close

18.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı; yani Allah’ın, kullarına yaptığı muameleyi ve bu muamelenin de saf aşktan, muhabbetten, ikramdan, güzellikten ibaret olduğunu anlamaya ve Allah’ı onun fiilleri üzerinden anlamaya, tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan, Allah’ın kendisine nefhettiği rûhu taşıyan Hz. İnsanı, kendimizi anlamaya, tanımaya çalışıyorduk.

İnsanın, rabbini tanıması, efâlini anlaması, aynı şekilde kendini tanıması, bilmesi hiçbir zaman bitmez. Biz de bu sohbetimizde rabbimizi ve kendimizi tanımaya devam edeceğiz inşallah.

Kul, hayatı boyunca Allah ile muhataptır. Yaratılmadan önce de yaratılıp dünyaya gönderildikten sonra da devamlı Allah ile muhataptır ve Allah’ın fiilleriyle, efâliyle, ikramıyla, muamelesiyle, nimetiyle karşı karşıyadır. Bu sadece yetişkinler için değil çocuklar için de geçerlidir. Çocuklar da her anda devamlı olarak Allah’ın fiilleriyle karşı karşıyadır. Allah onlara kiminle muamelede bulunursa bulunsun çocuklar muhatap oldukları kişiler üzerinden devamlı Allah’ın fiilleriyle karşı karşıyadır.

Peki, çocuklara bakınca neyi görmeli ve neyi anlamalıyız?

Biz çocuklarda neyi görür, neyi anlarsak onlara o şekilde muamele ederiz. Allah da bize muameleyi buna göre yapar.

İsterseniz ben çocuklarda ne gördüğümü, çocuklarla neden bu kadar haşir neşir olduğumu, samimi olduğumu söyleyeyim.

Çocuklar, Allah’ın huzurundan henüz yeni gelmişler, daha bir şey bilmiyorlar, huzurdan ayrıldıklarını bilmiyorlar ve dünyaya gelişleri yeni olduğu için daha kirlenmemişlerdir. Mesela; çocuklar sürekli olarak koşuşturur, iki dakika otursalar üçüncü dakikada mutlaka ayağa kalkar, bir şeyler yaparlar; çünkü geldikleri yerde böyleydiler. Geldikleri yerde yorgunluk yoktu, rûh itibariyle Allah’ın huzurunda uçup dolaşıyor, semah ediyor, rablerini zikrediyor, tesbih ediyorlardı. Şimdi ise gelip bu dünya mağarasının içine düşmüşler! Zavallılar, bu yüzden ne yapacaklarını bilmiyorlar, onun için sürekli sağa sola saldırıp koşuşturuyorlar.

Anneler, babalar “çocuklarımız yaramazdır” diye şikâyet ederler; ama aslında çocuklar yaramaz değiller. Onların bu yaptığı yaramazlık değildir, onlar zaten geldikleri yerde böyleydi. Bütün bu koşuşturmaları da “belki tekrar öyle olurum” diye geldikleri yeri aramalarından dolayıdır. Her ne kadar o özlemle koşuştursalar da geldikleri yere dair bir şey de hatırlamazlar. Orası kendilerinden perdelenmiştir; çünkü geldikleri yeri hatırlarlarsa burada dayanamazlar, bu yüzden orayı hatırlamamaları gerekir. Bundan dolayı onlara bakınca iradesiz olarak hemen içim geçiyor!

Mesela; annesini, babasını, ailesini, her şeyini kaybedip tek başına, yapayalnız kalan bir çocuğu görünce ona hemen sarılır, teskin etmeye çalışırız ya, işte şu anda ben de onlara böyle davranıyorum. Onlara bu kadar yakın olmamın, onlarla samimi olmamın sebebi budur.

Peki, Allah da onlara böyle bir muamelede bulunuyor mu?

Elbette ki bulunuyor. Allah, çocuklara bir anneleri üzerinden, bir babaları üzerinden bir de yakınları üzerinden, kısacası herkesin üzerinden rahmetle, muhabbetle muamelede bulunur. Çocuklara yapılan bütün muamele aslında Allah’ın rahmetinden, muhabbetindendir. Bu rahmet de çocuklar Allah’ın huzurundan yeni geldikleri için burada sakinleşsin ve bu derin ayrılığın acısını tatmasınlar diyedir.

