33.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı, Allah’ın güzel fiillerini ve bize olan muamelesini anlamaya çalışıyorduk.
Allah’ın, kuluna olan bütün muamelesi kulunu sevdiği içindir; çünkü Allah’ın her muamelesi kuluna olan muhabbetinden, rahmetinden, ikram etmeyi dilemesinden dolayıdır ve kulu üzerindeki muradı gerçekleşsin diyedir.
Geçen sohbetimizde en son Allah’ın “cezâ (karşılık) verdi” fiilini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise enşee “inşâ etti, yarattı, yaptı” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.
İnşâ, inşaat kelimesinden de bildiğimiz üzere “meydana getirmek, yapmak” demektir. Allah yapar, inşâ eder. Allah’ın halake fiiliyle yaratması başka, yapması başka bir şeydir. Allah ilk önce yaratır sonra yarattığına farklı bir şekilde muamelede bulunduğunda onu inşâ etmiş olur.
Allah, safha safha yaratmaya da “inşâ” buyurmuştur. Mesela; Allah, insanı bir damla sudan yaratmış sonra onu bir alaka hâline getirmiş sonra et hâline getirmiş sonra eti kemik hâline getirmiş sonra da kemiğe et giydirmiş, insana kulaklar, gözler, gönüller, kalpler vermiş497 ve bu şekilde insanı safha safha inşâ etmiştir.
Allah’ın hem zahiri hem de manevi olarak inşâ etmesi vardır. Önce zahiri inşâ hakkındaki bazı âyetleri okuyalım sonra zahiri ve manevi inşânın nasıl olduğunu hep birlikte âyetlerle anlamaya çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
“(Resulüm!) De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da (Allah’ın her şeyi) ilk defa nasıl yarattığına bir bakın! Sonra Allah, âhiret hayatında da (dilediğini tekrar) vücuda getirecektir. Muhakkak ki Allah, her şeye kadîrdir (kudretiyle her şeyi hükmü altında tutandır).”498 Allah, ölümünden sonra Kıyamet günü her şeyi yeniden farklı bir yaratışla vücuda getirir, inşâ eder.
“Senin rabbin ğaniyydir (zengindir, kerimdir ve her şeyin kendisine muhtaç olduğu), rahmet sahibidir. Sizi başka bir kavmin zürriyetinden meydana getirdiği gibi eğer dilerse sizi (helâk edip) giderir de sizden sonra (yerinize) dilediği (gibi ona iman eden bir kavmi) getirir.”499 Kulluğunuzu yapmazsanız Allah dilerse sizin yerinize başka bir tür inşâ eder. “Sizin yerinize” buyurduğuna göre bu durumda âyet “sizin yerinize yeryüzünde halife olabilecek kullar yaratır” manasına gelir.
“Böylece biz, onunla (o yağmurla) sizin için (yeryüzünde) hurmalıklardan, üzüm bağlarından bahçeler inşâ ettik. Orada sizin için her çeşit meyve vardır ve onlardan yersiniz.”500
Gemi ile yolculuk yapasınız diye sizin için gemi inşâ etti. Allah, sizi taşısın diye sizin için karada taşıtlar ve daha bilemeyeceğiniz vasıtalar inşâ eder.501
Görüldüğü üzere Allah bize “sen bunları sana verdiğim akılla yapmıyorsun. Nasıl yapman gerektiğini ben gönlüne vahyediyor ve bunları ben sana yaptırıyorum. Sen bire bir benimle muhatapsın, her şeyini ben yapıyorum. Bütün nimetler, ikramlar sana benden geliyor. Senden de istediğim; bana iman etmen, âbd olman, bana hiçbir şeyi şirk koşmaman, senin için inşâ ettiğim her nimete şükretmen, nankörlerden olmaman ve bütün nimetleri benden bilmendir” buyuruyor.
Allah’ın bir de manevi olarak inşâ ettiğini söylemiştik. Allah âyet-i kerimede “(nebîliğin ve resullüğün gereği olan vahyi almaya hazırlanmak için) birazı hariç, geceleyin kalk. (Gecenin) Yarısında yahut ondan biraz azalt ya da çoğalt ve Kur’ân’ı tertil üzere (anlayarak tane tane) oku!” Yavaş yavaş, tane tane, anlayarak, üzerinde tefekkür ederek Kur’ân’ı oku, buyurur. Âyetleri tertil üzere oku ki âyetler gönlüne insin, onları tadasın. “Çünkü biz, sana (sorumluluğu) ağır bir söz ilka (edip vahy)edeceğiz.”502 Allah’ın vahyi ağır bir yüktür.
Bu her bir kul için böyledir. Kul, Kur’ân’ı okuyunca Allah onun okuduğu âyetleri kulunun gönlüne indirir. Bu vahiy ağır bir sözdür, sorumluluğu da ağırdır; ama kul bu ağırlığı taşımalıdır, bunu da ancak iman ile yapabilir; yani kulun imanı varsa bu ağırlığı taşıyabilir. İmanı yoksa gönlünü vahye açamaz, böylece vahiy onun gönlüne inmez, dolayısıyla kul vahyin ağırlığını taşıyamaz.
İnsan, Allah’ın vahyini taşırsa büyük insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insan olur. Allah onu büyük insan olarak inşâ eder.
İnşâ aynı zamanda meşiyet (yürümek) demektir. Allah, kulunu yürütürken bir de büyütür ki insan vahyin ağırlığını taşıyabilsin.
