close

29.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, güzel fiillerini, varlığa nasıl muamele ettiğini ve Allah’ın muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.

Geçen sohbetimizde Allah’ın şerehe “şerh etti, açtı” fiilini bir de “çıkardı, bıraktı, kaldırdı, doğurttu” anlamlarına gelen vedaâ fiilini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise “istevâ” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah, arşa istiva eder.311 İstiva “yerleşti, kuruldu, hükümran oldu, eşit, müsavi” manalarına gelir.

Allah, müsavi tutmaz, bir tutmaz. Mesela; iman edip salih amel işleyenlerle günah işleyenleri bir tutmaz.312 Önde yürüyenlerle geride kalanları bir tutmaz. Kim zerre kadar hayır, zerre kadar şer işlemişse onun karşılığını görür.313 Şerre bire bir mukabele ederken hayra ise en az on mislini verir.314 Sadece on misli de değil yüz misli, beş yüz misli, yedi yüz misli hatta hesapsız verir.315 Bu karşılığı da kulun imanına, ihlâsına, samimiyetine, çabasına, gayretine göre yapar. Âyetleri okurken zaten Allah’ın kuluna nasıl neye göre ikram ettiğini anlayacağız inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miracını ve rabbinin cemalini müşahede edişini anlatır. Allamehu şedîdul kuvâ: “(Bu âyetleri) Ona, üstün bir güç sahibi (olan Allah) öğretti.” İster perde arkasından, ister Cebrâil (a.s.) ile isterse de herhangi bir vesileyle vahyetmiş olsun hiç fark etmez Kur’ân’ı öğreten, talim ettiren Allah’tır.

Zû mirreh festevâ ve huve bil ufukil a’lâ:316 “(Resulü için) Tecelli sahibi olan Allah yüce ufuğu istiva ed(ip orada tecelli et)ti.” Kur’ân’ı öğreten Allah cezbeden, çarpan, kendine çeken bir güzelliğe sahiptir ve o yüce ufuğu istiva etmiş, kaplamış, ihata etmiş, kuşatmıştır.

Ufuk; gözün görebildiği kadarlık mesafe demektir. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e miraçta tecelli etmiştir ve Allah’ın tecelli ettiği yer yüce, a’lâ bir âlemdir. E’alâ Allah’ın ismidir. Allah da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yüce bir mertebeden, gözünün görebildiği kadarıyla tecelli etmiştir; yani tecellisinin bir sınırı yoktur.

“Şüphesiz ki rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde (safhada) yaratan, sonra Arş’a hükümran olan, geceyi, durmadan kendisini takip eden gündüze (bürüyüp) örten, Güneş’i, Ay’ı ve yıldızları emrine amade olarak (yaratan) Allah’tır. Dikkat edin! Yaratmak da emretmek de ona mahsustur. Âlemlerin rabbi olan Allah odur ki mübarek (ve şanı yüce)dir.”317 Allah’ın tecellisi hayırdır, iyiliktir, güzelliktir, rahmettir, aşktır, muhabbettir ve süreklidir.

Allah, arşa istiva etti, hükümran oldu.318 Allah’ın tecellisi arşı, arş da bütün kâinatı, varlığı ihata etmiştir. Bu durumda Allah’ın tecellisi, kudreti, emri, hükmü bütün kâinatı içine almıştır ve istisnasız her şey Allah’ın emrinin, tecellisinin içindedir.

İnsanın zahiri varlığı zahiri âlemi, manevi varlığı da manevi âlemi temsil eder. İnsan, bu şekilde zahiri ve manevi bütün âlemi kendisinde barındırır. Tabir-i caizse insan, varlığın özü, özetidir; çünkü bütün varlıkta öz itibariyle her ne varsa aynısı insanda da vardır, hem de birbirinin tersi olan şeylerle vardır. Mesela; insan hem vehmi olan nefis sahibidir hem de Allah ona rûhundan nefhetmiştir, dolayısıyla insanın bir tarafı peygamberi temsil ederken bir tarafı da şeytanı temsil eder ve şeytanla iş birliği yapar. İnsan, bu şekilde zıtların kendisinde buluştuğu bir varlıktır.

Evet, Allah, arşa istiva ettiğini buyurdu. Bir de insanın arşı vardır. Allah, insanın gönül arşına istiva etmiş, tecelli etmiştir. “Bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”319 Allah, kişi ile kalbi arasına girer. Gönül bütünüyle Allah’a aittir. Eğer Allah’tan habersizsek o gönlümüze tecelli etmediği için değil, biz görmek istemediğimiz ya da görmeye çalışmadığımız içindir, başka bir tabirle böyle bir derdimiz olmadığı içindir. Yoksa Allah, kulunun gönlüne, gönül arşına her anda tecelli eder.

“O, gökleri, yeri ve ikisi arasında bulunanları altı günde (safhada) yaratan sonra Arş’a hükümran olan Rahmân’dır. Sen bunu (bu konuda bilgisi olup bundan) haberdar olana sor.”320 Allah, rahmeti zatına yazmış ve arşa rahmetiyle tecelli etmiştir. Onun için bütün varlığa, kâinata rahmetle muamele eder; ama Allah’ın bu rahmetinin özünde insan vardır; çünkü her şey insan içindir. Eğer Allah, yerde, gökte ve ikisi arasında her ne varsa hepsini insan için yaratmışsa rahmeti de insanadır.

Allah âyetin devamında “bilmiyorsan haberdar olana, şahid olana sor” buyurmuştu. Dikkat edersek Allah “bir bilene sor” demiyor, “haberdar olana sor” buyuruyor.

Neden?

Çünkü bilmek başka, haberdar olmak başkadır. Bir şeyden haberdar olabilmek için onun meydana gelmiş olması gerekir. Meydana gelmeden önce onun sadece bilgisine sahip olabiliriz. Allah da bunun bilgisine sahip olana değil; “Rahmân’ın rahmetiyle, Rahmân ismiyle, Rahmân olarak yaptığı tecelliye şahid olana, haberdar olana sor. Sorarsan o seni haberdar eder” buyuruyor.

