close

23.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, rabbimizle nasıl muhatap olduğumuzu ve rabbimizin muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.

Geçen sohbetimizde en son Allah’ın radiye “razı oldu, razı etti” fiilini anlamaya çalışmıştık. Zamanımız kısıtlı olduğu için rızayla ilgili âyetlerin hepsini okumak gibi bir imkânımız yoktur; ama âyetlerin bir kısmını bile okursak genel olarak rabbimizin bizden nasıl razı olacağını özetle anlarız.

Allah’ın zahiri ve manevi fiil olmak üzere iki türlü fiilinin olduğunu söylemiştik. Allah’ın zahiri fiilleri El Esmâu’l Husnâ’sından, Esmâu’l Husnâ’sı da Allah’ın zatından tecelli eder. Bir de Allah’ın zatından tecelli eden fiilleri vardır. Radiye “razı etti, razı oldu” fiili de Allah’ın zatından tecelli eden bir fiildir. Mesela; karşımızdakinden ne kadar razıysak ona göre muamelede bulunuruz. Allah da razı olduğu bir kula muamele ederken ondan ne kadar razıysa ona göre rızasıyla muamele eder.

Allah’ın rızasını kazanmak için iman etmemiz yetmez, bir de imanımız bizi harekete geçirmelidir; yani hayatımızı yaşarken Allah’ın emrettiği ve sevdiği gibi yapmamız lazım ki Allah’ın rızasını kazanabilelim. Yoksa Allah’ın rızasını kazanamayız.

İnsanı harekete geçirmeyen bir iman insana bir şey kazandırmaz. Aksine insana kaybettirir; çünkü Allah iman etmeyenlerin ve imanı kendisine fayda vermeyenlerin ebediyen kaybettiğini buyurmuştur.33 Birinin imanı kendisini harekete geçirmiyor, salih amel, ahsen amel işletmiyor, Allah yolunda yürütmüyorsa o kişi sonunda imanını kaybeder; çünkü Allah yolunda yürümüyorsa başka yolda yürüyor, Allah’ın emrettiği, sevdiği şeyleri yapmıyorsa nefsinin ve şeytanın sevdiği şeyleri yapıyor demektir.

Gönül, hayat boşluk kabul etmez. İnsan hayatını yaşarken ya Allah’ın sevdiği gibi yapar ya da nefsinin, şeytanın istediği gibi yapar. Hiç kimse için bundan başka bir seçenek yoktur. Biri nefsinin istediği gibi yapıp Allah’tan başka şeylerin peşinden koşarsa sonunda peşinden koştuğu şeyin sevgisi gönlüne yerleşir ve ilk sıraya girer. O da artık gönlündeki sevgiye göre yaşar, dolayısıyla imanını kaybeder. Oysaki insan bu dünyaya Allah’ın muhabbetini ve rızasını kazanmaya gelmiştir. Bu yüzden insanın tek hedefi; hayatı Allah’ın emrettiği gibi yaşamak ve onun rızasını kazanmak olmalıdır. Ancak böyle olursa Allah’ın muradı kendisi üzerinde gerçekleşir ve Allah’a âbd olur, kul olur.

İsterseniz şimdi de radiye “razı oldu, razı etti” fiilini âyetlerle anlamaya kaldığımız yerden devam edelim inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah, kulundan razı olur, kul da Allah’tan razı olur. Allah âyet-i kerimede cennete gidenler için “bu(gün, rablerine âbd olacaklarına dair verdikleri söze) sadakat gösterenlere sadakatlerinin fayda vereceği gündür. Onlara, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetler vardır. Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) ondan razı olmuşlardır”34 buyurur. Demek ki cennete gidenler az veya çok fark etmez Allah’ın rızasını kazanmıştır.

Tabi ki Allah’ın rızasını az kazananlar cennette makam olarak daha aşağıda, çok kazananlar daha yüksektedir. Kâmil manada kazananlar ise en yüksek makamdadır. Eğer ebedi hayatımız Allah’ın rızasını ne kadar kazanacağımıza göre belirleniyorsa o zaman “bütün hayat Allah’ın rızasını kazanmak için vardır” dersek doğru olur. Madem öyle bizim de tek gayemiz Allah’ın rızasını kazanmak olmalı ve bunun için elimizden gelen bütün çabayı göstermeliyiz. Allah zaten rızasını nasıl kazanacağımızı vahyinde tek tek beyan etmiştir. Eğer Allah’ın âyetlerine bakarsak Allah’ın rızasını kazanmak için neler yapmamız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar öğrenir, anlarız.

Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “(Resulüm!) Sen onların söylediklerine sabret.” Seni her neyle itham ederlerse etsinler onlara karşı sabırlı ol.

Sabretmek yalnızca “dur, bekle, hiçbir şey yapma” demek değildir. Allah âyetin devamında sabrı kazanabilmek için ne yapmak gerektiğini de beyan eder. “Ve güneşin doğuşundan önce de (sabah namazında) batışından önce de (ikindi namazında) rabbini hamd ile tesbih et!” Rabbimizi hamd ile tesbih etmek aynı zamanda salâttır. Namaz zaten rabbimizi hamd ile tesbih etmek demektir.

“Gecenin bir kısım vakitleri (akşam ve yatsı namazı) ile gündüzün uçlarında (öğle namazında) da tesbih et ki (rabbinin) rızasına kavuşasın.”35 Demek ki kulun kendisini yaratan rabbinden razı olabilmesi için sabretmesi gerekiyormuş; ama kulun bu sabrı kazanabilmesi için güneşin doğuşundan ve batışından önce, hem gece vaktinde hem de gündüzün her iki ucunda toplamda beş vakit namaz kılması şarttır.

Eğer rabbimizi hamd ile tesbih eder, namazımızı hakkıyla ikame edersek rabbimizden razı oluruz. Biz rabbimizden razı olunca da rabbimiz bizden razı olur. Öyleyse namazımızın bize Allah’tan razı olmayı kazandırması gerekir. Eğer namazımız bize rızayı kazandırmıyorsa o hâlde namaz kılmamışız, namazın hareketlerini sadece taklit etmişiz demektir.