Evet, biz de rabbimizin, resulüne emrettiği gibi gece kalkıp ibadetimizi yapacağız inşallah. Teheccüd namazımızı kılacak, rabbimizi zikredecek, tesbih edecek, hamd edecek, rabbimizle beraber olacak, rabbimizin âyetlerini, bize emrettiklerini tefekkür edecek ve rabbimizin âyetlerine cevap verip vermediğimize, “işittik, itaat ettik” deyip demediğimize bakacağız inşallah.
Rabbimiz her bir âyeti bize söylüyor. Biz de kendimize bakalım; acaba her âyet için “işittik ve itaat ettik” deyip rabbimize cevap veriyor muyuz! Âyetlerin gereğini yerine getirip “senin vahyine iman ettim ya rabbi! İnşallah hayatımı yaşarken senin emrettiğin gibi yapacağım” diyor muyuz, demiyor muyuz! Eğer demiyorsak ya da söylüyor ama gerekeni yapamıyorsak inşallah El Efâlu’l Husnâ sohbetlerimiz vesilesiyle Allah’a, Allah’ın vahyine olan imanımızı tazeleriz. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup olmadığımızı anlamaya çalışır ve Allah’ın resulüne olan tabiyetimizi tazeleriz inşallah.
Her gece Allah ile ahdimizi tazeler, Allah’a verdiğimiz sözü yenilersek gün boyunca rabbimizle beraber oluruz. Allah âyet-i kerimede “muhakkak ki o gece kalkışı (âyetleri tefekkür ederek anlama ve onunla dirilme açısından) çok daha tesirli ve söz (kavrayış) bakımından daha sağlamdır. Zira gündüz vakti sana uzun uzadıya bir meşguliyet vardır”503 buyurur. Gündüz vakti bizim için bir meşguliyet vardır; ama gece vakti rabbimizle beraber olmamız için müsaittir. Zaten Allah’ın bu emri de gece içindir. Gece kalktığımızda gönlümüzü rabbimizin vahyine açıp rabbimizle, rabbimizin vahyiyle beraber olduğumuzda gündüz bizi meşgul eden şeyler olsa da gece vakti rabbimizle olan yakınlığımızı, muhabbeti tattığımız için gündüz istesek de rabbimizi, rabbimizin gönlümüze vahyettiklerini unutamayız, hatta rabbimizle beraber olalım diye gece olmasını bekleriz. Artık rabbimizle beraber olmak bizim için bu kıvama gelir.
“(Geceleyin) Rabbinin ismini zikret ve (her şeyden sıyrılarak) bütün varlığınla ona yönel!” Her şeyden kesilerek, her şeyi unutarak, gönlünde Allah’tan başka hiçbir şey kalmaksızın onunla ol, ona yönel, onu zikret, o anın sadece rabbine ait olsun. Bu, yarım saat olur, bir saat olur, iki saat olur, herkes kendi durumuna göre rabbine ayıracağı bir zaman ayarlamalıdır.
“O, doğunun da batının da (doğanın da ölenin de görünenin de görünmeyenin de) rabbidir, Ondan başka ilâh yoktur. Öyleyse (yalnız ona güvenip teslim olarak) onu vekîl edin!”504 Onunla ol ve yalnız onu vekil edin; ona güven, ona tevekkül et.
Gece kalkıp âyetleri tertil üzere okur, rabbimizle beraber olmaya çalışırsak Allah bunu bize ikram eder. Bunun neticesinde “Allah” deyip zikrettiğimizde ve “rabbim Allah’tır” dediğimizde tenimiz ürperir; çünkü Allah bize iman vermiş olur. Biz de bu imanla her şeyi unutur, bir tek rabbimize döner, ona güvenip tevekkül ederiz.
Evet, Allah, kulunu nasıl inşâ ettiğinin yolunu gösteriyor ve “benimle beraber olmaya çalışırsan seni kendimle beraber eder, vahyin ağırlığını taşıyan büyük insan yaparım” buyuruyor; ama bunun için de gece kalkıp indirdiği Kur’ân’ı tertil üzere okumayı, tefekkür etmeyi ve rabbini zikretmeyi şart koşuyor.
Gece kalkar, rabbinle beraber olursan rabbin seni inşâ eder ve seni vahyine hazırlar, zaten peygamberini de böyle hazırlamıştı. Gece kalkıp ibadet etme emri peygambere, peygamberin şahsında ümmetindeki her bir kişiyedir. Peygamberin gibi yapmazsan asla inşâ olamazsın, öyle “çok okudum, yüz tane kitap bitirdim” demen hiçbir işe yaramaz. Sadece aklına, beynine, hafızana bilgi almış olursun, Allah da seni bu bilgilerle inşâ etmez. Allah’ın seni inşâ etmesini, büyütmesini, gönlünü genişletmesini, sana iman vermesini, hikmet vermesini istiyorsan rabbinin emrettiği ve sevdiği gibi yaparak gece kalkıp Allah’ın koyduğu şartlara uyman gerekir. Yoksa kulluğu kendi aklına göre yapmış olursun ki bu da kulluk değildir.
Mesela öyle insanlar gördük ki namaz kılmazlar, bir de “ben namazımı gönül itibariyle kılıyorum” derler. Onlara “gönül itibariyle nasıl namaz kılıyorsunuz” diye sorduğumuzda ise “namazda olduğumuzu düşünüyoruz, gönlümüzde namazdaki gibi kıyamda duruyor, rükûya gidiyor sonra secde ediyoruz” derler. Bilmemiz lazım ki Allah böyle kılınan bir namazı kabul etmez; çünkü Allah namaz için beden itibariyle kalkıp namazın hareketlerini yapmayı şart koymuştur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “gönlün ve bedenin beraber olmadığı bir ibadeti Allah kabul etmez” buyurmuştur. Aynı şekilde beden itibariyle namaza dursan; ama gönlün huzurda olmazsa, başka şeylerle meşgul olursan bedenin namazda olsa bile Allah o namazı yine senden kabul etmez. Namazın kabul olması için bedenin ve gönlün bir arada olması şarttır.
