27.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı; Allah’ın fiillerini, kullarına ve bütün mahlûkata olan muamelesini, aynı zamanda Allah’ın bütün muamelesinin saf rahmet, saf hayır olduğunu anlamaya çalışıyorduk.
Kul, Allah’ın fiillerini anlarsa her anda imtihana tabi tutulduğunu ve Allah ile muhatap olduğunu anlar. Kulu yaşadığı bütün olaylar üzerinden imtihana tabi tutan Allah’tır; çünkü Allah, kulundan doğru yapmasını, güzel yapmasını ister ve kuluna bunu emreder. Kulun güzel yapması için de mutlaka imtihanların olması gerekir.
Geçen sohbetimizde hep birlikte Allah’ın vaseka “söz aldı” fiilini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın kalâ “darıldı, yüz çevirdi” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e mâ veddeake rabbuke ve mâ kalâ: “(Resulüm!) Rabbin seni terk etmedi ve (sana) darılmadı.” Seni bırakmadı ve sana küsmedi, veda etmedi buyurur. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “rabbin sana darılmadı” diyorsa demek ki Allah aynı zamanda küsüp darılıyormuş!
Allah kime darılır ya da kimi bırakır?
Allah’ın bütün fiilleri karşılıklıdır. Allah âyet-i kerimelerde “bu (azap dünyada iken) kendi ellerinizle yaptığınız şeyler yüzündendir.”237 “Doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur.”238 Herkese sa’yının, koşmasının, çabasının karşılığı vardır, buyurur. Herkesin kendi elleriyle, gönlüyle, nefsiyle yaptıkları Allah’tan ayniyle kendisine geri döner. Yoksa Allah, kulunu bırakmaz, kuluna darılmaz. Kul, rabbini bırakır, rabbinden yüz çevirir, rabbinin işini, muamelesini beğenmez ve rabbine darılır. Allah da kulun ameline karşılık verir ve kuluna darılır. Bu durumda “acaba Allah beni bıraktı mı bırakmadı mı, terk etti mi etmedi mi, darıldı mı darılmadı mı” diyorsak bunu anlamak için gönlümüze bakmamız lazım. Eğer biz, Allah’a küsmüşsek, darılmışsak Allah da bize küsmüş, darılmıştır.
Kulun Allah’a küsmesinin sebebi; Allah’ın işini, efâlini beğenmemesidir. İnsan, Allah’ın işini, muamelesini beğenmeyince rabbini beğenmemiş olur; çünkü Allah’ın fiilleri isimlerinden, isimler de Allah’ın zatından tecelli eder. Bu yüzden biri Allah’a “bunu böyle değil, şöyle yapmalıydın” dediğinde aslında “yanlış yaptın, bana böyle muamelede bulunmamalıydın” demiş ve kendisi Allah’a küsmüş, darılmış, Allah’ı terk etmiş ve Allah’ın fiillerinden, esmasından, zatından yüz çevirmiş olur.
Bir kul ki rabbine darılır, rabbinin işini beğenmez, karşılaştığı imtihanlarda “bu böyle olmamalıydı” derse darılmayı hak etmiş olmaz mı! Demek ki Allah’tan yüz çeviren kulmuş! Allah, kulundan yüz çevirmiyormuş! Bu nedenle ne zaman Allah’a darılırsak bilelim ki Allah da bize darılmıştır.
Allah, kulunun bir tavrına, bir kelimesine darılır ve o kulun bundan haberi bile olmaz. Kul kendince bir kelime söylemiştir; ama o kelime tabir-i caizse Allah’a ağır gelmiştir. Örnek vermek gerekirse; biri kendisini yaratan rabbine “bunu niye böyle yaptın” derse Allah ona “ben seni yaratan rabbinim. Sen benim rahman ve rahim olduğuma, sana rahmetimle muamele ettiğime, sana yaptığım muamelelerin saf hayır olduğuna, ikram olduğuna iman etmedin mi! Benim işimi beğenmiyorsan demek ki sen benden daha iyi biliyorsun! O zaman sen benden daha büyüksün, daha âlimsin, daha rahman, daha rahim, daha kerimsin” demez mi? -Elbette ki der. İşte, kul, Allah’a “neden böyle yaptın” dediğinde rabbinin işini beğenmemiş ve rabbinden yüz çevirmiş olur ki Allah da ona darılır ve ondan yüz çevirir; ama bunu önce kulun kendisi yapmıştır.
Unutmamamız lazım ki hayat baştan sona imtihandır ve Allah bizi hangi imtihana tabi tutmuşsa bizim için o imtihan gereklidir. Bugün böyle imtihan ediyorsa yarın başka türlü imtihan eder ve her biri bizim için en hayırlı olandır. Onun için her ne olursa olsun karşılaştığımız imtihanların kendimiz için hayırlı olduğunu bilmeli ve rabbimizden yüz çevirmemeliyiz. Aksi takdirde biz rabbimizden yüz çevirirsek rabbimiz de bize darılır ve bizden yüz çevirir.
Ved duhâ: “Duhâ’ya (Güneş’in Dünya’yı, âyetlerin de gönülleri aydınlatmaya başladığı an’a) andolsun. Vel leyli izâ secâ: “Ve (karanlığı çöküp) sükûna erdiğinde geceye (imtihanlar karşısında sekinete eren gönüle) andolsun ki.” Mâ veddeake rabbuke ve mâ kalâ “(Resulüm!) Rabbin seni terk etmedi ve (sana) darılmadı.” Ve lel âhiretu hayrun leke minel ûlâ: “Muhakkak ki senin için son olan, ilk olandan (âhiret, dünyadan) daha hayırlıdır.” Yarının bugünden daha hayırlıdır. Ve la sevfe yu’tîke rabbuke fe terdâ:239 “Şüphesiz yakında rabbin sana verecek ve sen razı olacaksın.”