Aynısı insan için de geçerlidir. Âyetlere baktığımızda Allah gönül için “fuad”321 kelimesini kullanır. Fuad, gönül arşıdır ve Rahmân olan Allah, insanın gönül arşına tecelli etmiştir. Kim de rabbini bilmek, bulmak, tanımak istiyorsa kendi gönül arşına bakmalıdır.

İtikat başka, iman başka şeydir. İkisi birbirinden farklıdır. İtikat; inanmaktır, kabul etmektir ve işin başlangıcıdır. İman ise gönlün fiilidir ve sevmektir, bir de sevginin gereğini yerine getirmektir. Biri Müslüman olmuş olabilir; ama henüz iman kalbine dâhil olmamış da olabilir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(resulüm! Sana biat etmek için gelen) Bedevi Araplar(dan bir topluluk), ‘biz iman ettik’ dediler. De ki: Siz iman etmediniz; fakat ‘biz (Allah ve resulüne) teslim ol(arak Müslüman ol)duk’ deyin; çünkü iman sizin kalplerinize henüz dâhil olmadı”322 buyurmuştur. Buradan da gördüğümüz gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in anlattığı her şeyi kabul ettikleri, amentüyü okudukları, Allah’a, resulüne, ona indirilene, ahirete ve meleklere iman ettiklerini söyledikleri hâlde Allah onlar için “iman böyle değildir. Siz daha iman etmediniz, bu yüzden ‘biz iman ettik, demeyin. İslam’ı kabul ettik ve teslim olanlardan, Müslümanlardan olduk’ deyin” buyurmuştur. Demek ki kabul etmek ya da inanmak iman değilmiş!

Peki, iman nedir?

İman; Allah ve resulünü her şeyden, canından da çok sevmek ve bu sevgiyi ispatlamaktır. Sevginin ispatı için de imtihan gereklidir. Kul, tabi tutulduğu imtihanlarda Allah’ın istediği gibi yapar ve Allah için çaba, gayret göstererek güzel amel işlerse imanını ispat etmiş ve imtihanı kazanmış olur.

Allah, amelsiz imanı kabul etmez. İman Güneş’e, amel de Güneş’in ışığına benzer. Güneş varsa ışığı vardır. Güneş yoksa ışığı da olmaz. Aynı şekilde birinde iman varsa imanına uygun, Allah’ın emrettiği, sevdiği amelleri de vardır. Allah her neyi söylemişse itiraz etmeden mutlaka yapar ya da yapmaya çalışır. İmanı kendisine bu amelleri işletir; çünkü rabbini tercih etmiştir, rabbini seviyordur. Rabbini sevdiği için de rabbinin kendisinden razı olmasını, kendisini sevmesini, kulu olarak kabul etmesini, yakınlığına, dostluğuna almasını ister. Bu uğurda gereken bütün amelleri de işler. Eğer Allah için çabası, gayreti, ameli yoksa inanmıştır; ama iman onun kalbine henüz dahil olmamıştır. İmanı olmadığı için de ona “mü’min” denmez. İslam’ı kabul ettiği için “kâfir” de denmez. Böyle biri iman ile küfrün arasındadır.

Kul, İslam’ı kabul ettiğini söylerse Allah’ın hiçbir emri için “ben bunu yapamam, edemem, gücüm buna yetmiyor” diyemez. Derse ve Allah’ın vahyinin gereğini yerine getirmezse sonunda bu hâlini de kaybeder ve son nefesini kâfir olarak verir.

Evet, kulun iman edebilmesi için çabasını, gayretini mü’mince ortaya koyması, rabbinin emrini, vahyini kendi fikrine, düşüncesine, arzusuna, isteğine tercih etmesi ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup onun yaptığı gibi yapmaya, rahmet olduğu gibi rahmet olmaya çalışması gerekir. Böyle yapınca imana doğru yeni yeni yürümeye başlar. Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalıştıkça da Allah onu sever. Allah’ın sevgisi onun gönlüne tecelli edince de bu tecelli onda aşk olur, muhabbet olur, haşyet olur, edep olur; yani iman onun kalbine dâhil olur. Böyle olunca da gönlü Rahmân’ın arşı olur.

Gönlü en kâmil manada Rahmân’a arş olan kul; âlemlere rahmet olan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Biri de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman etmiş, ona tabi olmuşsa gönlü Rahmân’ın arşı olur, dolayısıyla gönlünden sadece rahmet, güzellik, hayır tecelli eder; çünkü onun gönlüne tecelli eden rahmân olan Allah’tır; fakat kul iman etmek için elinden gelen çabayı göstermez, imanı kazanmazsa Allah’tan mahrum kalır, bu defa da gönlü Rahmân’a değil, şeytana arş olur.

İnsan, şeytanın peşinden gider, şeytanın sevdiği gibi yaparsa, şeytanı dinleyip başkalarına haksızlık yapar, zulmeder ve ters tarafa doğru giderse bunu önce kendi gönlüne yapmış olur; yani önce kendi gönlünü kirletir sonra da haksızlık yapmak, zulmetmek artık kendi gönlünden, içinden gelir. Böylelikle gönlü Rahmân’a değil şeytana arş olur.

Arş; aynı zamanda taht demektir, kralın, melikin, sultanın tahtı manasındadır. Hükümran olunan yerler tahttan idare edilir. Bizim de gönül tahtımıza kimin oturup gönlümüzü idare ettiğine bakmamız gerekir. Eğer gönlümüzü şeytan idare ediyorsa gönül arşımızda şeytan oturmuştur; ama gönlümüzü Allah idare ediyorsa o zaman da gönlümüz Rahmân’ın arşı olmuştur.

Gönlü Rahmân’a arş olan bir kul tamamıyla Allah’a aittir, Allah’ın âbdidir, Allah’ın âşığıdır; çünkü gönlünü bütünüyle rabbine açmış, rabbi de oraya tecelli etmiştir. Gönlünü rabbine, rabbinin âyetlerine, Allah’ın resulüne değil de şeytana açanlar ise şeytana arkadaş olur. Zaten onlardan güzelliğin, rahmetin gelmesini beklemek de yanlıştır.

Evet, gönlümüzün Rahmân’ın arşı olması için rabbimizi dinlememiz şarttır. Öyle ki neyi doğru, neyi yanlış yaptığımızı bilelim ve yanlışımıza “doğru” demeyelim. Yanlış bir şey yapıyorsak hemen kendimizi düzeltip “bir daha böyle yapmayacağım ya rabbi” diyelim.