Evet, Allah, insanı hem zahiri olarak safha safha yaratır, inşâ eder hem de manevi olarak safha safha yaratıp inşâ eder ve ona yolu yürütür. Zaten sırât-ı mustakîm budur; yani kulun yolu yürürken Allah’ın onu manevi olarak büyütmesidir. İşte, Allah bu manevi büyümeye de “inşâ” buyuruyor.
“O, sizin için kulakları, gözleri ve gönülleri inşâ ed(ip yarat)andır. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”505 Gözünün, kulağının, gönlünün şükrünü yap ve bunlar için bana şükret.
Kul şükrederse ona verdiği nimeti arttıracağına dair Allah’ın vaadi vardır. Bu nedenle Allah “şükrederseniz nimetimi arttırırım, eğer nankörlük ederseniz azabım çok şiddetlidir”506 buyurmuştur.
Peki, gözü ve kulağı için şükrederse kul için hangi nimet artar?
Artacak olan nimet yine göz ve kulakla ilgili nimettir. Allah, gözü, kulağı için şükreden kuluna hikmetle bakmayı öğretir ve hikmetini, âyetlerini ona gösterip işittirir.
Gönlün fiili; aşktır, sevmektir, âşıklıktır. Allah, gönlünün şükrünü yapan kuluna aşk verir, muhabbet verir. Fani olan sevgileri onun gönlünden çıkarır, onlar yerine baki olan gerçek sevgiyi, muhabbeti, kendi sevgisini, ahiretin sevgisini ona verir. Kul “rabbim bana göz vermiş, kulak vermiş, gönül vermiş” deyip şükrettiğinde Allah onun nimetlerini arttırır.
Bu hem zahiri hem de manevi olarak geçerlidir. İnsan zahiri gözüne, kulağına şükredince Allah onun manevi gözünü, kulağını açar. Şükretmezse Allah onun zahiri gözünü, kulağını ondan almaz; ama kul manevi gözünden, kulağından mahrum kalır.
“(Resulüm!) De ki: Sizi yaratan, size kulaklar, gözler ve kalpler veren odur. Ne kadar da az şükrediyorsunuz.”507 Demek ki insanın hem yaratılışına hem de gözüne, kulağına, gönlüne, hatta bütün azalarına şükretmesi gerekiyormuş! Allah “ne kadar da az şükrediyorsunuz” dediğine göre demek ki şükrümüz gerçekten çok azmış! “Yaratan yarattığını bilmez mi!”508 Allah, Rahmân Sûresi’nde bize verdiği nimetleri bir bir anlattıktan sonra “o hâlde rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlıyorsunuz”509 buyuruyor ya işte şükretmiyorsak Allah’ın bize ikram ettiği nimetleri yalanladık demektir.
Biz de rabbimize cevap veriyor ve “evet, ya rabbi! Aynen öyledir. Gerçekten çok az şükrediyoruz! İnşallah bundan sonra gözümüz, kulağımız, gönlümüz ve bizi yaratman için sana şükredeceğiz ya rabbi” diyoruz.
Her neyi ki aklımızla yapıyorsak bilelim ki onu bize öğreten ve onu yapma gücünü bize veren Allah’tır. Bu imkânı da sırf şükredelim, kendimizi tanıyalım, ebedi hayatımızı kazanalım, Allah’a yeryüzünde halife olalım, güzel yapalım diye bize vermiştir. Kim en güzel şekilde neyi yapıyorsa yaptığı o şey onun kazanma kapısıdır. Allah âyet-i kerimede “Allah, muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) sever”510 buyurmuştur. Bu durumda kul güzel yapınca Allah’ın muhabbetinin kapısı kendisine açılır ve Allah o kapıdan kulunu sever; çünkü güzel yapma imkânını, fıtratını, kabiliyetini ona Allah vermiştir. Biz de bundan sonra rabbimizin sevgisini kazanmak için güzel yapacak ve bütün güzellikleri Allah’tan bileceğiz inşallah.
Evet, hep beraber Allah’ın enşee “inşâ etti, yarattı, yaptı” fiilini anlamaya çalıştık. Enşee fiilinin hemen ardından nüzul sırasına göre Allah’ın edhake ve ebkâ “güldürdü ve ağlattı” fiilleri gelir. Şimdi de hep beraber “güldürdü ve ağlattı” fiillerini anlamaya çalışalım inşallah.
Allah güldürür ve ağlatır.511 Yapan odur, güldüren de ağlatan da odur.
Bir de insanın kendi iradesiyle gülmeyi ya da ağlamayı tercih etmesi vardır. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur”512 buyurmuştur. İnsanın çabası, gayreti, koşması neyeyse insan ancak onu kazanır. Bununla beraber Allah, mutlaka kuluna neyin peşinden koştuğunu, ne için çaba, gayret sarf ettiğini gösterir; yani kulun yaptıklarını onun önüne koyup “bak kulum, sen hayatını bunun peşinde koşarak yaşadın, bütün çaban, gayretin, koşturman bunun içindi” der. Senin de bu koşuşturman Allah’ın rızası, ebedi hayatın, kulluğun için değilse kaybedersin; çünkü peşinden koştuğun şeyi dünyada bırakıp ahirete tek başına gideceksin; ama hayırdan yana her neyi kazanmışsan Allah onu eksiksiz olarak sana verir.
