36.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, güzel fiillerini, bize olan muamelesini anlamaya ve bu muamelesinin saf aşk, saf rahmet, saf hayır olduğunu öğrenmeye çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde hakkın ne olduğunu, varlığa hakkını nasıl teslim edeceğimizi ve öncelikli olarak Allah’ın hakkını takdir etmemiz gerektiğini anlamaya çalışmıştık.
Bu sohbetimizde de yarıda kalan yuhyi “diriltir” ve yumit “öldürür” fiillerini anlamaya devam edeceğiz inşallah.
Evet, Allah diriltir ve öldürür. “O, (siz daha yaratılmamışken) size hayat veren, sonra sizi öldürecek, sonra sizi (Kıyamet günü tekrar) diriltecek olandır.”610
“Siz (daha yaratılmamış) ölü iken size hayat veren Allah’ı nasıl inkâr edersiniz? Sonra sizi öldürecek, sonra sizi (kıyamet günü tekrar) diriltecek ve sonunda (hepiniz) ona döndürüleceksiniz.”611
Ölmeyecek hiç kimse yoktur. Allah, bütün kullarını öldükten sonra diriltir ve insan her ne yapmışsa Kıyamet günü karşısında onu hazır bulur. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur. Muhakkak ki bu çalışması(nın, çaba ve gayretinin hesabı) da yakında görülecektir”612 buyurmuştur. İnsan, öldükten sonra dirileceğini ve Allah’a hesap vereceğini asla unutmamalıdır.
Okuyacağımız âyette Allah Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın kavmine söylediği sözü beyan eder. “(İbrâhîm) Dedi ki: İyi ama sizin ve geçmişteki atalarınızın âbd ol(up kulluk et)tiği şeyleri gördünüz mü? İyi bilin ki muhakkak, onlar benim düşmanımdır; ancak âlemlerin rabbi (benim dostumdur).”613 Ben Allah’tan başka bir şeyi kabul etmiyorum. Allah’a şirk koşulan her şey; ister put, ister insan olsun hiç fark etmez benim düşmanımdır. Bütün şirke, küfre ve kendini Allah’a şirk koşan nefse düşmanım. Allah’tan başka ilâh yoktur, benim ilâhım odur. Ona şirk koşulan şeyler de benim düşmanımdır.
Dikkat edilirse Hz. İbrâhîm (a.s.) önce “kulluk ettiğiniz şeyler benim düşmanımdır” diyor, hemen ardından ise “benim dostum âlemlerin rabbidir” buyuruyor. Yani önce “lâ ilâhe (ilâh yoktur)” diyor sonra ise “illallah (ancak Allah)” buyuruyor. Bizim de hayatı yaşarken önce Allah’tan başka hiçbir şeyi kabul etmememiz ve ardından “rabbim Allah’tır” dememiz gerekir.
Allah, Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın sözlerini beyan etmeye devam ediyor. “O ki beni yarattı ve o, beni hidâyete erdirdi. Beni yediren de içiren de odur. Hastalandığım zaman bana şifa veren de odur. Benim canımı alacak sonra beni (hesap günü) diriltecek de odur. (Hesap günü olan o) Din günü hatalarımı mağfiret edeceğini umduğum da (yalnızca) odur.”614 Allah bize Hz. İbrâhîm (a.s.) üzerinden nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretiyor.
O zaman biz de yaşadığımız her durum karşısında Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın söylediği gibi “beni yaratan da sonra öldürecek olan da sensin ya rabbi! Kıyamet günü beni hesaba çekecek olan ve günahlarımı mağfiret edeceğini umduğum sensin ya rabbi! Beni yediren, içiren, hastalandığımda bana şifayı veren sensin” deyip dua etmeliyiz. Hastalandığımızda şifa isterken de rızık isterken de duamız böyle olmalıdır.
Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın duası devam ediyor. “Rabbim! Bana hüküm (ve hikmet) ver ve beni sâlih kulların arasına kat. Sonra gelecekler arasında beni (hayır ve) doğrulukla anılanlardan kıl.” Benden sonra gelecek olanlar beni sadık olarak ansınlar. “Beni Naîm cennetinin vârislerinden eyle! Babamı da mağfiret et (ona tövbe ve iman nasip et). Çünkü o, dalâlette olanlardandır. (İnsanların tekrar) Diriltilecekleri gün beni (huzurunda) mahcup etme! O gün ki ne mal fayda verir ne de evlat. Ancak Allah’a kalb-i selim (ıslah olmuş bir kalp) ile gelenler (o gün saadete erer).”615 Allah bize Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın imanını, teslimiyetini, güvenini, korkusunu, endişesini, duasını öğretiyor.
Eğer âyetin sonunda Allah “ancak selim bir kalple gelenler saadete (kurtuluşa) erer” buyuruyorsa o hâlde bilelim ki ahirete selim bir kalple gelmeyenler kaybeder.
Peki, selim bir kalp ne demektir?
Selim kalp, sahibini selamete erdiren kalptir. Kalp aynı zamanda gönüldür. İnsan; kalp olarak, gönül olarak, beden olarak, nefis olarak ve varlık olarak bir bütündür. Şayet kalp hasta olursa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi bütün organlar hasta olur.616 Bu durumda aslında bütün iş kalbin selamette olmasında biter. Kalbin selamete erebilmesi için de nefsin tezkiye olup temizlenmesi lazımdır. İşte, Kıyamet günü kurtulanlar da ancak kalbi selim olup nefsi tezkiye olanlardır.
Sahibini selamete, selam yurduna, cennete taşımayan bir kalp selim olan, iyileşmiş, sıhhat bulmuş bir kalp değil, hasta bir kalptir. Bu yüzden Allah kalple ilgili olarak âyet-i kerimelerde “onların kalplerinde hastalık vardır. Onların kalpleri taşlaşmıştır. Onların kalpleri kilitlidir. Onların kalpleri mühürlüdür”617 buyurmuştur. Selim bir kalp, sahibini selamete çıkarırken; hasta olan, kilitli ya da taşlaşmış olan bir kalp sahibini hüsrana götürür.
Allah devamlı “siz aklınızı kullanmaz mısınız, akletmez misiniz, düşünmez misiniz, tefekkür etmez misiniz! Ne de az düşünüyorsunuz”618 buyurur. Allah böyle söylüyorsa tabi ki bizim de aklımızı sonuna kadar kullanmamız ve selim bir kalbe sahip olmak için gereken çabayı, gayreti göstermemiz lazım; ama her ne kadar aklımızı kullanmamız gerekse bile nihayetinde aklın bir sınırı vardır. Belirli bir yere kadar akılla gidilir. Ondan sonra yola devam edecek olan gönüldür; çünkü Allah’a âbd olmak bir gönül yolculuğudur. Akıl bize yalnızca âyetleri okur, anlatır, tefsir eder, gönül ise âyetleri içine alır, iman eder.
Mesela; afakta ve enfüste (dışarıda ve içeride) bir yere baktığımızda onu bir âyet olarak okuyabilmek için önce onu aklımızla okumaya, anlamaya çalışırız; ama asıl mesele kalbin, gönlün açılıp okuduğumuz şeyin manasını, hikmetini, ondaki âyeti içeriye almasıdır. Afaktaki ve enfüsteki âyetler gönülden içeri alınınca kalbimiz selim olur, selamette olur.