Allah bu âyetlerle hayata nasıl bakmamız gerektiğini bize öğretiyor; yani bize “yaptığım muameleler sizin kazanmanız, iman etmeniz, nefsinizden kurtulmanız ve âlây-ı iliyyine çıkmanız içindir. Siz yaşadığınız olaylara takılmayın, onunla size neyi ikram etmeyi dilediğime ve yarınınıza, ahirete neyi gönderdiğinize bakın” buyuruyor.
Bugüne değil de yarına bakarsak; yani Allah’ın bize yaptığı muamelelerin ahiretimiz için olduğunu anlarsak yaşadığımız her imtihanın bizim için hayr olduğunu, o imtihanı göndermekle rabbimizin bize darılmadığını, kızmadığını, gazap etmediğini, bizi bırakmadığını anlar ve her durum karşısında “rabbim rahman ve rahimdir, bana rahmetiyle, ikramıyla muamele ediyor” deriz. Bunu dedikten sonra bir de güzel yapmaya, doğru yapmaya, imtihanlar karşısında sabretmeye ve bize verdiği, vereceği bütün ikramlar için Allah’a şükretmeye, hamd etmeye çalışırsak o zaman rabbimiz bize ikram eder ve biz de Allah’tan razı oluruz.
Neden?
Çünkü imtihan karşısında gösterdiğimiz tavrımız ve rabbimize boyun büküşümüz rabbimizi razı etmiştir, bu da rızayı hak ettiğimizi gösterir. Rızayı hak ettiğimiz için Allah bizden razı olur ve bizi razı eder; ama yaşadığımız imtihanın bizim için rahmet olduğunu, manevi olarak kazanmamız için gerekli olduğunu bilmez, rabbimize boyun bükmez, üstüne itiraz eder “rabbim neden böyle yapıyor” dersek bu defa Allah’tan hiçbir şey alamayız; çünkü güzel yapıp rabbimizi razı etmedik. Rabbimizi razı etmeye çalışmak yerine rabbimize itiraz ettik, isyan ettik, küstük, darıldık, rabbimizden yüz çevirdik, onu bıraktık. Böyle olunca “ya rabbi! Benden razı ol, bana ahireti ver” diyemeyiz; çünkü Allah bize “önce sana ikram etmeyi dileklerime bak ve tabi tutulduğun imtihanlarda güzel yapmaya çalış” buyurmuşken biz kalktık Allah’ın emrettiği gibi yapmak yerine itiraz ettik, isyan ettik, imtihanı kendimiz için şer zannettik. Hâl böyleyken nasıl “ya rabbi! Benden razı ol” diyebiliriz!
Şöyle bir geçmişteki hayatını göz önüne getir. Allah’ın seni büyütürken sana nerede, nasıl yardım ettiğine, nasıl ikram ettiğine, yolu nasıl gösterdiğine, nasıl iman ettirdiğine, seni nasıl hidâyete erdirdiğine, kendine nasıl çektiğine baktığında rabbinin sana her anda yardım ettiğini, seni sevdiğini, kendine çekip yücelttiğini, kazanasın diye sana muamelede bulunduğunu görür, anlarsın. Böyle olunca da imtihanların senin için hayrolduğuna iman edersin.
Tabi ki şimdiye kadar Allah’ın sana verdiği birçok imkânı değerlendirememiş, eksik ya da yanlış yapmış olabilirsin, bunun için de tövbe, istiğfar edip “ya rabbi! Beni bir daha imtihana tabi tutarsan bu sefer güzel yapar, kazanırım inşallah” demen gerekir.
E lem yecidke yetîmen fe âvâ: “(O) Seni (kimsesiz) bir yetim olarak bulup (rahmetiyle) barındırmadı mı?” Ve vecedeke dâllen fe hedâ: “Ve seni şaşırmış (bir hâlde) bulup hidâyete erdirmedi mi?” Ve vecedeke âilen fe agnâ: “Seni (manevi olarak) fakir bulup zengin etmedi mi?” Allah bunların karşılığında yapman gereken şeyi de beyan ediyor. Fe emmel yetîme fe lâ takher: “Öyleyse yetimi sakın (üzüp) kahretme!” Ve emmes sâile fe lâ tenher:240 “Senden (sual edip bir şey) isteyeni de sakın azarlama!”
Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz öncelikle manevi yetimlerin babasıdır. Tabi ki zahiri olarak da yetimlerin babasıdır.
Yetim sadece anne, babası yaşamayan demek değildir. Yetim; anne, babasından desteğini kaybedendir. Birinin ana, babası yaşıyor olabilir; ama kendisine yardım etmiyor, destek olmuyorsa o kişi yine yetimdir ve ona yardım edilmelidir.
Yetim iki türlüdür. Bir zahiri bir de manevi yetim vardır. Manevi yetim; yolunu kaybetmiş kişidir. Birinin hidâyetçisi yoksa o kişi manevi olarak yetimdir. Bizim de ona hidâyeti göstermemiz ve onu hidâyete erdirmemiz gerekir. Yoksa kahrolur; yani ebedi hayatını, rabbini, insanlığını kaybeder. Kahrolmaması için ona hidâyet yolunu, rabbinin yolunu göstermemiz ve onu dalâletten kurtarıp şeytanın peşinden sürüklenmesine mâni olmamız şarttır; ama bunu yaparken karşımızdakine gönlümüzü açarak, kardeşliğimizi, muhabbetimizi göstererek, ona sarılarak, hatasını, kusurunu, yanlışını, eksiğini görmezden gelerek davranmalıyız; çünkü o, iman etmişse mü’min kardeşimiz, iman etmemişse insan kardeşimizdir. Başka türlü eleştirip çekiştirmekle, yermekle ona bir şey veremeyiz. O zaten batmış bir hâlde, zaten çukurun içindedir! Bir de onu eleştirip çekiştirir, küçümser, dedikodusunu yapar, hakaret eder, haksızlık edersek kardeşimizin başında durup ona bir taş da biz atmış ve onu kahretmiş oluruz. Oysaki bize düşen; kardeşimizin hidâyetine, dalâletten kurtuluşuna vesile olmaktır. Yanlışından dolayı onu eleştirip çekiştirmek değildir.