“Sakın kendilerini imtihan etmek için o (kâfir)lerden bazı zümreleri faydalandırdığımız dünya hayatının çekiciliğine de gözlerini dikme!” Dünya hayatındaki nimetlere tenezzül edip bakma! Sen rabbinin sana emrettiği gibi rabbini hamd ile tesbih et ve namazını ikame et. “Zira rabbinin (sana bahşedeceği maddi, manevi her türlü) rızkı hem daha hayırlı hem de bâkidir.”36 Asıl rızık; ahiret rızkıdır, manevi rızıktır, cennettir, Allah’ın rızasıdır, Allah’tan razı olmaktır. Senin için hayırlı olan, ebedi olan da budur. Başka şeylere sakın gözünü dikme!

“(Resulüm! Sen) Ailene (ve sana uyan herkese) salâtı (her anda Allah’ın huzurunda durmaya çalışarak yaşamayı) emret ve (kendin de) ona sabırla devam et! Biz senden bir rızık istemiyoruz. (Aksine) Biz seni rızıklandırıyoruz. Hem (en güzel) âkıbet takvâ sahipleri (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) içindir.”37

Allah bize “kâfirlere dünyalık olarak verdiklerimize bakmaya bile tenezzül etme! Senin için hayırlı olan, bâki olan, ebedi olan, ahiretteki nimettir. Hem kendin namazı ikame et hem de ehlini namaz kılmaya davet et. Rızkın konusunda ise endişe etme; çünkü biz senden rızık istemiyoruz, aksine senin rızkını da biz veriyoruz. Sonuç takvâ ehlinindir” buyuruyor.

Bu âyetten ne anlamalıyız?

Sonuç itibariyle ebediyen kazananlar; takvâ sahipleri, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar, namazı ikame edip başkalarını da namaza davet edenler ve Allah’tan razı olanlardır. İnsan ancak böyle yaparsa Allah’tan razı olur. Eğer rabbini hamd ile tesbih etmez, namazı ikame etmez, gözünü dünya malına diker ve rızık konusunda endişe edersen Allah’tan razı olamazsın.

Başka ne anlamalıyız?

Rızık konusunda endişe etmemeyi, dünyalığa tenezzül etmemeyi, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışmayı yalnızca takvâ sahipleri yapabilir. Takvâ sahipleri, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip Allah için elinden gelen her çabayı gösteren ve “ben” demek yerine “Allah” diyenlerdir. İşte, en güzel âkıbet onlarındır.

Unutmamamız lazım ki rıza, kul için her şeydir. Bir kul, rabbinden razı olur, rabbinin razı olduğu şekilde yaşar ve rabbinin rızasını, her şeyin önüne koyacak kadar ciddiye alırsa rabbi de ondan razı olur. Başka türlü rabbinin değil de nefsinin, insanların, başkalarının rızasını Allah’ın rızasının önüne koyarsa Allah bunu ondan kabul etmez.

Her şeyin bir ölçüsü olduğu gibi rızanın da ölçüsü vardır ve bu ölçü öncelikle kulun Allah’tan razı olmaya çalışmasıdır. Kul “ya rabbi! Ben senden razıyım” deyip bütün gönlüyle Allah’tan razı olduğunu tasdik etmedikçe Allah ondan razı olmaz. Biri Allah’ın kendisinden razı olmasını istiyorsa yapması gereken şey; öncelikle Allah’ın rızasını kazanmak için çabasını, gayretini ortaya koyup elinden geleni yapmaya çalışmaktır. Öyle ki dilinin söylediğini kalbi, ameli, fiili tasdik etsin. Yoksa “ben Allah’tan razıyım” derken yalan söylemiş olur.

“Muhakkak ki bize kavuşacağını ummayanlar, dünya hayatına razı olup onunla mutmain olanlar ve âyetlerimizden gâfil olanlar var ya! İşte onların kazanmakta oldukları (günahlar) sebebiyle varacakları yer ateştir!”38 Bizimle karşılaşmayı beklemeyenler, ahiretin hesabını yapmayanlar, “acaba, belki” diyenler âyetlerimizden habersiz olanlardır ve iman etmedikleri için âyetlerimizi ciddiye almayıp dünya hayatına razı olanlardır.

Dünya hayatına razı olanlar ahirete, âyetlere iman etmeyenlerdir. Âyetlere iman etseler ve rableriyle karşılaşmayı umsalardı dünya hayatına razı olmazlardı. Aksine dünya hayatının biteceğini bilir, ahirete göre çalışır, dünyayı ahirete kurban eder, ahireti isterlerdi; ama Allah’ın rızasını kazanmak yerine dünyayı tercih ettikleri ve dünya hayatına razı oldukları için ebedi hayatlarını kaybetmişlerdir, bu yüzden yerleri ateştir.

Bu ateşi dünyadayken onlar kendilerine hazırlamıştır; çünkü Allah’ın kendilerini koyduğu yerde durmamış, kendilerini ahirette ebediyen kalacak bir varlık olarak görmemiş ve rablerinin rızasını tercih etmemişlerdir. Allah için çalışmak yerine dünyaya çalışmış ve dünya için çaba, gayret sarf etmişlerdir. Böyle olunca da gidecekleri yer ancak ateş olur.

Rızanın zıttı azaptır. Zaten Allah’ın “razı oldu” fiilinden hemen sonra nüzul sırasına göre “azap etti” fiili gelir. Örneğin; bir kul, Allah’ın rızasını kazanmadıysa azabı hak etmiş olur. Aslında kendisi kendini azaba layık etmiş, ateşe atmıştır. Bu nedenle kul, Allah’ın rızasından uzaklaştıkça Allah’ın azabına yaklaşır, azaptan uzaklaşınca ise rızasına yaklaşır. Bu şekilde rıza ile azap birbirinin karşıtıdır.

“Muhakkak ki iman edip sâlih ameller işleyenler ise iman etmeleri sebebiyle rableri onları hidâyete erdirir. Onların Naîm cennetlerinde altlarından ırmaklar akar.” Onlar rabbini razı etmiştir, imanları sebebiyle rableri de onları razı eder.

Hangi amel olursa olsun işlediğimiz her amel mutlaka bir imandan, sevgiden kaynaklanır. Misal; nefsini razı etmeye çalışan biri nefsini seviyor, rabbini razı etmeye çalışan biri de rabbini seviyor demektir.

