37.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, güzel fiillerini, muamelesini ve bize olan her muamelesinin saf hayır, saf aşk, saf rahmet olduğunu anlamaya çalışıyorduk.
Allah bütün varlığa muamelede bulunur. İnsanı ilgilendiren ise Allah’ın kendisine özel olarak yaptığı muameledir. Allah’ın bütün kâinata, varlığa yaptığı muameleler insandan dolayıdır. Eğer bir deprem olduysa veya fırtına koptuysa sorun insandadır; çünkü Allah, varlığa insanın hâline göre muamele eder.
Allah, kulundan kulluk yapmasını istiyor, bu sebeple insana peygamber ve kitap gönderip ona kulluğu, hayatı öğretmiştir; ama kul, rabbini dinlemeyince hem kendisine hem varlığa hem de dünya hayatına başka bir mana verir. Bununla beraber ahireti de kabul eder ve ister; ama insan her ne kadar kendi kendine “ben cenneti istiyorum” dese de cennete koşmadıkça bu isteği hiçbir mana ifade etmez; çünkü Allah “cennete koşun”652 dediyse ancak koşanlar cennete varabilir, koşmayanlar ise cennete varamazlar.
Hepiniz biliyorsunuz, şimdiye kadar devamlı imanı anlattık ve “iman inanmak değildir” dedik. İman konusunda bilinen yanlışı düzeltmek gerekir. İman, inanmak değildir. İman; Allah ve resulünü her şeyden, hatta canından bile daha çok sevmektir. Seven, kurban eder, kurban olur. Rabbimiz bize böyle öğrettiği için bunu net olarak biliyoruz. Kim Allah’ın bu söylediğinin dışında bir şey söylediyse ya yalancıdır ya da yalancılara uymuş, onları kabul etmiştir.
Aynı şey ibadet için de geçerlidir. Namazın mü’minin miracı olduğunu653 bilmeyen hiçbir mü’min yoktur; ama baktığımızda namazımız miraç olmuyor! Allah namaz için “muhakkak ki namaz, (insanı) hayâsızlıktan ve çirkin işlerden alıkoyar”654 buyurmuştur; ama namazın bizi aşırılıktan alıkoyduğunu, dengede kıldığını ve çirkin işlerden sakındırdığını görmüyoruz.
İnsan için denge; Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli etmesidir. Allah’ın yeryüzündeki halifesi için Allah’ın isimlerinden başka bir denge olamaz. Biri kendi kendine “ben dengedeyim” diyebilir. Eğer kâmil manada rahmet ediyor, mağfiret ediyor, ikram ediyor, affediyor, yardım ediyor, iyilik yapıyor, güzellik yapıyor, hidâyete vesile oluyor, cennete davet ediyor, hayroluyor, nimet oluyorsa doğrudur, o kul dengededir ve namaz onu her türlü aşırılıktan alıkoyup dengede kılmıştır; ama böyle değilse namaz onu aşırılıktan alıkoymamış, dengede tutmamıştır.
Baktığımızda, yirmi sene boyunca namaz kılanlar vardır; ama üzerlerinde bir denge görünmez. Yirmi sene önce neydilerse yine aynıdırlar. Hatta elli sene ya da bütün hayatları boyunca namaz kılanlar vardır; ama en baştaki hâlleriyle aynıdırlar. Namazları onlara bir şey vermemiştir! Oysaki Allah’ın namazdan bir gayesi, amacı vardır. Bu da kulun namazla her anda Allah’ın huzurunda durmayı öğrenmesidir; yani namaz kulu miraca, huzura, dengeye taşımak için bir araçtır. Araç, kulu gayeye taşımadıysa vazifesini yapmamış, hiçbir işe yaramamıştır.
Bu, bütün ibadetler için geçerlidir. Bütün ibadetler bizi Allah’ın ondaki gayesine taşımak için bir araçtır. Mesela; Allah’ın bize orucu emretmesinde bir gayesi vardır, dolayısıyla tuttuğumuz oruç bize o gayeyi kazandırmalıdır.
Peki, Allah’ın oruçtaki gayesi nedir?
Allah orucu emrederken “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Oruç sizden önceki (ümmet)lere (farz olarak) yazıldığı gibi size de (farz olarak) yazıldı. Umulur ki takvâlı olursunuz (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışırsınız)”655 buyurmuştur. Allah’ın oruçtaki gayesi takvâ sahibi bir kul olmamızdır. O zaman oruç bize takvâyı kazandırmalıdır.
Takvâ; Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilmek ve bu sorumluluğun gereğini yerine getirmeye çalışmaktır. Takvâ sahibi olan muttaki bir kul hem Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu hem de kulluğunu bilir. Bununla beraber ailesine, anasına, babasına, çocuğuna, komşusuna kısacası bütün insanlara, varlığa karşı sorumluluğunu bilir ve bu sorumluluğunun gereğini yerine getirmeye çalışır. İşte, takvâlı insan, muttaki insan, veli olan, Allah’a dost olan, Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin üzerinde tecelli ettiği, Allah’a yakın, mukarrebun kul budur!
İnsan oruç vasıtasıyla kendine öyle bir hâkim olur ki “rabbim ne diyorsa doğru olan odur, gerisi önemli değildir” der. Oruç insana bu imanı kazandırmalıdır; ama bu yalnızca oruç için değil bütün ibadetler için de geçerlidir. Hâl böyleyken ümmet olarak anlamadığımız bir şey vardır. İbadet etmemiz gerektiğini biliyoruz; ama ibadetlerin bize ne kazandıracağını, yapmazsak ne kaybedeceğimizi bilmiyoruz.
Misal; namazın farz olduğunu, kılınması gerektiğini biliyoruz; ama namazın bize ne kazandıracağını ya da neyi kazandırması gerektiğini bilmiyoruz. Bu yüzden insanlar ibadetlerin sadece zahirine bakıp “namaz kıldıysan tamamdır” veya “aç, susuz kaldıysan oruç tuttun, tamamdır” derler! Ya da hacca gidenlere “hacca gittin orayı gezdin ya tamam Allah’ın emrini yerine getirdin” derler! Hâlbuki Allah bize bunları emrediyorsa bir şey kazanmamızı istiyor. Kazanmamızı istediği de; Hz. İnsan olmamız, cennete koşmamız, yaklaşmamız ve gönlümüzün cennet olmasıdır. Bütün ibadetler imanımızı, kulluğumuzu kemale erdirir ve bizi hakikatimize, rabbimize kavuşturur. Şayet ibadetlerimiz bizi kemale erdirmiyorsa ibadetlerimiz taklitten ibaret kalmış demektir.
Evet, namaz Allah’ın âyet-i kerimede buyurduğu gibi bizi her türlü aşırılıktan alıkoyup dengede kılıyorsa656 o zaman Allah’ın namazdaki gayesi; namazın bizi dengede kılmasıdır. Allah bir de “(ey mü’minler! Günlük) namazları(nızı) ve (iki namaz arasında kalan tüm vaktinizi Allah’ın huzurunda geçirmeye çalışarak) orta namazı(nızı) muhafaza edin.”657 Yani her anda rabbinizin huzurundasınız. Her iki namaz arasında da rabbinizin huzurunda olduğunuzu unutmayın ve gönülden itaat ederek her anda Allah’ın huzurunda durun, buyurmuştur. Öyleyse namazımız bizi Allah’ın huzuruna taşımalıdır. Eğer kıldığımız namazlar bizi huzura taşımıyorsa namazımız taklitten ibarettir.