Düşünebilmek için aklı sonuna kadar kullanmak şarttır; fakat aklı doğru kullanmak için bir eğitime ihtiyacımız vardır ki bu eğitimi de bize Allah verir. Kur’ân’ı nüzul sırasına göre okuduğumuzda ya da dinlediğimizde Allah bizim aklımızı safha safha eğitir ve bize aklımızı kullanmayı öğretir. Yoksa neden “düşünmez misiniz, akletmez misiniz” buyursun! Allah hem enfüsteki hem de afaktaki âyetleri okumaya bizi davet ederek her birimize “aklınızı kullanın, rabbinizi tanıyın, rabbinizin kudretini, El Esmâu’l Husnâ’sını görün. Hayatı, olayları, meseleleri bir âyet olarak okuyun. Size olan muamelemi, El Efâu’l Husna’mı okuyun ve beni de kendinizi de tanıyın” buyuruyor.
İnsan eğitilen bir varlıktır. Öğrenmek başka eğitilmek başka bir şeydir. Bir şeyi yaşamadan, tatmadan eğitilmiş olmayız. Mesela; oruç da, hac da, zekât da bir eğitimdir. Aynı şekilde bütün ibadetlerin önünde olan ve her ibadeti içine alan şehadet, şahid olmak, okumak bir eğitimdir; çünkü okudukça anlar, anladıkça iman eder, iman edince de kulluğumuzun gereğini yaparız; ama ibadetimiz taklitten ibaret kalırsa o zaman ibadetlerimiz bizi eğitmez, yetiştirmez. Oysaki bütün ibadetlerimiz bizim için eğitim olmalıdır.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Oruç; nefse, kendi kendimize hâkim olmamızın eğitimidir. Bizim de oruç tutarken “rabbim bana imsaktan iftara kadar bir şey yemememi, içmememi emretmiştir, ben de iftara kadar yemiyor, içmiyorum. Ben kendime hâkimim, kendimin sahibiyim. Rabbim bana ‘gel’ demiştir, ben de rabbime gider, kendimi Allah yolunda yürütürüm” dememiz gerekir. Zaten “iftara kadar yemem, içmem” demek “ben rabbime giderim” demektir. İşte, Allah, oruçla bize bir ay boyunca kendimize hâkim olmayı öğretir ve bizi eğitir.
Namaz da bir eğitimdir. Allah namazla bize huzurda durmayı, miraca çıkmayı, Allah ile beraber olmayı öğretir ve bizi namazla eğitir. Ayrıca Fâtiha’nın manasını biliyorsak bir de bize Fâtiha’yla rabbimize âbd olma, kul olma, rabbimizi isteme eğitimini yaptırır. Bu yüzden Fâtiha’yı namazlarda bize sürekli tekrar ettirir.
Kul Fâtiha’yı okurken “bütün âlemlerden sana hamd olsun ya rabbi! Bütün övgüler, övülmeler sana aittir. Sen benim rahman ve rahim olan rabbimsin. Sen varlığın malikisin, melikisin, benim malikimsin, sahibimsin. Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz. Ben kendisine nimet verdiğin kullarla birlikte sana gelmek istiyorum” demiş olur. Eğer kul bunu bilmiyor, düşünmüyorsa böyle bir eğitimden geçmiş olmaz, dolayısıyla huzurda duramaz.
Biri “ben manevi olarak beni yaratan rabbimin huzurundayım” dediğinde gönlünü, kalbini, aklını eğitir. Bunun neticesinde kalbi selim olur, selamete çıkar; çünkü rabbini isteyen, rabbini seven, rabbinin yolunda yürüyen, hayrı, rahmeti, mağfireti isteyen, insanlara hayrolan, selam olan, cennet olan bir kalp sahibini kurtuluşa, saadete erdirir.
İnsanı bir de salih ameller eğitir, yetiştirir. Kısacası Allah’ın emrettiği her şey insanı manevi olarak büyütür. Yalnız, sadece Allah’ın emrini yerine getirenler büyüyebilirler. Gerekeni yapanlarla yapmayanlar ya da bilenlerle bilmeyenler bir olmaz. Allah’ın emirlerini yerine getirenler manevi olarak büyürken gerekeni yapmayanlar büyüyemez, aksine kendilerini devamlı kirletirler. Bundan dolayı Allah “hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”619 “(Hakikate karşı) Körle gören bir olmaz. Karanlıkla nûr (bâtıl ile hak bir olmaz). Gölgeyle sıcaklık (cennet ile cehennem bir olmaz). Dirilerle ölüler (kâfir ile mü’min) de bir olmaz”620 buyurmuştur.
Evet, Allah bize “güzel yapın” buyuruyor ve güzel yapmayı yaratılışın gayesi olarak beyan ediyor. “O, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır”621 buyurdu Allah. Güzel yapanlar güzel olur, büyük olur, selim bir kalbe sahip olur, rabbiyle beraber olur. Yapmayanlar ise manevi olarak bir şey kazanamaz.
Madem yaratılışın gayesi güzel yapmaktır, o hâlde güzel yapıp kalbimizi selamete erdirmemiz gerekir ki hayy olalım, Allah’ın âyetleriyle dirilmiş olalım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hâlini, ahlakını, tavrını üzerimizde gösterelim ki Allah’ın resulüyle dirilmiş olalım. Allah’ın vahyini takip edip emrini yerine getirelim ki vahyiyle dirilmiş olalım. Böyle yaparsak Allah bize iman verir ve Allah’ın sevgisini kazanırız; çünkü Allah âyet-i kerimede “kim bir güzellik yaparsa onun güzelliğini (katımızdan bir güzellik vererek daha da) artırırız”622 buyurmuştur. Yani Allah’ın bu konuda vaadi vardır. Güzel yaparsak Allah bize kendi güzelliğini, El Esmâu’l Husnâ’sını verir. El Esmâu’l Husnâ’sını verince de Allah ile dirilmiş oluruz, diğer bir tabirle Allah’ın güzelliği üzerimizde dirilmiş olur, bunun sonucunda ise Allah’ın sevgisini, rızasını kazanırız.
Müslüman, Allah’a teslim olandır ve “rabbim ne dediyse doğru odur, güzel odur” diyebilendir. Onun için kötü Müslüman olmaz. İnsanlık yapmayanlar, iyi olmayanlar Müslüman olamazlar. Biri Müslümansa Allah’ın emrettiği gibi yapıp güzellikte bulunduğu için zaten iyidir; ama iyi değilse ve Müslüman olduğunu iddia ediyorsa o, kesinlikle yalan söylüyordur.
Allah âyet-i kerimede iyiliğin ne olduğunu beyan etmiştir. “İyilik, yüzlerinizi (namazda) doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir.” Nerede ya da kiminle olduğunuz yahut kendinizi nasıl anlattığınız, tanıttığınız değildir. “Asıl iyilik o kimsenin yaptığıdır ki; Allah’a, âhiret gününe, meleklere, kitap(lar)a, nebîlere iman eder. (Allah’ı sevdiği için) Sevdiği maldan yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, (ihtiyacından dolayı) isteyenlere ve esaret altında bulunanlara verir. Namazı ikâme ed(erek her anda Allah’ın huzurunda durmaya çalış)ır, zekâtı ver(erek nefsinin cimriliğini temizl)er. (Onlar ki) Antlaşma yaptıkları zaman sözlerini yerine getirirler. Sıkıntı, hastalık ve (savaş zamanı gibi) sıkıntılı hâllerde sabrederler. İşte onlar (Allah’a verdikleri âbd olma) sözüne sadık olanlardır. Yine onlar (Allah’a karşı) takvâ sahibi olanlar (kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar)dır.”623 Demek ki bir insanın iyi olması için Allah’ın bu saydıklarını yerine getirmesi gerekiyormuş! Biri Allah’ın bu söylediklerini yapmadıktan sonra istediği kadar Müslüman olduğunu söylesin doğru söylemiyordur; çünkü Müslüman iyidir. İyi olmayanlar Müslüman olamazlar.