“Şüphesiz ki en son varış rabbinedir.” Herkes rabbinin huzuruna çıkacaktır. Kim neyi kazanmış ve neyin peşinden koşmuşsa Allah peşinden koştuğu o şeyi onun önüne koyacak ve ona gösterecektir. “Şüphesiz ki güldüren de ağlatan da odur.”513 Kıyamet yerinde kaybetmiş olanlar ağlar, kazanmış olanlar ise gülerler.
Allah, bize yolu gösterip “Kıyamet günü değil dünyadayken ağlayın” buyuruyor. Bu yüzden “(ağlanacak hâlinize) gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz”514 buyurur. Çünkü ağlarsak bu ağlayışımız; tövbe olur, istiğfar olur, pişmanlık olur, Allah’ın rahmet deryası dalgalanır, sonuç olarak Allah’ın bize rahmetle tecelli etmesine vesile olur.
“Yaklaşmakta olan (kıyamet saati iyice) yaklaştı.” Kıyamet yaklaşıyor, kendinizi hazırlayın. “Ve (ağlanacak hâlinize) gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz! Ve siz (hiç düşünmeden Allah’a ve resulüne mi) baş kaldırıyorsunuz! Artık (tövbe edip hemen) Allah’a secde edin ve ona âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın).”515 Allah’a hemen secde edin ve sadece ona âbd olun.
Biz de rabbimize cevap veriyor ve “secde edip sana âbd oluyoruz ya rabbi” diyoruz.
Allah, geçmiş ümmetlerdeki peygamberleri ve peygamberlere iman edenleri anlatır. Kendi peygamberine gerçek manada iman eden bir kul daha sonra başka bir peygamber geldiğinde o peygambere de hemen iman eder; ama biri kendi peygamberine iman etmemiş, kendi kendine bir din üretmiş ve kitabını tahrif etmişse kendi peygamberine iman etmediği için gelen peygambere de iman etmez.
“İşte bunlar, Âdem’in soyundan, Nûh ile birlikte (gemide) taşıdıklarımızdan, İbrâhîm ve (diğer adı) İsrâîl (olan Yakûb)un soyundan hidâyet ettiğimiz ve seçtiğimiz, Allah’ın kendilerine nimet verdiği nebîlerdendir. Onlara, Rahmân (olan Allah)ın âyetleri okunduğu zaman ağlayarak (hemen) secdeye kapanırlardı.”516 Demek ki ağlayarak secdeye kapanmak ve secdede ağlamak gerekiyormuş! Rahmân’ın âyetleri okunduğu zaman ağlayarak secdeye kapananlar peygamberler ve peygamberlere gerçekten iman edenlerdir.
“(Resulüm!) Biz seni ancak bir müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik.” İnsanları Allah’ın vahyiyle müjdele ve uyar; çünkü bu, Allah’ın nasihatidir, kullarına vahyidir, insanlar için hatırlatmadır, zikirdir. “Ve biz Kur’ân’ı insanlara dura dura (sindire sindire) okuyasın diye (âyet âyet, sûre sûre) kısımlara ayırdık ve onu (takdirimize uygun) bir indirme ile (safha safha) indirdik. De ki: Ona ister iman edin ister iman etmeyin. Muhakkak ki ondan önce kendilerine ilim verilen o kimseler (ehl-i kitabın mü’minleri, Kur’ân) kendilerine okununca derhal yüzüstü secdeye kapanırlar. Ve derler ki: Rabbimiz subhândır (her türlü noksanlıktan münezzehtir). Şüphesiz rabbimizin vaadi mutlaka yerine gelir.”517
Yaratan böyle söylediyse hiç kimse başka türlü düşünüp “işte, Yahudiler, Hristiyanlar bilmiyor” diyemez. Daha önce söylemiştim; her gönülde Kur’ân mevcuttur, bu nedenle insan Kur’ân okunur okunmaz Allah’ın vahyini anlar. Birine yüz tane âyet okunursa bir tane âyet dahi olsa mutlaka onu net olarak anlar, âyet onun gönlüne iner ve gönlü açılır. O kul da o âyetle iman eder.
“Ve onlar ağlayarak yüz üstü (bir daha secdeye) kapanırlar. (Kur’ân okumak) Onların (Allah’a olan) saygısını (ve teslimiyetini) arttırır.”518 Mü’minler de kendilerine Kur’ân okunduğunda yüzüstü secdeye kapanıp ağlarlar. Kur’ân onların Allah’a olan haşyetlerini, saygılarını arttırır; çünkü konuşan onların rabbidir.
Allah ebediyen kaybedenler ve helâk olanlar için buyurur. “Onlar için ne gök ne de yer ağladı, onlara mühlet de verilmedi.”519 Demek ki yer ve gök ağlıyormuş! Yerin, göğün kimin için ağladığını düşünmek, tefekkür etmek gerekir.
Peki, gök, peygamberler ve veliler için ağlar mı?
Elbette ki ağlar. Çünkü bütün varlık; yaratılışının gayesini, insana hizmet için yaratıldığını, vazifesini, zikrini, tesbihini, hamdını bilir. Mesela; Allah âyet-i kerimede “bundan dolayı neredeyse gökler parçalanacak, yer yarılacak ve dağlar (darmadağın olup) yerle bir olacak! Onlar Rahmân’a çocuk isnad ettiler diye”520 buyurur. Gök “Allah şimdi gazap edecek” deyip o kadar titriyor ki neredeyse haşyetinden dolayı çatlayacak! Bunu Allah söylüyor. Onun için gök, kulların günahlarını da hayırlarını da bilir, anlar, bundan dolayı ya üzülür ya da sevinir.