Okuyacağımız bu âyette Allah, iman edenle kâfirin müsavi olmadığına, bir olmadığına dair örnek verir. “İki deniz de bir olmaz. Bu tatlıdır, susuzluğu giderir ve içimi kolaydır. Şu da tuzludur, acıdır (ve boğazı yakar). Bununla beraber (siz) hepsinden taze et (balık) yersiniz ve (inci, mercan gibi) kendisini takınacağınız bir süs eşyası çıkarırsınız. Ayrıca (sen), gemilerin orada (suları) yara yara gittiklerini görürsün. (Bütün bunlar) Onun fazlından (rızkınızı) aramanız ve (nimetlerine) şükretmeniz içindir.”323 Denizin suyu tatlı da, acı da, tuzlu da olsa gemi onun üzerinde yürür. Allah, denizi örnek vererek insanı anlatır. Bu misalde Allah’ın beyan ettiği geminin iki suyun üzerinde yürümesi kulun hem mü’min olan gönülden hem de iman etmeyenden istifade etmesidir ki hayat zaten böyledir.

Nasıl?

Birinin gönlünde Allah’ın aşkı, muhabbeti varsa o kulun her hâli tatlıdır; yani suyu tatlıdır, içimi yumuşaktır ve susuzluğu giderir. Birinin de imanı yoksa, gönlü acıysa ondan yine istifade edersin; ama bu istifade imanı olan kuldan aldığın istifade gibi değildir. Hem onunla bir iş yaparak istifade edersin hem de Allah seni onunla imtihana tabi tutar, sen de güzel yaparak kazanırsın. Aynı şekilde o kişi küfürde olduğu için onu hidâyete davet ederek yine kazanırsın ama onun gönlünden içemezsin; yani onun gönlünden faydalı bir şey çıkmaz.

İman etmeyenler, ters tarafta duranlar manevi olarak kazanman için sana vesiledir. Bu yüzden “dünyada sadece mü’minler olsun” dersen kazanamazsın. İman etmeyenler de olacak ki onların karşısında Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapıp kazanasın.

Allah bir de “ikisi bir değildir” buyurmuştu. Okuyacağımız bu âyette Allah neden ikisinin bir olmadığının cevabını verir. “(Hakikate karşı) Körle gören bir olmaz.” Biri kördür, öteki ise görür. Şimdi hiç ikisi bir olur mu! Biz de rabbimize cevap veriyor ve “bir olmaz ya rabbi” diyoruz. “Karanlıkla nûr (bâtıl ile hak bir olmaz).” Evet, ya rabbi! Biri karanlıkta, zulumatta kalmış, öteki de Allah’ın nûruyla, imanla şereflenmiştir. Bunların ikisi bir olmaz. “Gölgeyle sıcaklık (cennet ile cehennem bir olmaz).”324 “Evet ya rabbi! Birinde serinler, rahatlarsın, ötekinde ise bunalır, terlersin. İnsan olarak saydıklarının bir olmadığını biliyor ve insanın da manevi olarak böyle olduğuna iman ediyoruz ya rabbi!

“Dirilerle ölüler (kâfir ile mü’min) de bir olmaz.” Biri iman etmiştir ve Allah ile diridir. Öteki ise rabbine iman etmediği, rabbiyle olmadığı, kendi hakikatiyle olmadığı için ölüdür. “Muhakkak ki Allah, (hakkı) dilediğine (duymak isteyene) işittirir. (Resulüm!) Sen kabirdekilere (manen ölmüş olanlara hakkı) işittiremezsin!”325 Manevi olarak ölenlerin bedenleri kendilerine kabir olmuştur; çünkü onlar hakikatlerini perdelemiş, örtmüş, dolayısıyla Allah’ın nefhettiği rûhtan mahrum kalmışlardır.

Şimdiye kadar okuduğumuz âyetlerde Allah, insanın hâllerini beyan etti. Bu durumda Allah katındaki durumunu öğrenmek isteyenler Allah’ın anlattıklarına bakmalıdır. Mesela; Allah “diri olanlarla ölüler bir değildir” buyurdu, onlar da ne kadar diri olduklarına bakmalıdır. “Körle gören bir değildir” buyurdu. Onlar da manevi olarak ne kadar gördüklerine; yani hayatı imtihan olarak görüp görmediklerine, Allah’ın her anda kendisine güzel fiilleriyle muamelede bulunduğunu görüp görmediklerine, karşılaştıkları her olayın manevi olarak kazanmaları için Allah’ın rahmetinden tecelli ettiğini görüp görmediklerine bakmalıdır.

“Sağırla işiten bir değildir” buyurdu. Onlar da Allah’ın vahyini ne kadar işittiklerine bakmalıdır. “Anlayanla anlamayan bir değildir” buyurdu. Allah’ın vahyini ne kadar anladıklarına bakmalıdırlar. “İman edenlerle iman etmeyenler bir değildir” buyurdu. Ne kadar iman ettiklerine bakmalıdırlar. “Allah yolunda çaba sarf edenlerle etmeyenler bir değildir” buyurdu. Allah için ne kadar çaba, gayret sarf ettiklerine bakmalıdırlar. “Rahmet olanla zulüm olan bir değildir” buyurdu. Onlar da insanlara, varlığa karşı ne kadar rahmet olduklarına bakmalıdırlar. “Nimet olanla zahmet olan bir değildir” buyurdu. İnsanlara ne kadar nimet olduklarına bakmalıdırlar. “Hidâyet olanla dalâlet olan bir değildir” buyurdu. Onlar da insanlar için hidâyete ne kadar vesile olduklarına bakmalıdırlar. Allah katındaki durumunu öğrenmek isteyenler bu şekilde kendine, hayatına, gönlüne bakıp kendilerini hesaba çektiğinde Allah katındaki yerlerini anlarlar.

Tabi, insanın sadece gönlüne bakması yetmez, fiiline, davranışına da bakması gerekir; çünkü insanın fiili imanından tecelli eder, dolayısıyla insanın imanı neyse fiili de ona göredir.