Allah, okuduğumuz âyette bize iyiliğin, Müslümanlığın ne olduğunu öğretti. Böyle baktığımızda Müslüman demek çok namaz kılan, oruç tutan, hacca giden demek değildir. Bütün ibadetler kulu Hz. İnsan yapmalıdır. Eğer ibadetler bir kul için Hz. insan olma, selim bir kalbe sahip olma eğitimi olmadıysa o kul aklını kullanmamış ve ibadeti taklit etmiştir. Gerçekten ibadet etmiş olsaydı yaptığı ibadetler kendisine selim bir kalbi kazandırırdı, o da hayatı yaşarken güzellik yapar, iyilik yapardı.
Hâl böyleyken Allah “aklınızı kullanın ve güzel yapın, doğru yapın” buyurduğu hâlde baktığımızda âlimlerimiz insanlara akıllarını kullanmamalarının eğitimini yaptırırlar. Bunun sebebi; kendilerinin de bu şekilde yetişmesidir.
Mesela; namaz mü’minin miracıdır. Namaz kılarken gönül itibariyle rabbimizin huzurunda olmamız gerekir; ama âlimlerimiz insanlara “namaz kılarken Fâtiha’yı düzgün okuyacaksın, ellerini şöyle bağlayacaksın, gözünü secde ettiğin yerden ayırmayacaksın, eğilirken parmaklarını tam dizinin üstüne koyacaksın en son selam vereceksin. Böyle namaz kılarsan en güzel şekilde namaz kılmış olursun” derler. Yani namazı anlatırken gönlün de huzurda durması gerektiğini izah etmezler. Böyle olduğu için kılınan namazlarda da miraç yoktur, Fâtiha yoktur! İnsanlar Fâtiha’yı anlamını bilmeden okuyorlar. Bundan dolayı namazlarında huzurda duruşları yoktur. Rablerine iyyâke na’budu ve iyyâke nastaîn:624 “(Rabbimiz!) Yalnız sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz” demeleri, “sen benim rahman ve rahim olan rabbimsin ya rabbi” demeleri yoktur! Böyle namaz olur mu! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Fâtihasız namaz olmaz”625 buyurmuştur. Öyleyse Fâtiha’nın manasını bilmeyen kişinin de Fâtiha’sı yok demektir. Bu durumda kıldığı namaz nasıl namaz olsun! Buna rağmen âlimlerimiz hâlâ “siz namazdayken elinizi nasıl tutacağınıza, nereye bakacağınıza dikkat edin yeter. Rabbinizin huzurunda olup olmadığınızı düşünmeyin. Aklınızı kullanmanız doğru değildir” derler.
Hatta orucun da hikmetlerini, âbdiyet için önemini anlatmak yerine sakız çiğnemek, iğne yaptırmak, denize girmek orucu bozar mı bozmaz mı, diye sürekli bunları anlatırlar. Siz neyin peşindesiniz! Hangi oruçtan bahsediyorsunuz! Oruç bu mudur!
Zaten namaz Fâtihasız anlatıldığı, miraç olarak anlatılmadığı için insan bütün bu hareketleri ezberledikten sonra şeytan da “evdeki işler ne oldu, falanca niye şöyle söyledi, şu işim nasıl olacak” dedirtip insanı namazdayken dolaştırmaya başlar; çünkü namazı miraç olmamıştır, kıldığı namazın içi boştur, o kişi gönül itibariyle huzurda durmamıştır. Bunun sebebi; kalbinin şeytana ev olması, yuva olması, ordaki tahta şeytanın kurulmasıdır. Namazı ve ibadetinin kalbini selamete erdirmemesidir.
Dediğim gibi; kalbimiz selim olmadan kurtuluş yoktur. Bu da kalbimizin bütünüyle Allah’a ait olmasıyla mümkündür. Kalbimiz, gönlümüz bütünüyle Allah’a ait olmalıdır. Namazda bile huzurda durmuyorsak ne zaman huzurda duracağız! Oruç tutarken kendimize hâkim olamıyorsak ne zaman kendimize hâkim olacağız!
Kur’ân okumak için de “Kur’ân’ı güzel sesle, tecvitli okumak ve harfleri tam çıkarmak lazım” derler. Peki, Kur’ân’ın manası nerede! Rabbin sana ne söylüyor, rabbinin muradını anlamak nerede! Din bu mudur! Kur’ân’ı okumak, anlamak isteyenlere de “siz sadece dediğimizi yapın, âyetleri anlamak sizin değil âlimlerin işidir” derler. Allah’ın vahyini anlamak neden âlimlerin işi olsun! Bu din âlimlerin dini midir! Bu din Allah’ın dini değil miydi! Allah, kitabını kullarına indirmemiş miydi! Bırakın insanlar Allah’ın kitabını okusun, neyi anlayabiliyorsa anlasınlar! Merak etmeyin herkes Kur’ân’ı okuduğunda anlar; çünkü onunla rabbi konuşuyor! Allah, Kur’ân okuyan kulunun gönlünü açar, yeter ki kul samimi olsun, ciddi olsun. Âyetlerin hepsini anlaması da gerekmez; ama altı bin âyetten beş bin tanesini okuduğunda anlar. Bin tanesini de zahmet edip bilenlerden öğrenir. Allah “bilmiyorsanız bilenlere sorun. Bilmiyorsanız, hikmet ehline, haberdar olanlara sorun. Bilmiyorsanız zikir ehline sorun”626 buyurmuştur. Onlar da bilmediklerini sorar öğrenirler.
Hac için de “Kâbe’ye gidecek tavaf edecek, sa’y yapacaksın, Arafat’a çıkacak, şeytanı taşlayacaksın” derler. Tamam, bunları yapacağız da hani haccın içi nerede! Haccın içi yok, içi boş! Bu anlattığınız hac değil ki turistik ziyarettir! Turistler de zaten gittikleri memleketlerde her yeri geziyorlar! Hac turistik ziyaret değil ki baştan sona ibadet, baştan sona kulluk, baştan sona hayat demektir ve bütün hayat hacda mevcuttur. Sizin de haccı hayatın içinde Allah’ın istediği gibi nasıl durmamız gerektiğini anlatarak izah etmeniz gerekmez mi!
Evet, kendilerini âlim olarak tanıtanlar aklımızı kullanmamayı bize eğitim olarak yaptırırlar, bundan haberleri de yoktur. “Sadece size söyleneni ezberleyin, tamamdır” derler; ama kulluğun, ibadetlerin içini anlatmazlar. Unutmamamız lazım ki Allah bize “manevi olarak büyü, Hz. İnsan ol, kâmil insan ol” demiştir. Bizim de öncelikle yapmamız gereken şey; rabbimizin muradını anlamaya ve büyümek için elimizden geleni yapmaya çalışmaktır.
Allah istisnasız herkese bir yol çizdiği gibi sana da bir yol çizmiştir. Sana düşen; Allah’ın senin için çizdiği yolu görüp buna göre yaşamandır; çünkü Allah sana “ne bildin, ne gördün, ne anladın” diye sormaz. “Gördüklerine, bildiklerine, öğrendiklerine, anladıklarına, okuduklarına karşı ne yaptın” diye sorar. Bu yüzden Allah öbür tarafta bilgilerini değil amellerini tartacak.