Evet, Allah bize “isteyeni azarlama” buyuruyor. Bununla ilgili olarak başka bir âyet-i kerimede “güzel bir söz ve mağfiret, (insanların gönlünü kırarak) ardından eziyet gelen bir sadakadan daha hayırlıdır.”241 Biri zahiri ya da manevi olarak senden bir şey istediğinde verebiliyorsan ver, veremiyorsan en güzel söz neyse onu söyle, buyurmuştur.
Birinin bir şeye ihtiyacı olabilir. Onun ille de gelip senden zahiri olarak istemesi gerekmez. Sen onun bir şeye ihtiyacı olduğunu gördüğünde o kişi senden istemeden ihtiyacını görmen lazım. Mesela; birinin aç olduğunu gördüğünde imkânın varsa onu doyuracaksın. Manevi olarak açsa, susuzsa ve rabbinden, imandan, aşktan, muhabbetten, kendi kendisinden mahrum kalmışsa ona yardım edeceksin; çünkü bu hâl ile devam ederse rabbinden uzaklaşır ve manevi olarak kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Sen de kaybetmemesi için elinden ne geliyorsa ona yapacaksın ki yetimi üzüp kahredenlerden olmayasın.
Ve emmâ bi ni’meti rabbike fe haddis:242 “Ve rabbinin (sana olan) nimetini (hamd ve şükürle) anlat!” Rabbinin sana verdiği nimetleri gizleme, anlat. Bu, zahiri nimet için de manevi nimet için geçerlidir.
Peki, nimeti anlatmanın yolu nedir? Allah, sana zahiri bir nimet vermişse kalkıp “Allah bana mal, mülk verdi” deyip etrafına mı anlatacaksın?
Tabi ki hayır. Allah’ın sana ikram ettiği nimet üzerinde görünmelidir. Görünecek ki insanlar sana baktığında senden bir hayır umabilsinler. Sen de yetime, yoksula, isteyene verebilesin. Allah “isteyene de, istemeyene de ver”243 buyuruyor ya işte nimeti Allah’ın kullarıyla paylaşınca nimeti anlatmış olursun; ama baktığımızda şeytan bunun tam tersini söyler. Mesela; öyleleri var ki bir sorunu, sıkıntısı yoktur, hatta zengindir; ama buna rağmen “yok” demeyi sever. Etrafına da sürekli “durumum kötüdür” der; yani nimeti anlatmaz.
Aynı şey manevi nimet için de geçerlidir. İmandan daha büyük nimet yoktur; çünkü iman insana ebedi hayatını kazandırır. O hâlde Allah, sana iman vermişse senin de imanını, aşkını, muhabbetini, Allah’a teslimiyetini, kulluğunu hâlin ile anlatıp başkalarını imana davet etmen gerekir; ama şeytan aynı hileyi burada da yapar ve manevi nimetlerin anlatılmamasını söyler. Mesela; biri güzel bir rüya gördüğünde ona “rüyanı kimseye anlatma yoksa artık bu tür rüyaları göremezsin” denilir. Oysaki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her sabah namazından sonra sahabeye dönüp “rüya gören var mı” diye sorardı. Rüya görenler anlatır, o da rüyalarını tabir ederdi, hatta kendisi rüya görmüşse kendisi de rüyasını sahabelere anlatırdı. Bu yüzden rüya görüldüğünde anlatılmalıdır; çünkü rüyanın tabire ihtiyacı vardır. İnsanın kötü zannettiği rüya çok güzel bir manaya sahip olabilir ya da güzel zannettiği bir rüyada kendisi için uyarı olabilir; yani rüyada manevi olarak bir müjde ya da uyarı bulunabilir ve rüyayı gören kişi bunu bilemeyebilir. İnsan, rüyayı bir bilene anlatacak ki rüyasının müjde mi uyarı mı olduğunu bilsin, eğer müjdeyse hâline devam etsin, uyarıysa da kendi hâline çeki düzen versin. İşte, şeytan, insanın gördüğü rüyayı anlamaması, kendisi için müjde mi uyarı mı olduğunu bilmemesi için rüyanın anlatılmaması gerektiğini söyler.
Hatta biri gördüğü manevi bir rüyayı anlatınca şeytan o kişi hakkında insanlara “bakın, nasıl da kibirleniyor” dedirtir. Bilmemiz lazım ki imanla kibir bir arada bulunmaz. Mü’min olan, imanı olan biri kibirlenmez. Biri Allah’a iman etmişse, Allah’ın kulu olduğunu biliyorsa kime, nasıl kibirlenebilir! Sonuçta karşısındaki de kendisi gibi bir insandır ve Allah’ın kuludur.
Allah’a iman eden bir kul, Allah’ın dilediğine zahiri olarak rızkı daralttığını, dilediğine genişlettiğini, dilediğine de hesapsız rızık verdiğini bilir. Bu durumda Allah kendisine mal, mevki verdi diye elindekilerle başkalarına karşı kibirlenebilir mi! Allah’a, Allah’ın vahyine iman etmişse kibirlenemez. Allah ona manevi olarak ikramda bulunmuşsa yine kibirlenemez. Tam tersine, Allah ona hikmet verdikçe, ilim verdikçe, marifet verdikçe kendini aşağıda görür ve tevazu sahibi olur. Onun için kendine âlim diyen birinin kibirlendiğini görürsek bilelim ki onun imanı yoktur. İman etmemiştir, bilgiyi sadece ezberlemiştir, dolayısıyla ilmi ne kendisine ne de başkalarına fayda verir, hatta insanları yoldan çıkarır; çünkü insan gönlünde ne varsa karşısındakine ancak onu verebilir.
Âlim bir kul asla kibirlenemez, kendini, rabbini bilir ve Allah’ın haşyetinden dolayı titrer. Allah âyet-i kerimede âlimler için “kulları içinden ancak (onu bilen) âlimler Allah’tan haşyet duyarlar”244 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu âyete karşılık “Allah’ı en çok bileniniz benim, ondan en çok korkanınız, haşyet duyanınız da benim”245 buyurmuştur. Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimizde, peygamberlerde zerre kadar kibir görebilir miyiz? Hâşâ, tabi ki göremeyiz. Bu nedenle biri âlimse, iman etmişse kibirlenemez. Kibirleniyorsa zaten o iman etmemiş demektir.