“Onların oradaki duaları, ‘Allah’ım, sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin)’ (demeleridir) ve oradaki (birbirlerine) temennileri ‘selam’dır. Onların dualarının sonu da ‘hamd (övme ve övülme), âlemlerin rabbi Allah’a mahsustur’ (demeleridir).”39 Cennettekiler orada rablerine hamd ederler; çünkü dünyada yaşarken de rablerine hamd etmiş, rablerini övgüye layık görmüş ve rablerinin kendilerine yaptığı her vahyi ciddiye alıp rablerinin yolunda yürümüşlerdi.

“İşte böylece biz her nebî için insan ve cin şeytanlarını (vahye) düşman kıldık.” İnsan ve cin şeytanlarından olanlar peygamberlere düşmanlık yaparlar; ama onların düşmanlığı peygamberler için bir nimettir, kazanma imkânıdır; çünkü peygamberler, onlarla mücadele edecek, savaşacak, sabredecek ve onlara rağmen bütün gayretlerini ortaya koyup herkesi âlemlerin rabbine davet edecekler. Bu çabaları da hem kendilerine hem de kendileriyle beraber olanlara, iman edenlere kazandıracak. Onların karşısında olanlar için Allah “insan ve cin şeytanları” buyurdu. Biri peygamberin karşısında durursa Allah’ın “şeytan” dediklerinden olur, dolayısıyla ebediyen kaybeder.

“(Bunlar kendilerini ve mü’minleri) Aldatmak için birbirlerine yaldızlı sözler vahy(edip telkin) ederler. Eğer rabbin dileseydi bunu yapamazlardı.” Allah onların böyle yapmalarına müsaade etmiştir. Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “Artık onları (rablerine) iftira ettikleri şeylerle (baş başa) bırak.”40 Sen şeytanları yaptıkları sebebiyle kendileriyle baş başa bırak. Bırak, birbirleriyle konuşsunlar, peygamberi eleştirip çekiştirsinler, yersinler, nefisleri bunu yapmakla mutlu olsun. Sen onlara müdahale etme! Ben bunları yapmalarına müsaade ediyorum ki gerçek manada iman edenlerle iman etmeyenler birbirinden ayrılsın.

“Bir de (o insan ve cin şeytanları), âhirete iman etmeyenlerin gönülleri o (yaldızlı sözler)e meyletsin, ondan hoşlansınlar ve kazandıkları (günahları)nı kazanmaya devam etsinler diye (böyle yaparlar).”41 İnsan ve cin şeytanlarının yaldızlı sözlerine meyledenler gerçek manada iman etmemiş, sadece dilleriyle iman etmiştir. Onlara meylederek de Allah’a karşı gelme ve Allah’ın yolunu, sırât-ı mustakîmi yanlış gösterme günahını beraber yüklenmiş olurlar. İşte, “iman edip etmeyenleri belli etmek için buna ben müsaade ediyorum, sen onlara müdahale etme, bırak kazandıkları günahlarını kazanmaya devam etsinler” buyurdu Allah.

Eğer (kâfir olup bunları) inkâr ederseniz, muhakkak ki Allah sizden ğaniyydir (hiçbir şeye muhtaç olmayan, herkesin ve her şeyin kendisine muhtaç olduğu zattır).” Ben onları bana kul olmaları için yaratmışım; ama böyle yapıyorlarsa bilsinler ki benim kimseye ihtiyacım yoktur. “Bununla beraber o, kullarının küfrüne razı olmaz. Yok eğer şükrederseniz, sizin için buna razı olur.”42 Dikkat edersek Allah “o, kullarının küfrüne razı olmaz” âyetinden hemen sonra “o, kullarının iman etmesine razı olur” demek yerine “kullarının şükretmesine razı olur” buyuruyor. Allah bu âyette imanla şükrü bir araya getirmiştir. O zaman bilelim ki şükredenler mü’mindir, iman edenlerdir. Şükretmeyenler ise iman etmeyenler ve küfürde olanlardır.

Allah, kulunun küfrüne razı olmaz, şükrüne razı olur; ama kuluna tercih etme hakkını vermiş, âyet-i kerimede “dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”43 Yani dileyen şükretsin, dileyen de kâfir olsun, buyurmuştur. Biri rabbine teşekkür etmiyor; Allah’ın kendisine olan tecellisinden, kendisine verdiği hayattan, kulluk şerefinden, kendisini insan olarak yaratmasından, kendisine peygamber ve kitap göndermesinden, hidâyetçi gönderip rabbine varan yolu göstermesinden dolayı Allah’a şükretmiyorsa kâfir olur.

Kâfir, hakikati örten demektir. Şükretmeyenler Allah’ın kendilerine nimet ikram etmesi hakikatinin üstünü örtenlerdir. Allah da onlar için “benim onlara ihtiyacım yoktur. Eğer bu hâllerine müsaade ediyorsam şükürsüzlüğe razı olduğum için değildir. Ben onları bana kul olmaları, iman etmeleri, şükretmeleri için yaratmışım, dolayısıyla bir tek şükretmelerine razı olurum; ama tercih onların olduğu için şükretmemelerine müsaade ediyorum” buyurdu.

“Hiçbir günahkâr başkasının (günah) yükünü yüklenmez.” Herkesin işlediği günah kendisinedir. Bu nedenle kimse bir başkasına “günahın benim boynuma olsun” diyemez ve onun günahını yüklenemez. Eğer başkasının günahkâr olmasına sebep olursa onun günahını ayrıca yüklenir, böylelikle günah yükü ağırlaşır; ama o kişinin günahını onun üzerinden alamaz.

“Sonra dönüşünüz rabbinizedir.” Hepinizin dönüşü sizi yaratan ve size bütün nimetleri ikram eden rabbinizedir.

“Ve o, yaptıklarınızı size (tek tek) haber verecektir.” Allah, düşündüklerinizi, konuştuklarınızı ve yaptıklarınızı önünüze koyup her birini size haber verecektir. “Çünkü o, göğüslerin içinde (gizli) olanı (dahi en ince ayrıntısına kadar) bilendir.”44 Kendinizi Allah’a karşı savunamazsınız; çünkü Allah yaptıklarınızı da gönlünüzde sakladıklarınızı da bilir.