Allah, bu âyette ise Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber olup kaybedenleri anlatır. “(Tebük Seferi’nden) Geride bırakılan (münâfık)lar, Allah’ın resulüne muhalefet ederek (sefere çıkmayıp) oturmalarıyla sevindi(ler). Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad etmekten hoşlanmadılar ve (mü’minlere), ‘bu sıcakta sefere çıkmayın’ dediler. De ki: Cehennem ateşi daha sıcaktır! Ne olurdu (bunu) fıkhed(erek düşünüp idrak etmeye çalış)salardı.” “Hava sıcaktır” deyip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber savaşa çıkmadıkları için Allah “cehennem ateşi daha sıcaktır” buyurdu. “Artık kazanmakta oldukları (günahları)nın karşılığı olarak (dünyada) az (biraz) gülsünler, (âhirette ise) çok ağlasınlar.”521
“(Resulüm!) Eğer Allah seni (Tebük Seferi’nden sonra) onlardan bir zümrenin yanına döndürür de (bundan sonraki savaşlara seninle beraber) çıkmak için senden izin isterlerse (onlara) de ki: Benimle beraber asla (hiçbir sefere) çıkmayacaksınız ve düşmana karşı benimle beraber asla savaşmayacaksınız! Çünkü siz ilk defa (Tebük Seferi’nde savaşa çağrıldığınızda evlerinde oturan kadınlar gibi) oturmaya razı oldunuz. Şimdi de geride kalan (kadın)larla beraber oturun! Onlardan ölen birinin üzerine (varıp) asla (cenaze) namaz(ını) kılma ve onun kabri başında da durma! Çünkü onlar, Allah’ı ve resulünü inkâr ettiler ve fâsık olarak öldüler.”522
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le birlikte savaşa çıkmayanlar için “münafık” dedi, “fasık” dedi ve “onların işleri bitti” buyurdu. Tek bir sefer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber savaşa çıkmadıkları için Allah onlar hakkında böyle söyledi. Bakıldığında Allah ve resulüne karşı savaşmamışlar, herhangi bir yanlış yapmamışlar, sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber mallarıyla, canlarıyla cihada çıkmamışlardır; ama buna rağmen Allah onlar için “onlar, Allah’ı ve resulünü inkâr ettiler ve fâsık olarak öldüler” buyurdu. Bu yüzden unutmamamız lazım ki insan bir anda kaybedebilir. Mü’min olmak öyle kolay bir şey değildir. İman her andadır, senin de her anda canınla, malınla Allah yolunda cihad etmeye hazır olman gerekir.
Biri malıyla ve canıyla cihad edemiyorsa o kişinin “ben mü’minim” demesi onu mü’min yapmaz. “Muhakkak ki Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine mutlaka (vereceği) cennet karşılığında satın almıştır”523 buyurdu Allah. İmanın ölçüsü budur. Kul malını ve canını vermeye hazır değilse mü’min olamaz.
“(Resulüm!) Onların malları(nın) ve çocukları(nın çokluğu) senin tuhafına gitmesin.” Yani kaybedenlere verilen imkânlara bakma. Onların malları ve evlatları seni imrendirmesin.
Peki, Allah’ın onlara bu imkânları tanımasının sebebi nedir?
Sorunun cevabını Allah veriyor. “Allah bunlarla ancak dünyada onlara azap etmeyi ve onların kâfir olarak canlarının çıkmasını murad eder.”524 Manevi olarak kaybettikleri hâlde Allah onlara dünyayı ikram etmeye devam eder. Böyle olunca hiçbir mazeretleri kalmaz, küfür içinde kalır ve ebediyen kaybederler.
Allah, kullarını imtihana tabi tutuyor. Allah, kaybedenlere de her imkânı verecek ki bir mazeretleri kalmasın.
“(Onlara) Allah’a iman edin ve resulü ile birlikte cihad edin, diye bir sûre indirildiği zaman, onlardan (servet ve) gösteriş sahibi olanlar, senden izin istediler ve ‘bizi bırak oturanlarla beraber (biz de evlerimizde) oturalım’ dediler. Geride kalan (kadın)larla beraber oturmaya razı oldular, bu sebeple onların kalplerine mühür vuruldu. Artık onlar fıkhed(erek hakkı düşünüp idrak ede)mezler.”525
Bir mü’min, Allah yolunda bir iş yapılacağı zaman gerek malı gerekse de canı vermekle olsun “ben de bu işte varım” ya da “acaba ben ne yapabilirim” demiyorsa onun imanında bir sorun vardır. O kişi bu hâlinde devam ederse sonuç olarak Allah onun kalbini mühürler.
Allah böyleleri için bir de “artık idrak edemezler” buyurdu. Yani onların kalpleri mühürlenmiştir; ama onlar ne olduğunu bile anlamazlar, tam tersine hiçbir şey olmadığını zannederler.
Evet, münafıklar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le birlikte tek bir sefer savaşa çıkmadıkları için Allah “onlardan ölen birinin üzerine (varıp) asla (cenaze) namaz(ını) kılma ve onun kabri başında da durma! Çünkü onlar, Allah’ı ve resulünü inkâr ettiler ve fâsık olarak öldüler”526 buyurmuştu. İnsanların, bazıları hakkında “onun namazı kılınmaz” dediği şey budur. O zaman bu âyete göre Allah yolunda canla, malla cihad etmek gerektiği düşünüldüğünde acaba günümüzde ölenlerin üzerine cenaze namazı ne kadar kılınır, bunu hesap etmek lazım!