Evet, biri Allah’ın kendisine verdiği manevi nimetleri paylaşıyorsa onun hakkında “bakın, nasıl kibirleniyor” demeyelim. Bilelim ki bu hileyi yapan şeytandır. Biz şeytana değil, rabbimizin bize ne söylediğine bakalım. Eğer rabbimiz bize “sana verdiğim nimetleri anlat” demişse anlatacağız ve insanları da rabbimize âbd olmaya, iman etmeye davet edeceğiz.
Allah darılır, bırakır, terk eder, demiştik. Başta söylediğim gibi; kul, Allah’ın işini beğenmediği için rabbine küser, darılır. Rabbine küsünce de Allah ona darılmış olur. Kul, Allah’tan yüz çevirince Allah da ona “sen bilirsin, tercih senindir” der ve onun gönlüne rahmetiyle, muhabbetiyle, hidâyetiyle, ilmiyle tecelli etmez. Böyle olunca da kul, nefsiyle, şeytanla baş başa kalır. Tabi, bu durum kulun kendi fiiline göre olduğu için sürekli değildir. Eğer kul, tekrar Allah’a dönerse Allah da yine ona döner.
“Onlar (haktan) sapınca, Allah da onların kalplerini eğriltti. Çünkü Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez.”246 Onlar sapınca, ters tarafa dönmek isteyince Allah da onları ters tarafa döndürdü.
Biri Allah’tan başka tarafa dönmek istediğinde Allah ona “ne hâlin varsa gör. Sen benim muamelemi kabul etmiyorsan tercih senindir. Sen benden daha iyi bildiğini iddia ediyorsan bana kul olmamışsın, nefsine ve sana bu vesveseyi veren şeytana kul olmuşsun, madem öyle istediğin tarafa dön” buyurur. Eğer rabbinin muamelesini, efâlini kabul eder ve rabbine dönerse bu defa da Allah ondan razı olur ve onu razı eder.
Allah bize “bir kul olarak üzülme, ağlama, sıkıntı duyma” demiyor, sadece “yaşadığın her şeyin bir imtihan olduğunu ve senin için hayır olduğunu kabul et” buyuruyor. Zaten biri üzülmüyorsa beşer değildir. Mesela; evladı İbrâhîm vefat ettiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gözünden yaş akar. Bunun üzerine sahabeden işi anlamamış biri “ya Resulallah! Siz de mi ağlıyorsunuz? Böyle ağlamaktan halkı men etmemiş miydiniz?” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de cevap olarak “ben size nimete kavuşulduğu sıradaki eğlence, oyun bağırışını, bir de musibet ve felaket sırasındaki bağırışla yüz göz tırmalamayı, üst baş yırtmayı yasakladım. Benim ağlayışım (Allah’a itiraz ettiğim, işini beğenmediğim için değil) gönlümdeki rahmetten dolayıdır. Merhamet etmeyene, merhamet edilmez” buyurur.247 Çünkü rahmet, gözü yaşartır.
Mesele; imtihan karşısında üzülmemek değildir. Mesele; o imtihandan dolayı gönlümüzde rabbimize itiraz etmemek, “neden, niçin” dememek, bunun yerine “sen bilirsin ya rabbi! Tercih senin, emir senin, hüküm senin, mülk senindir. Ben de senin kulunum. Sen kulların için nasıl dilersen öyle muamele edersin. Ben bir kul olarak sana nasıl itiraz ederim! Nasıl ‘bu işini beğenmedim’ derim. Sana böyle bir saygısızlığı yapmam ya rabbi” demektir. Böyle söyleyenler mü’mindir, iman etmiştir. O yüzden imanı anlatırken ısrarla “aşk, muhabbet, haşyet, edep birdir ve bunların hepsi bir arada olunca imanımız iman olur” diyoruz.
Edep kul için olmazsa olmaz olandır; çünkü birinin edebi yoksa imanı da yoktur.
Peki, insan, rabbine nasıl edepsizlik yapar?
Yaşadığı imtihanlara itiraz ederek, rabbinin işini, muamelesini beğenmeyerek, rabbinden küserek, yüz çevirip başka tarafa dönerek edepsizlik yapar. Böyle yapınca da karanlığa ve sıkıntıya boğulur. Rabbinden yüz çevirdiği için Allah onun gönlüne tecelli etmez, o da artık Allah ile meşgul olamaz, ibadet edemez, namaz kılamaz, zikir yapamaz, Allah yolunda fedakârlık yapamaz, çaba, gayret sarf edemez, bunun neticesinde de gönlünde muhabbet, yakınlık, haşyet, edep tecelli etmez, o da yalnızca zahiri şeylerle meşgul olur ve karanlığa boğulur; çünkü rabbine küsmüş, darılmış, rabbi de ona darılmıştır.
Biri rabbine küser, darılırsa rabbinin rızasını kaybeder, rabbini kendinden razı edemez ve razı olunan cennete de gidemez. Neden? -Gönlü cehennemdir de ondan. Allah’ın; rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli etmediği bir gönül yalnızca cehennemdir. Böyle biri her ne kadar gülse, oynasa, sanki mutluymuş gibi yaşasa da gönlünde bir cehennem vardır. Sonunda da “(resulüm! Sen) onları bırak; yesinler, (içsinler, dünyadan) yararlansınlar ve (boş) arzuları onları oyalayadursun. Onlar yakında (hakikati) bilecekler”248 âyetinde Allah’ın buyurduğu üzere gönlünün cehennem olduğunu ve ebediyen kaybettiğini görür.