“Şüphesiz, ‘rabbimiz Allah’tır’ deyip sonra da istikamet üzere olanlara (Allah’ın rızasına varan yolda bütün çabası ve gayretiyle yürüyenlere bu dünyada da âhirette de hiçbir) korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”45

Sırât-ı mustakîm; Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber Allah’a yürüyüp onların kazandığı nimeti kazanmaktır. Bu nimetler; Allah’a âşık olma, Allah’tan haşyet duyma, Allah’a karşı edepli olma, âbdiyet, kulluk, iman, sabır, ibadet, zikir, rabbine muhabbet, tesbih, hamd, şükür, tevekkül, güven, kısacası Hz. İnsan olma nimetidir ve rabbimizden istememiz gereken nimetler de bunlardır. Bu nimetleri ise ancak sırât-ı mustakîmde yürürsek kazanabiliriz. O yüzden Allah Fâtiha Sûresi’nde sırât-ı mustakîmde yürümeyi istememiz gerektiğini bize beyan etmiştir.

Nasıl?

İhdinâs sırâtel mustakîm: “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et!” Sırâtellezîne en’amte aleyhim: “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna.” Gayril mağdûbi aleyhim ve led dâllîn:46 “(Sana âbd olmayı kabullenmeyerek) Gazaba uğramışların ve dalâlette kalanların (yoluna) değil!”

Her namaz kılışımızda tekrar tekrar Fâtiha’yı okuyarak rabbimizden sırât-ı mustakîmi; yani Allah’ın nimet verdiği kulların yolunda olup onlarla beraber yürümeyi isteriz; çünkü sırât-ı mustakîmde, nimet verilen kullarla beraber olmayanlar ya gazaba uğramış ya da dalâlette kalmıştır. Biz de Fâtiha Sûresi’ni okuyarak devamlı “bizi gazaba uğrayanlardan ve dalâlette kalanlardan eyleme ya rabbi! Bizi onlarla beraber olmaktan muhafaza eyle! Bizi yalnızca kendisine nimet verdiğin kulların yoluna hidâyet et. Bu kulların; nebîler, sıddıklar (rablerine âbd olacaklarına dair verdikleri söze sadakat gösterenler), şahidler (her anda Allah’ın esmâsına şahidlik eden, canlarıyla, mallarıyla Allah yolunda cihad edenler) ve sâlihler (nefsini ıslah edenler)dir.47 Biz sadece onların kazandığı nimeti kazanmak istiyoruz. Bizi onların yoluna hidâyet et ki biz de o kulların gibi senin rızanı, yakınlığını kazanalım ya rabbi!” deyip rabbimizden sırât-ı mustakîmde olmayı isteriz.

“Şüphesiz, ‘rabbimiz Allah’tır’ deyip sonra da istikamet üzere olanlara (Allah’ın rızasına varan yolda bütün çabası ve gayretiyle yürüyenlere bu dünyada da âhirette de hiçbir) korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”48 Hem dünyada hem de ahirette korkmaz, mahzun olmazlar.

Mahzun olmazlar demek geçmişte yaptıklarından dolayı üzülmezler manasına gelir; çünkü rablerinin ğafurluğuna, ğaffarlığına, afuvluğuna, tevvablığına iman etmiş ve tövbe, istiğfar etmişlerdir. Rableri de tövbelerini kabul etmiş ve onları mağfiret etmiştir. Allah’ın kendilerini affettiğine iman ettikleri için de geçmişlerinden dolayı mahzun olmazlar.

Bununla beraber Allah’ın kendilerine tanıdığı kazanma imkânlarının bir kısmına Allah’ın istediği gibi cevap verdiklerini, bir kısmına da gerektiği şekilde cevap vermediklerini; yani doğru yapmadıklarını bilirler. Allah’ın razı olduğu gibi yapabilmek için Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber sırât-ı mustakîme girip geçmişlerine tamamıyla tövbe ederler. Allah da onların tövbelerini kabul etmiş ve geçmişte işledikleri günahları, yanlışları silmiştir. Allah bir kulunun geçmişini siler, örterse o kul geçmişinden dolayı hiç mahzun olur mu? -Elbette ki olmaz.

Aynı şekilde korkmaz ve endişe etmezler. Korkmak, endişe duymak gelecekle ilgili duyulan bir kaygıdır. Onlar rablerine tevekkül edip güvendikleri ve rablerinden emin oldukları için gelecekleriyle ilgili hem dünya hem de ahiretleri hakkında bir korku ve endişe duymazlar. Rablerine koşarken de “acaba yolu yürüyebilir miyim, acaba şeytan, nefis beni kandırır mı” deyip korkmaz, şeytan hakkında hiçbir endişe taşımazlar. Çünkü şeytandan, nefisten, dünyadan yüz çevirmişlerdir, Allah’ın da zaten kendilerini koruyacağından emindirler.

Dünyada mahzun olmadıkları ve korkmadıkları gibi Kıyamet günü de üzülmez, korkmazlar. Allah, melekleriyle son nefeslerinde onları cennetle, rızasıyla, cemaliyle müjdelemiştir. Allah onların ahiretteki hâlini beyan ederken buyurur. “Bizden kendilerine güzellik geçmiş (El Esmâu’l Husnâ’mız ile güzelleşmiş) olanlara gelince, işte onlar cehennemden uzaklaştırılmışlardır. Onlar, o (cehennem)in uğultusunu duymazlar ve canlarının çektikleri (sonsuz nimetler) içinde ebedi kalırlar. En büyük korku (dahi) onları hüzünlendirmez ve (orada) melekler kendilerini (şöyle) karşılar: İşte bu, (dünyada) size vaad edilen (mükâfat) gününüzdür.”49 Allah onları müjdelediği için kıyamet yerindeki en büyük dehşette bile korkmaz, endişe etmezler.

“İşte onlar cennet ehlidirler. (Dünyada) Yaptıklarına karşılık (rablerinden bir mükâfat) olarak orada ebedi kalacaklardır.”50 Yaptıklarına karşılık; yani dünyadayken tabi tutuldukları imtihanlara Allah’ın isimleriyle, fiilleriyle muamele edip güzel yapmalarına karşılık cennette ebedi kalacaklardır.