Namaz kılmak, oruç tutmak, hacca gitmek, zekât vermek bizi mü’min yapmaz. Hayatı yaşarken dilimizle, gönlümüzle, hâlimizle, tavrımızla, işimizle kul olmadıysak, işlerimiz mü’mince, Müslümanca değilse her ne kadar dilimizle Müslüman olduğumuzu söylesek de mü’min ve Müslüman olmuş olmayız; çünkü düşüncemizin, fikrimizin, konuşmamızın, gönlümüzün, işlerimizin mü’min ve Müslüman olması, ibadetlerimizin bize mü’mince bir hayat yaşamayı kazandırması gerekir.
Gayemiz hiç kimseyi eleştirmek ya da yermek değildir; ama şahid olmuşuz ki insanlar namaz kılan, ibadet eden bir Müslümana baktığında ahlakından dolayı o kişi için “bu Müslümansa ben Müslüman olmam, bu mü’minse kesinlikle ben mü’min olmam, bu dini kabul etmem” diyorlar.
Peki, haklı mıdırlar?
Tabi ki haklıdırlar; çünkü onda mü’minliği, Müslümanlığı görmüyorlar. Öyleleri var ki ibadet olarak birtakım hareketler yapıp kendine göre Allah’ın emrini yerini getirir; ama insan olamamıştır. İnsan olmayan hiç Müslüman olur mu, mü’min olur mu! Allah âyet-i kerimede “(resulüm! O, herkesin ve her şeyin kendisine verilenlerden hesaba çekileceği) din (günün)ü yalanlayan kimseyi gördün mü? İşte o, yetimi (ve dayanağını kaybetmiş kimseleri) itip kakar, Yoksulu (doyurmaz ve) doyurmaya da teşvik etmez. Veyl olsun (yazıklar olsun, şu) namaz kıl(ıp ibadet ed)enlere ki onlar namazlarından (ve ibadetlerinden) gâfildirler (ona ihtimam göstermezler)”658 buyurmuştur. Veyl, cehennemdeki bir derenin ismidir. Böyleleri namaz kılmış; ama namazı kendilerine fayda vermemiştir. İşte, onların yeri cehennemdir, buyurdu Allah.
Biri, Allah’ın huzurunda günde beş vakit durup Fâtiha Sûresi’ni okuyarak devamlı rabbine “yalnızca seni hamd ediyor, seni övüyorum ya rabbi! Sen benim rahman ve rahim olan rabbimsin. Mülkün maliki, din gününün sahibi sensin. Ben senin âbdinim ve seni istiyorum. Kendisine nimet verdiğin kullarla beraberim, sırât-ı mustakîmde, onların yolunda yürüyorum. Hz. İnsan olma yolunda nimet verdiğin kullarla beraber onların kazandığı nimeti kazanmak için sana koşuyorum, sana firar ediyorum” diyorsa hayatı mü’mince, Müslümanca yaşar ve eline de, diline de, gönlüne de, aklına da, her şeyine de dikkat eder; çünkü Allah’ın huzurunda durduğunu bilir; ama bunları yapmıyorsa namaz kılmıyor, namazı sadece taklit ediyordur.
Evet, bütün ibadetlerden Allah’ın bir gayesi, muradı vardır. İbadetin kendisi Allah’ın muradı değildir. Kulun ibadetlerle kazanması gereken bir şey vardır. Allah’ın ibadetlerdeki muradı da; kuluna murad ettiği nimetleri kulun ibadetler vesilesiyle kazanmasıdır. Biri ibadetlerdeki gayeyi anlamayıp “kulluktan gaye ibadet yapmaktır” dediyse o kişi kulluğu anlamamıştır; çünkü Allah’a âbd olmak, kul olmak demek ibadet etmek demek değildir. İbadet kulluğun yalnızca bir parçasıdır. Allah, insanı ibadet etmesi için değil âbd olsun diye, âşık olsun diye, rabbini istesin, rabbiyle olsun, rabbinin güzelliği üzerinde tecelli etsin ve rabbine yeryüzünde halife olsun diye yaratmıştır.
Biri gece gündüz ibadet ediyor, namazını kılıyor, orucunu tutuyor, hatta kalkıp gece namazını kılıyor, elinde tesbih sürekli zikir çekiyor, salavat okuyorsa; ama Hz. İnsan olamamışsa, Allah’ın güzelliği üzerinde tecelli etmemişse, Allah’a âşık olmamışsa, rabbini isteyemiyorsa, her şeyi ona kurban edemiyorsa, ahlakı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına benzememişse, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliği onun üzerinde tecelli etmemişse Allah o kişiyi ibadet etmiş olarak kabul etmez; çünkü daha o kendini kul olarak kabul etmemiştir. Eğer kendini kul olarak kabul etseydi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliği, ahlakı onun üzerine görünürdü. Unutmamamız lazım ki Allah ancak kulun üzerinde görüneni kabul eder; yani kul nasılsa Allah onu öyle kabul eder. Bu yüzden ibadetlerimizin, kulluğumuzun kabul olmasını istiyorsak yaptığımız ibadetlerle mutlaka değişmemiz ve manevi olarak büyümemiz şarttır.
Hayat bir yolculuktur, istesek de istemesek de bu yolculuğu yapıyor, her gün bir adım daha ahirete yaklaşıp bir adım daha dünyadan uzaklaşıyoruz. Bu yolculuğun sonu ise ölümdür, Allah “gel” dedi mi artık hayat yolculuğumuz biter ve gideriz. Önemli olan; Allah’ın rızasını, dostluğunu kazanmış ve rabbimize verdiğimiz sözü yerine getirmiş olarak ahirete gitmemizdir. Bu da ibadetlerimizin bizi Allah’ın isimlerinde dengede kılmasıyla ve bizi kemale erdirmesiyle mümkündür.
Allah bizi ibadetleri kendisine fayda vermeyenlerden eylemesin. Allah bizi her anda rabbinin huzurunda duran ve rabbinin emrettiği, sevdiği gibi yapıp manevi olarak büyüyen kullarından eylesin.
Evet, geçen sohbetimizde Allah’ın yuhyi “diriltir” ve yumit “öldürür” fiillerini anlamaya çalışmıştık. Sohbetimize kaldığımız yerden devam edelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
“Allah diriltir ve öldürür.”659 Dirilten de öldüren de odur. Allah, kulunu diriltmişse ve sonra öldürecekse bu ikisi arasında kulundan bir şey istiyor demektir; ama Allah’ın istediği bu şey sadece kulunun kazanması içindir. Bununla beraber Allah’ın bu isteğinden bir muradı vardır.
Peki, Allah, kulundan ne istiyor?
Allah âyet-i kerimede “(o gün) onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna.”660 Yani “benim istediğim gibi bir kul olmanı istiyorum. Senden razı olmayı, seni huzura almayı, sana cemalimi müşahade ettirmeyi, seni sana tanıtmayı, sana nefhettiğim rûhu, hakikati görmeni, yaşamanı, tatmanı ve o olmanı istiyorum” buyurmuştur. İşte, Allah’ın istedikleri de bunlardır.
Şimdiye kadar genel itibariyle ibadetin araç olduğu anlaşılmamıştır; ama nasıl ki “iman inanmak değildir” deyip imanın ne olduğunu anlattıysak ibadetin de amaç olmadığını, ibadetlerdeki amacın Allah’ın bizim için murad ettiklerini kazanmamız olduğunu anlatacağız; çünkü rabbimizi dinleyip eksiklerimizi, yanlışlarımızı düzeltmemiz ve rabbimizin bizim için murad ettiklerini kazanmamız gerekir.
Bununla beraber imanın inanmak olmadığını biz söylemiyoruz; bunu Allah ve resulü söylüyor. Şimdiye kadar yaptığımız sohbetlerde anlattığımız âyetlerle, hadislerle hepimiz artık böyle olduğunu biliyoruz.