Öyleleri var ki Müslüman’dır; ama insan değildir! Üzerinde rahmet, merhamet, ikram, af, iyilik, güzellik, hoşgörü, halimlik, Allah’ın güzelliği görünmez. Şimdi bu gerçekten Müslüman mıdır? -Hâşâ, kesinlikle hayır! Biri Müslüman olsun, Allah’a teslim olsun; fakat kendisinde insanlıktan eser olmasın. Bu, Müslüman olur mu! Birinde Allah’ın güzel isimleri tecelli etmiyorsa o kişi rabbini kaybetmiş demektir. Rabbini kaybetmek böyledir.
Üzerinde Allah’ın güzelliği görünmeyenler aynı zamanda nankördürler ve iyilik gördüklerinde teşekkür etmezler. Rablerine en ufak bir şükürleri yoktur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nimete vesile olana teşekkür etmeyen, Allah’a şükretmiş olmaz”627 buyurmuştur. Nimete vesile olana teşekkür etmedikleri için rablerine de şükretmezler. “Ya rabbi! Şükür” demek şükretmek değildir. Biri iyilik, güzellik, nimet gördüğü birine teşekkür etmiyorsa istediği kadar “ya rabbi! Şükür” desin, o kişi rabbine karşı nankördür.
Rabbine şükretmeyen insan kul olamaz. Şükür; Allah’a kul olmaktır, âbd olmaktır, âşık olmaktır, her şeyini, canını Allah’a kurban etmektir. Kul olmak, Müslüman olmak ise bütün varlığıyla Allah’a, rabbine teslim olmaktır. Misal; Allah Hz. İbrâhîm (a.s.)’la ilgili “rabbi ona, ‘teslim ol’ buyurmuş, o da ‘âlemlerin rabbine teslim oldum’ demişti”628 buyurur. O hâlde Müslüman olmak; İbrâhîm olmaktır, kurban etmektir, kurban olmaktır. Ateşe atılınca hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl:629 “Allah bize kâfidir ve (o) ne güzel vekîldir” demektir. Kul olmak, teslim olmak, Müslüman olmak, iman etmek kolay bir şey değildir, anadan, babadan miras kalan bir şey değildir. Kulun bu imanı, Müslümanlığı kendi çabası, gayretiyle kazanması gerekir.
Nasıl?
Tabi ki okuyarak, aklını kullanıp Allah’ın âyetlerine, efâline şahid olarak kazanması gerekir. Allah bizden okumamızı, aklımızı kullanmamızı, rabbimizi dinlememizi istiyor. Biz de düşünecek, taşınacak, Allah’ın indirdiği âyetler ile afaktaki ve enfüsteki (dışarıdaki ve içerideki), hadisattaki (olaylardaki, meselelerdeki) âyetleri okuyacak ve hepsinin hikmetine, muradına bakacağız. Yetmez, Allah’ın bize nasıl muamelede bulunduğunu anlamak için yaşadıklarımıza bakacak ve her anda rabbimizin bize muamelede bulunduğuna şahid olacağız. Şahid olmazsak “eşhedu enlâ ilâhe illallah” diyemeyiz. Desek bile gerçekten söyleyenleri taklit etmiş, bunu sadece dilimizle söylemiş oluruz.
Allah bize “madem bana şahid olduğunu söylüyorsun, o zaman söyle bakalım nerelerde şahid oldun” diye sorarsa “varlığa bakarken senin kudretine, rahmetine, güzelliğine, cebbarlığına (işi zorla yaptırmana), kahharlığına (kahretmene) şahid olmadığım tek bir an yoktur ya rabbi! Bana muamele ederken de rahmetine, hayrına, ikramına, hidâyetine, güzelliğine, mü’minliğine, iman verişine şahid olmadığım hiçbir anım yoktur. Yaşadığım her olayda sana, El Esmâu’l Husnâ’na, güzelliğine şehadet ettim” diyebilmemiz gerekir. Aksi takdirde şahidliğimiz bir an bile boş kalırsa bu şahidliğin yerinde şeytan olur, cehalet olur.
Dediğim gibi; Allah bizden aklımızı sonuna kadar kullanmamızı istiyor. Aklımızı kullanmadan şahid olamayız. Şahid olmak için aklımızı kullanmamız şarttır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten eftaldir”630 buyurmuştur. Bunun sebebi; bir saatlik tefekkürün kula iman vermesi, rabbine şehadet ettirmesidir.
Rabbimizin âyetleri ve emirleri; namaz, oruç, hac, zekât ve infak üzerinde “acaba Allah’ın buradaki muradı nedir” deyip tefekkür etmemiz lazım ki aklımızın hücreleri yenilensin, tazelensin. Yoksa aklımız ölür, düşünemez olur sonra aklımıza “düşün” desek bile düşünemez, bir âyeti bin defa okusak bile akletme melekesini kaybettiğimiz için onu anlayamayız.
Evet, Allah, bütün emirleriyle bizi eğitimden geçirir. Misal; zahiri olarak askerliğini yapmış biriyle askerliğini yapmamış bir insan arasında fark vardır. Neden? -Çünkü askerliğini yapanın hayat tecrübesi yapmayandan daha farklıdır. Yahut farklı farklı memleketlere gidip dolaşan veya çalışan birinin hâliyle hiçbir memleket dolaşmamış insanın hâli birbirinden farklıdır. Memleketleri dolaşan kişi hayat eğitimini görmüştür. Hayatında yaşadığı memleketten hiç dışarı çıkmamış, başkalarıyla meşgul olmamış, hep anne, babasının gölgesinde yaşamış kişi ise hayat karşısında tecrübesizdir; ama böyle biri bile askere gitse orada farklı fıtratlarda farklı insanlar görür, onlarla beraber yatar, eğitim görür, onlarla beraber güler, ağlar, aralarında bir yakınlık oluşur ve farklı bir dünya, farklı bir âlem görmüş olur; çünkü her insan aynı zamanda farklı bir dünya, farklı bir âlemdir. Askerliği yapan kişi de aldığı eğitimle bu dünyaları tanır ve bir hayat tecrübesi olur.
Kulluk eğitimi de böyledir. Hayat baştan sona eğitimden ibarettir. Bu dünyaya büyümeye, manevi olarak büyüyüp Hz. İnsan olmaya gelmişiz. Sadece görmemiz, okumamız işimize yaramaz. Bizi manevi olarak büyüten bilmek değil, yapmaktır. Bizim de okumanın yanında bir de işi yapmamız gerekir ki büyüyebilelim.
Örnek vermek gerekirse; şu anda kardeşlerimiz iftar saatinde trafikte bekleyip iftara yetişemeyen mü’min kardeşlerimize Allah rızası için kendi iftarlarını açmadan iftarlık hurma ve su dağıtıyorlar. Şimdi bu iftarlığı dağıtanla dağıtmayan bir olur mu? -Elbette ki bir olmaz. Bu muhabbeti tatmayanlar bunu bilemez.
Diyelim ki kardeşlerimiz iftarlık su ve hurmayı on kişiye dağıttı, o iftarlığı alan kişilerden iki kişi, diliyle değil de gönlüyle onlara teşekkür ederse -ki etmemeleri mümkün değildir, zaten teşekkür etmeyenlerin yerine Allah onlara teşekkür eder ve kardeşlerimizin yaptığı yine boşa gitmemiş olur- kardeşlerimiz kendilerine teşekkür eden iki kişinin gönlünden Allah’ın rızasını kazanırlar. Bununla beraber aslında teşekkür edenlerin gönlünden yine Allah onlara teşekkür etmiştir. Bu nedenle trafikte kalanlara su ve hurma dağıtanla dağıtmayanlar birbirlerinden farklıdır. Dağıtan kardeşlerimiz insanların gönlünden Allah’ın rahmet tecellisini, muhabbet tecellisini, Allah’ın yakınlığını, sevgisini alırken diğerleri bir şey kazanamaz.