Evet, Allah, kuluna “sana kazanma imkânı verdiğim zaman gerekeni yap” buyuruyor ve kulundan hayatını yaşarken güzel amellerde bulunmasını istiyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “fayda vermeyen ilimden sana sığınırım”51 buyurmuştur. İnsanın ilmi kendisine güzel amellerde bulundurmuyorsa o ilim fayda vermeyen bir ilimdir. Oysa ki ilimle amel edip Allah’ın istediği fiillerde bulunmak gerekir. Sadece düşünmekle, bilmekle ya da “ben iman ettim” demekle hiç kimse bir şey kazanamaz. Öğrenmek, anlamak, bilmek sırf amel etmek, Allah’ın rızasına koşmak ve Allah’ın rızasını kazanmak için gereken çabayı, gayreti sarf etmek içindir. Bundan dolayı insan “ben her şeyi biliyorum, dinimi öğrenmişim, kitabımı öğrenmişim” diyebilir; ama bilmek yetmez. Asıl mesele; insanın bildiğiyle amel etmesidir; çünkü Kıyamet günü bildikleri değil yaptıkları önüne gelir, o da yaptıklarına karşılık ya kazanır ya da kaybeder.

“Biz insana, ana, babasına ihsanda bulunmasını tavsiye ettik (vasiyet ettik).” Vasiyet ettik; son söz olarak yapman gereken budur, demektir. Anne, babaya iyilikte bulunmak Allah’ın bütün kullarına tavsiyesidir, vasiyetidir.

“Annesi onu (nice sıkıntılara katlanarak) zahmetle (karnında) taşıdı ve zahmetle doğurdu. Onun (anne karnında) taşınması ve (sütten) ayrılması otuz ay sürer. Nihayet (insan) güçlü çağına erip kırk yaşına varınca der ki: Rabbim! Beni, bana ve ana babama verdiğin nimetlere şükretmeye ve razı olacağın sâlih ameller işlemeye sevk et.” Verdiğin nimetler için sana şükretmemi, anama, babama teşekkür etmemi, bir de rızanı kazanacağım ameli bana öğret.

İnsan aklı, hayat tecrübesi kırk yaşında kemale erer. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e peygamberlik kırk yaşında verilmiştir. Kul bu yaşta artık dünyayı, kendini, imtihanı anlar, bundan sonra da ya Allah’a döner ve rabbine doğru gider ya da ters tarafa, uçuruma doğru hızla gider. Kırk yaşına gelen biri hâlâ rabbine dönmediyse artık bu yaştan sonra dönüşü nerdeyse imkânsız denecek kadar zordur.

“Ve benim için zürriyetimden gelenleri ıslah ed(ip sâlih kimseler kıl). Şüphesiz ben (tövbe edip) sana yöneldim; çünkü ben (sana) teslim olanlardanım.”52 Kul kırk yaşına girdiğinde işi anladığı için “ya rabbi! Tövbe ettim, sana döndüm ve ben Müslüman oldum (sana teslim oldum)” der.

“İşte, yaptıklarının en güzelini kabul edeceğimiz ve kötülüklerinden vazgeçeceğimiz bu kimseler cennet ehli arasındadırlar. (Bu) Onlara vaad edilen dosdoğru bir sözdür.”53 Kırk yaşına gelip “ben sana döndüm, sana teslim oldum, sana şükretmek ve rızanı kazanmak istiyorum ya rabbi” diyenlere cennete gireceklerine dair söz vermişim. Onlara hesap sormayacak, bütün kötülüklerini silecek ve yaptıkları en güzel şeylerle onlara muamele edeceğim, buyurdu Allah.

Allah, yaş itibariyle kemale eren kulu için “artık aklın kemale erdi, yeteri kadar tecrüben oldu, haydi dön. Bana dönersen bütün günahlarını, geçmişini sileceğime söz veriyorum” buyuruyor. Bu, Allah’ın, kuluna olan rahmetidir; çünkü Allah, kulunun küfrüne razı olmaz, şükrüne razı olur; yani kulunun isyan edip kaybetmesine razı olmaz, kazanmasına, iman etmesine, teslim olmasına razı olur.

“O gün birtakım yüzler de vardır ki nimette (sonsuz bir mutluluk içinde)dirler. (Dünyadaki) Çaba ve gayretlerinden dolayı (rablerinin kendilerine olan ikramlarından) razı olmuşlardır. (Onlar) Yüce bir cennettedirler.”54 Kazandıkları cennetten, Allah’ın rızasından dolayı yüzleri nûr saçar, muhabbet saçar. Onlar dünyadaki çabalarından, gayretlerinden, yaptıklarından razı olmuşlardır, Allah da onlardan razı olmuştur.

Kıyamet günü cennetle müjdelenenler gösterdikleri çabadan, gayretten razı olur. İnsanı cennete taşıyan şey güzel amelleridir. Bir hayır işlediğimizde ya da ibadet yaptığımızda “ya rabbi! Amelimi kabul et” demeden önce amelimizi bizim kabul edip etmediğimize, yaptığımızı Allah’ın huzuruna layık görüp görmediğimize bakmamız lazım. Kendimiz amelimizi huzura layık görürsek o zaman onu huzura arz edip “ya rabbi! Amelimi kabul et” diyebiliriz. Eğer kendi amelimizi kendimiz bile kabul etmemişsek Allah’ın onu kabul etmesini beklememiz doğru olmaz.

“İnsanlardan öylesi de vardır ki Allah’ın rızasını isteyerek (gerekeni yapıp) nefsini (ve bütün varlığını onun yolunda) satar. Allah ise kullar(ın)a karşı raûftur (çok şefkatlidir).”55 Öyle insanlar vardır ki Allah’ın rızasını kazanmak için kendini her türlü tehlikeye atar, gerektiğinde canını feda eder; ama Allah onları tehlikeye düşmekten korur; çünkü Allah onlara karşı rauf ve rahimdir. Onlara rahmetiyle, yumuşaklıkla muamele eder ve onları koruyarak zarar görmelerine müsaade etmez.