Evet, imanın inanmak olmaması gibi ibadet de amaç değildir. İbadet kul olmanın aracıdır. Devamlı “İslam dini hayat dinidir, Kur’ân, hayat kitabıdır” diyoruz ya işte hayatımızın her anında Allah’ın vahyine, Kur’ân’a uymamız gerekir ki Kur’ân bizim hayat kitabımız olmuş olsun. Eğer yaşadığımız her olayda Allah’ın vahyettiği gibi yapmazsak Kur’ân bizim hayat kitabımız olmuş olmaz.
Aynısı ibadetler için de geçerlidir. İbadet ettiğimiz zaman hayatımızda bir değişiklik olmalı ve ibadetlerimiz bizi büyütüp olgunlaştırmalıdır; yani bize Allah’ın güzelliğini kazandırmalı, bize gönül yolculuğunu yaptırıp bizi hakikatimize yaklaştırmalıdır. İbadetimiz bize Allah’ın güzelliğini, yakınlığını kazandırmadıysa ibadet etmemiş, ibadeti taklit etmişiz demektir.
Öyleleri var ki Allah’ın ibadetten muradının birtakım hareketler yapmak olduğunu söylüyor ve namazın hareketlerini yapıp “namaz kıldım” diyor! Hâlbuki ne yaptın da namaz kılmış oldun! Nasıl ki bir şey yaparken neyi kazanacağını bilmediğinde onu kazanamıyorsan namaz kıldığında da neyi kazanacağını, kılmadığında ise neyi kaybedeceğini bilmezsen namaz kılsan bile onu kazanamazsın.
Allah her neyi emretmişse o kulluğumuz için olmazsa olmaz olandır. Allah bize sadece vakit namazlarında değil, vakit namazları arasında orta namazında da huzurda durmayı emretmiştir. Bu durumda bir tek vakit namazlarını kılmak yetmez, her vakit arasında da Allah’ın huzurunda durmamız ve Allah’ı unutmamamız gerekir. Eğer Allah’ı unutursak gafil oluruz. Allah da âyet-i kerimede “Allah’ı unutan ve bu yüzden (Allah’ın da) onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın! İşte onlar fâsıkların ta kendileridir”661 buyurmuştur. Kendimizi unutmuşsak bilelim ki rabbimizi unuttuğumuz içindir.
Zaten baktığımızda kendimizi, kim olduğumuzu unutmuşuz. Kendimizi unutmamak için “ben kimim” sorusuna rabbimizin verdiği gibi cevap vermemiz ve âbd olduğumuzu kendimize hatırlatmamız lazım. Yetmez, Allah’ın bize emrettiklerinin kulluğumuz için olmazsa olmaz olduğunu bilip namaz vakitleri arasında da Allah’ın huzurunda durmamız ve rabbimizle olan yakınlığı tatmamız lazım.
Dirilten odur, öldüren odur, onunla dirilmemiz şarttır. Onsuz öldük, ölüyoruz! Onsuz olduğumuz için onu da kendimizi de unuttuk. Kendini unutan, rabbini unutan biri diri olabilir mi! Böyle biri manevi olarak ölmüştür; ama bundan haberi bile yoktur. Rüzgâr hangi taraftan eserse o da tıpkı çer çöp gibi rüzgârın estiği yöne doğru savrulur. Mü’min, çer çöp gibi rüzgârda savrulan değildir, nereye koştuğunu bilen ve rabbine koşandır.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ey nebî! Muhakkak ki biz seni (ancak insanlar için) bir şahid, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik. Ayrıca onun izni ile (insanları) Allah’a (çağıran) bir davetçi ve nûr saçan bir kandil olarak (gönderdik).”662 Sen etrafını, insanlığı aydınlatıyorsun, buyurmuştur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz konuşarak etrafına aydınlık saçmamıştır. O zaten Allah’ın âyetlerini okuyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu aydınlığı ahlakıyla saçmıştır. Bu yüzden Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “muhakkak ki sen, (rabbinin isimlerinin üzerinde tecelli etmesiyle) elbette azim (ve yüce) bir ahlak üzeresin”663 buyurmuştur.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz haricinde hiçbir peygambere bu kelimeyi kullanmamıştır. Yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “o raûf ve rahîmdir”664 buyurmuş, Hz. İbrâhîm (a.s.)’a “halîm”665 demiş, Hz. Eyyûb (a.s.)’a “sabreden bir kul”666 demiş, Hz. Nûh (a.s.) için de “şükreden bir kul”667 demiştir; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz haricinde hiçbirine “sen azim bir ahlak üzeresin” dememiştir.
Azim, Allah’ın ismidir ve azamet, büyüklük sahibi demektir. Büyük olan Allah’tır. İşte, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de Allah’ın güzelliği öyle bir tecelli etmiş, Allah’ın güzelliği onun üzerinde öyle bir nûr saçmıştır ki; Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “sen azim (ve yüce) bir ahlak üzeresin” buyurmuştur. Bütün ibadetlerden gaye de hayatı yaşarken Allah’ın bu güzelliğini, El Esmâu’l Husnâ’sını kazanmak ve Hz. İnsan olmaktır.
Evet, Allah hayat veren ve öldürendir,668 buyurmuştu Allah. “Şüphesiz ki (o kıyamet) saat(i) hakkındaki bilgi (ancak) Allah katındadır. Yağmuru o indirir, rahimlerde olanı o bilir. Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilemez ve hiç kimse nerede öleceğini bilemez. Muhakkak ki Allah alîmdir, habîrdir (her şeyi, herkesi bilen ve her şeyden, herkesten haberdar olandır).”669
İnsan yarın ne kazanacağını bilmiyorsa hiçbir şeyin sahibi değil demektir. Nerede, nasıl öleceğini bilmiyorsa kendisinin bile sahibi değildir!
İnsanın yarın ne kazanacağını bilememesi hem zahiri hem de manevi olarak geçerlidir. İnsan zahiri bir şey için “kâr ederim” derken zarar edebilir, “manevi olarak kazanırım” derken de kaybedebilir. Hiç kimse önüne nasıl bir imtihanın geleceğini bilemez. Allah bunların hepsini yazmıştır ve hepsi Levh-i Mahfuz’da mevcuttur. Hepsi de mutlaka önümüze gelir. Kazanmak ya da kaybetmek de bizim Allah’ın bize verdiği imtihana karşı tavrımıza bağlıdır.
Eğer ibadetlerimiz bizi Allah ile muhatap ettiyse, her anda rabbimizin bizi imtihana tabi tuttuğunu anladıysak Allah bize muameleyi ona göre yapar, biz de bunun sonucunda kazanırız. Yoksa rabbimizi unuttuysak kendimizi de unuttuğumuz için ne yapacağımızı bilemeyiz ve kazanma imkânımızı kaybederiz.
Güzel yapmak tek başına bize bir şey kazandırmaz. Ameller niyetlere göredir. İnsanın yaptığı her şeyde mutlaka bir niyeti, amacı vardır ve amelden önce niyetler Allah’a ulaşır.670 Eğer güzel yaparkenki niyetimiz Allah’ın rızası olmazsa “insanlar benim için iyi şeyler söylesin” veya “beni iyi bilsin” gibi bir amaçla onu yapıyorsak, güzel yapsak bile Allah’tan hiçbir şey alamayız; çünkü Allah âyet-i kerimede “(o gün) onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna.”671 Yani bir şey yaparken niyeti benim rızam olmayanlar, benim hesabımı yapmayanlar benden bir şey alamaz, teşekkürüme layık olamazlar, buyurmuştur.
Niyetimiz; rabbimizse, rabbimizin rızası, vechiyse yaptığımız her iş ibadet olur ve bize kazandırır; ama niyetimiz rabbimizin rızası değilse güzel bir şey yapsak bile manevi olarak kazanamayız. Bu da kazanmanın bir tek niyete bağlı olduğunu gösterir.