Kardeşlerimizin iftar saatinde su ve hurma dağıtması da bir eğitimdir; çünkü kardeşlerimiz bununla farklı insanlarla muhatap olur, hayır yapmayı, ikram etmeyi, Allah için fedakârlık yapmayı tatmış olur. Elbette ki bütün her şeyi tattıran Allah’tır. Kardeşlerimiz böyle yaptığı için Allah da onlara hayrı tattırır ve onları büyütür.
Bununla ilgili olarak kıssadan bir hisse anlatayım.
Zatın biri, dervişlerini manevi olarak yetiştirmek için onlara sürekli, dergâh bahçesinin duvarını yıktırıp yeniden yaptırır. Dervişler duvarı yapıp bitirince ise “olmamış, duvarı iki metre daha genişletelim” der ve duvarı dervişlerine tekrar yıktırır. Dervişler duvarı o zatın dediği gibi tekrardan yaparlar; ama o zat yine “olmadı, bu defa yarım metre daraltalım” der ve duvarı yine dervişlerine yıktırır; yani duvarı sürekli olarak dervişlerine yıktırtıp yeniden yaptırır.
Bunun üzerine biri merak edip o zata “neden sürekli bu duvarı yıktırıp yeniden yaptırıyorsunuz, dervişlere yazık değil mi” der. O zat da “mesele; bahçenin duvarı değildir. Bu bir eğitimdir. Biz böyle yaparak dervişleri eğitiyor, yetiştiriyoruz. Duvarı yaptırtırken her bir dervişin kabiliyetine, durumuna, diğer kardeşleriyle uyumu olup olmadığına, birlikte nasıl çalışabildiklerine bakıyorum; çünkü her birine ona göre muamelede bulunacak, her birini farklı bir şekilde yetiştireceğim. Bunun için onları tanımam lazım. İşte, bunu yaparak onları tanıyorum” der; çünkü hepsine toptan aynı muameleyi yapmak zulüm olur. Zulüm olmaması için insanların durumuna göre muamele etmek gerekir.
İşte, kulu büyüsün, yetişsin, kemale ersin ve muradı kulunun üzerinde gerçekleşsin diye işi yapan, yaptıran Allah’tır. İnsanın da kendi kendini eğitmesi, aklını sonuna kadar kullanması, tefekkür edip işe koyulması gerekir. Aksi takdirde büyüyemez.
Evet, Allah’ın yuhyi ve yumit “öldürür ve diriltir” fiilini anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.
“(Resulüm!) Muhakkak ki sen ölülere işittiremezsin, arkalarını dönüp giderlerken sağırlara da (hakka olan bu) daveti duyuramazsın.”631
Biri manevi olarak ölüyse ölen taraf onun kalbidir. Biri manevi olarak sağırsa Allah’ın emrini işitmek, emrin sorumluluğunu almak, kul olmak istemez, kendisine Allah’ın vahyini anlattığında “bana dünyadan haber ver, ahiretten, cennetten, cehennemden, hayırdan, sevaptan, günahtan bir şey söyleme, benim böyle şeylerle alakam yok” der. Kulağını sana kapattığı için seni dinlemez, söylediklerini kabul etmez. Manevi olarak ölmüşse zaten Allah’a kul olmayı ona istediğin kadar anlatsan da senden hiçbir şey anlamaz. Daha doğrusu rabbinden bir şey anlamaz.
Biri rabbinin âyetlerini dinlemek istemiyorsa ölmüştür; ama kul birazcık kıpırdasa ve birazcık “ben rabbimin bana ne vahyettiğini öğrenmek, anlamak ve rabbimin istediği gibi yaşamak istiyorum” deyip âyetleri dinlemeye çalışsa Allah onu vahyiyle diriltir.
Hepimiz kendimizi biliyor, kendimize şahid oluyoruz. Allah âyet-i kerimede “muhakkak insan, rabbine karşı gerçekten pek nankördür. Hiç şüphesiz buna gerçekten kendisi de şahiddir”632 buyurmuştur. İnsan kendi nankörlüğünün, yanlışının, hatasının, günahının, şirkinin, küfrünün şahididir. Örnek vermek gerekirse; üzerinde Allah’ın herhangi bir ismi yoksa Allah’ın o isminin sende tecelli etmediğini bilirsin; çünkü kerim değilsen cimri olduğunu, halim değilsen kaba olduğunu, merhametli değilsen zalim olduğunu tadan, gören sensin.
Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli etmesi imani bir durumdur. Eğer Allah’ın isimleri sende tecelli etmezse nihayetinde olan imanını da kaybedersin. Mesela; rahmetin olmazsa imanın da olmaz; çünkü rahmetin yoksa Allah’ın Rahmân ve Rahîm isimlerini inkâr etmiş olursun. Hâl böyleyken dilinle istediğin kadar “ben Allah’ın Rahmân ve Rahîm isimlerine iman ediyorum” de aslında iman etmemişsin. İman etmek sevmek demektir ya işte Rahmân ve Rahîm isimlerine iman etmen için Allah’ın rahmetini sevmen gerekir. Şayet Allah’ın sana rahmet etmesini seviyorsan o zaman senin de başkasına rahmet etmeyi sevmen gerekir. Rahmet etmeyi seviyorsan rahmet edebilirsin. Rahmet etmeyi seviyor, insanlara, mahlukata rahmet gösteriyorsan doğrudur, Allah’ın Rahmân ve Rahîm olduğuna iman etmişsin; ama rahmet olmayı sevmiyorsan bil ki sende Allah’ın Rahmân ve Rahîm isimlerine iman yoktur. Allah’ın isimlerine iman etmediğin için sonunda olan imanını da kaybedersin. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “merhametsiz insan cennete giremez”633 buyurmuştur.
Bu sadece Rahmân ve Rahîm isimleri için değil Allah’ın her bir ismi için geçerlidir. Allah’ın kerimliğini, sana ikramını seviyorsan ikram etmeyi de sevmen gerekir. İkram etmeyi seviyorsan başkalarına da ikram edersin; ama kimseye ikram etmiyorsan bu durumda cimrisin ve Allah’ın Kerîm ismine iman etmemişsin demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “cimri insan, cennete giremez”634 buyurmuştur.
Aynı şekilde Allah maliktir, meliktir; mülkün sahibidir ve biz de dahil her şey ona aittir. Hâl böyleyken Allah’ın mülkünde Allah’ın mülküne sahip çıkar ve kendini bir şeylerin sahibi zannedersen Allah’ın Mâlik ve Melik isimlerine şirk koşmuş olursun. Bunun yerine “ben, Allah’ın malikliğini, beni bir şeylere sahip etmesini seviyorum” dersen mülkü Allah’tan bildiğin için bu bakışın doğru ve güzel olur. Bununla beraber Allah âyet-i kerimede “Allah’ın sana verdiğinden (onun yolunda harcayarak) âhiret yurdunu iste ve dünyadan da nasibini unutma! Allah sana ihsan ettiği gibi sen de (insanlara) ihsan et!”635 buyurduğu için Allah’ın sana verdiklerinden insanlara vermen lazım. Yoksa Allah’ın seni malik kılmasına ihanet etmiş olursun; çünkü Allah onlarla ahiretini kazan, kerim ol, vehhab ol, rezzak ol, Allah’ın isimleri senin üzerinde görünsün ve Hz. İnsan olasın diye onları sana vermişken sen ise Allah’ın sana ikram ettikleriyle Hz. İnsan olup yeryüzünde rabbini temsil edeceğine cimrilik yapıp kaybettin! Oysaki bu dünyaya Allah için güzel yapmaya gelmişiz. Güzel yapanlar manevi olarak kazanır, rabbinin yakınlığına, rahmetine, rızasına nail olur. Güzel yapmayanlar, Allah ile güzel olmayanlar ise kaybeder.