“Allah’ın rızasını istemek ve kendilerinde olan (iman)ı sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin durumu ise bir tepede bulunan üzerine bol yağmur yağmış da iki kat ürün vermiş (güzel) bir bahçeye benzer ki ona bol yağmur yağmasa bile bir çisinti düşer (de yine ürün verir). Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”56

“(Allah’a olan sadâkatlarını ispatlamak için onun yolunda) Sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadınlar ve Allah’a güzel bir borç verenler var ya, onlara (verdiklerinin karşılığı âhiret günü) kat kat ödenir. Ayrıca onlar için kerim (olan şerefli ve bitmez, tükenmez) bir mükâfat vardır. Allah’a ve resullerine iman edenlere gelince, işte onlar rableri katında (ona âbd olacaklarına dair verdikleri söze sadakat gösteren) sıddıklar ve (her anda Allah’ın esmâsına şahidlik eden, canlarıyla ve mallarıyla Allah yolunda cihad eden) şahidlerdir. Onların (orada vasıl olacağı) mükâfatları ve nûrları vardır. İnkâr edip de âyetlerimizi yalanlayanlara gelince, işte onlar da cehennemliklerdir.”57

“Bilin ki dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlat sahibi olma yarışından ibarettir.” Dünya hayatı Allah’tan bağımsız bir şekilde görülünce; yani imtihan olarak görülmeyince yalnızca bir oyundur, süstür. “(Bu dünya) Bir yağmura benzer ki o (yağmur)un bitirdiği (bitkiler), çiftçilerin hoşuna gider.” Dünya hayatını imtihan olarak görmeyenler bir şeyler kazanınca onunla sevinirler; çünkü ektikleri şey yeşermiştir. “Sonra (o bitkiler) kurur da sen onu sararmış görürsün, sonra da (onlar) bir çerçöp oluverir (dünya hayatı için çalışanların sonu da işte böyle olur).” Ekinler önce yeşerir, büyür sonra da sararıp çerçöp hâline gelir. Onlar da “kazandım” diye sevindikleri şeyi kaybederler. Bu, dünya hayatının örneğidir. “Âhirette ise (onlara) şiddetli bir azap vardır.” Kim dünya hayatına aldanırsa hem elindekini kaybetmesi kendisine azap olur hem de ahirette azaba uğrar.

“(Allah’a iman edip ona âbd olanlara gelince, onlar için âhirette) Allah’tan bir mağfiret ve (Allah’ın) rıza(sı) vardır.” Kim de rabbinin rızasını isteyip bunun için çabasını, gayretini sarf ederse kendisine mağfiret ve rıza vardır. “(Unutmayın! Bu) Dünya hayatı aldatıcı bir metadan başka bir şey değildir.”58

Allah bize “dünya hayatına aldanmayın” buyuruyor. Nasıl ki bahar geldiğinde her şeyin yeşermesi hoşumuza gidiyor; ama sonra zamanı geldiğinde her şey sararıp çerçöp hâline geliyorsa ebedi hayatımızı kazanmadığımız takdirde dünya hayatı bizim için çer çöp haline gelen ekinden ibaret olur. Biz de “kazandım” diye sevindiğimiz her şeyi kaybederiz.

“Şüphesiz ki kendilerine hidâyet apaçık belli olduktan sonra gerisin geri dönenleri şeytan (böyle bir) işe sevk etmiş ve onları (uzunca boş) ümitlere düşürmüştür.”59 Hidâyet kendilerine açıkça belli olduktan sonra dünyaya tenezzül edip rabbini dinlemeyenleri şeytan kışkırtmış ve onları sanki dünya hayatı hiç bitmeyecekmiş gibi aldatarak dünya hayatı hakkında onlara uzun uzun hesaplar yaptırmıştır.

“(Resulüm!) Allah’a ve âhiret gününe iman eden bir topluluğun; babaları veya oğulları yahut kardeşleri ya da aşiretleri (ve akrabaları) bile olsalar, Allah’a ve resulüne karşı gelenlere sevgi beslediklerini (asla göremez, onları o hâlde) bulamazsın.” Onlar ancak Allah’a ve resulüne iman edip itaat edenlere dostluk gösterirler. Bu durumda iman etmeyenlere sevgi gösteren kişi mü’min değil demektir; çünkü Allah hiç kimseyi ayırmadan, annesi, babası, evladı, aşireti, ırkı, her neyi olursa olsun fark etmez, Allah’a ve resulüne iman etmeyenlere, Allah’a ve resulüne başkaldırıp itiraz edenlere mü’minlerin asla bir sevgi, dostluk göstermediğini buyurdu.

“İşte (Allah) onların kalplerine imanı yazmış ve kendinden bir rûh ile onları desteklemiştir.” İman, onların kalplerine yazılmıştır ve bir daha kalplerinden silinmez. İman kalplerine yazılı olduğu için birine baktıklarında imanlarıyla, aşklarıyla, muhabbetleriyle bakarlar, dolayısıyla Allah’a ve resulüne karşı gelenleri en yakınları bile olsa sevemez, yakınlık gösteremezler.

Biri mü’minse Allah’ı ve resulünü canından da her şeyden de daha çok sever ve herkesin üzerinde tutar. Mesela; insan, anne, babasına küfredilmesini, hakaret edilmesini kabul etmez. Öyle değil mi! İnsan kendi anne, babasına küfredilmesini bile kabul edemiyorsa o hâlde biri rabbine küfrediyor, itiraz ediyorsa ve sen de onu kabul ediyorsan bu durumda sen mü’min değilsin demektir. Bunu Allah söylüyor.

“Ayrıca onları (âhiret günü) içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) ondan razı olmuşlardır. İşte onlar, Allah’ın taraftarlarıdır. Dikkat edin! (Her iki dünyada da asıl) Felaha (kurtuluş ve saadete) erenler, (sadece) Allah’ın taraftarlarıdır.”60

Sevgi ve dostluk göstermek bir gönül meselesidir. Birini sevmek, desteklemek için bir şey yapmamız ya da dilimizle bunu ifade etmemiz gerekmez. Allah’a itiraz edenlere, Allah’ı, resulünü, vahyini kabul etmeyenlere gönlümüzde bir sevgi verir ve onları dostumuz olarak görürsek bile onlardan yana durmuş oluruz. Bunun sonucunda da imanımızı kaybederiz. Unutmamamız lazım ki Allah’tan yana değil de Allah’ın düşmanlarından yana olanlar ebediyen kaybederler; çünkü Allah’ın düşmanlarından yana durmakla onlar da Allah’a düşmanlık yapmış olurlar.