Evet, “Allah’ın vechini, cemalini; yani güzelliğini dileyenler müstesna, kimseye verilecek bir nimet yoktur” buyurdu Allah. O hâlde güzellik; bir kulun, rabbiyle muhatap olurken rabbinin cemaline şahid olmasıdır. Kendi gönlünde rabbinin isimlerine, güzelliğine şehadet etmesi ve bunu görmesidir. Kulun kazanabileceği güzellik de budur.
Allah, bütün kullarına güzelliğiyle tecelli etmiştir. Bizim de rabbimizin güzelliğini önce kendi üzerimizde görmemiz lazım. Bütün mü’minler üzerinde az veya çok Allah’ın güzelliği görünür; ama ibadet ederken, bir iş yaparken niyetimiz rabbimizin güzelliği ile güzel olmak, o güzellikle rabbimize yakın olmak, dost olmak, halife olmak, ayna olmak olursa Allah üzerimizdeki güzelliğini artırır ve biz de Allah’ın güzelliğine kendi üzerimizde şahid oluruz. Buna şahid olmadan rabbimizin cemaline şahid olamayız; çünkü gönül aynamız bozuk olduğu için rabbimizin cemali orada tecelli etmez.
“Doğruyu (apaçık beyan eden bu Kur’ân’ı) getiren ve onu tasdik edenler var ya, işte onlar takvâ sahibi olanlar (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar)dır.”672 Doğruyu getiren Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir, dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz muttakidir. Bir de doğruyu tasdik edenler, sadık olanlar muttakidirler.
Evet, rabbinin kelamını tasdik edenler muttakidir. Tasdik etmeyenler, resulüne tabi olmayanlar da yalancıdır, muttaki değildir. Biz de Allah’ın vahyini, resulünü ne kadar tasdik ettiysek, ona ne kadar tabi olup onun gibi olmaya çalıştıysak o kadar muttakiyiz, Allah’a, kendimize, mahlûkata karşı sorumluluğumuzu o kadar yerine getirebiliyoruzdur.
Allah; inkâr edenlere, hakikati örtenlere, rabbinin âyetlerini yok sayanlara, görmezden gelenlere Kıyamet günü yaptığı hitabı beyan eder. “(O gün) Muhakkak ki kâfirlere şöyle seslenilir: (Bugün) Allah’ın gazabı sizin kendinize olan kızgınlığınızdan elbette daha büyüktür.” Demek ki o gün herkes “rabbime nasıl karşı geldim, nasıl itiraz ettim, nasıl ‘ben rabbimden daha iyi biliyorum’ diyebildim! Nasıl dünyaya tenezzül ettim de kaybedebildim” deyip kendine kızıyor, tabir-i caizse başını taşa vuruyormuş! Yani nefsine gazap ediyormuş! Allah da onlara “Allah’ın gazabı sizin kendi nefsinize olan gazabınızdan daha büyüktür” buyurur. Âyetin devamında Allah onların kaybetme sebebini de beyan eder. “Zira siz imana davet ediliyor; fakat inkâr ediyordunuz.”673 İmanı dinlemiyor, yok sayıyor, ondan yüz çeviriyordunuz.
İman bizim istediğimiz gibi olmaz. Allah’ın istediği, razı olduğu gibi iman edersek imanımız iman olur. Allah âyet-i kerimede yâ eyyuhellezîne âmenû âminû:674 “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! İman edin.” Ey ben mü’minim diyenler! Siz mü’min değilsiniz, iman edin, buyurmuştur.
Peki, nasıl iman edeceğiz?
Elbette ki Allah’ın buyurduğu gibi iman edeceğiz. Allah ne dediyse doğru olan, güzel olan odur, diyecek hayatımızı Allah’ın vahyine göre yaşayacağız. Allah, nasıl itaat etmemizi söylediyse öyle itaat edecek, neye “güzel” dediyse ona “güzel” diyecek, neye “çirkin” dediyse ona “çirkin” diyecek, dünyayı ne kadar sevmemizi söylediyse dünyayı o kadar sevecek, ahireti ne kadar sevmemizi, tercih etmemizi söylediyse ahireti o kadar sevip tercih edecek, insanlara nasıl muamelede bulunmamızı söylediyse herkese öyle muamele edecek, nasıl yardım etmemiz gerektiğini söylediyse öyle yardım edeceğiz. Allah bize “birbirinizi koruyun, muhafaza edin, Allah’a, cennete davet edin, fedakârlık yapın” dediyse rabbimizin dediği gibi yapacağız. Aksi takdirde iman etmiş olmayız. Kaldı ki Allah’ın anlattığı imanı kabul etmiyorsak zaten “biz daha iyi biliyoruz” demiş oluruz ki o zaman da Allah’a kulluğu kabul etmemiş oluruz.
Kul olmak basit bir şey değildir. Allah’a âbd olmak, kul olmak dünyanın en zor şeyidir. Bütün dünyayı sırtımıza alıp taşısak bile kulluk kadar, rabbini dinlemek kadar ağır olmaz. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(nebîliğin ve resullüğün gereği olan vahyi almaya hazırlanmak için) birazı hariç, geceleyin kalk! (Gecenin) Yarısında yahut ondan biraz azalt ya da çoğalt ve Kur’ân’ı tertil üzere (anlayarak tane tane) oku! Çünkü biz, sana (sorumluluğu) ağır bir söz ilka (edip vahy)edeceğiz.”675 Sana ağır bir yük yükleyeceğiz, buyurmuştu ya işte Allah’ın vahyi ağır bir yüktür ve bu da bir tek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için değil her bir mü’min için böyledir.
Şayet rabbimizin âyetlerini dinlediğimizde âyetlere iman ettiysek bu ağır yükü, ağır sorumluluğu yüklenmiş oluruz. Bu ağır yük aynı zamanda göklerin, yerlerin, dağların yüklenmekten korktuğu, çekindiği, titrediği emaneti, Allah’ın bize kendinden nefhettiği rûhu taşımamız için bize güç ve kuvvet olur. Eğer Allah’ın vahyini, bu ağır yükü taşımazsak Allah’ın bize verdiği emaneti de arkamıza atmış, taşımamış, yok saymış oluruz ki bu defa da dini Allah’ın öğrettiği gibi değil başkalarının anlattığı gibi kabul ederiz.
Sohbetin başında dediğim gibi; biri namaz kıldı mı o kişi için “bu adam Müslüman’dır” derler. Onun ahlakının güzel olup olmamasına bakmazlar. İyi de sizin “Müslüman” dediğiniz kişi canidir, kardeşini öldürüyor, cinayet işliyor! Onun neresi Müslümandır! İman, Allah’ın anlattığı gibi olmadıkça, ahlak Allah’ın güzelliğiyle güzelleşmedikçe hiç kimse namaz kılmakla, oruç tutmakla Müslüman olmaz. İnsanın önce iman etmesi gerekir. Onun ise daha imanı yoktur! Daha insan olmaya, kul olmaya karar vermemiştir! Hâl böyleyken nasıl Müslüman olsun!
Unutmamamız lazım ki birinin kulluğu ne kadarsa imanı da insanlığı da o kadardır. İnsanın dıştan görünen hâli imanın ölçüsü değildir; çünkü Allah, kulunun gönlüne bakar. İnsan gönlündekini açıklasa da gizlese de Allah onun gönlünü bilir. Mesela; biri dışarıdan namazını kılıyor, orucunu tutuyor, bütün ibadetlerini yapıyor olabilir; ama gönlü rabbiyle beraber değilse ibadet ederken bile başka şeyleri düşünüyor, tabi tutulduğu imtihanlarda nefsine göre davranıyorsa onun dıştan görünen ibadetleri imanlı olduğunu göstermez. İmanlı olabilmesi için hem gönlü rabbiyle beraber olmalı hem de tabi tutulduğu imtihanlarda Allah’ın sevdiği gibi yapıp Allah’ın güzelliğini üzerinde göstermelidir. Bu yüzden imanın tek ölçüsü vardır; o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in olduğu gibi olmak ve onun yaptığı gibi yapmaktır.