İnsan, kazanmak için “acaba ne yaparsam rabbim benden razı olur” deyip kendine imkânlar, kendini rabbine beğendirmek için fırsatlar aramalıdır. Bizim de bütün derdimiz, gayemiz sadece rabbimizin bizi beğenmesidir. Bu nedenle yaptığımız her şey sırf rabbimiz bizden razı olsun ve bize “kulum güzel yaptın” desin diyedir.
Bunun için şimdiye kadar kardeşlerimizle elimizden gelen her türlü çabayı göstermeye çalıştık. Bunlardan biri de “Askıda Ekmek” projesidir. Diyarbakır’da Askıda Ekmek projesini uygulamak için yaklaşık iki yüzden fazla fırına birer tane tabela vermiştik. Bu fırınların ayda en az bir defa kontrol edilmesi gerekir. Hamd olsun başka şehirlerde de kardeşlerimiz bu projeyi yapmaya devam ediyorlar. Mesela; İstanbul’da kardeşlerimiz Askıda Ekmek projesi uygulansın diye ellerinden geleni yapmaya çalışıyor. Biz de oradaki fırınlara dağıtılsın diye iki yüz tane tabelayı buradan onlara göndermiştik sonra da zaten kendileri tabelaları bastırıp dağıtmaya devam etti.
Yalnız, iş fırıncılara bir tek Askıda Ekmek tabelasını vermekle kalmıyor, bir de ayda bir kontrol için bu fırınlara gidip oradakilere selam vermemiz lazım. Belki bazı tabelalar eskimiş veya yırtılmış olabilir. Gidip kontrol edelim ki tabelaları yenilemek isteyen fırıncılara onların yenilerini verebilelim. Onun için her şehirdeki kardeşlerimiz Askıda Ekmek projesinin uygunlandığı fırınlara gidip mutlaka bir selam vermeli ve projeyi kontrol etmelidir.
Askıda Ekmek projesinin yanında aynı zamanda “İftar Vaktinde Trafikte Kalanlara Su ve Hurma İkramı” bir de “Bin Yetimi Giydir” projelerimiz vardır. Önce bin tane yetimi giydirelim, dedik; ama sanki sayı gittikçe yükseliyor. Bu kadar fazla yetim çıkacağını hiç tahmin etmemiştik. Her ne olursa olsun sayıyı tamamlamaya çalışacağız inşallah.
İftar vaktinde de trafikte su ve hurma dağıtmak için önce yirmi bin kişiye ikram dağıtmaya karar vermiş, bunu da bir ton hurma ile hesap etmiştik; ama Allah bu miktarı kırk bine çıkardı. Şu anda kırk bin kişilik iftarlık hurmamız hazırdır. Hepsini ramazan ayının sonuna kadar dağıtmış olacağız inşallah.
Bayan olsun, erkek olsun, “ben de varım, ben de sizinle beraber yürüyorum” diyen her bir kardeşimize davetimiz vardır; hepsinden mutlaka bir yetimi giydirmelerini istiyoruz. İster yurt içinde ister yurt dışında olsun herkes bu ikrama davetlidir. İnşallah bu çabamız hepimiz için güzel olur, rahmet olur. Soran olursa “bu sene fitre de zekât da her şey yetimleredir” dersiniz.
Bir de gerçekten öyle acil ihtiyaç sahipleri var ki onlar da yetim konumundadır, dolayısıyla onların da sıkıntısını gidermemiz şarttır. Onlar için gereken yardım neyse yapmaya çalışıyoruz. Öyle ki sıkıntıları kendilerini meşgul etmesin ve bu ramazanı rahat bir şekilde geçirsinler.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “yeryüzündekiler birbirine rahmet ederse Allah da onlara rahmet eder”636 demiş, Allah da “bir kavim (bir topluluk) kendini değiştirmedikçe Allah onlardakini değiştirmez”637 buyurmuştur. Üzerimize rahmetin inmesini istiyorsak bizim rahmet etmemiz gerekir. İnşallah Allah için elimizden gelen çabayı gösterecek, birbirimize rahmet olacak, hidâyet olacak, muhabbet olacağız.
Evet, hep beraber yuhyi ve yumit “diriltir ve öldürür” fiilini anlamaya çalışıyorduk, devam edelim inşallah.
Allah âyet-i kerimede “(resulüm! Sen) ‘Allah’ de, sonra onları bırak, (bırak onlar) daldıkları (küfür bataklığı)nda oynayadursunlar”638 buyurur. “Allah” demeyenler bataklığa, dünya batağına batmıştır ve orada oyun oynuyordur. Allah da bize “sen Allah de, onları bırak battıkları bataklıklarında oynasınlar” buyurdu. Evet, biz de “Allah” diyoruz, “rabbim Allah’tır, yeter ki onun muradı üzerimizde gerçekleşsin, ne gerekirse yaparız” diyoruz inşallah.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “(Resulüm!) Neredeyse (o müşrikler) seni, sana vahyettiğimizden başkasını bize karşı iftira edesin diye fitneye düşüreceklerdi ve (sen onlara uysaydın) işte o zaman (onlar) seni dost edinirlerdi.”
Müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “evet, sana iman edelim; ama sen de bizim putlarımıza karışma, onlara laf söyleme, bize ‘kâfir, müşrik’ deme. Bize Allah’ın vahyinin dışında bir şey söylersen seni kabul ederiz” derdiler. Yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den küfür bir kelime istediler! Âyet devam ediyor. “Eğer biz seni (vahyimiz üzerinde) sebatkâr kılmasaydık, andolsun nerdeyse onlara az bir şey meyledecektin.”639 İman etsinler diye neredeyse onların seveceği bir iki kelime kullanacaktın. “O zaman hiç şüphesiz sana hayatın ve ölümün (sıkıntılarını) kat kat tattırırdık sonra bize karşı kendine bir yardımcı da bulamazdın.”640 Ama Allah seni vahyi üzerinde sabit kıldığı için Allah’ın âyeti dışında bir şey söylemedin, yanlış yapmadın.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “Allah’ın âyetinden başka bir şey söyleseydin sana hayatın da ölümün de azabını kat kat tattırırdık ve hiç kimse bize karşı sana yardım edemezdi” buyuruyor. Bu durumda biri Allah’ın âyetleri dışında bir şey söylerse hayatın ve ölümün azabını kat kat hak etmiş olmaz mı? -Tabi ki olur.
Allah, ayağımızı sabit kılsın istiyorsak iman etmemiz ve Allah’a davet etmemiz gerekir; çünkü Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Eğer siz Allah’a (ve onun resulüne dinini destekleyerek) yardım ederseniz, (o da) size yardım eder ve ayaklarınızı (sırât-ı mustakîmde) sabit kılar”641 buyurmuştur. Allah’a yardım etmek demek; Allah’ın kullarına yardım etmek ve Allah’ın emrettiği gibi bir hayat yaşamaktır. Başka türlü sırât-ı mustakîmde sabit olmak mümkün değildir.