Çocuklar, geldikleri yerde gerçek sevgiyi, rabbinden sevgiyi tatmıştır. Rabbini sevip orada onun huzurunda kalmış, onunla olmuştur. Şimdi ise ondan ayrılmış, perdelenmiştir. İşte, Allah da çocuklar bu ayrılığı bütün şiddetiyle tatmasın, bulunduğu yere alışsın diye bütün kullarıyla onlara rahmetini, sevgisini, yakınlığını gösterir.

Allah’ın, kuluna olan bu muamelesi kulu büyüyünce de aynı şekilde devam eder. Allah hepimize bu muameleyi yapmıştır, şu anda da yapmaya devam ediyor. Her ne kadar biz kendimizi büyümüş zannetsek, onları da çocuk olarak görsek bile Allah, çocuklara gösterdiği rahmeti, yakınlığı bize de gösterir. Evet, büyüdüğümüz doğrudur; ama sırtımızdaki yük büyümüştür. “İşte, dünya böyledir, şöyle kazanmak, şöyle koşturmak, şöyle mücadele etmek gerekir” deyip gereksiz birçok yükü sırtımıza almışız ve büyüdüğümüzü zannediyoruz.

Mesela; çocukların hiçbir dertleri, tasaları yoktur; çünkü anne, babalarına güvenirler. Hâl böyleyken bir kul için Allah, anne ve babadan daha merhamet sahibi, daha kerim, daha ikram eden, daha seven, daha gücü her şeye yeten değil midir! Öyleyse bu güveni bizi seven ve bize her anda ikram eden rabbimize karşı duymamız gerekmez mi! Rabbimize bu güveni duyamıyorsak bunun bir sebebi vardır. Kötü büyümüşüz; yani doğru büyümemişiz, yanlış büyümüşüz. Şayet doğru büyüseydik çocuklardan hiçbir farkımız olmazdı. Onların, anne babalarına güvendiği gibi biz de rabbimize güvenirdik.

Evet, rabbimizi tanıyalım ve her anda bize rahmetiyle, sevgisiyle, ikramıyla muamele ettiğini bilelim diye Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, güzel fiillerini anlamaya çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde neâme fiilini öğrenmiştik. Bu sohbetimizde ise Allah’ın câe fiilini öğrenmeye çalışacağız inşallah.

Câe kelimesi “geldi, gelir” ya da “gelecek” manalarındadır. İsterseniz şimdi câe kelimesiyle ilgili âyetleri okuyalım. Böylelikle câe fiilinin ne olduğunu âyetler üzerinden, rabbimizin anlattığı gibi öğrenelim inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Kellâ izâ dukketil ardu dekken dekkâ: “Hayır (yapmanız gereken bu değildir)! Yeryüzü paramparça olup dümdüz edildiği zaman!” Son saat geldiğinde; yani kıyamet koptuğunda. Ve câe rabbuke vel meleku saffen saffâ:740 “Rabbin (tecelli edip) geldiği ve melekler saf saf dizildiği (zaman).”

Âyetlerin arası boşluktur. Bu boşluğu konuyla ilgili diğer âyetlerle doldurmak gerekir. Aynı şey okuduğumuz bu âyet için de geçerlidir. Allah bu âyette “yer parça parça olup dümdüz edildiğinde” dedikten hemen sonra direkt mahşer alanında yaşanılacak durumları beyan etmiştir. Allah zaten diğer âyetlerde kıyametle ilgili hadiseleri beyan ettiği için kıyametle ilgili diğer âyetleri artık bu âyetin arasına alıp öyle düşünmemiz gerekir.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Şimdi “yeryüzü paramparça olup dümdüz edildiği zaman” âyetinin arasını kıyametle ilgili olan başka âyetlerle dolduralım. “Güneş dürül(üp ışığı gideril)diği (ve âyetlerin nûru artık insana fayda vermediği) zaman, yıldızlar (kararıp) döküldüğü (insanın büyük zannettikleri, onun için hiçbir mana ifade etmediği) zaman, dağlar yürütüldüğü (insanın yüce zannettikleri, ondan uzaklaştığı) zaman, denizler kaynatıldığı (insan, için için yandığı) zaman.”741 “Yer şiddetli bir sarsıntıyla sarsıldığı (ve ölüm anında insan hâlden hâle geçtiği) zaman, yeryüzü, ağırlıklarını (dışarı) çıkardığı (o anda insanın gönlündeki şirk ve küfür dışarı çıktığı zaman) ve insan, ‘buna ne oluyor!’ dediği (ve kendi hâline şaşırdığı zaman).”742 “O gün gökyüzü erimiş maden gibi olur. Dağlar da (etrafa saçılmış) renkli yünlere benzer. (O gün) Hiçbir candan dost, dostu(nun hâlini) sormaz.”743 “(Kâria; dehşeti her yanı saran kıyamet günüdür) O gün insanlar (her yana) uçuşan kelebekler gibi olurlar. Dağlar da (etrafa saçılarak) atılmış renkli yünler gibi olur.”744