Aynısı ülkeyi yönetenleri seçerken de geçerlidir. Sevgi beslediğimiz kimse, oyumuzu ona veririz. Bu sevgimiz de ya Allah içindir ya da başka bir şeyden dolayıdır. Eğer iman ettiğimizi söylüyorsak o zaman sevgi beslediğimiz kişinin Allah’a, resulüne, Allah’ın vahyine itiraz edip etmediğine bakmamız şarttır. Desteklediğimiz kişilerin Allah’a ve resulüne itaat edip etmediğine bakmazsak Allah’a “seni ciddiye almıyorum” demiş oluruz. Âyetleri okurken Allah’ın “mü’minlerin ana, babası, evladı, eşi, aşireti de olsa Allah’a ve resulüne karşı gelenlere sevgi beslediğini, dostluk gösterdiğini göremezsin, böyle bir mü’min yoktur” buyurduğunu gördük. Neden? -Çünkü Allah onların kalbine imanı yazmış, kendinden bir rûhla onları desteklemiş, onları yüce cennete layık görmüş ve onların gönülleri cennet olmuştur. Bu durumda Allah’a itiraz edenlere dostluk göstermek onlara yakışır mı!

Allah her şeyi apaçık beyan edip “kulum, tercih senindir” buyuruyor. Bize de düşen; Allah’ın âyetlerini beyan etmek ve Allah ne söylediyse sadece onu söylemektir.

Biri; insan için, dünya ve ahiret hayatı için konuşacaksa söyleyeceği her şeyde söz hakkı sadece Allah’ındır. Eğer Allah’tan başkasına söz hakkı tanıyıp “biraz Allah’a, biraz da başkalarına itaat edeyim” dersek onu Allah’a şirk koşmuş oluruz; çünkü söz hakkı sadece Allah’ındır. Biz de ya Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapıp kendimizi, gönlümüzü, kalbimizi düzeltecek, nefsimizi, tezkiye edeceğiz, aklımızdaki, gönlümüzdeki yanlış bilgileri temizleyip tezkiye olacağız ya da bu yanlış bilgileri, düşünceleri, fikirleri hakikatin, hakkın önüne koyup Allah’a şirk koşacağız. Bu ikisi dışında başka bir seçeneğimiz yoktur.

İnsan tek bir kelimeyle, düşünceyle dahi kâfir olur. Hatta insan, Allah’a kendi gönlünden bir şey söyleyerek, bir âyete itiraz etse, gönlünden bile bir âyeti sevmese, beğenmese yine de kâfir olur. Hiçbir şey söylememiş, sadece gönlünden geçirmiştir; ama yine de bu hâli sebebiyle kâfir olur; çünkü iman gönüldedir, dolayısıyla o küfür, imanını siler, yok eder. Bu yüzden nefsin, aklın, gönlün temizlenmesi ve orada haktan başka bir şeyin olmaması gerekir.

Allah, “Allah, kulunun gönlünde kendi sevgisinden başkasını görmeyi sevmez, kabul etmez” buyurdu. Yani “sen bana aitsin, sen benim kulumsun, benim söylediğimin dışında bir şey söyleyemezsin” buyurdu. Eğer Allah’ın vahyi, beyanı karşısında senin de bir düşüncen varsa, Allah’ın vahyinden başka bir şey söylüyorsan o zaman sen de ilâhsın! Kalkmış “benim söylediğim doğrudur, Allah’ın söylediği doğru değildir” diyorsun! Sen bu hâlinle nasıl mü’min olursun! Hiç aklı olmayanlar bile bunu anlar. Peki, Allah’ın vahyine karşı “benim söylediğim daha doğrudur” diyor muyuz? -Tabi ki diyoruz. Demesek neden bunları ısrarla söyleyeyim!

Bir de bunları yaparken şeytan kelimeleri süsler, bu yüzden Allah âyet-i kerimede “biz her nebî için insan ve cin şeytanlarını (vahye) düşman kıldık. (Bunlar kendilerini ve mü’minleri) Aldatmak için birbirlerine yaldızlı sözler vahy(edip telkin) ederler”61 buyurur.

“And olsun ki Allah o ağacın (Rıdvan Ağacı’nın) altında sana biat eden mü’minlerden razı olmuştur; çünkü Allah onların kalbindekini bilmiş, onların gönlüne sekineti, itminanı indirmiştir (onlara huzur vermiştir). Bununla beraber onlara yakın bir fetih vermiştir.”62 Allah onlara yakın bir fethin müjdesini vermiştir.

Fetih iki türlüdür; biri zahiri, biri de manevi fetihtir. Bir yer fethedilir de orada Allah’ın hükmü geçerse bu fetih zahiri bir fetih olur; ama ele geçirilen yerde Allah’ın hükmü uygulanmazsa bu durumda ona fetih denmez, bu işgal olur. Bu nedenle işgal başka, fetih başka şeydir.

Bir de manevi fetih vardır; yani kulun gönlünün fetholması vardır. Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) muhakkak ki biz sana (Hudeybiye Antlaşması’yla) apaçık bir fetih (ihsan edip zaferin önünü) açtık. Böylece Allah, senin geçmiş ve gelecek günahlarını mağfiret etsin, sana olan nimetini tamamlasın ve seni sırât-ı mustakîme (Allah’a dosdoğru varan yola) hidâyet etsin.”63 buyurur. Fetih, geçmiş ve gelecek günahların af olmasıdır. Allah fethettiği gönle öyle bir tecelli eder ki o gönülde Allah’ın sevgisinden, El Esmâu’l Husnâ’dan başka bir şey kalmaz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün varlığını, iradesini, her şeyini rabbine teslim etmiş, Allah da onun geçmiş günahlarını affetmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gelecekte günah işlemesi zaten söz konusu değildir; ama günah işlemiş olsaydı Allah onu da affetmişti. Bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah’a karşı öyle bir teslimiyeti olmuş ve her şeyini rabbine öyle bir teslim etmiştir ki onun hesabı Allah’a ait olmuştur.