Mesela; genel olarak ibadet konusunda tembellik yapılır. Hiç kimse ibadet etmediği için kendini savunamaz ya da herhangi bir ibadeti “önemli değil” deyip hafife, basite alamaz, alırsa imanını kaybeder. İmanın insana ibadet yaptırması lazımdır. Elbette ki ibadet etmekte alışkanlık da söz konusudur. Kul ibadete alışıncaya kadar ibadetlerini düzenli yapmakta biraz zorlanır sonra ibadet ettikçe artık alışır ve düzenli olarak ibadetlerini yerine getirir.

Kulun tembellik yapsa bile “tembelliğimden dolayı namaz kılamasam da mutlaka namaz kılmam lazım. Bundan sonra çabamı, gayretimi sarf edip namazımı kılacağım” demesi gerekir. Bu yüzden ısrarla “namazımızı kılalım, kılamıyorsak hiç olmazsa sürekli olarak bir vakit kılalım, ona alıştığımızda üzerine bir vakit daha ilave ederiz, böylelikle kıldığımız namaz iki vakit olur, ona da alışınca üç vakte çıkarırız. En son bir de bakarız ki beş vakit namaz kılmaya, hatta gece de kalkıp rabbimizin huzurunda durmaya başlamışız” diyorum. Beş vakit namaz kılmaya gücümüz yetsin diye en azından tedrici olarak namazımızı kılalım ki beş vakit namaz kılmak için çabamız, gayretimiz olsun. Yoksa “zaten namazımızı aksatıyoruz” deyip namazı bırakmak ve hiç kılmamak doğru değildir.

Nefis zaten bahane üretmeye hazırdır. Şeytan, nefsin önüne dosyayı koyar ve ona “al sana yüz tane bahane birini uydur” der. Şeytana uymamamız, onu dinlemememiz gerekir. Hatamızı, yanlışımızı, günahımızı, eksiğimizi, ibadetsizliğimizi savunamayız. Savunursak bu bize imanımızı kaybettirir. Nefsimizi savunmak yerine “hata benim, kusur benim, günah benim, eksik benim, rabbime tövbe ediyorum, istiğfar ediyorum ve rabbimin yardımını istiyorum” deyip Allah için çabamızı, gayretimizi gösterelim.

“(Resulüm!) Biz (bu) Kur’ân’ı sana meşakkat çekesin diye indirmedik. Ancak (Allah’tan) haşyet duy(up onun azameti karşısında ürper)en kimselere bir zikir (öğüt ve hatırlatma) olsun diye (indirdik).”326 Bu Kur’ân, rabbinin büyüklüğünü, azametini bilip rabbinden haşyet duyanlar için öğüt olur, hatırlatma olur.

Biri rabbinden haşyet duymuyorsa âyetler istendiği kadar ona okunsun âyetlerden bir şey alamaz; çünkü “rabbimi dinlemezsem ondan uzaklaşırım, rabbimi, imanımı, rabbimin yakınlığını, rızasını kaybederim” deyip rabbinden haşyet duymuyordur.

Birine bir şey söylemezsen onu sorumlu tutup “neden dediğimi yapmadın” ya da “neden şunları yaptın” diye hesaba çekmezsin; ama ona altı bin tane şey söylersen ve o da yapmazsa o zaman “neden sana söylediklerimi yapmadın” veya “neden yapma dediklerimi yaptın” deyip onu hesaba çekersin. İşte, bu hesabın kendisine sorulacağına iman eden bir kul rabbinden haşyet duyar, dolayısıyla Kur’ân ona öğüt olur, zikir olur.

“(Bu Kur’ân) Yeryüzünü ve yüce gökleri yaratan (Allah) tarafından (peyderpey) indirilmiştir. Rahmân (olan Allah), Arş’a istiva ed(ip hükümran ol)muştur.”327

Allah, Kur’ân’ı peyderpey indirdiğini beyan ettikten sonra neden “Rahmân arşa istiva etmiştir” buyurdu?

Çünkü kul, gönlünü Allah’ın vahyine açınca ve Rahmân olan Allah’ın vahyi onun gönlüne inince bu defa Rahmân olan Allah oraya tecelli eder, o da artık âlemlere rahmet olur. Rahmet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en öndeki vasfıdır. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e raûf ve rahîm328 ismini vermiştir, bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmettir.329 Tabi ki önce kendine karşı rahmettir; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendini ateşe atmaz, cehenneme atmaz, şeytanın peşinden gitmez. Sonra etrafına, en yakınlarına, komşusuna, arkadaşlarına, dostlarına, mü’minlere, bütün insanlara, varlığa karşı rahmet sahibidir, rahmân ve rahimdir; çünkü Rahmân onun gönül arşına tecelli etmiş, istiva etmiştir.

Rahmân, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gönül arşına ne kadar tecelli etmiş, istiva etmişse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den de o kadar rahmet tecelli eder. Bu nedenle rahmet olmak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in elinde olan bir şey değildir. Rahmân, onun gönül arşına tecelli ettiği için o da iradesiz bir şekilde bütün âleme rahmet olmuştur.

“Sen, sözü açıktan söylesen de (gizlesen de Allah için birdir). Çünkü o, gizliyi de gizlinin gizlisini de bilir.” Gönlünü Allah’tan gizleyemezsin; çünkü o senin gönlündekini bilir ve sana muameleyi ona göre yapar. “Allah, kendisinden başka ilâh olmayandır (mabûd, sevilen ve âbd olunmaya layık tek zattır). El Esmâu’l Husnâ (en güzel isimler de) onundur.”330 Allah bir gönlü istiva ettiğinde o kulda Allah’ın isimleri, güzelliği tecelli eder.

“Şüphesiz ki rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde (safhada) yaratan sonra da işleri yerli yerince idare ederek Arş’a hükümran olan Allah’tır. Onun izni olmadan hiç kimse şefâatçi olamaz. İşte bu (işleri yapan), rabbiniz Allah’tır, o hâlde ona âbd ol(up kulluk ed)in. Hâlâ (bunu) tezekkür ed(erek düşünüp ibret al)maz mısınız.”331 Ne demek istediğini düşünüyor, anlamaya çalışıyoruz ya rabbi!