Evet, “yeryüzü paramparça olup dümdüz edildiği zaman.” Son saat geldiği; yani kıyamet koptuğu ve her şey darmadağın olup yıkıldığı zaman… Bu, Sûr’a birinci üfleyiştir, diğer bir tabirle bildiğimiz manada dünyanın yıkılmasıdır. Allah bu âyette bize son saatte; yani Kıyamet gününde neler olacağını beyan ediyor. Sonra tekrar Sûr’a üfürülür, bu defa da ölen bütün insanlar dirilir ve bütün varlık hesap konumunu alır.745

Ve câe rabbuke vel meleku saffen saffâ:746 “Rabbin (tecelli edip) geldiği ve melekler saf saf dizildiği (zaman)!” Bu âyet de Sûr’a ikinci üfleyişle insanlar dirilip hesap vaziyeti aldıktan sonra gerçekleşir. Dediğim gibi; Allah bu iki âyet arasında boşluk bırakmış ve ilk başta kıyametin kopuşunu anlatırken hemen sonrasında yaşanacak olaylarla ilgili detay vermeden, birden Sûr’a ikinci defa üfürülüşten sonra yaşanacakları beyan etmeye başlamıştır. Biz de zaten az önce diğer âyetlerde Sûr’â birinci üfleyişte neler olduğunu detaylı şekilde anladık ve bu iki âyetin arasını doldurduk. Sadece Kıyamet günü ile ilgili âyetlerde değil diğer âyetlerde de bu şekilde âyetlerin arasını doldurmamız gerekir.

Mesela; aynısı peygamberlerin kıssasının anlatıldığı âyetler için de geçerlidir. Örnek vermek gerekirse; Allah bazı âyetlerde Hz. Mûsâ (a.s.)’ın yaptığı bir şeyi anlatır; ama o şeyle ilgili detay vermez; çünkü farklı âyetlerde onu zaten söylemiştir. İşte, Hz. Mûsâ (a.s.) hakkındaki âyetleri bir bütün olarak alıp onların arasını doldurduğumuzda âyetleri tamamlamış oluruz.

Her zaman söylüyoruz; Allah bu kitabı biz anlayalım diye indirmiştir, dolayısıyla rabbimizin bize ne vahyettiğini en ince ayrıntısına kadar anlamamız lazım. Şâyet âyetlerin arasını aynı konuyla ilgili diğer âyetlerle bu şekilde doldurursak rabbimizin bize ne vahyyettiği daha iyi anlamış oluruz inşallah.

Evet, “rabbin (tecelli edip) geldiği ve melekler saf saf dizildiği (zaman)!” buyurdu Allah. Hepimiz biliyoruz ki Allah zamandan ve mekândan münezzehtir. Şâyet Allah isteseydi “rabbin tecelli ettiğinde” ya da “rabbinin emri geldiğinde” kelimelerini kullanabilirdi. Madem öyle Allah neden benzetme yaparak “rabbin geldiğinde” tabirini kullandı?

Çünkü Allah, kuluna onun seviyesinden konuşur. Allah’ın efâlini anlamaya çalıştığımız için bunu izah ediyorum. Allah, bu şekilde benzetme yaparak kuluna “sen net olarak, iyice anlayasın diye sana senin anladığın gibi muamele ederim. Sen biriyle nasıl muhatap oluyorsan ben de seninle anladığın şekilde bire bir böylesine muhatap olacağım” buyuruyor.

