dinlemezse onu helâk eder. Allah, haber vermeden kullarını helâk edici değildir. Aksi takdirde haber vermeden helâk etmesi kula zulüm olur.

Allah Kıyamet günü inkâr edenleri, kâfirleri, âyetlerini yalan sayanları, ciddiye almayanları bir araya toplar ve onlara şöyle buyurur. “Ey cin ve insan topluluğu! İçinizden size âyetlerimi anlatan ve bugünle karşılaşacağınıza dair sizi uyaran resuller gelmedi mi? Onlar ise, (bugün biz) kendi aleyhimize şahidlik ederiz (Allah’ın resulleri bize geldi), derler.” Ama onlar resulleri dinlememişler, kabul etmemişlerdir. Orada da kendi aleyhlerine şahidlik yaparlar. “Dünya hayatı onları aldattı da kâfir olduklarına dair kendi aleyhlerine (o gün) şahidlik ettiler.”760 Onlar dünya hayatını sanki ebediymiş, hiç bitmeyecekmiş gibi zannettiler, bundan dolayı dünya hayatını ahirete tercih ettiler ve kaybedenlerden oldular.

Allah bizi dünyayı ahirete tercih edenlerden eylemesin.

Sadakallahulazim.

Evet, hep beraber Allah’ın heleke “helâk etti” fiilini anlamaya ve insanın neyi, nasıl helâk etmesi gerektiğini öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi rabbinin âyetlerini yalan sayanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi iman edenlerden, Allah’a teslim olanlardan, “rabbim Allah’tır” diyenlerden eylesin. Allah bizi resulüne tabi olanlardan ve kendisine nimet verdiği kullarla beraber sırât-ı mustakîmde rabbine, genişliği yerle gök kadar olan cennete koşanlardan eylesin. Allah bizi rabbinin rızasını, vechini, cemalini, dostluğunu kazanmak için her şeyini, canını kurban eden kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /30 ↩
  2. Mulk /28 ↩
  3. Necm /50-54 ↩
  4. Enfâl /54 ↩
  5. Ankebût /40, Kamer /19-20 ↩
  6. Nisâ /145 ↩
  7. Kasas /63 ↩
  8. Mu'min /12 ↩
  9. Yûsuf /106 ↩
  10. Hucurât /13 ↩
  11. Îmân Ahmed, Müsned IV-127; Hâkim, Müstedrek II-600/4175; İbni Hibban, El İhsân XIV-312/6404; Aclûnî, Keşfü'l-Hâfâ I-265/827 ↩
  12. Acluni, II: 164; Hâkim el Müstedrek, II: 615 ↩
  13. Nisâ /69 ↩
  14. Bakara /265 ↩
  15. İnsân /20 ↩
  16. Âli İmrân /15 ↩
  17. Furkân /43 ↩
  18. Müslim, Îmân 1; Buhârî, îmân 37; Tirmizi îmân 4; Ebu Dâvûd, Sünnet 16 ↩
  19. Haşr /2 ↩
  20. Vâkıa /86-87 ↩
  21. Enbiyâ /35 ↩
  22. Müslim, Birr, 33; İbn Mâce, Zühd, 9; Ahmed B. Hanbel, 2/285, 539 ↩
  23. A’râf /31 ↩
  24. Nisâ /103 ↩
  25. A’râf /26 ↩
  26. Bakara /238 ↩
  27. Alak /14, Kalem /36 ↩
  28. A’râf /164, 168, 174 ↩
  29. Tevbe /109, Hacc /11 Âli İmrân /103 ↩
  30. Haşr /16 ↩
  31. Âli İmrân /57, 140 ↩
  32. İnsân /31 ↩
  33. Kasas /59 ↩
  34. Sâd /1-3 ↩
  35. Sâd /4-8 ↩
  36. A’râf /4 ↩
  37. A’râf /163 ↩
  38. A’râf /164 ↩
  39. A’râf /165-166 ↩
  40. Cuma /9-10 ↩
  41. A’râf /174 ↩
  42. A’râf /172-174 ↩
  43. Fussilet /18, Neml /53 ↩
  44. Tâhâ /134 ↩
  45. Şuarâ /135-139 ↩
  46. A’râf /73 ↩
  47. Şuarâ /153-155 ↩
  48. Neml /48-50 ↩
  49. A'râf /75-78 ↩
  50. Şuarâ /155-158 ↩
  51. Neml /51-52 ↩
  52. Neml /53 ↩
  53. Kasas /59 ↩
  54. Kasas /88 ↩
  55. Hûd /117 ↩
  56. Hicr /1-2 ↩
  57. Kasas /59 ↩
  58. Hicr /3 ↩
  59. Hicr /4-5 ↩
  60. En’âm /30 ↩
  61. En’âm /131 ↩
  62. En’âm /130 ↩