Allah Arş’a istiva edip işleri oradan idare ettiği gibi kul da işlerini kendi gönlünden idare eder. Gönül kula hangi işi yapmasını söylerse kul da onu yapar. Bir kulun gönlü Rahmân’a arş olmuşsa o kuldan sadece hayır, rahmet ve güzellik gelir; ama gönlüne şeytan hâkim olmuşsa o zaman da şeytan orada hükmeder ve ondan sadece zulüm gelir.

Allah, bu konudaki tercihi kulun kendi iradesine bırakmıştır. Kul kendi iradesiyle rabbini tercih etmedikten sonra hiç kimse ona yardım edemez, hiçbir şefaatçinin şefaati ona fayda veremez. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendi amcasına, Hz. İbrâhîm (a.s.) babasına, Hz. Nûh (a.s.) oğluna ve eşine, Hz. Lût (a.s.) da eşine iman ettirememişti. Kul manevi olarak hasta olunca şefaatçi ona şifa olur, ona öğretir, onu tedavi eder, nefsini tezkiye eder, onu Allah’a taşır, büyütür; ama önce kulun kendisi rabbini tercih edip “ben rabbime âbd olmak istiyorum” demelidir. Böyle demediği takdirde hiçbir şefaatçinin şefaati ona fayda veremez.

Allah âyet-i kerimede “ey âdemoğulları! Ben size şeytana âbd olmayın; çünkü o sizin apaçık düşmanınızdır, diye sizden ahid almamış mıydım? Bana âbd olun! İşte bu, sırât-ı mustakîm (bana dosdoğru varan yol)dur (dememiş miydim)”332 buyurur. Allah’a âbd olmayı kabul eder, çabamızı, gayretimizi gösterirsek şefaatçi bize fayda verir. Elbette ki bu fayda Allah’ın izniyle, hükmüyledir; çünkü her şey Allah’tandır. Âbd olmayı kabul etmediğimiz takdirde ise hiçbir şefaatçinin şefaati bize şifa vermez.

“Allah hakkında yalan uydurup iftira edenden daha zalim kim vardır! İşte onlar (kıyamet günü) rablerine arz edilirler, şahidler de (onlar için) ‘işte rablerine karşı yalan söyleyenler bunlardır’ derler. Dikkat edin! Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir.”333 Allah bir konu hakkında bir şey söylemediği hâlde “Allah böyle söylemiş, İslam’da bu böyledir” demek Allah’a karşı yalan söylemektir, iftira etmektir ve Allah, bunu yapanların zalim olduğunu, lanetinin de onlar üzerine olduğunu buyurdu.

Lanet; rahmetten mahrumiyettir. Allah hakkında yalan uydurup iftira edenler Allah’ın rahmetini kaybetmiştir ve Allah onlara rahmet etmeyecektir.

“Onlar, Allah’ın yolundan alıkoyan ve onu eğri göstermek isteyenlerdir.” Sırât-ı mustakîm; Allah’a giden yoldur, Allah hakkında yalan uydurup iftira edenler Allah’a giden yolu keser, insanları Allah’ın yolundan engellerler. “Üstelik onlar âhireti inkâr edenlerin ta kendileridir.”334 Rabbine karşı yalan söyleyenler ahireti tanımıyor, kabul etmiyorlar, ahiretin kâfiridirler. Şayet ahireti kabul etselerdi Allah’tan korkar, haşyet duyarlardı.

Rabbi hakkında yalan söyleyenler Allah’ı ve ahireti Allah’a iftira atarak anlatırlar. İnsanın bu tehlikeye düşmemesi için herhangi bir konu hakkında “Allah böyle söyledi” dediğinde o sözünün Kur’ân’da geçtiğini ve hangi âyet olduğunu bilmesi gerekir. Ya da “şu helaldir, şu haramdır” dediğinde onun mutlaka âyet olması gerekir. Eğer Allah öyle söylemişse dediği doğrudur; ama Allah ona helal ya da haram dememişse bu durumda Allah’a yalan yere iftira etmiş olur.

İnsan, alışveriş yaparken, işini yaparken istediği kadar konuşabilir; ama Allah hakkında, din hakkında, iman hakkında, ahiret hakkında konuşacaksa söylediği şeyi Kur’ân’a arz etmelidir. Allah bir şeye “doğru” demişse o şey doğrudur, “yanlış” demişse o da yanlıştır. Allah’ın “yanlış” dediği bir şey için “doğrudur” demek insanın uydurduğu yalanı Allah’a mal etmesi ve Allah’a iftira atması demektir. Allah böyle yapanlar için “onlar zalimdir ve Allah’ın laneti onların üzerinedir” buyurdu.

Genel olarak mü’minler bu hataya çok çabuk düşerler. Bunun sebebi de haşyet duymamaları, Rahmân olan Allah’ın onların gönül arşına tecelli etmemesidir. Birileri Allah hakkında yalan söyleyebiliyorsa Allah’tan habersizdir, mahrumdur, ahirete de iman etmemiştir. O yüzden bu kadar pervasızca konuşurlar. Bununla beraber ahireti bilirler, kabul etmişlerdir; ama ahirete iman etmemişlerdir. Dediğim gibi; bilmek, kabul etmek başka, iman etmek başkadır. Yahudiler de, Hristiyanlar da, hatta müşriklerin bir kısmı hariç diğerleri de ahireti, Allah’ı kabul ederler; ama buna rağmen müşriktirler. Onun için bilmek, kabul etmek iman değildir. İmanın iman olması için Allah’ın her âyetine iman etmek ve âyetlerin gereğini yerine getirmek şarttır.

“İşte onlar kendilerini hüsrana uğratanlardır ve (o gün Allah’a şirk koşarak) iftira ettikleri şeyler de kendilerinden sapmış (kaybolup gitmiş)tir. Fakat iman edip sâlih ameller işleyenlere ve rablerine gönülden boyun eğenlere gelince, işte onlar cennet ehlidir. Onlar orada ebedi olarak kalırlar.”335 Onlar iman edip salih amel işlerler ve onların kalpleri mutmain olmuştur.