Allah’a ve ahirete iman edenler her ne olursa olsun rablerini, ahireti tercih edenlerdir; ama nefis, şeytan dünyayla ilgili insana yüz türlü vesvese verir, bahane üretir. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yemin ederek “sadaka, malı eksiltmez”527 buyurmuştur. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman etmişsek bilelim ki bu böyledir. Aynı şekilde Allah mü’minleri anlatırken “onlar kendilerine verdiğimiz rızıktan (Allah yolunda) infak ederler”528 buyurmuştur. Mü’minler, Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini “çok” ya da “az” demeden güçleri yettiği kadarıyla infak ederler; ama Allah ve resulü böyle buyurduğu hâlde şeytan yüz türlü bahane üretip “sen niye veriyorsun zenginler versin” veya “senin bu kadarcık infakından ne çıkar, kim bundan ne kadar istifade edebilir” der ve biz de sadaka vermekten kaçınırız.
Mesele; kulun imkânı dahilinde rabbine “seni seviyorum ya rabbi! Seni sevdiğim için infak ediyor, sadaka veriyor, zekât veriyor, senin yolunda harcıyorum” demesidir. Aksi takdirde sadece Allah yolunda çabamızı, gayretimizi sarf edip gerektiğinde malımızla ya da ilmimizle cihad etmediğimizden, gücümüz, kuvvetimiz nispetinde Allah’ın bize verdiklerini onun yolunda harcamadığımızdan dolayı bile imanımızı kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalırız. Allah bize “bunu yap” dediği hâlde biz “yok, bence böyle olmaz” diyorsak bilelim ki imanımızı kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyayızdır.
Mü’min, korku ve ümit arasında olur. Biri haşyet duymuyorsa bir sorun var, demektir. Aynı şekilde umut etmiyorsa yine bir sorun vardır. Sorunun olmaması için mü’min tam ortada, dengede durmalıdır. Bu yüzden mü’minin “bu yanlışım, eksiğim yüzünden ya da şunu yapmadığımdan dolayı rabbim bana küsebilir, gazap edebilir, kalbim mühürlenebilir” deyip rabbinden haşyet duyması, ayrıca “rabbim rahman ve rahimdir, o benim acziyetimi, zayıflığımı biliyor” deyip rabbinin emrine, vahyine karşı mazeret üretmeden elinden geleni yapıp umut etmesi gerekir. Yoksa şeytan onu Allah’ın rahmeti ile kandırmış olur.529
Allah bizi rabbinden haşyet duyanlardan, korku ve ümit arasında dengede duran kullarından eylesin inşallah.
Evet, şimdi de Allah’ın eğnâ “zengin etti” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
“Allah zengindir (ğaniydir).”530 Allah, kulunu da zengin eder. Bir de kendini zengin zannedenler vardır. Allah onlar için de “müstağni (kendini ihtiyaçsız zannedenler)”531 buyurur. Böyleleri “benim Allah’a ihtiyacım yok” ya da “başkalarına ihtiyacım yok, peygambere, Kur’ân’a ihtiyacım yok” deyip kendini manevi olarak zengin zannederler.
“Semalarda nice melekler vardır ki onların şefâati Allah’ın dilediği ve razı olup izin verdikleri müstesna, hiç kimseye fayda vermez.” 532
Demek ki melekler yardım ediyor, şefaat ediyormuş; ama Allah kimden razı olur, kimin için izin verirse melekler de ona yardım edebilir. Mesela; Allah kim için “şu kuluma yardım edin” derse melekler sadece ona yardım edebilirler. Allah ondan razı olmuş ve meleklerin de ona yardım etmelerine razı olmuştur.
Allah hiçbir şeye muhtaç olmayandır; ama bütün varlık, Allah’a muhtaçtır. Bununla beraber insanlar birbirlerine, hayvanlara, bağa, bahçeye, ota, ağaca, taşa, eve muhtaçtırlar. İnsanlar hem zahiri hem de manevi olarak birbirlerine muhtaçtır. Biri bir şey öğrenirken öğretene muhtaçtır. Çocuk; ana, babaya muhtaçtır, biri açken onu doyuracak olana muhtaçtır. Bir iş yapılırken herkes birbirine muhtaçtır. İnsan, işi güzel yapana muhtaçtır. İnsan her koşulda bu kadar muhtaçsa o zaman muhtaç olduğunu bilmelidir. “Benim ihtiyacım yok” demek kibirlenmektir, büyüklenmektir.
Manevi olarak yolculuk yapmak için insanlar yine birbirlerine muhtaçtırlar. Mü’minler birbirlerinin imanına, ilmine, hikmetine, marifetine, manevi gücüne, şefaatine, yardımına muhtaçtırlar.
Herkes birbirine muhtaçtır, muhtaç olmayan hiç kimse yoktur. Bir de bütün varlık, bütün kullar rabbine muhtaçtır; çünkü nimet, yardım her nereden gelirse gelsin aslında Allah’tan gelir. Kul, ihtiyacını görürken, rızkını alırken onu bir kuldan alır; ama bunu ona veren Allah’tır. Kul onu kendisine veren kişiye teşekkür etmeli; fakat asıl şükrü rabbine yapmalıdır; çünkü o nimeti kendisine Allah vermiştir. İnsanlar ise sadece birbiri için vesiledir ve birbirleriyle imtihandadır.