Din, hayat demek, Kur’ân da hayat kitabı demektir. Her zaman söylüyoruz “bu din, ibadet dini değil âbdiyet dinidir.” Din, Hristiyanlarda ve Yahudilerde ibadet dinidir; çünkü onlar dinlerini tahrif etmişlerdir. Bütün dinler böyledir. Asıl İslam ise ibadet dini değil âbdiyet dinidir, âbd olma dinidir; çünkü Allah, insanı ibadet etsin diye değil kendisine âbd olsun diye yaratıp dünyaya göndermiştir. Buna rağmen baktığımızda âlimlerimiz Fâtiha Sûresi’ndeki iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn âyetini “yalnız sana ibadet ederiz ve yalnız senden yardım dileriz” diye meallendirmiştir. “Hangi konuda yardım isteriz” diye sorulduğunda ise “dünyayı, sağlığı, parayı, cenneti kazanmak için Allah’tan yardım dileriz” derler.
Âyette geçen âbdlik manasındaki “na’budu” kelimesini de “ibadet ederiz” yani “senin için namaz kılarız, oruç tutarız” şeklinde tefsir ederler. Biri Allah’ın kendisini ne için yarattığını anlamamışsa nasıl âbd olacak, nasıl Hz. İnsan olacak! Bu nedenle iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn âyetinin meali öyle değildir. Âyet: “(Rabbimiz!) Yalnız sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz” manasına gelir. Allah bu âyetle bize nasıl âbd olmamız gerektiğini öğretiyor.
Eğer Hz. İnsan olaydık, Allah’ın güzelliği üzerimizde görünseydi, bir ve beraber olsaydık, kardeş olsaydık bütün insanlığa örnek (şahid) olurduk. İnsanlar bize baktığında “ben de böyle olmak istiyorum” derdi. Zaten Hz. İnsan olunmadığı, bir ve beraber olunmadığı için mü’minler kendi aralarında bile kardeş olamamıştır. Bırakın diğer insanlara örnek olmayı, birbirlerine örnek olamamıştır! Bunun sebebi de manevi olarak ölü olmaları, sağır olmaları, kör olmaları, Allah ile, Allah’ın vahyiyle, resulüyle dirilmiş olmamalarıdır.
Evet, en son okuduğumuz âyette Allah “eğer biz seni (vahyimiz üzerinde) sebatkâr kılmasaydık, andolsun nerdeyse onlara az bir şey meyledecektin. O zaman hiç şüphesiz sana hayatın ve ölümün (sıkıntılarını) kat kat tattırırdık sonra bize karşı kendine bir yardımcı da bulamazdın”642 buyurmuştu. Bizim de “acaba Allah’ın âyetlerinden başka bir şey söylüyor muyuz, söylemiyor muyuz” diye kendimize bakmamız lazım.
Peki, hayatın azabını yaşıyor muyuz?
Elbette yaşıyoruz. Hem de hepimiz bu azabın içindeyiz. Baktığımızda genel olarak Allah’a güvenmiyor, tevekkül etmiyoruz, Allah’ın rahmetinden mahrum kalmışız ve onun rahmanlığına, rahimliğine iman etmiyoruz. Allah’ın bizi affedip etmediğinden emin değiliz. İnsanları affedemiyor, rahmet edemiyoruz, rabbimizin yakınlığını, onun huzurunda olduğumuzu tatmıyor, “Allah” deyince bir şey hissetmiyoruz, tenimiz ürpermiyor, imanımız artmıyor, Allah ile aramızda olan perdeler kalkmıyor! Şimdi bundan büyük azap olur mu! Bir kul ki rabbinden ayrıysa daha nasıl bir azabın içinde olsun!
Ya da bir sıkıntı yaşadığımızda hemen “ben ne yapacağım şimdi” deyip yıkılıyoruz. Her şey Allah’ın kudretinde değil mi! Bizi imtihana Allah tabi tutmuyor mu! Madem öyle neden korkuyoruz, bu kadar endişe ediyoruz! İşte, azabın, ateşin içine düşmüşüz!
Peki, ölüm anı gelince nasıl huzura gideceğiz, huzura hazır mıyız! Hazır olmak için ne yaptık! Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşti mi! Hz. İnsan olduk mu, Allah’a âbd olduk mu, güzel olduk mu, Allah’ın güzelliğiyle güzel olduk mu! El Esmâu’l Husnâ üzerimizde tecelli etti mi! Allah’a ayna, halife olduk mu!
Allah bizi huzuruna aldığında önce “ne yaptın” diye sorar, “sana imkân vermiştim neden şunu yapmadın” sorusunu ise ondan sonra sorar. Allah bizi yaptıklarımızdan ve yapmadıklarımızdan hesaba çekecekken durmuş, düşünüyoruz “şu ne olacak, falancalar niye şöyle yaptı! Şurada savaş var, Allah neden onlara müdahale etmiyor, Müslümanlar neden bir ve beraber değiller, niye parça parça olmuşlar” deyip şeytanla beraber düşünüyoruz. Allah’ın vahyiyle düşünmüyoruz. Hesabımızı verebilmemiz için işe önce kendimizden başlayalım. Dağınık olan biziz. Gönlümüz, gözümüz ayrı taraflara bakıyor, dilimiz başka gönlümüz başka şeyler söylüyor. Ayağımız bir tarafa, kollarımız başka bir tarafa gidiyor. Biz daha kendi âlemimizi toparlayamamışız, başkalarını nasıl toparlayacağız!
Unutmamamız lazım ki cehennem zalimler, kendine zulmedenler içindir.643 Bu yüzden zulmedenler aslında önce kendine zulmetmiştir. Eğer ebedi hayatımızın cehennem olmasını istemiyorsak kendimize zulmetmeyelim, şeytanla değil Allah’ın vahyiyle düşünelim ve dağınık olan gönlümüzü toparlayalım.
Evet, devam edelim. Allah soruyor. “(Resulüm! O müşriklere) De ki: ‘Sizi gökten ve yerden kim rızıklandırıyor? Ya da kulaklara ve gözlere malik olan kimdir? Ölüden diriyi kim çıkarıyor, diriden ölüyü kim çıkarıyor? (Her türlü) İşi kim idare ediyor?’ Onlar hemen ‘Allah’ diyecekler.” Kâfiri de, müşriki de, her akıl sahibi bu soruya cevap olarak “Allah” der, başka bir şey demez. “De ki: Öyle ise hâlâ takvâlı olmayacak (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak) mısınız?”644 Allah’a, insana, ailenize, annenize, babanıza, hayvanlara, nebatata kısacası bütün varlığa karşı sorumluluğunuzu yerine getirmeye çalışmayacak mısınız! Göklerin, yerlerin, dağların yüklenemediği emaneti yüklenmişsiniz, bu emanete karşı sorumluluğunuzu yerine getirmeyecek misiniz!
Mademki “gökten ve yerden size rızkınızı veren kimdir! Size gözünüzü, kulağınızı, gönlünüzü veren, bunlara malik (sahip) olan kimdir” denildiğinde “gözümüzün de, kulağımızın da, gönlümüzün de, kalbimizin de sahibi, bizim de sahibimiz olan Allah’tır” diyorsunuz, öyleyse Allah’a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak mısınız! Allah size gözünüzü, gönlünüzü, rızkınızı; sorumluluğunuzu yerine getirmeniz, emaneti taşıyıp Allah’a verdiğiniz sözü tutmanız için vermiştir. Sizi bunun için varlıkta tutar. Sizin de Allah’a karşı sorumluluğunuzu artık yerine getirmeniz gerekmez mi!