“O gün cehennem getirilir.” Cehennemi bulunduğunuz yere getiririz. “İnsan o gün (yaptığı ve yapması gerektiği hâlde yapmadığı her şeyi) hatırlar.” İnsan o gün her şeyi hatırlar. O gün herkes dünyada yaşadıklarını, Allah’ın kendisini nasıl bir imtihana tabi tuttuğunu, kendisine nasıl kazanma imkânları verdiğini, buna karşılık ise kendisinin nasıl kazandığını ya da kaybettiğini tek tek hatırlar. “Fakat (bu) hatırlama(nın) ona ne (faydası) var!”747 Çünkü dünya hayatını yaşarken ya gereğini yapıp kazanmış ya da kaybetmiştir. İnsanın Kıyamet günü bütün bunları tek tek hatırlaması kendisine artık bir fayda vermez; ama insan hepsini bir bir hatırlar.

“(İşte o zaman insan) ‘Yazıklar olsun bana, (keşke ben bu) hayatım için (dünyada iken bir şeyler) yapıp gönderseydim’ der.” Artık dünya hayatı bitmiştir. Dünyadayken hayırdan veya kötülükten yana her ne yapmışsak onu ahirete göndermişiz, dünya hayatı bittiği için de artık yapacak bir şey kalmamıştır, kazanacağımızı kazanmış, kaybettiğimizi kaybetmişizdir. Bu yüzden o gün kaybedenler “keşke bu hayatım için önceden bir şeyler yapıp takdim edebilseydim” derler. “Artık o gün hiç kimse onun azabı gibi azap edemez.”748 Allah’ın azabı o gün çok şiddetlidir.

Allah o gün gazap etmiştir; çünkü kuluna dünyadayken bütün hayatı boyunca yardım etmiş, ikram etmiş, kazanması için ona muamelede bulunmuştur, kul da bunu yok saymış, görmezden gelmiş, anlamamış gibi yapmış ya da anlamış; ama gereğini yapmamıştır. Bu yüzden o gün hiç kimse Allah’ın yaptığı azabı ona yapamaz, ona vuracağı bağı hiç kimse vuramaz; çünkü Allah’ın azabı kullarının azabına, onların verdiği sıkıntıya benzemez.

Demek ki Allah, kuluna geliyormuş! Evet, Allah gelir, tecelli eder. Bu, ahirette de, Kıyamet yerinde de, dünya hayatında da her anda böyledir. Mesela; Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) kullarım sana benden sorar(lar)sa (söyle onlara), ‘muhakkak ki ben Karîb (ismimle herkese ve her şeye çok yakın)ım. Bana dua ettiği vakit dua edenin duasına icabet ederim. O hâlde (onlar da) benim (kulluk davetime) icabet etsinler ve bana iman etsinler ki rüşdlerine (manevi olarak kemâlâtlarına) ersinler”749 buyurmuştur. Allah senin her davetine, her duana icabet ettiğinde kendi tabiriyle herkesin anlayacağı şekilde “geldi, tecelli etti” demektir.

Allah zaten sana senden daha yakındır, her anda seninle muhatap olur ve sana yardım eder, ikram eder. Belki amiyane bir tabir olacak; ama Allah senin başını okşar, gönlünü okşar. Yine amiyane bir tabirle söyleyeyim; senin de başını onun göğsüne koyman gerekir. Allah, amiyane bir tabir kullanıp “rabbin geldiğinde” buyurduğu için ben de meselenin insani seviyede en iyi şekilde anlaşılması için amiyane bir tabir kullandım. Demek ki Allah geliyormuş!

Bu fiilden sonra okuyacağım bütün fiillerin hepsi Allah’ın “câe” fiiliyle ilgilidir. Bu yüzden bütün fiilleri câe fiiliyle beraber anlamak gerekir. Hayatımızı yaşarken karşımıza nereden ve nasıl bir muamele gelirse gelsin o muameleyi bize Allah yapmıştır; yani biz büyüyelim, kemale erelim, ebedi hayatımızı, cenneti, rabbimizin rızasını, dostluğunu kazanalım diye Allah davetimize icabet etmiş, gelmiş, tecelli etmiştir.

“Eğer Allah, insanları zulümleri yüzünden (hemen) cezalandırsaydı, (yeryüzü) üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir süreye kadar erteler. Ecelleri geldiği zaman ise ne bir an geri kalabilirler ne de bir an ileri gidebilirler.”750 Allah herkese bir ecel vakti takdir etmiştir ve o an geldiğinde artık iş biter.