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “De ki: Ben size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben gaybı da bilmem. Size ben bir meleğim de demiyorum. Ben, sadece bana vahyolunana tabi olurum. (Bir de) De ki: Hiç (hakikate karşı) kör ile gören bir olur mu, hâlâ tefekkür ed(ip enine boyuna düşün)meyecek misiniz?”336 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben bana vahyolunandan başkasına uymam” buyuruyor ya işte Allah’ın vahyinden başka bir şeye uyuyorsan körsün demektir. Hayatı yaşarken ya Allah’ın “gör” dediğini görüyor, “anla” dediğini anlıyor, “yap” dediğini yapıyorsundur ya da körsündür. Gönlünü rabbinden, rabbinin vahyinden ayırdığında karanlıkta kalır, hiçbir şey göremezsin. O zaman da şeytan sana yol gösterir.

Kul yaşadığı olaylarda ya “Allah nasıl istiyorsa öyle yapayım” der ya da “ben, bence, bana göre” der. Eğer “Allah’a göre” demezse bu defa “ben” der, “ben” derken de vehmi olan benliğini; yani aslında şeytanı kasteder ve tercihini nefsiyle, şeytanla yapar.

Unutmamamız lazım ki insan için ya Allah’a ya da şeytana dostluk vardır, hiç kimse için bu ikisi dışında başka bir dostluk yoktur. Cennete gidenler Allah’a, cehenneme gidenler ise şeytana dost olanlardır. İnsan kendini Allah’a dost zannedebilir; ama gerçekten dost olup olmadığını anlamak için önce ameline, imanına sonra da amelinin, imanının, ahlakının peygamberlere ne kadar benzediğine ve imtihana tabi tutulunca ne kadar peygamberlerin yaptığı gibi yaptığına bakmalıdır. Baktığında Allah ve resulüne mi yoksa nefsine, şeytana mı dost olduğunu net olarak görür.

“İnsana bir zarar (bir sıkıntı) dokunduğu zaman (hemen) rabbine yönelerek ona (yalvarıp) dua eder.” İnsan hasta olduğunda, bir şey kaybettiğinde ya da herhangi bir tehlike karşısında bütün gönlüyle Allah’a dönüp “benim rabbim sensin” der ve dini Allah’a has kılar, Allah’tan başka hiç kimseden bir şey beklemez, sadece rabbinden ister. “Sonra (Allah) kendinden ona bir nimet verince, önceden ona (yalvararak) dua ettiğini unutur ve (insanları) Allah’ın yolundan saptırmak için ona (mülkünde ortak olan) eşler koşar. (Resulüm! Böyle olanlara) De ki: Sen küfrünle biraz eğlenedur; çünkü sen muhakkak ateş ehlindensin!”337 Bunlar bir de dünyadayken mü’min gibi davrananlardır.

Böyle biri kendisine bir musibet, bir bela geldiğinde bütünüyle rabbine yönelir, rabbinden ister, istediği nimeti Allah ona verince ise bu defa “ya rabbi! Beni kurtar, bana yardım et, bana ikram et” diye dua ettiğini unutur. “Bunu bana rabbim ikram etti” demek yerine “bunu ben kazandım” der ya da “falanca bana yardım etti, o yüzden kazandım” deyip başkalarını Allah’a ortak koşar.

Kârûn’a da “Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de insanlara ihsan et” denildiğinde Karûn “bu servet bana ancak kendimdeki bilgi sayesinde verildi, ben işi biliyordum, bunların hepsini ben kazandım”338 demiş ve kendini, nefsini, aklını Allah’a şirk koşmuştu. Kul nimeti Allah’tan bilmeyince tıpkı Kârûn gibi ya kendini ya da başkalarını Allah’a şirk koşar. Allah da böyle yapanlara “haydi, ye, iç, bu nankörlüğü yap, sen cehennemliksin” buyuruyor.

Evet, görüyoruz ki iman etmek gerçekten çok zor şeymiş! Acaba bu yanlışa düşmeyen kaç tane mü’min vardır!

“Hiç o (kâfir olan kimse), geceleyin secde ederek ve kıyamda durarak ibadet eden, âhirete hazırlanan ve rabbinin rahmetini uman kimse gibi olur mu? (Resulüm!) De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak gönül (ve aklı selim) sahipleri (bunları tefekkür edip düşünür) anlar.”339 Ancak gönül sahipleri düşünür ve nasihati kabul eder.

“(Resulüm!) De ki: (Rabbiniz buyuruyor ki) Ey iman eden kullarım! Rabbinize karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)!” Allah, iman edenlere “ey iman eden kullarım” buyuruyor.

Devamlı söylüyoruz; Allah bize bir kere kulum desin yeter. Eğer iman edip, muttaki olur ve rabbimize karşı sorumluluğumuzu bilip gereğini yerine getirmeye çalışırsak Allah bize de “kulum” der.

“Bu dünyada (Allah’ın istediği şekilde) güzel davrananlara (âhirette de) güzellik vardır. Allah’ın arzı geniştir (nerede iman edip güzel işler yapabiliyorsanız oraya gidin)!” Rabbinizin rızasını, ahiretinizi nerede kazanabiliyor, nerede doğru ve güzel yapabiliyorsanız yeriniz orasıdır. Kulluğunuzu yapabilmek için orada olmanız gerekir. “(Kıyamet günü) Yalnız sabredenlere mükâfatları hesapsız ödenir.”340 Bir sorun, sıkıntı yaşadığınızda isyan etmeyin, itiraz etmeyin, sabredin; ama güzel yapabilmek için de bilin ki Allah’ın arzı geniştir. Kulluğunuzu yapabildiğiniz yerde olun.

“Kör ile gören, iman edip sâlih ameller işleyenler ile kötülük yapan(lar) bir olmaz. Ne kadar da az düşün(üp öğüt al)ıyorsunuz!”341

“Sonra duman hâlinde bulunan göğe yöneldi, ona ve yeryüzüne, ‘isteyerek veya istemeyerek, gelin’ buyurdu. İkisi de ‘isteyerek geldik’ dediler.”342 Henüz onlar duman hâlindeyken; yani gök daha gök olmamış, yer daha yer olmamışken, Allah onlara hitap eder. Yer ile göğün biri manevi biri de zahiridir. Allah “ister isteyerek ister istemeyerek gelin” hitabını hem manevi hem de zahiri yere, göğe; yani hem bu âleme hem de melekût âlemine birden yapmıştır.