Veren kazanır, yardım eden kazanır. Kul, Allah için infak edip verdikçe ğaniy (zengin) olur, Allah ile zengin olur; çünkü verdikçe onun karşılığında Allah’ın yakınlığını, rızasını, sevgisini, dostluğunu, ebedi hayatını kazanır. Bir de hangi yönden infak etmişse Allah onu oradan zengin eder. Malından vermişse Allah onu malından, ilminden vermişse ilminden, muhabbetinden vermişse muhabbetinden zengin eder. Kim neyi vermişse Allah bu şekilde onu oradan zengin eder. Bu yüzden Allah ısrarla “infak edin, yardım edin, sadaka verin, zekât verin” buyuruyor.
En büyük zenginlik; iman zenginliğidir, Allah’a kul olma, âbd olma zenginliğidir. Biri mü’minse, Allah’a âbd olmaya çalışıyor, rabbini her şeyden, canından da çok seviyorsa ve her şeyi rabbine kurban edebilecek bir gönle, imana sahipse en zengin insan odur. Ondan daha zengin kimse yoktur.
En fakir de şeytandır; çünkü rabbini, rabbinin rahmetini, sevgisini kaybetmiştir, dolayısıyla ondan daha fakir, daha zelil, daha rezil, daha kötü durumda olan hiç kimse yoktur. Fakirlik ve zenginlik konusundaki ölçü böyledir. Yoksa fakirlik maldan, paradan mahrum olmak değildir. Zenginlik de mal zenginliği, mevki, makam zenginliği veya zahiri başka bir zenginlik değildir.
Kul, Allah ile, baki olanla, ebedi olanla zenginse gerçek zengindir, dolayısıyla asıl zenginlik; imandır, âbdiyettir, ibadettir, hayırdır, güzelliktir. Kim hayırda yarışıyorsa en zengin odur. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde yarışanlar dünya için, para için, mevki, makam için yarışsın, buyurmuyor; cennet için, ebedi olan için, rabbinin rızası için yarışsın,533 buyuruyor.
Nasıl ki zahiri zenginlik varsa bir de manevi zenginlik vardır. Söyledim, herkes birbirine muhtaçtır. Âlim olan, cahile göre ilmi ile zengindir. Bir de maneviyat vardır, hikmet vardır, aşk ve muhabbet vardır ki en çok ihtiyacımız olan şeyler de bunlardır; çünkü bir yerde sorun, sıkıntı varsa orada aşksızlık ve muhabbetsizlik vardır; yani bütün sorunlar insan, Allah için sevemediği ya da karşısındakini kendisi gibi bir insan olarak göremediği, insanı değil kendi nefsini sevdiği için vardır.
Bu şekilde baktığımızda en büyük fakirlik; sevgisizlik fakirliğidir. Zaten imansızlık budur ve hepimiz böyle olduğunun şahidiyiz. Ümmet şu anda aşksızlık, muhabbetsizlik fakirliğini yaşıyor hem de sevgisizlikten, aşksızlıktan manevi olarak ölecek kadar yaşıyor! Şöyle biraz ferasetle bakarsak dünyanın, insanlığın hâlini görürüz. O kadar ki aynı evde yaşadığımız hâlde birbirimizi sevemiyoruz. Ne kadar fakir olduğumuzu artık buradan anlayalım!
Peki, bu fakirlikten, bu manevi açlık sebebiyle manevi olarak ölmekten kurtulup manevi olarak zengin olmak için ne yapmalıyız?
Elbette ki Allah’ın kendisine bu zenginliği verdiği kullarla beraber olmalıyız. Allah âyet-i kerimede “kim Allah’a ve resul(ün)e itaat ederse, işte onlar; Allah’ın kendilerine nimet verdiği nebîler, (rablerine âbd olacaklarına dair verdikleri söze sadakat gösteren) sıddıklar, (her anda Allah’ın esmâsına şahidlik eden, canlarıyla, mallarıyla Allah yolunda cihad eden) şahidler ve (nefsini ıslah eden) sâlih kimselerle beraberdirler. Bunlar ne güzel yoldaştırlar”534 buyurmuştur. Biz de manevi olarak zengin olmak istiyorsak Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarıyla beraber olmamız şarttır.
Bütün peygamber vârisleri bu vasıftadır. Hepsi kendilerine tabi olanlara bu aşkı, muhabbeti, imanı verir. Bir peygamber vârisiyle beraber olanlar da mutlaka Allah’a aşkı, muhabbeti, yakınlığı kazandıklarını tadar, yaşarlar. Hâlleri anında değişir ve sevmediklerini dahi sevmeye başlarlar. Aynı şekilde birinde sabredemedikleri, tahammül edemedikleri hâllere bile sabreder, tahammül ederler. Kimseyi kırmamak, üzmemek için bazı şeyleri yutarlar; çünkü artık büyümüşlerdir ve gönülleri genişlemiştir.
Gönül ancak muhabbetle genişler. Peygamber vârisleri ile beraber olanların gönülleri de aşkla, muhabbetle genişler, zenginleşir. Hepsi peygamber vârisi Mürşid-i kâmil vesilesiyle muhabbet zengini, iman zengini, Allah’a yakınlık zengini olurlar. Peygamber vârisiyle beraber olmayanlar, onu kabul etmeyenler “ben kendi başıma da rabbime giderim” diyenler de kendini müstağni görmüş ve Mürşid-i kâmile karşı kibirlenmiş demektir.