Şu anda yaşadığımız din İslam dini değildir. Yaşadığımız din, İslam değilse biz ne kadar Müslüman olabiliriz! Müslüman diye sahabeye denir. Onların dini İslam’dı, onlar Allah’a teslim olmuştu. Bundan dolayı onların yaşadığı devre Asr-ı Saadet devri; saadet asrı, daha doğrusu aşk asrı denilir. Sahabelerin hepsi de rabbine âşıktı, rabbini seviyordu, rabbinin yolunda her şeylerini, hatta canlarını kurban etmişti. Onun için Allah âyet-i kerimede sahabeler hakkında “(imanda, amelde ve hayırda yarışıp) öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle tabi olanlar var ya, Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) ondan razı olmuşlardır”676 buyurdu.
Sahabenin hepsi Allah yolunda bir ve beraber olup Allah’ın vahyini taşıyordu. Dertleri, gayeleri sadece Allah’ın rızasıydı, ebedi hayatlarıydı. İşte Müslüman, mü’min, muttaki budur! Bizim Müslümanlığımız ise; namaz Müslümanlığı, oruç Müslümanlığı, hac Müslümanlığıdır! Dini ibadetten ibaret gördüğümüz için “ibadetimi yaptım, tamamdır” diyoruz! Niye, ibadet ettik diye insan mı olduk! Bizim Allah’ın vahyine tabi olup insanlığımızı göstermemiz, âlemlere rahmet olmamız, nimet olmamız, hidâyet olmamız, cennet olmamız, hayır olmamız, güzellik olmamız gerekirdi; ama Allah’ın “insan sarp yokuşu aşamadı”677 buyurduğu gibi sarp yokuşu aşamadık.
Sarp yokuşu aşmak ne demektir?
Sarp yokuşu aşmak; fakire, yetime, yoksula yedirmek, içirmek, yardım etmek, en zor anda kardeşini kendi nefsine tercih etmektir.678 Ne ki insana zor geliyorsa o şey insan için sarp yokuştur. Bu yokuşun aşağısında da cehennem vardır, dolayısıyla bu yokuşu aşamayan biri yokuştan aşağıya, cehenneme yuvarlanır.
Sarp yokuşu aşamamanın sebebi; insanın “ben” demekten kurtulamaması ve “Allah” diyememesidir. Allah bizimle beraber olursa, bizi severse kazanamadığımız bir şey olur mu! Ama Allah bizimle olmadıysa, onun sevgisini kaybettiysek, onu unuttuysak, kendimizi unuttuysak kazanacağımız bir şey olabilir mi! Madem öyle neden bu kadar kendimizle uğraşıyoruz! Bu kadar “ben” diyor, “ben ne yapacağım, yarın ne olacak, nasıl olacak” diyoruz!
Biliyorsunuz ramazan ayının sonuna doğru yaklaşıyoruz, artık yürüyüp kendimizden, benliğimizden, nefsimizden kurtulmamız ve “Allah” dememiz lazım. Şimdiye kadar “ben, bence, bana göre” dedik de ne kazandık! Her “ben” deyişimizde kendi nefsimizi, şeytanın nefsimize verdiği vesveseyi kastettik. Eğer “ben” derken Allah’ın vahyini, Allah’ın bize nefhettiği rûhu kastetmediysek hayali, vehmi bir benliği, varlığı, şeytanın nefsimize verdiği vesveseyi kastediyoruz, demektir. Zaten Allah’ın Kıyamet günü kaybedenler için “şeytanını ona bağlayın ve onunla birlikte cehenneme atın”679 buyurmasının sebebi “ben” derken şeytanın nefislerine verdiği vesveseyi kastetmeleri, dünyadayken şeytanla beraber olmaları, şeytanla bir olmaları, kısacası Allah’ın dostluğunu şeytanın dostluğuyla değiştirmeleridir. Allah da “bu ne kötü bir değişmedir”680 buyuruyor. Dünyadayken şeytanı tercih ettikleri için Allah onları Kıyamet günü birbirine bağlar ve onları cehenneme atar.
“Allah” demek neden bize bu kadar zor geliyor! Namaz, mü’minin miracıdır ve namazda saf “Allah” dememiz gerekir; ama bu bize o kadar ağır geliyor ki namaz kılamıyoruz; çünkü namazda “Allah” dediğimiz için “ben” demekten kurtuluruz. Bu da nefsimizin hesabına gelmediği için bize ağır gelir ve “Allah” diyemeyiz. Şeytan ne yapar eder, bize “beni ve arkadaşım olan nefsimi yok sayıyorsun. Ben namazda sıkılıyorum, namaz kılıp beni sıkma” der. Nefsimize de bize söylemesi için “bir şey olmaz, namaz kılmasan da olur” dedirtir. Biz de “tamam, madem öyle namaz kılmayayım” der ve nefsimize, şeytana uyarız.
Oysaki namaz, dinin direği ve mü’minin miracıdır. Kulun Allah ile baş başa oluşu, Allah’a imanını, aşkını, muhabbetini, âbdiyetini arz edip “ben senin âbdinim ve ben seni istiyorum ya rabbi” demesidir. Bu yüzden namaz olmazsa olmaz. Nefsimizin ağırlığından ve “ben” demekten kurtulmak için namaz kılmamız şarttır.
Şöyle bir düşünelim âşık maşuğuna, sevgilisine “seni seviyorum” demeyi ve bunun cevabını almayı istemez mi! Sen de namaz kılarken Allah’a “elhamdu lillâhi rabbil âlemin. Sen benim her zerremin rabbisin ya rabbi! Sen her şeyin rabbisin, övmeye de övülmeye de layık olan sensin. Ben senin sevdiğin, övdüğün gibi olmak ve övgüne layık olmak istiyorum. İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz” dersin; yani maşukuna “seni seviyorum ya rabbi” demiş olursun. Allah da bu söylediklerine karşılık “sen benim âbdimsin, ben de senin rabbinim” der. Yani Allah da sana “ben de seni seviyorum kulum” cevabını verir. Eğer rabbimizden cevap almak istiyorsak bizim de rabbimizin emrettiği gibi namaz kılmamız ve maşukumuza “sen benim rabbimsin” dememiz gerekir. Başka türlü nefsimizin “ben” demesinden hiçbir zaman kurtulamayız.
Evet, Allah’ın “diriltir ve öldürür” fiiliyle ilgili âyetleri anlamaya çalışıyorduk, devam edelim inşallah.
“(O gün) Muhakkak ki kâfirlere şöyle seslenilir: (Bugün) Allah’ın gazabı sizin kendinize olan kızgınlığınızdan elbette daha büyüktür. Zira siz imana davet ediliyor; fakat inkâr ediyordunuz. Onlar (da şöyle) derler: Rabbimiz, bizi iki defa öldürdün ve iki defa dirilttin. Şimdi biz günahlarımızı itiraf ediyoruz. (Bu ateşten) Bir çıkış yolu var mı?” Bize kazanmamız için bir imkân daha versen olur mu! Acaba tekrar kazanma imkânımız var mıdır!
Allah’ın iki sefer öldürmesi ve iki sefer diriltmesi nasıldır?
Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) hani bir zaman da rabbin, âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, ‘(ben) sizin rabbiniz değil miyim’ (buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) ‘Evet! Şahidiz (ki sen bizim rabbimizsin)’ demişlerdi. Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık)”681 buyurmuştur. Allah bu hitabı yapmadan önce âdemoğullarını yaratmıştır. Bu hitabı yaptıktan ve onlardan “belâ, şehidnâ” cevabını aldıktan sonra ise onların zahiri taraflarını öldürmüştür. Bu birinci ölümdür. Kulunu yaratıp dünyaya göndermesi birinci dirilme, dünyaya gönderdikten sonra zahiri olarak öldürmesi de ikinci ölümdür. Sonra Allah Kıyamet günü kulunu bir daha diriltir. Bu da kul için ikinci diriliş olur.
Evet, kaybedenler Kıyamet günü “(bu ateşten) bir çıkış yolu var mı” derler. Allah da onlara cevap verir. “(Onlara şöyle denir) Bu duruma düşmenizin sebebi şudur: Bir (ve tek) olan Allah’a (iman etmeye) çağırıldığınız zaman inkâr ettiniz. Ona şirk koşulduğunda ise (hemen o söylenenlere) iman ettiniz. Artık hüküm, âliyy, kebîr (anlaşılamayacak kadar yüceliğe, azamete ve büyüklüğe sahip olan) Allah’a aittir.”682
Biri “evet, Allah mülkün sahibidir; ama ben de kendime sahibim. Kendi hakkımdaki kararları, hükümleri ben veririm. Benim için neyin daha hayırlı olduğunu, güzel olduğunu ben daha iyi bilirim. Allah şöyle yap demiş; ama bence öyle değil de başka türlü yapmam benim için daha güzeldir, daha hayırlıdır” diyorsa kendi nefsini, aklını, ilmini, iradesini Allah’a şirk koşmuş olur.
Şirkle beraber iman edenler de Allah’ı kabul ederler; ama bir olan Allah’a davet edildiklerinde “Allah birdir. Hüküm sahibi, emir sahibi yalnızca odur” dendiğinde bütün hükmün Allah’a ait olduğunu kabul etmezler.
“O, hayat veren ve öldürendir. O, bir işe hükmettiği zaman ona sadece ‘ol!’ der ve o da hemen oluverir.”683 Allah “ol” demeden hiçbir şey olmaz ve onun “ol” demediği hiçbir şey yoktur. Allah, yalnızca kulun ebediyen kazanmasına, Hz. İnsan olmasına göre “ol” der. Bütün işler kulun ebediyen kazanabilmesine göre onun önüne gelir, kul da muameleyi öyle görür.
“Yoksa onlar Allah’tan başka dostlar mı edindiler? Hâlbuki veliyy (gerçek ve hakiki dost) yalnız Allah’tır. O, ölüleri diriltir ve o, her şeye kadîrdir (kudretiyle her şeyi hükmü altında tutandır).”684 Allah’ı veli edinirsek Allah ile diri oluruz. Bizim dostumuz ancak Allah’tır, resulüdür ve iman edenlerdir.685 Bunun dışında kendimize veliler edinirsek o veli edindiklerimizle beraber manevi olarak ölürüz; yani imanımızı kaybeder, rabbimizin vahyini işitemez, anlayamaz oluruz.
Allah “aklınızı sonuna kadar kullanın” buyurduysa biz de aklımızı Allah’ın vahyini, peygamberini, kendimizi anlamada sonuna kadar kullanmalı, ibadetlerimizi, kulluğumuzu yaparken de “bu kulluğu, ibadeti niçin yapıyorum” diye Allah’a ve resulüne sormalıyız; çünkü yaptığımız ibadetlerin bize ne kazandıracağını, yapmazsak neyi kaybettireceğini bilmeliyiz. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “namazı olmayanın miracı olmaz, miracı olmayanın da namazı olmaz”686 buyurmuştur. Öyleyse namazın bizi huzurda durdurduğunu, orucun bize takvâyı, rabbimizin vahyine şükrü verdiğini ve Allah’ın vahyini bize sevdirdiğini, Kur’ân okuduğumuzda ise okuduğumuz âyetlerin bize iman verdiğini bilmeliyiz. Bilmemiz yetmez, aynı zamanda öyle olmalıyız.
Kur’ân okumaktan gaye hafız olup âyetleri ezberden okumak değildir. Okuduğumuz âyetler bize iman vermiyorsa bir şeyleri yanlış yapıyoruz demektir. Allah âyet-i kerimede mü’minleri anlatırken “kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) artırırlar”687 buyuruyor. Öyleyse Allah’ın âyetleri okunduğunda imanımızın artması gerekir! Hani Kur’ân okumamıza rağmen imanımız artmıyor! Eğer bu şekilde okumakla imanımız artıyor, Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşiyor olsaydı şimdi dağlar gibi imanımızın olması ve bu imanımızın bir şehri aydınlatması gerekirdi; ama bırakalım etrafımızı ya da gönlümüzü, Kur’ân daha bizim ağzımızı bile aydınlatmamıştır! Hâlâ dilimiz rabbimize yalan söylüyor, hâlâ küfür kelimeler kullanıyoruz!
“Her nefis ölümü tadacaktır. Bir imtihan olarak sizi şerle de hayırla da deneriz ve (hepiniz ancak) bize döndürüleceksiniz.”688 Allah bizi hayırla da şerle de imtihana tabi tutar. Hayırla şerri doğru anlamalıyız. Hayır; bizi rabbimize, cennete, kendimize, hakikatimize yaklaştırandır. Şer de bizi rabbimizden uzaklaştırandır. Her ne ki bizi Allah’tan uzaklaştırıyorsa o yalnızca şerdir. Bu nedenle şer bizim zannettiğimiz gibi zahiri imtihanlar değildir.
Allah bizi imtihana tabi tutarken imtihana Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi cevap verirsek şer gibi görünen imtihan bizim için hayır olur; yani musibet gelince sabreder, boyun büker “rabbim bana muamelede bulundu” deyip güzel yaparsak kazanırız. Nimet gelince de şükredip gereğini yaparsak nimet de bizim için hayr olur; çünkü şükrettiğimiz için kazanmış oluruz. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’minin hâline şaşılır. Allah ona bir nimet verdiğinde şükreder, gereğini yapar kazanır. Ona bir musibet verdiğinde (kulun şer dediği bir şey kendisine geldiğinde) sabreder kazanır”689 buyurmuştur. Mü’min her hâlükârda sürekli kazanıp rabbine koşar, rabbine yaklaşır; ama biri mü’min değilse bu defa kendisine musibet geldiğinde itiraz eder, isyan eder, feryad eder, küfre girer ve bu musibet kendisi için azap üstüne azap olur. Bir nimet geldiğinde de şükretmez, onu rabbinden bilmez ve gereğini yapmadığı için yine kaybeder.
“O, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır. O, azîzdir, ğafûrdur (bütün şeref ve kudretin sahibi olan ve her türlü günahı mağfiret edendir).”690 Sen biraz güzel yapmaya çalışırsan merak etme, Allah sana yardım eder ve eksiklerini tamamlayıp yanlışlarını mağfiret eder; çünkü o azizdir, bütün güç, kudret, şeref ona aittir. Sen de şerefini, kuvvetini Allah’tan alırsın. Yeter ki güzel yapmaya, güzel olmaya çalış!
Nefsin kulluk yapmamak için her zaman bir bahanesi vardır. Bu bahanesi de “ben yapamam, edemem, gücüm buna yetmiyor” demesidir. Bu bahaneyle de aslında “Allah bana yapamayacağım bir yükü yüklemiş ve beni geçemeyeceğim bir imtihana tabi tutmuş” deyip Allah’a başka bir yönden itiraz eder.