Allah’ın bunu bize haber vermesinde bir hikmeti vardır. “Gökler ve yer” demek bütün varlığı kapsar. Bu durumda bütün varlık zorlanarak ya da mecburiyetten değil; isteyerek ve severek Allah’a kulluklarını yapar, rablerini hamd ile tesbih ederler.

“(Resulüm!) İyilikle kötülük bir olmaz. Sen (kötülüğü, sana yakışan) en güzel şekilde sav. Sonra bir de bakarsın ki seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki candan bir dost(un) oluvermiş.”343 Biri sana kötülük yaparsa sen ona güzellikle, iyilikle muamele et; çünkü böyle yaptığında düşmanlık yapan kişi sana karşı sımsıcak bir dosta dönüşür. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve bütün peygamberler kendilerine kötülük yapanlara güzel yapmıştır. Öyleyse bize düşen de; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, peygamberlere tabi olup kötülüğe karşı güzellik, iyilik yapmaya çalışmaktır.

“Hiç mü’min olan bir kimse, fâsık olan (kâfir) bir kimse gibi olur mu? (Bunlar elbette) Bir olmazlar.”344 İsterse aralarında zerre kadar fark olsun yine de onlara yapacağım muamele eşit olmaz.

Bu dünyaya, çalışıp kazanmaya gelmişiz. Allah bize “hayırda yarışın,345 cennete koşun,346 hayırda yarışanlar mukarrebun olanlardır (Allah’a yakın olanlardır)347 buyuruyor. Allah için hayırda ne kadar yarıştık, çaba, gayret sarf ettikse Allah’a o kadar yakın oluruz ki o zaman da Allah’ın bize yapacağı muamele farklı olur, özel olur.

Konuşmakla, dünyanın peşinden koşmakla hiç kimse ebedi hayatından bir şey kazanamaz; çünkü sadece Allah’ın rızasını isteyerek yapılan ameller nimete, şükrana, Allah’ın rahmetine, muhabbetine layıktır.348 Onlara yapılan muameleyle de Allah için hayırda yarışmayanlara yapılan muamele eşit değildir.

“Mü’minlerden özür sahibi olmaksızın (cihad etmeyip) oturanlarla Allah yolunda malları ve canlarıyla cihad edenler bir olmazlar! Allah, malları ve canları ile cihad edenleri derece bakımından (özürleri dahi olsa) oturanlardan üstün kılmıştır.” Kul, malıyla, canıyla ne kadar cihad ederse o kadar üstündür ve oturanlarla bir değildir. “Gerçi Allah hepsine (âhiret günü) güzellik (ve cenneti) vaad etmiştir; ama Allah, cihad edenleri oturanlardan çok daha büyük bir ecirle üstün kılmıştır.” Biri Allah yolunda çaba, gayret sarf etmediyse imanını kaybetmez; ama malıyla ve canıyla cihad edenler azim bir ecirle, azim bir dereceyle onun üzerinde olur. “(Allah onlara) Kendi katından yüksek dereceler, bir mağfiret ve bir rahmet (vermiştir), çünkü Allah ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”349

Allah’ın, cennette derece vermesi başka şey, kendinden derece vermesi başka şeydir. Allah, kulunun arşına tecelli edip onu kendine çekince, yaklaştırınca kendinden ona derece verir, yakınlık verir, Hz. İnsan olmayı verir ve bu tecelliyi de isimleriyle yapar. Allah’ın, cennette derece vermesiyle kendinden derece vermesi arasındaki fark budur.

Malı ve canıyla Allah için cihad edenlere de yerinde oturup gereken çabayı göstermeyenlere de cennet vardır, güzellik vardır; ama Allah cihad edenlere kendinden derece verince, onlara kendinden bir bağışlanma, bir mağfiret ve rahmet verir. Bu da onların üzerinde hemen görünür. Nasıl? -Onlar da insanlara karşı ğafur ve rahim olurlar.

“O, gökleri ve yeri altı günde (safhada) yaratan sonra Arş’a hükümran olandır. O, yerin içine gireni de ondan çıkanı da gökten ineni de oraya yükseleni de (en ince ayrıntısına kadar) bilir. Nerede ol(ur)sanız (olun), O sizinle beraberdir ve Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”350

“Size ne oluyor da (mallarınızı) Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Hâlbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır.”

Sahip olduğunuz malları bırakıp gideceksiniz. Allah da onları başkasına verecek; çünkü göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Elinizdeki malları infak etmemekle o mallar size ait olmaz. Size ne oluyor, nasıl fani olan mallarınızın size kalabileceğini düşünebiliyorsunuz!

“İçinizden fetihten önce (mallarını Allah yolunda) infak edenler ve savaşanlar, (diğerleriyle) bir olmazlar! Onların derecesi sonradan infak eden ve savaşanlardan daha büyüktür. Gerçi Allah hepsine (âhiret günü) güzellik (ve cenneti) vaad etmiştir. Allah, yaptıklarınızdan tamamen haberdardır.”351

Mekke’nin fethinden önce durum farklıydı; çünkü o dönemde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabelerle beraber darda ve zordaydı. O dönemde sadece gerçek manada iman edenler her şeyi göze alarak, canını Allah’a kurban ederek hem infak ettiler hem de savaştılar; ama fetihten sonra Müslümanlar güçlendi. Artık herkes rahat rahat Allah için gereken çabasını gösterebiliyordu. Bu yüzden fetihten sonra infak edip savaşanlar sonrakilerle bir olmazlar.

Neden?

Arada iman farkı var da ondan. İnfak etmek imanı gerektirir. İlk anda en sıkıntı dolu zamanda hiçbir şeyden endişe etmeyip “ben Allah için gereken her şeyi yaparım” diyenler ve tavrını ortaya koyanlar kazanır. Başka türlü fetih olmuş, imkânlar zaten genişlemişken yapılan amellerle ilk andaki ameli Allah bir tutmaz.

Bu âyet yalnızca sahabeler için geçerli değildir; yani âyet tarihte kalmamıştır. Kıyamete kadar bu âyetin hükmü devam eder. Allah’ın vahyini, hidâyeti insanlara taşımaya, Allah’ın kullarını Allah’a taşımaya çalışırken Mürşid-i kâmile ilk anda yardım edenlerle şimdi yardım edenler de bir olmazlar. Mesela; dergâh yapılırken ya da televizyon kanalımız açılırken ilk anda yardım edenlerle şimdi yardım edenler bir midir? -Kesinlikle hayır! Onlar da bir olmazlar.