Allah, böylelerinin neden kibirlendiğini de beyan ediyor. “Bunun sebebi; resulleri onlara apaçık mucizeler getirdikleri hâlde (onların), bir beşer mi bizi hidâyete erdirecek, demeleriydi.”535 Onlar “bir beşer mi bizim hidâyetimize, imanımıza vesile olacak” diyorlar. Allah da onlara “evet, sizin gibi bir beşer hidâyetinize vesile olacak” buyuruyor. Başka bir âyet-i kerimede ise “kendilerine hidâyet geldiğinde insanları iman etmekten alıkoyan şey, ancak şöyle demeleri olmuştur: Allah bir beşeri mi resul olarak (bize) gönderdi? De ki: Eğer yeryüzünde (insanlar yerine) yerleşip dolaşan melekler olsaydı, elbette onlara gökten resul olarak bir melek indirirdik.”536 Öyle ki o meleğe tabi olup onun yaptığı gibi yapabilsinler; ama yeryüzünde insan yaşadığı için insan gibi bir beşer insanın hidâyetine, imanına vesile olur. Demek ki kendisine hidâyet geldiğinde insanı iman etmekten alıkoyan şey kendisi gibi bir beşere tabi olmak istememesi; yani ona karşı kibirlenmesi ve kendini müstağni görmesiymiş!
Bu duruma düşmemek için yapmamız gereken şey; kendimizi asla müstağni görmemek ve Allah’ın kendisine nimet verdiği kulla; yani peygamber vârisi bir Mürşid-i kâmile beraber rabbimize vuslat yolculuğunu yapmaktır. Diğer türlü kendi başımıza manevi olarak zengin olamayız.
Zahiri zenginliği baş gözü olan herkes görür, bilir; ama manevi zenginliği görebilmek için baş gözü yetmez, kalp gözünün açık olması gerekir. Kalbiyle, gönlüyle bakanlar manevi zenginliği de manevi olarak kimin zengin olduğunu da anlarlar.
Manevi zenginlik ya da fakirlik tamamen insanın tercihine, iradesine, takdirine bağlıdır. Birinin manevi olarak zengin olması için önce “acaba ben manevi olarak zengin miyim yoksa fakir miyim” deyip kendine bakması şarttır. Kendine bakarsa ne durumda olduğunu mutlaka görür, sonra manevi olarak zengin olmak için bir adım atıp gerekeni yapar.
Allah âyet-i kerimede “de ki: Hak rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”537 Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun, buyurmuştur. Nasıl ki insanın zahiri olarak bir şeyler kazanmak için vesileye sarılması gerekiyorsa aynısı manevi durumlar için de geçerlidir. İnsan, manevi olarak kazanmak için de vesileye sarılmalıdır. Allah her şeyi bir vesileyle insana gönderir. Manevi olarak kazanmayı da yine bir vesileye bağlamıştır. Bununla ilgili olarak Allah “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’a karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)! Ona (yaklaşmak için bir hidâyetçi ile) vesile arayın”538 buyurmuştur. Allah’ın vahyine sarılmamız bir vesiledir, ibadete sarılmamız bir vesiledir, kulluğa sarılmamız bir vesiledir; ama asıl vesileyi unutmamak lazımdır.
Asıl vesile nedir?
Asıl vesile; canlı Kur’ân olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir ve ona tabi olup yola girmektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olmadan, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullar olmadan tabiyet olmaz. Rabbimizi, sırât-ı mustakîmde rabbimize varmayı mı istiyoruz, o hâlde vesileye sarılıp Allah’ın kendisine nimet verdiği bir peygamber vârisine tabi olmamız gerekir. Tabi olmuyorsak kendi kendimize hayal kuruyoruz demektir. Allah da âyet-i kerimede “zan hiç şüphesiz, haktan (ve hakikatten yana insana) hiçbir şey kazandırmaz.”539 buyurmuştur. Yani kurduğumuz hayal bize haktan yana hiçbir şey kazandırmaz.
Hepimiz kendi muhtaçlığımızı biliyoruz. O yüzden hiçbir şekilde kendimizi rabbimize, rabbimizin vahyine karşı müstağni görüp “benim ihtiyacım yok” demeyelim. Rabbimizin söylediği her şey için “evet, ya rabbi! Bunu anlamaya, öğrenmeye, senin emrettiğin gibi yapmaya ihtiyacım var” deyip gereğini de yapmaya çalışalım.
Söyledim; insan, muhtaç bir varlıktır. Muhtaç olmadığı hiçbir anı yoktur. En basitinden bir an için nefes almazsa ölür. Öyleyse insan acziyetini anlamalı ve bütünüyle, her zerresiyle rabbine muhtaç olduğunu bilip kul olduğunu unutmamalıdır. Her anda “sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum, hem de sana kulluk yapamayan kulunum! Senin aciz, günahkâr, hatalı, eksik; ama seni seven ve sana kul olmayı isteyen kulunum, âbdinim ya rabbi” demelidir.
Çabamızı, gayretimizi bunun için sarf edeceğiz inşallah. Biz böyle çaba gösterirsek Allah bize yardım eder, biz de Allah’a âbd olur, kul oluruz. Zaten Allah, insanı âbd olsun, kul olsun diye yaratmıştır.540 Şayet insan, Allah’a âbd olmazsa dünyaya, nefse, başka şeylere kul olur; çünkü kul olmak onun yaratılma sebebidir, kulluk yapmadan duramaz; ama insan, Allah’tan başka her neye kul olursa olsun aslında nefsine, şeytanla nefsinin “doğru ve güzel” dediğine kul olmuştur.
Evet, hep birlikte Allah’ın “inşâ etti, güldürdü ve ağlattı, zengin etti” fiillerini anlamaya çalıştık.
Allah bizi nefsinin ve şeytanın “güzel” dediklerine kul olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi kendisine âbd olanlardan eylesin. Allah bizi gece kalkıp vahyini tertil üzere okuyanlardan ve Allah’ın vahyiyle inşâ olanlardan eylesin. Allah bizi gerçek manada zengin olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