Allah’ın bir zahiri bir de manevi fiilleri vardır. Darılmak rızanın tersidir ve rıza fiili gibi manevidir. Kulun da hem zahiri hem de manevi fiilleri vardır. Bu fiiller kulun gönlünün fiilidir. İman, haşyet, edep, razı olmak, tersi olarak rabbine küsmek, darılmak, yüz çevirmek gönlün fiili olan manevi fiillerdir. Herkes kendi gönlünü bilir. Biraz tefekkür edip kendine baktığında bin değil, kaç yüz bin defa rabbine küstüğünü, darıldığını, rabbinden yüz çevirdiğini anlar.
İnsanın rabbinden razı olması iman meselesidir. Bu yüzden insanı Allah’a küstürmek şeytanın en büyük hilesidir. Bu hilesi de insana yaşadığı imtihanlarda bir sebep göstermektir; yani şeytan, insanın yaşadığı imtihanlarda ona “falanca böyle yaptığı için bunları yaşadım” ya da “şöyle olmasaydı şimdi bunları yaşamazdım” dedirtir ve insana başka sebepler göstererek sebebin sahibini yok saydırır.
“Falancalar böyle yapmasaydı, şimdi bunu yaşamazdım” diyenler aslında nefislerini, rablerinden yüz çevirmelerini, küsmelerini, darılmalarını savunurlar. Direkt olarak Allah’a “sen yanlış yapıyorsun” diyemedikleri için başkalarını suçlarlar. Oysaki Allah dilemese bir yaprağın dahi düşmeyeceğini bilirler; ama imtihanı kabul etmedikleri için başlarına bir musibet geldiği zaman “Allah müsaade etmeseydi bunu yaşamazdım. Allah buna müsaade ettiyse benim için bir hayır murad etmiştir. Bana düşen de bu olayda rabbimin emrettiği gibi yapıp rabbimin bana takdir ettiği hayrı kazanmaya çalışmaktır” demezler. Biri “bunları yaşamama falanca neden oldu, o öyle yapmasaydı şimdi bu hâlde olmazdım” derse Allah ona “sana ne ondan! Sana muameleyi yapan benim. Bu imtihanla seni yüceltmeyi, alay-ı iliyyine çıkarmayı dilemişim. İtiraz etmek yerine peygamberlerinin yaptığı gibi yap ve alay-ı iliyyine çıkmak için çabanı, gayretini göster” buyurur.
Allah âyet-i kerimede “(ey iman ettiğini iddia edenler) yoksa siz, Allah içinizden cihad edenleri ortaya çıkarmadan, sabredenleri (imtihan edip) ayırt etmeden cennete gireceğinizi mi sandınız?”249 “Biz iman ettik, deyince ‘tamam, siz mü’minsiniz’ mi diyeceğim?250 Önce sabrınızı, imtihanlara karşı tavrınızı, canınız dâhil her şeyinizi ortaya koyduğunuzu göreyim” buyurmuştur. Çabamızı göstermeden Allah bizi mü’min olarak kabul etmez; ama imtihanın gereğini yerine getirip güzel yaptıkça Allah bizi kendine çeker, yüceltir, biz de Allah’ın rızasına, sevgisine, yakınlığına layık oluruz. İşte, imtihanların hepsi Allah’a olan imanımızı ortaya koyalım diye vardır; ama imanımızı ortaya koymaz, “falanca şöyle yaptı, filanca böyle yaptı, onların yüzünden bu hâle geldim” dersek sebebin sahibini yok saymış oluruz ki böyle olunca da imtihana, Allah’ın bizim için takdirine itiraz etmiş, rabbimize küsmüş, darılmış oluruz.
Her şeyi başkaları yapıyorsa o zaman Allah ne yapıyor, Allah bir şey yapmıyor mu! Yaşadığımız olayların Allah’tan bağımsız şekilde geliştiğini zannetmek Allah’ı tanımamaktır. Fââl olan odur, işi yapan odur. Elbette ki biri yanlış yaptığında o yanlışının karşılığını Allah’tan alır. Zaten “Allah bize muamelede bulunuyor ve bizi imtihana tabi tutuyor” demek “yanlış yapanların bir suçu yoktur” demek değildir. “Allah bizi kulları üzerinden imtihana tabi tutuyor” demek “her ne yaşarsak yaşayalım, Allah buna müsaade etmiştir ve bu müsaadesinde bizim için bir rahmet vardır, hayır vardır. Bizim de sebebin sahibine bakıp o imtihandaki rahmeti görmemiz ve rabbimizin emrettiği gibi yapmamız lazım” demektir.
Allah bize azap olsun diye bizi sorunla, sıkıntıyla karşılaştırmaz. Manevi olarak kazanalım diye karşılaştırır. Elbette ki bir sorun yaşadığımızda insan olarak daralıp bunalabiliriz. Zaten bunalmasak, daralmasak yaşadığımız şey sorun olmaz, nimet olur. Buna da şükretmemiz gerekir; ama sorunla karşılaştığımızda her ne kadar bunalsak bile hemen onun imtihan olduğunu hatırlamalı ve sabredip rabbimize itiraz etmemeliyiz.
Allah bizi kendisine itiraz etmeyenlerden, hayatı, baştan sona imtihan olarak görenlerden eylesin inşallah. Allah bizi kullarına yaptığımız muameleleri rabbimize yaptığımızı unutmayanlardan eylesin. Allah bizi yaşadığı imtihanlarda rabbine küsmeyenlerden, darılmayanlardan, yüz çevirmeyenlerden, dolayısıyla Allah’ın yüz çevirmediği, darılmadığı ve gazap etmediği kullarından eylesin inşallah.
Şimdi de Allah’ın âta “verdi, ikram etti” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
Allah her ne için “bunu ben yapıyorum” buyuruyorsa kuluna “sen de benim yaptığım gibi yap, sakın tersini yapma! Ben sana ikram ediyorsam sen de kullarıma ikram et. Ben sana rahmet ediyorsam sen de rahmet et. Ben duaya icabet ediyorsam, sen de senden bir şey istendiğinde gücün yetiyorsa ver. Ben seni koruyor, muhafaza ediyorsam sen de koru, muhafaza et. Ben seni terbiye ediyor, büyütüp yetiştiriyorsam sen de bir büyük olarak dur ve gücünün yettiğiyle, büyütebildiğin kadar insanları yetiştir, terbiye et” buyuruyor. Allah’ın, kullarına olan muamelesi, güzel fiilleri Allah’ın isimlerinden tecelli ediyor ya işte Allah da kullarına “siz de varlığa, mahlukata benim esmamla muamele edin, benim yaptığım gibi yapın” buyurur.