Allah bize bu âyetle “dar bir zamanda yardım edenlerle geniş bir zamanda yardım edenler bir olmazlar. İlk anda gerekeni yapıp delikanlı gibi tavrınızı ortaya koyun ki sizi üstün kılayım ve kendime çekeyim” buyuruyor. Bu nedenle dar zamanda bir şey yapmamışken geniş zamanda bir şeyler yaparak ilk başta fedakârlık gösterenlerle bir tutulalım, dememiz doğru değildir. Allah bize “siz aklınızı kullanmaz mısınız, sizi onlarla nasıl bir tutarım” buyuruyor.

“Ateş ehli, cennet ehli ile bir olmaz. Cennet ehli gerçek kurtuluşa (ve saadete) erenlerdir.”352 Ateş ehli ise her şeyi kaybedenlerdir.

Allah “zerre kadar hayır, zerre kadar şer, gökte de, yerin dibinde de, bir kayanın içinde de olsa onu karşınıza getiririm”353 buyuruyorsa o hâlde cennet ehliyle ateş ehli nasıl bir olabilir! Aynı şekilde Allah’ın istediği gibi iman edip Allah için bütün samimiyetiyle elinden gelen her şeyi yapanla, yarım yamalak iman edeni de Allah bir tutmaz; çünkü Allah herkese gönlündeki imana göre muamele eder.

Evet, bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın Arş’a istiva ettiğini, bir de iyilik yapanla kötülük yapanı, iman edenle iman etmeyeni, iman ettiği hâlde güzel yapanla güzel yapmayanı, cihad edenle cihad etmeyeni, infak edenle infak etmeyeni, önce yardım edenle sonra yardım edeni bir tutmadığını ve bize “onlar eşit değildir. Nasıl bunu anlamıyorsunuz” buyurduğunu gördük.

Allah, kuluyla her anda birebir muhataptır. Mesele; rabbimizin bizimle beraber olduğunu unutmayıp gönlümüzü Allah’a ait kılmak; yani Rahmân’a arş kılmaktır. Kardeşlerimize bu konuda vaadimiz vardır. Eğer kardeşlerimiz bizi dinler, ciddiye alırlarsa onların gönüllerini açarız. Gönüllerini açacağız ki Allah’ın âyetleriyle, vahyiyle gönüllerini yıkayıp temizleyebilelim. Böylelikle Allah’ın vahyi kardeşlerimizin gönlüne tecelli etsin ve gönülleri Rahmân’a arş olsun; ama biri bizden daha iyi bildiğini söylüyorsa ona da yapabileceğimiz bir şey yoktur.

Bu dünyaya rabbimize âbd olmaya, âşık olmaya, yakın olmaya gelmişiz. Eksiklerimiz, yanlışlarımız olabilir. Önemli olan; rabbimizin emrettiği bir şeyi yapmaya gücümüz yetmediğinde “ya rabbi! Bana yardım et, ben seni istiyorum, sana ait olmak istiyorum. Gönlüm senin arşın olsun istiyorum. Bana yardım et ki gönlüm şeytana arş olmasın, ben de şeytana kul, âbd olmayayım” demek ve rabbimize sığınıp elimizden gelen çabayı göstermektir. Allah için gereken çabamızı gösterirsek Allah da bize yardım eder; ama çabamızı göstermezsek bu defa da bizi idare eden şeytan olur.

Biri şeytana âbd olmuşsa onun gönlünde elbette ki şeytan onu idare eder. Allah âyet-i kerimede “şeytana âbd olmayın; çünkü o sizin apaçık düşmanınızdır. Bana âbd olun! İşte bu, sırât-ı mustakîm (bana dosdoğru varan yol)dur”354 buyuruyor ya işte Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber sırât-ı mustakîmde yürümemiz gerekir ki şeytana âbd olmayalım, Allah’a âbd olalım, rabbimize varalım, vasıl olalım. Rahmân, gönül arşımıza tecelli etsin.

Allah bizi gönlü şeytana arş olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi Allah’a âbd olanlardan ve gönlü Rahmân’ın arşı olan kullarından eylesin. Allah bizi hayırda, infakta, cihadda önde gidenlerden eylesin. Allah bizi yakınlığına kabul ettiği mukarrebunlardan eylesin. Allah bizi rabbini dinleyenlerden ve rabbinin öğüdünü, nasihatini anlayanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. A’râf /54, Yûnus /3, Hadîd /4 ↩
  2. Câsiye /21 ↩
  3. Zilzâl /7-8 ↩
  4. En’âm /160 ↩
  5. Bakara /261, Mu’min /40 ↩
  6. Necm /5-7 ↩
  7. A’râf /54 ↩
  8. A’râf /54, Yûnus /3, Hadîd /4 ↩
  9. Enfâl /24 ↩
  10. Furkân /59 ↩
  11. Necm /11, İsrâ /36 ↩
  12. Hucurât /14 ↩
  13. Fâtır /12 ↩
  14. Fâtır /19-21 ↩
  15. Fâtır /22 ↩
  16. Tâhâ /2-3 ↩
  17. Tâhâ /4-5 ↩
  18. Tevbe /128 ↩
  19. Enbiyâ /107 ↩
  20. Tâhâ /7-8 ↩
  21. Yûnus /3 ↩
  22. Yâsîn /60 ↩
  23. Hûd /18 ↩
  24. Hûd /19 ↩
  25. Hûd /22-23 ↩
  26. En'âm /50 ↩
  27. Zumer /8 ↩
  28. Kasas /77-78 ↩
  29. Zumer /9 ↩
  30. Zumer /10 ↩
  31. Mu’min /58 ↩
  32. Fussilet /11 ↩
  33. Fussilet /34 ↩
  34. Secde /18 ↩
  35. Mâide /48 ↩
  36. Âli İmrân /133 ↩
  37. Vâkıa / 10-11 ↩
  38. Leyl /19-20 ↩
  39. Nisâ /95-96 ↩
  40. Hadîd /4 ↩
  41. Hadîd /10 ↩
  42. Haşr /20 ↩
  43. Lokmân /16 ↩
  44. Yâsîn /60-61 ↩