Allah’ın bir emrine karşılık “ben yapamam, gücüm bunu yapmaya yetmez” diyen bir insan, rabbini zalimlikle suçlamıştır ve bundan haberi bile yoktur. Ne demek yapamıyorsun! Sen rabbine boyun bükemiyor musun! “Ben senin kulunum” deyip başını secdeye koyamıyor musun! “Ben sana itiraz etmeden yapamam” mı diyorsun! Senin kendi nefsine dönüp “sen ne zamandan beri ilâh olmuşsun! Bu ilâhlığı sana kim verdi! Nasıl olur da ‘ben rabbime kulluk yapamam, Allah’ın emrini kabul edemem, Allah’ın şu işini beğenmedim’ diyorsun! Nasıl olur da ‘ben ondan daha iyi biliyorum’ deyip rabbine itiraz edebiliyorsun” diye sorman gerekir. Allah, sana kulluk yapman için gereken bütün gücü, imkânı vermiştir. Bu nedenle sana “sen yapamazsın, edemezsin, gücün buna yetmez” diyen şeytandan başkası değildir.
Şeytanı dinleyen, şeytana dost olur; rabbini dinleyen de rabbine dost olur, veli olur. Allah’ın net olarak anlatmadığı hiçbir şey yoktur. Herkes “ben kul oldum mu olmadım mı, rabbime kul olmayı, iman etmeyi kabul ediyor muyum etmiyor muyum” deyip kendini hesaba çektiğinde nasıl bir durumda olduğunu net olarak anlar.
Biri iman etmeyi kabul ediyorsa o kişi rabbine âşıktır. Nasıl ki zahiri olarak âşık maşukundan başkasını görmüyor, yalnızca maşuğunun sevgisini istiyorsa manevi olarak da aynısı geçerlidir. Eğer mü’minsek, iman etmişsek yalnızca Allah’ın sevgisini isteriz. Madem öyle Allah’ın sevdiği, emrettiği gibi yapmamız lazım ki onun sevgisini kazanabilelim. Aksi hâlde “ben iman ettim” diyor; ama Allah için bir şey yapmıyorsak doğru söylemiyoruz demektir.
“Allah yolunda öldürülenlere ‘ölüler’ demeyin! Bilakis onlar diridirler; lâkin siz (bunu idrak edip) anlayamazsınız.”691 Bütün âyetlerde olduğu gibi bu âyetin de hem zahiri hem manevi tarafı vardır. Biri Allah yolunda zahiri olarak savaşıp canını kurban etmişse ve ölmüşse bu âyetin zahiri kısmına girer. Allah onun için “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanmayın! Bilakis (onlar) diridirler, rableri katında rızıklandırılmaktadırlar”692 buyurmuştur.
Âyetin bir de manevi tarafı vardır. Biri manevi olarak Allah yolunda canını ortaya koymuşsa; ama Allah kendisine savaşarak ölmeyi nasip etmemişse, o kul tabir-i caizse “mü’minlerden öyle (yiğit) adamlar vardır ki (o gün) Allah’a (âbd olacaklarına ve resulüne her anda itaat edeceklerine dair) verdikleri söze sadakat gösterdiler. Onlardan kimi (Allah yolunda şehid edilerek) adağını yerine getirdi, kimi de (Allah’ın kendileri için takdirini) beklemektedir” âyetinde Allah’ın buyurduğu gibi sırasını bekliyorsa ve her an için ölüme hazırsa o kul yatağında ölse bile Allah yolunda ölür; çünkü hayatını Allah yolunda, kulluk yolunda, rabbinin rızasını kazanma yolunda harcamıştır. Gerektiğinde ölüme de hazırdır. Bundan dolayı o kul yatağında ölse bile Allah yolunda ölmüş olur.
Peki, böyle insanlar var mıdır?
Elbette ki vardır, hem de çoktur ve ölüme hazırdırlar. Tabi, bir tek lafla “ben hazırım” demiyorlar. Hayatlarını, her anlarını Allah yolunda harcıyorlar ve canlarını da kurban etmeye hazırdırlar. Onlar ne kadar çok yaşarsa Allah’a o kadar çok yakın olur ve kazanırlar, hem de Allah yolunda ölmüş olandan daha çok kazanırlar; çünkü hayatları devam ettiği için daha çok kurban olurlar.
Evet, Allah bizden aklımızı kullanmamızı istiyor. Dediğim gibi; yaptığımız her hayırda, ibadette, güzellikte “bunu yapınca neyi kazanırım, yapmazsam neyi kaybederim” diye Allah’a ve resulüne sorup bunun cevabını öğrenmeliyiz. Buna rağmen genel olarak baktığımızda bize “namazınızı kılın, orucunuzu tutun, hacca gidin, zekâtınızı verin, kelime-i şehadet getirin, tamamdır, cennete gidersiniz” derler! Onlara “peki, nasıl yapalım” diye sorsak cevap da veremezler. “Siz sadece bunları yapın” derler.
Bilmemiz lazım ki öyle “oruç tut, namaz kıl” demekle bu iş olmaz. Tamam, oruç tutmam, namaz kılmam lazım; ama ben nasıl kazanacağım, namaz kılarken neyimle kazanıyorum, bana bunu öğret. Abdest aldım, namaza durdum, ne söylediğimi bilmeden Fâtiha’yı sonra başka bir sûreyi okudum sonra eğildim, rabbimi tesbih ettim, orda da ne söylediğimi bilmiyordum, sonra secdede tesbih ettim, en son kalktım. Şimdi ben böyle yapınca kazanabilir miyim! Benim neyi, nasıl kazandığımı bilmem lazım. Bilmezsem onu kazanmak gibi bir niyetim olamaz; çünkü ameller niyetlere göredir. Sana “namazı hangi niyetle kılmam lazım” dediğimde bana “Allah bize namaz kılmamızı emretmiş” diyorsun. Tamam da ben sana bunu sormuyorum ki Allah bize “namaz kılın” demiş ama niye demiş! Namaz kılmak bana ne kazandıracak! Bana bunun cevabını ver. Ver ki ben de neyi kazandığımı bilerek namaz kılayım ve rabbimin namazla bana takdir ettiklerini kazanabileyim.
Aynı şey oruç için de geçerlidir. Bize kuru kuruya “oruç tutacağız” derler. Onlara “tamam da niye tutacağız” dediğimizde bu defa “Allah öyle emretmiş” derler. Doğrudur, Allah emretmiş; ama Allah’ın orucu emretmesinde bir muradı vardır. Allah’ın bu oruçtaki muradı nedir, onu söyle!
Peki, bize ibadetleri anlatanlara Allah’ın o ibadetteki muradını soruyor muyuz? -Tabi ki sormuyoruz. Neden? -Çünkü aklımızı kullanmayı unutmuşuz; çünkü mü’minlere “aklınızı kullanmayın, düşünmek yanlıştır, siz sadece yapın” demişlerdir! Biri aklını kullansa onlar için tehlikeli olacak ya bu yüzden “aklınızı kullanmayın, hocalar, âlimler ne dediyse öyle yapın. Bir namaz hocasını alıp okumanız sizin için yeterlidir. Eğilmeyi, kalkmayı öğrendiyseniz artık huzurda durmanız, namazınızın miraç olması gerekmez. Fâtiha’nın anlamını bilmeniz de yaptığınız tesbihlerin size neyi kazandıracağını bilmeniz de gerekmez. Siz aklınızı kullanmayın, bir tek bizim dediğimizi yapın” demişler, biz de onlara uymuşuz. Onun için bunları sormuyoruz. Düşünmeyen bir akıl şeytana kiralanmıştır. Böyle olduğu için şeytan da bizi huzurda durmamız gerekirken namaz esnasında başka yerlerde gezdirir. Zaten genel olarak baktığımızda gezdiriyor da!