Allah verir. Allah’ın, kuluna vermediği hiçbir şey yoktur. Her neye “bu benimdir” diyorsak onu bize Allah vermiştir. Öncelikle varlığımızı, bedenimizi vermiş ve bize rûhundan nefhetmiştir. Bize göz, kulak ve gönül vermiş, bunları görür, işitir kılmıştır. Bize yemek vermiş, su vermiş, giymemiz için elbise vermiştir. Bize her şeyimizi veren Allah’tır, bu yüzden Allah “size verdiklerim için şükretmeniz gerekmez mi”251 buyurur.
İnnâ a’taynâkel kevser:252 “(Resulüm!) Muhakkak ki biz sana (ve sana tabi olanlara ebedi nimetleri kazandıran bu) Kevser’i (Kur’ân’ı) verdik.”
Peki, Allah Kevser’i sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e mi vermiştir?
Elbette ki hayır. Allah hangi peygambere neyi ikram etmişse aynı nimet o peygamberin ümmetine de vardır. Misal; Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e miracı verdiyse aynı şekilde onun ümmetine de miraç vardır, Kevser’i vermişse Kevser de vardır.
Bununla beraber âlimlerimiz Kevser’i farklı farklı yorumlamışlardır. Kimi Kevser için “ehl-i beyt” demiş, kimi “Kur’ân” kimi “cennet” kimi de “Kevser hidâyettir” demiştir.
Kevser; bitmez, tükenmez nimet demektir. Bir nimetin bitmez tükenmez olması için onun ebedi bir şey olması gerekir. Ebedi olan da tabi ki cennettir. Aynı zamanda bize cenneti kazandıran Allah’ın vahyidir, Kur’ân’dır. Her ne ki bize ebedi nimeti, cenneti kazandırıyorsa o bizim kevserimizdir; yani hepsi aslında birbirine bağlıdır.
Bir de Kevser Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın vahyi ile cennetimize vesile olur. Allah, Kevser’i Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e vermiş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de bize vermiştir, dolayısıyla bizim kevserimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bu şekilde baktığımızda Allah bize de Kevser’i vermiş demektir.
İnnâ a’taynâkel kevser: “(Resulüm!) Muhakkak ki biz sana (ve sana tabi olanlara ebedi nimetleri kazandıran bu) Kevser’i (Kur’ân’ı) verdik.” Fe salli li rabbik:253 “Bundan dolayı rabbin için salât et (bir kul olarak yalnızca ona itaat et).”
Allah bir âyette “namaz kıl” buyurduğu zaman kelimeyi ekîmûs salât:254 “Namazı ikame et” şeklinde kullanır. Bu âyette ise Allah “ekîmûs salât” yerine “salli, salâ” kelimesini kullanmıştır. Bu da “salâtta ol” manasına gelir. Aynı zamanda bu âyetteki salât kelimesinin manası kelimenin içerdiği bütün manaları birden kapsar. Yani Allah bu âyette “hem kendin hem de bütün varlık için selamette ol, selam ol, cennet ol” buyurur.
Salât kelimesi başka ne manalara gelir?
Salât kelimesi “aşkla doğrulmak, düzelip doğrulmak, yanıp doğrulmak, aşkla yanıp doğrulmak” manalarına gelir. Bu durumda âyetin bir diğer manası da “aşkla doğrul, aşkla yürü, aşka koş, aşkla koş, aşk ol” manasındadır.
Arapçada harflerin yeri değiştirildiğinde ayrı ayrı kelimeler oluşur. Buna Arapça’da iştikak denir. “Salât” kelimesini iştikaka vurduğumuzda bir de seyeslâ “dayan” kelimesi ortaya çıkar. Bu durumda âyet “rabbine dayan, rabbine güven, tereddüt etme, endişe etme, ‘neden, niçin’ deme, rabbinden emin ol” anlamlarına gelir.
Salât kelimesini iştikaka vurduğumuzda bir de vesale kelimesi ortaya çıkar ki o zaman da âyet “rabbine vasıl ol, rabbine koş, rabbine kavuş” manasına gelir.
Rabbimize kavuşmamız lazım. Neyle? -Elbette ki Kevser ile. Allah bize Kevser’i; peygamberi ve Kur’ân’ı vermiş ya bizim de onunla gerekeni yapıp rabbimize kavuşmamız, vasıl olmamız gerekir.
Venhar:255 “Ve (rabbinin sana verdiklerini onun yolunda) kurban et!” Hacda nahr günü vardır. Nahr günü, kurban kesme günüdür. Allah da bize bu âyette “her günün, her anın kurban olsun. Her anda kurban et ve her anda nahr gününde, kurban kesme gününde ol, kurban ol” buyurur. Âlimlerimiz zaten bu âyete bakıp “kurban kesmek vaciptir” demişlerdir. Kurban kesmek vaciptir, Allah’a kurban olmak, hayatı onun için kurban etmek ise farzdır.
İnne şânieke huvel ebter: “Şüphesiz ki (ebedi hayatını kaybeden) ebter, (sana verilen bu Kur’ân’dan dolayı) sana buğz edendir.” Asıl ebterler; cennetten mahrum olanlardır. Seni eleştiren, çekiştiren, sana küçümseyen bir gözle bakanlardır. İster malına ister evladına her neye güvenirse güvensin sana ebter diyenlerdir. Onların söyledikleri ancak kendilerine yakışır. Onlar sana her neyi söylüyorlarsa bil ki onu kendilerine söylüyorlardır.
Allah, bir kulunu çekiştirenlere, yerenlere o kul adına cevap verip “bu söz size yakışır” buyuruyorsa o hâlde insanı çekiştirenler belalarını bulmuş demektir. Bu duruma düşmemek için mutlaka herkes diline hâkim olmalıdır.