Allah insanları hemen hesaba çekseydi o zaman insanların hemen cezalarını vermesi gerekirdi; ama henüz hesap zamanı değil imtihan zamanıdır, dolayısıyla kulların yaptığı yanlışlar, günahlar, Allah’a karşı işlediği cürümler, suçlar, şirkler, küfürler Kıyamet gününe, hesap gününe kaldığı için Allah onları bu dünyada hesaba çekmez. Eğer insanları zulümlerinden dolayı hesaba çekseydi o zaman yeryüzünde hiç kimse kalmazdı.

Aslında insan kimseye zulmetmez, zulmedenler kimseye zulmetmez, kendilerine zulmederler. Her ne kadar zahiri olarak sanki birilerine zulmetmişler, zarar vermişler gibi görünse de aslında öyle değildir; çünkü Allah âyet-i kerimede “kim sâlih bir amel işlerse (bu) kendi lehinedir. Kim de kötülük yaparsa (o da) kendi aleyhinedir”751 buyurur. Hiç kimse kimseye manevi olarak zarar veremez. Allah’a göre baktığımızda bu böyledir.

Nasıl?

Biri bir başkasına zarar verdiğinde eğer zarara uğrayan kişi o anda sabrederse kazanır, kazandığı için de bu sıkıntıdan zarar değil fayda görmüş olur. Kim nasıl bir olay yaşarsa yaşasın karşılaştığı zararı imtihan olarak görüp sabrederse her kötülükten mutlaka fayda görür. Böyle olunca da hiçbir kötülükten zarar görmez. Bununla ilgili olarak Allah başka bir âyet-i kerimede buyurur “takvâ sahibi olursanız (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışırsanız), onların hileleri size hiçbir zarar veremez.”752 Siz iyi olun, kötülük yapanların kötülüğü size dokunmaz. Eğer başkasının kötülüğü bize dokunmuyorsa o zaman bu kadar feryad nedir, neden insanlık olarak birbirimize düşüp “şu bana zulmetti, bu bana zarar verdi” diyoruz! Madem kimse kimseye zulmedemiyorsa o hâlde neden bu kadar kan döküyoruz? -Elbette ki Allah’ı bilmediğimiz, kiminle muhatap olursak olalım Allah’ın bizi her anda imtihana tabi tuttuğunu anlamadığımız için bu kadar feryad ediyor, kan döküyoruz.

Evet, Allah insanları zulümlerinden dolayı hemen hesaba çekseydi yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı; ama Allah herkese bir ecel vakti tayin etmiştir. Ecel saati geldiğinde ise onu ne bir an öne alır, ne de erteler. Allah herkese bir vakit tayin etmiştir, dolayısıyla hesap, bu vaktin sona ermesinden sonra başlar. Allah’ın verdiği vakit bitmeyinceye kadar hesap yoktur.

“(Resulüm!) O gün her ümmetin içinden kendilerine birer şahid çıkaracağız.” Şahid demek örnek demektir. Allah her ümmet içinden, her kavim içinden hayatıyla, kulluğuyla, imanıyla mü’min ve Müslüman olmaya, Allah’a kul, âbd, dost olmaya örnek birini, şahid birini mutlaka göndermiştir. Allah böyle söylüyor. “Ve seni de hepsinin üzerine şahid olarak getireceğiz.” Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “o, şahidlerin şahididir” yani örnek olanların örneğidir, buyuruyor. Örnek olanlar onu kendine örnek almıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlara örnek olmuş, onlar da içinde bulundukları topluma örnek olmuştur. Allah da Kıyamet günü önce o şahidleri (örnekleri) getirir sonra da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i hepsinin üzerine şahid (örnek) kılar.

“Biz bu kitâbı sana, her şey için bir açıklama ve Müslümanlar için bir hidâyet, bir rahmet ve bir müjde olarak indirdik.”753 Şahid, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bir de her kavmin, her ümmetin içinden Allah’ın çıkardığı şahidler vardır, dedik. Bunların hepsi canlı Kur’ân ‘dır ve bu şahidler insanları Allah’a, Kur’ân’a; yani onun vahyine teslim olmaya, Müslüman olmaya davet ederler. Allah bir de “Kur’ân onlara hidâyet olur, rahmet olur, müjde olur” dedi. Kur’ân birine hidâyet olduğunda ona doğru yolu, sırât-ı mustakîmi gösterir. Allah zaten onu hidâyetçiyle beraber kılmıştır. Bununla beraber Kur’ân ona rahmet olur ve o kul, Kur’ân’la Allah’ın rahmetinin içine girer.