Aynı zamanda “Allah o Rıdvan Ağacı’nın altında sana biat eden mü’minlerden razı olmuştur” buyurdu Allah. Bizimle beraber umreye gelen arkadaşlar Rıdvan Ağacı’nın nerde olduğunu bilirler. Bu ağaç umrede kardeşlerimizle beraber biat ettiğimiz yerdedir. Allah biat eden o mü’minlerden razı olmuş ve onların gönüllerindekini bilmiştir. Bu yüzden bir anda hepsinden razı olmuştur.

Rıdvan ağacında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e biat eden sahabelerin sayısı bin beş yüzdür. Hepsi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “seninle ölüme varız, sen emredersen hepimiz ölürüz” dediler. Allah da gönüllerindeki imanı bildiği için hepsinden razı oldu. Demek ki Allah bir anda da razı oluyormuş! Neden? -Tavırlarını bir anda ortaya koydukları için! Biz de tavrımızı bir anda ortaya koymak için vesileler, sebepler arayacağız. Gerektiğinde tavrımızı ortaya koyup “canım yoluna kurban olsun ya rabbi” diyeceğiz ve Allah’ın rızasını kazanacağız inşallah.

Muhammedun resûlullâhi vellezîne meahû: “Muhammed, Allah’ın resulüdür, onunla beraber olanlar da.” Onunla beraber olanlar Allah’ın vahyini onunla beraber taşırlar. Sahabeler böyleydi. Hepsi Allah’ın resulüne resul olup onunla beraber Allah’ın vahyini taşıdılar. “(Onlar) Kâfirlere karşı çok (sert ve) şiddetli, kendi aralarında ise çok merhametlidirler.” Onlar kâfirin küfrüne rıza göstermez, onlara taviz vermezler, imanlarında asla açık vermezler; yani “lâ ilâhe illallah” der ve Allah’a şirk koşulmasını hiçbir şekilde kabul etmezler. Mü’minlere karşı ise çok merhametlidirler.

Birbirimize karşı merhametli değilsek, kendi aramızda birbirimize rahmetle, merhametle muamele etmiyorsak gönlümüz, Allah’ın resulüyle beraber olamadığı için, Allah’ın resulüne gerçek manada iman etmediğimiz ve Allah’ın vahyinden haberdar olmadığımız içindir. Yoksa gönlümüz Allah’ın resulüyle beraber olsaydı, Allah’ın vahyine iman etseydik, onun vahyini gönlümüzde taşıyıp ümmete ulaştırsaydık mutlaka küfre, şirke karşı şiddetli olur, kendi aramızda ise merhametli olurduk, birbirimize merhametle muamele ederdik.

“(Sen) Onları (her zaman) Allah’ın lütuf ve rızasını arayarak rükûda (Allah’ın hükmü karşısında eğilir ve âcizliklerini bilerek rablerine) secde hâlinde görürsün.”64 Onların boyunları rablerine karşı büküktür, rablerinin her emrine karşı eğilerek “işittik ve itaat ettik” deyip başlarını yere koyarlar, secde ederler. Bununla beraber namazlarını kılarlar ve Allah’ın fazlını, rızasını isterler. Onlar Allah’tan rahmet, bereket, ihsan ve rıza isterler. Allah, resulüyle gerçek manada beraber olan mü’minleri tarif ediyor! İşte, mesele böyle olmaktır.

“Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’a razı oldum.”65 Allah, dini kemâle erdirmiş, nimetini tamamlamıştır. Bize düşen de onu alıp, o din ile kemâle ermek, kâmil olmak, nimetin tamamına ermektir. Nimetin tamamı; Allah’ın rızasıdır, manevi olarak yolculuğu yapıp Allah’ın razı olduğu kullardan olmaktır. Tabi, bunun için de çaba, gayret sarf etmek, amelde bulunmak ve Allah’ın rızası neredeyse oraya koşmak gerekir.

Allah mukarebunu anlatırken “mukarebunlar, Allah’a yakın olup onun rızasını kazananlar, hayırda yarışanlardır”66 buyurmuştu. Biz de hep beraber hayırda yarışacağız inşallah.

Evet hep beraber Allah’ın radiye “razı oldu, razı etti” fiilini anlamaya çalıştık.

Allah bizi sırât-ı mustakîmde rabbine, rabbinin rızasına koşanlardan eylesin. Allah bizi rabbinin muamelesini, efâlini görenlerden, her anda rabbiyle muhatap olduğunu bilenlerden eylesin. Allah bizi rabbi nasıl emretmişse, nasıl seviyorsa, nasıl razı olacaksa öyle muamele edenlerden eylesin. Allah bizi “rabbim Allah’tır” diyenlerden, rabbine teslim olanlardan ve rabbine koşanlardan eylesin. Allah bizi rabbinden, ahiretten kaçanlardan, şeytana, cehenneme, dünyaya koşanlardan eylemesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. En’âm /158 ↩
  2. Mâide /119 ↩
  3. Tâhâ /130 ↩
  4. Tâhâ /131 ↩
  5. Tâhâ /132 ↩
  6. Yûnus /7-8 ↩
  7. Yûnus /9-10 ↩
  8. En’âm /112 ↩
  9. En’âm /113 ↩
  10. Zumer /7 ↩
  11. Kehf /29 ↩
  12. Zumer /7 ↩
  13. Ahkâf /13 ↩
  14. Fâtiha /6-7 ↩
  15. Nisâ /69 ↩
  16. Ahkâf /13 ↩
  17. Enbiyâ /101-103 ↩
  18. Ahkâf /14 ↩
  19. Tirmizî, Daavât, 68 ↩
  20. Ahkâf /15 ↩
  21. Ahkâf /16 ↩
  22. Gâşiye /8-10 ↩
  23. Bakara /207 ↩
  24. Bakara /265 ↩
  25. Hadîd /18-19 ↩
  26. Hadîd /20 ↩
  27. Muhammed /25 ↩
  28. Mucâdele /22 ↩
  29. En’âm /112 ↩
  30. Fetih /18 ↩
  31. Fetih /1-2 ↩
  32. Fetih /29 ↩
  33. Mâide /3 ↩
  34. Vâkıa /10-11 ↩