Allah verir. En büyüğünü verir, kesintisiz olanı verir. Sadece dünyada değil ebedi olarak verir ve bize “sana verdiklerimi sen de başkalarına verip ebedi olanı al” buyurur.
İnne sa’yekum le şettâ:256 “Gerçekten sizin (maddi, manevi) çabalarınız başka başkadır.”
İnsanın gösterdiği çaba iki türlüdür. Hem iman edenlerin çabası vardır hem de iman etmeyenlerin gösterdiği çaba vardır. İman etmeyenler de kendi içlerinde farklı farklı çabalar gösterirler; yani her birinin küfre, cehenneme koşmaları farklı farklıdır.
Nasıl?
Münafıklar cehennemin birinci katına, müşrikler, şeytanlar ikinci katına, Yahudiler dördüncü katına, Hristiyanlar beşinci katına, fâsıklar da cehennemin başka katına koşarlar. İman etmeyenlerin gösterdiği çaba bu şekilde farklıdır.
Mü’minlerin de farklı farklı koşması, çabası vardır. Kimi cennetin birinci katına, kimi ikinci, kimi beşinci, kimi de sekizinci katına koşar; ama nihayetinde her biri Allah’a koşar. Sadece biri yavaş koşarken öbürü hızlı koşar, diğeri uçarak, bir başkası da şimşek gibi gider.
Fe emmâ men a’tâ vettekâ: “Fakat kim (Allah’ın kendisine ikram ettiğinden) verir, takvâ sahibi olursa (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışırsa).” Kim, Allah için “ben rabbimin kuluyum, rabbim vermemi emretmiş” deyip verirse. Ve seddeka bil husnâ: “Ve en güzeli (Allah’ın âyetlerini) tasdik ederse.” En güzel olan Allah’ın vahyidir. Kim Allah’ın vahyini tasdik ederse. Fe senuyessiruhu lil yusrâ:257 “Biz de ona (yapılması) kolay olan (Allah’a kulluğ)u kolaylaştıracağız.” Ona Allah yolunda yürümeyi, cennete gitmeyi, Allah’ın rızasına ulaşmayı kolaylaştıracağız. Kolay olanı dünyadayken ona kazandırır ve onu başarılı kılarız; çünkü o kul, rabbine karşı sorumluluğu bilip Allah yolunda infak etmiştir.
Ve emmâ men bahile vestağnâ: “Fakat kim de kendini (Allah’a karşı) ihtiyaçsız görüp cimrilik ederse.” Ve kezzebe bil husnâ: “Ve en güzeli (Allah’ın âyetlerini) yalanlarsa.” Cimrilik edip kendini müstağni görenler Allah’ın âyetlerini yalanlamış olur. Fe senuyessiruhu lil usrâ:258 “Biz de ona (yapılması çok) zor olan (insan olmaktan çıkmay)ı kolaylaştıracağız.” Kendini müstağni görenler “benim vermeye ihtiyacım yok. Ben zaten bazı şeyleri yapıyorum, vermesem de olur” deyip kendini Allah’a karşı ihtiyaçsız görür.
Allah’ın senin vermene ihtiyacı yoktur. Senin ihtiyacın vardır; çünkü verince sen kazanırsın. Rabbin sana “kullarıma ver, infak et” buyuruyor; ama sen cimrilik yapıyor, insanlara ikram etmiyorsun. İkram etmeyerek Allah’ın âyetlerini yalanlamış oluyorsun. Allah da sana insan olmaktan çıkmayı kolaylaştırır.
Allah’ın, İslam fıtratı üzere cennet için yarattığı, rûhundan nefhettiği, melekleri secde ettirdiği insanın cehenneme gitmesi zor bir şeydir. Bunun için insan çok fazla çaba, gayret sarf etmeli, kendini sıkıntıya boğmalıdır. Kul, Allah ile olmadı mı, Allah’ın âyetlerini yalanladı mı sıkıntıya boğulur. O zaman da Allah ona zor olanı, cehenneme giden yolu kolaylaştırır ve ona “haydi, madem cehenneme gitmek istiyorsun, git” der; yani kul, kendini o kadar müstağni görür ve cimrilik yapar ki bir müddet sonra yaptığı şeyi sevmeye başlar ve “ben akıllıyım, ben işimi biliyorum, ben doğru yapıyorum” der. Hâlbuki sen nasıl doğru yapıyorsun, kim sana yaptıkların için “doğru” diyor! Bak, sen Allah’a ters düşüyorsun, Allah’ın yanlış dediği bir şeye doğru diyorsun! Bak sen kâfir oldun! Hâl böyleyken nasıl doğru yaptığını söyleyebilirsin!
İnsanın diliyle doğru yaptığını söylemesi gerekmez, içinden bile doğru yaptığını düşünmesi yeterlidir; çünkü Allah insanın gönlüne bakar.
Ve mâ yugnî anhu mâluhû izâ tereddâ: “(Âhiret günü cehennem ateşine) Düşüp yuvarlandığında malı ona (hiçbir) fayda vermez.” Şimdilik malını biriktirsin bakalım! Kıyamet günü geldiğinde malı onu kurtarmaz. Teredda: “Böyle olanları reddettiğimde…” Demek ki Allah cimrilik yapıp kendini müstağni görenlerin ve Allah’ın âyetlerini yalanlayanların imanını, kulluğunu, ibadetini reddediyormuş! İnne aleynâ lel hudâ:259 Muhakkak ki hidâyet elbette bize aittir.