Önce düşünmeyi, anlamayı, sorgulamayı öğrenmemiz lazım; çünkü ümmet olarak düşünmeyi kaybetmişiz. İbadetlerin bize neyi kazandıracağını bilirsek namazın, orucun, haccın, zekâtın, Allah yolunda cihadın, iyilik yapmanın, infak etmenin, yardım etmenin, güzellik yapmanın bizim için olmazsa olmaz olduğunu anlarız.
Allah’ın bize emrettiği her şey bizim için olmazsa olmaz olandır. Onu yapmakta hiçbir bahane, hiçbir mazeret olmaz; ama biz çocuklarımıza daha imanı öğretmeden “haydi, namaz kılın” diyoruz; çünkü bize “çocuklarınız yedi yaşına gelince onlara namaz kıldırın. Kılmazlarsa onları dövün, zorla namaz kıldırın” demişlerdir. Dine bakın, İslam dini ne hâle gelmiş! Bu da din oluyor öyle mi! İşte, ataların dini budur! Dini, rabbimizden, peygamberimizden değil de atalarımızdan öğrenirsek böyle olur. Hâlbuki Allah “atalarınızın dinine uymayın, ya onlar şeytanın peşinden gitmişse, ya onlar aklını kullanmadıysa, ya onlar düşünmediyse, ya onlar cehenneme gidiyorsa yine onlara mı uyacaksınız”693 buyurmuştu!
Bize din diye anlatılan bilgilerin bir ölçüsü olmalıdır. Bunun ölçüsü; Allah’ın vahyidir. Öğrendiğimiz bir bilgiyi Kur’ân’ın ölçüsüne vuracağız. Eğer Allah’ın vahyine uyuyorsa o bilgi doğrudur, uymuyorsa yanlıştır. Demek ki bir yerde atalarımızın dinine uymuşuz ki şu anda ümmetin, insanlığın hâli budur!
Allah âyet-i kerimede “sizin insanlığa (örnek ve) şahidler olmanız, resulün de size şahid olması için sizi (sırât-ı mustakîmin tam) orta(sın)da (yürüyen) bir ümmet kıldık.”694 Allah’ın resulü size şahid olsun, siz de bütün insanlığa şahid olasınız diye Allah sizi vasat, dengede bir ümmet kıldı. Haydi, insanlık size şahid olsun. İnsanlar size bakınca insan görsün, kul görsün, âbd görsün, Hz. İnsan görsün, buyurmuştur.
Din Allah’tan ve resulünden öğrenilmediği için biri çıkıp “ben çok Müslümanım” diyor, öteki “Allah bende, ben daha Müslümanım” diyor, öbürü “cennet bende” diyor, bir diğeri “cehenneme ben gönderirim” dediği için başkasına “sen Müslüman değilsin” diyor, öteki de ona “sen kâfirsin” diyor, bir diğeri de ona “sen münafıksın, sen zındık oldun, sen cehennemliksin” diyor!
Bu durumlara düşmemek için Allah’ın davetine icabet edip önce iman etmemiz, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamamız, yalnız ve sadece Allah’a âbd olmamız lazım. Öyle ki bir ve beraber olabilelim, kardeş olabilelim, mü’min ve Müslüman olabilelim, dost olabilelim, yakın olabilelim, birbirimizi cennete taşıyabilelim. Aksi takdirde şeytan aramızı bozar. Allah bize “(resulüm!) kullarıma söyle, (birbirlerine) sözün en güzelini söylesinler! Çünkü şeytan onların aralarını bozmak ister. Muhakkak ki şeytan, insan için apaçık bir düşmandır”695 buyurdu. Şu anda da aynen böyle olmuştur. En güzel sözü söylemediğimiz için şeytan bizim aramızı bozmuş! En güzel söz; Allah’ın sözüdür, Allah’ın kelamıdır, Allah’ın buyurduğudur. İşte, Allah’ın vahyine uyulmadı mı böyle olur.
Onun için ısrarla “ben demekten kurtulup Allah dememiz lazım. ‘Allah’ diyenler ‘ben’ demez, ‘ben’ diyenler ‘Allah’ diyemez” diyoruz. Öyle buyurdu Allah âyet-i kerimede “(resulüm! Sen) ‘Allah’ de, sonra onları bırak, (bırak onlar) daldıkları (küfür bataklığı)nda oynayadursunlar.”696 Allah diyemeyenler bataklığa, balçığa, çamura; dünya çamuruna, beden çamuruna batmıştır; ama “Allah” diyenler bu bataklıktan kurtulmuş, rabbiyle, kendi hakikatiyle beraber olmuş, meleklerin secde ettiği varlık, Hz. İnsan olmuştur. Ötekiler ise Allah’ın kel en’âm:697 “Onlar hayvanlar gibidirler” buyurduğu gibi hayvan olmuş, eşek olmuş, köpek olmuş, davar olmuştur; ama bu tercihi de kendileri yapmıştır.
Unutma ki ahiret uzak değil, iki adımlık yerdedir, sadece bir nefes ötendedir. Nefes verirsin, alamazsın veya alırsın bir daha veremezsin o zaman da iş biter ve ne isen öbür tarafta öyle olursun; çünkü artık için dışına çıkmıştır. O gün geldiğinde ya içinden Hz. İnsan çıkar ya da eşek çıkar, davar çıkar, köpek çıkar. Tercih sana aittir. Ne olmak istiyorsan osun sen; çünkü ne olmak istiyorsan Allah senin duanı öyle kabul eder.
Her zaman söylüyoruz “dua dil ile yapılan değildir.” Bundan dolayı bizden dua isteyenlere “dua edemem” diyorum. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya rabbi! Kabul olmayan duadan sana sığınırım”698 buyurmuştur. Dua öyle kolay bir şey değildir. Dua; kendi ellerinle yaptıklarındır, her ne yapıyorsan duan odur. Dil ile yapılan duada kendi içindekini dile getirmiş olursun; ama ne zaman duanın gereğini yaptıysan işte o zaman duan gerçekten dua olmuş olur; yani dua, dil ile gönül ile fiil ile beraber olunca dua olur. Biz ise birbirimize “bana dua edin” diyoruz. Bilmemiz lazım ki böyle bir dua çeşidi yoktur. Amelimiz bizim duamızdır. Kimin ameli neyse kendine yaptığı dua da odur, hatta sadece kendine değil diğer insanlara yaptığı dua da bir tek o olabilir, ondan fazlası olamaz.
Bizden dua isteyenlere sormak lazım. Şimdi sen bir şey yapmayacaksın, ben de sana dua edeceğim ve sen kazanacaksın, öyle mi! Hâşâ! Böyle bir şey küfür olur. Sen kendine dua edeceksin ben de duana “âmin” diyecek ve seni duanda destekleyeceğim, olması gereken budur; yani sen çabanı, gayretini sarf edeceksin ben de çabana, gayretine karşılık sana destek olacağım. Dua böyle yapılır. Başka türlü dil ile yapılan bir dua, dua olmuş olmaz.
Bu yüzden fazla dua etmek için çenemizi yormayalım, kabul olmaz; çünkü fiilin iştirak etmediği bir duayı Allah kabul etmez. Böyle bir dua yalancıların duasıdır. Biz de sadece dilimizle söylediğimiz, amelimizle desteklemediğimiz bir duada yalan söylüyoruz demektir.
Allah bizi yalan söyleyenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi sadıklardan eylesin. Allah bizi düşünmeyi unutanlardan, aklını kullanmayanlardan eylemesin. Allah bizi dini atalarından değil resulünden, kitabından öğrenenlerden ve yaptığı her ibadeti niye yaptığını, yapınca neyi kazandığını, yapmadığında neyi kaybettiğini bilenlerden eylesin. Allah bizi dünya batağına batanlardan eylemesin. Allah bizi “ben” demekten kurtulup “Allah” diyenlerden ve insanlığa şahid olup dengede olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