“Muhakkak ki Allah fâliktir, taneyi ve çekirdeği (içindeki hakikati ortaya çıkarmak için çatlatıp) yarandır. (O) Ölüden diriyi çıkarır, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte, (rabbiniz olan) Allah budur. O hâlde nasıl oluyor da (haktan) döndürülüyorsunuz!”645 Taneyi, çekirdeği yaran, diriyi ölüden, ölüyü de diriden çıkaran odur.
Bu zahiri olarak da manevi olarak da böyledir. İnsan zahiri olarak diriyken Allah onu öldürür yahut ölüyken bu defa onu diriltir veya yoktan, bir damla sudan yaratır. Manevi olarak da Allah ölü bir insandan diri bir insanı, manevi diri birinden de ölü bir insanı çıkarır; yani kâfir olan, müşrik olan birinden bir peygamber, bir veli çıkarır. Peygamberden, veliden de müşrik olan, kâfir olan birini çıkarır.
Daha iyi anlaşılması için örnek vereyim.
Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın babası Azer müşrikti; ama Allah ondan Hz. İbrâhîm (a.s.) gibi bir diriyi çıkardı. Aynı şekilde Hz. Nûh (a.s.)’dan da oğlu Kenan gibi bir ölüyü çıkardı. Sahabeler de iman etmeden önce ölüydü, Allah onları diriltti ve onlardan dirileri çıkardı.
Bir de iman edip daha sonra imanını kaybedenler vardır. Onlar da dünya hayatını ahirete tercih ettikleri için manevi olarak ölmüşlerdir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) onlara; kendisine âyetlerimizi verdiğimiz hâlde (onu inkâr ederek ve) onlardan sıyrıla(rak uzaklaşa)n, bu yüzden de şeytanın kendisini peşine taktığı ve sonunda azgınlardan olan kimsenin haberini oku! Eğer biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir”646 buyurmuştur. Bunlar imandan sonra dünyaya saplanıp kâfir olanlardır, Allah da onların kalplerini mühürlemiştir; yani diri iken onlardan ölüyü çıkarmıştır.
“Eğer biz onlara melekleri indirseydik, ölüler de onlarla konuşsaydı ve her şeyi karşılarında (hakikatin şahidleri olarak) toplasaydık Allah dilemedikçe onlar yine de iman edecek değillerdi; fakat onların çoğu (nefislerine uyarak) cahillik ederler.”647 Bilmedikleri için iman etmiyor değiller. Melekler onlara gelse, ölüler dirilerek onlarla konuşsa, ahiretten haberler verse yine de iman etmezler; çünkü dünyayı tercih etmiş, rablerini kabul etmemişlerdir. Rableri Allah değil kendi nefisleri olmuştur.
İman etmeyenler Kıyamet yerine gitse ve her şeyi görseler yine de iman etmezler. Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) mücrimlerin; rablerinin huzurunda başlarını öne eğerek, rabbimiz! (Hakikati) Gördük ve işittik, şimdi bizi (dünyaya) geri döndür de sâlih amel(ler) işleyelim, artık biz kesin olarak (yeniden diriltilip sana hesap vereceğimize) ikna olduk, (diyecekleri) zaman onları bir görsen.”648 “(Resulüm!) Onların ateşin karşısında durdurulup, ‘ah, keşke (dünyaya) geri gönderilsek de rabbimizin âyetlerini yalanlamasak ve iman edenlerden olsak’ dediklerini bir görsen. Hayır, (kalplerinde küfür ve nifak gibi) daha önce gizlemekte oldukları şeyler(in neticesi) kendilerine göründü (diye böyle söylüyorlar). Eğer (dünyaya) geri gönderilselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere dönerlerdi; zira onlar gerçekten yalancıdırlar”649 buyurur. Çünkü şu anda da iman bellidir, küfür bellidir. Kulluk da, Allah’a isyan da, rabbinin huzurunda durup yaşamak da, şeytanla beraber olup yaşamak da, rabbine itaat edip vahyine tabi olmak da, şeytanın adımlarına uyup onun peşinden gitmek de bellidir. Her şey ortadadır ve bütün bunlara bakıp insan kendi tercihini yapar.
İnsanın gönlü neyle doluysa aklı da onunla meşgul olur. Gönül, Allah’ın sevgisiyle, aşkıyla, muhabbetiyle, imanla dolu olursa aklın düşüncesi tefekkür olur, zikir olur, ibadet olur. Böyle bir gönül, rabbiyle olur; çünkü devamlı rabbinin hesabını yapar; ama biri Allah’ın vahyi ortada olduğu hâlde iman etmiyorsa bu tercihi kendisi yapmıştır.
“(Manen) Ölü iken dirilttiğimiz ve kendisine insanlar arasında yürüyebileceği bir nûr (yani iman) verdiğimiz kimse, hiç (şeytana tabi olmuş) karanlıklar içinde kalmış (ve) ondan hiç çıkamayacak kimse gibi olur mu? İşte, kâfirler için yapmakta oldukları şeyler (kendilerine) böyle süslü gösterilmiştir.”650
Allah, nûrunu bütün kullarına teklif edip sunmuştur. Mü’min olanlar nûru kabul etmiştir, dolayısıyla Allah’ın vahiy nûrunun ışığında insanlar arasında yürüyüp manevi yolculuğunu yaparlar.
Peki, neden insanlar içinde yürürler?
Çünkü hayat bir imtihandır. Onlar da salih amel işlemek, Allah’a davet etmek, insanlara ikram etmek, cennet olmak için insanlar içinde o nûrla yürür, o nûrla etraflarını aydınlatırlar. Ötekiler ise; karanlıklar içinde kalmıştır, oradan bir çıkış bulamazlar. Hakikati örttükleri için de hakikatten mahrum kalmışlardır; ama hâllerinden razıdırlar. Allah’a dönmeyip hâllerine devam ettikleri için bir yerden sonra bu hâlleri kendilerine daha güzel gelmiş ve hâllerini sevmişlerdir.
“De ki: Muhakkak ki benim salâtım, (ibadetlerim) kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi Allah içindir.”651 “Ben Allah’a aidim, de” buyurdu Allah.
Biz de “namazımız, ibadetimiz, kulluğumuz, aşkımız, muhabbetimiz, çabamız, gayretimiz, âlemlerin rabbi olan Allah içindir. Hayatımız, vaktimiz, ölümümüz Allah içindir. Yolunda hayatımızı kurban edip öleceğimiz zat âlemlerin rabbi olan Allah’tır. Canımızdan, her şeyimizden vazgeçeriz; ama rabbimizden, rabbimize iman etmekten, kul olmaktan, ona olan sorumluluğumuzu yerine getirmekten vazgeçemeyiz. Her neyimiz varsa canımızla beraber senin yoluna kurbandır, ya rabbi’” diyoruz.
Evet, hep beraber Allah’ın yuhyi “diriltir” ve yumit “öldürür” fiillerini anlamaya çalıştık.
Allah bizi karanlıkta kalanlardan, bu hâlini sevenlerden ve diriyken ölü olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi Kur’ân’la, vahyiyle dirilenlerden eylesin. Allah bizi insanlar içinde onun nûruyla yürüyen, etrafına nûr olan, hidâyet olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