Okuyacağımız bu âyette ise Allah, güzel yapanları mükâfatlandıracağını buyurur. “Göklerdeki her şey ve yerdeki her şey Allah’ındır. (Bütün bunlar) Kötülük edenleri yaptıklarıyla cezalandırması, güzel davrananları da daha güzeliyle mükâfatlandırması içindir.”260 Allah hemen devamında güzel yapanların ve mükâfatlandırılacak olanların kim olduğunu beyan eder. “(O mükâfatlandırılacak olanlar) Onlardır ki küçük günahlar müstesna, büyük günahlardan, fuhşiyat (ve aşırılık)tan kaçınırlar.”261
Ufak tefek günah işlemeyen hiç kimse yoktur. En basitinden sokağa çıktığımızda bile hata işlememek mümkün değildir. Allah başka bir âyet-i kerimede bununla ilgili olarak “eğer yasaklandığınız büyük (günah)lardan kaçınırsanız, sizin (küçük) günahlarınızı örteriz ve sizi kerim (olan şerefli) bir yere koyarız”262 buyurur. Demek ki güzel yapanların özelliği; küçük günahlar müstesna, büyük günahlardan ve aşırılıktan kaçınmalarıymış!
“Muhakkak ki rabbin, mağfireti çok geniş olandır. Sizi, yerden (topraktan) yarattığında da analarınızın karnında ceninler iken de en iyi bilen sadece odur. Öyleyse nefislerinizi temize çıkarmayın. O, takvâ sahibi olanları (kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanları) çok iyi bilendir.”263 Allah seni biliyor, kendini temize çıkarma, nefsini savunma! Sen büyük günahlardan kendini korumaya çalış, çabanı, gayretini sarf et, yeter. Küçüklerini saymıyorum; çünkü ben seni biliyorum, rahat ol, buyuruyor Allah.
“(Düşünün) Allah’ın üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, sizden hiçbiriniz asla temize çıkamazdı.”264 Allah temize çıkarmazsa kimse temize çıkamaz, onun için nefsimizi savunmayalım.
E fe re’eytellezî tevellâ: “(Resulüm!) Gördün mü, o (haktan) yüz çevireni?” Allah yüz çevirenlerin hâlini anlatır. Ve a’tâ kalîlen ve ekdâ:265 “(Malından ihtiyaç sahiplerine) Pek az verip (gerisini cimrilikle) sımsıkı tutanı!” Bu cimriliği yapanlar Müslümanlardır, iyilik yapanlardır; ama yine de kaybedenlerdir.
Allah bize “elinizi kapatmayın. Siz kulsunuz, sürekli benimle alışveriş yapmanız ve infak edip kazanmanız gerekir. Kurban edeceksiniz ki kurban olabilesiniz” buyuruyor.
“Dikkat edin! Hiçbir günahkâr, başkasının (günah) yükünü yüklenmez. Doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur. Muhakkak ki bu çalışması(nın, çaba ve gayretinin hesabı) da yakında görülecektir.” Herkese çabasının, gayretinin, verdiğinin, kurban ettiğinin, kurban olmasının karşılığı vardır ve herkese neyi kazandığını, neyi de kaybettiğini göstereceğiz. “Sonra ona (çalışmasının) karşılığı tastamam verilecektir. Şüphesiz ki en son varış rabbinedir.”266 Mutlaka rabbinize varacaksınız ve rabbiniz yaptıklarınızın karşılığını size verecektir.
“O gün geldiğinde Allah’ın izni olmadan hiç kimse konuşamaz. O (insan)lardan (o gün) kimi şakidir (bedbahttır), kimi de saadettedir (mutludur).” Ne kaybedenler ne de saadete erenler o gün konuşabilir. Herkes dizüstü yere çökmüştür. “Şaki olanlar (o gün) ateştedirler, orada onların (çok feci) nefes alıp vermeleri vardır. (Onlar) Gökler ve yer durdukça orada ebedi kalacaklardır. Ancak rabbinin dilemesi müstesna. Muhakkak ki senin rabbin fââldır (her anda hükmünü icra edendir), dilediği her şeyi yapandır. Saadette olanlara gelince, onlar da cennettedirler. Gökler ve yer durdukça orada ebedi kalacaklardır.”267
Mutlu olanlar rableriyle beraber oldukları, rablerinin huzurunda oldukları, rablerine güvendikleri, ona âbd oldukları, onu sevdikleri, rablerine secde ettikleri, emrini yerine getirdikleri ve karşılıklarını rablerinden alacaklarını bildikleri için dünyadayken de ahirette de mutludur, saadettedir.
Biri rabbine güvenmiyor ve kendini bir şeylere sahip zannediyorsa, ister kendini, ister evini, işini Allah adına değil de kendi bildiği gibi idare etmeye çalışıyor ve rabbine “seni seviyorum” diyemiyorsa o kişi Allah’tan yüz çevirmiş, şaki olmuş, eşkıya olmuş, Allah’ın hükmünü, emrini kabul etmemiştir, dolayısıyla cehennemdedir. Biri de “seni seviyorum ya rabbi” deyip rabbine güveniyor ve rabbinin emrettiği gibi yaşıyorsa o kişi de saiddir, saadettedir.
Kul, istediği kadar kaçsa da rabbinden kurtulamaz. Allah “dönüşünüz onadır”268 buyuruyor. O gün geldiğinde Allah’ın sözünü sevdikleri müstesna hiç kimse konuşamayacak! Allah kimin sözünü seviyorsa konuşması için yalnızca ona izin verir. Konuşan da mutlaka hakkı söyler.269 Bizim de o gün gelmeden kendimize bakmamız ve cimrilik yapıp yapmadığımızı, Allah’ın vahyini yalanlayıp yalanlamadığımızı tefekkür etmemiz gerekir. Yoksa o gün geldiğinde iş işten geçer ve şaki olanlardan olup kaybederiz.
Allah bizi şaki olanlardan değil; said olanlardan eylesin inşallah.
Evet, hep beraber kulun rabbine nasıl darıldığını, rabbinden nasıl yüz çevirdiğini, aynı zamanda Allah’ın “verir, ikram eder” fiilini anlamaya çalıştık.
Allah bizi cimrilik yapıp kendini müstağni görenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi biraz verip sonra eli kaskatı kesilen “ben zaten yeteri kadar verdim” diyenlerden eylemesin. Allah bizi rabbine küsenlerden, darılanlardan eylemesin. Allah bizi insanlara ikram edip ebedi hayatını, cenneti, Allah’ın rızasını kazanan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