Allah ayrıca “Kur’ân’ı müjde olarak indirdik” buyurdu. Başka bir âyette de “dünya hayatında da âhirette de onlara müjde vardır. Allah’ın kelimelerinde asla değişme yoktur (Allah sözünden caymaz). İşte azîm kurtuluş (ve saadet) budur”754 buyurmuştur. Bu müjde; rahmetin müjdesidir, cennetin, Allah’a yakınlığın, dostluğun müjdesidir. Neden? -Çünkü onlar Allah’a teslim olmuşlar! Bir de müjdeci ile, şahid olanla beraber olmuşlar, onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışmışlardır; yani şahidle beraber onun kazandığını kazanmışlardır.

Allah bu âyette yine Kıyamet yerini anlatmış oldu, bununla beraber yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlattı. Allah “o gün geldiğinde ve her ümmetin içinden şahidleri çıkarıp seni hepsinin üzerine şahid olarak getirdiğimizde” buyurarak her kavmin içinden çıkardığı şahidleri, şahid (örnek) olanın; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ölçüsüne vurduğunu beyan etti.

Nasıl?

Allah o örneklerin her birini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar uydular, ne kadar benzediler, ne kadar onun gibi oldular diye Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ölçüsüne vurur; çünkü örnek odur. Kim ne kadar onunla olup onun gibi yaptıysa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e o kadar uymuştur. Aynı şekilde ondan ne kadar kaçtıysa o kadar da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den kaçmıştır. Bu da yetmez, aynı zamanda Allah’ın vahyinden, hidâyetten, rahmetten, müjdeden kaçmış, mahrum kalmıştır.

Allah bu âyet-i kerimede yine Kıyamet gününü, son saati anlatır. “Derken (kulakları sağır edecek derecede) şiddetli o (ikinci Sûr’a üfürülüş) ses(i) geldiği zaman.”755 Son saati Allah getiriyor. Son saat kıyametin kopma anıdır. Daha önce söylediğim gibi; burada yine âyetlerin arasını doldurmak gerekir. Son saat geldiğinde kıyamet kopar sonra Allah bütün insanları, bütün varlığı yeni bir yaratılışla yaratır, yeryüzü rabbinin nûruyla aydınlanır756 ve hesap başlar. Bu âyette ise Allah daha hesap başlamadan önceki hâli anlatır. “O gün kişi; kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçar.” Allah neden herkesin birbirinden kaçacağını da beyan ediyor. “Onlardan her birinin o gün (kendinden başka kimseyi göremeyecek kadar) kendine yet(ip art)acak bir işi (ve derdi) vardır.”757

O gün herkes kendi derdine düşmüştür. Bu yüzden kimse ne annesine, ne babasına, ne kardeşine, ne evladına ne de eşine bakar. Allah bütün akrabalık bağını tek tek saydı. O gün herkesin kendine yetecek kadar derdi vardır ve herkes ister ki her şeyi, herkesi versin ve bir tek kendisi kurtulsun.758 İşte, o gün böyle dehşetli bir gündür. Onun için söz konusu Allah’ın emri, rızası olunca hiç kimseyi tanımayalım; çünkü Kıyamet günü zaten onlardan kaçacağız. Hele bir de başkasının hesabını yaptığı için Allah’tan kaçanlar ve Allah’ın emrini yerine getirmeyenler o gün kim bilir nasıl bir kaçış içinde olacak!

“O gün birtakım yüzler (cennetle müjdelendikleri için nûrdan) parıldar. Güleç (ve) sevinçlidir.” Öyle yüzler vardır ki sevinçten, muhabbetten aydınlıktır, nûr saçar ve güler, sevinç içindedir. “Yine o gün birtakım yüzler de vardır ki (dünyanın geçiciliğine aldandıkları için) toz toprak içindedir. Onları(n yüzlerini) katran (gibi bir siyahlık) bürümüştür.” Neden? -Sıkıntıdan dolayı, yanlış yapıp kaybettiği için hüzünden, kederden dolayı yüzünü karanlık bürümüştür. “İşte onlar; kâfirler, (haktan sapan suçlu) fâcirlerdir.”759 O gün yüzü kararanlar kâfirlerdir, facirlerdir. Tek kelimeyle Allah’a karşı yanlış yapanlardır, rabbini dinlemeyenlerdir, hakikati örtenlerdir, nimeti, Allah’ın kendisine olan güzel muamelesini görmezden gelip yok sayanlardır. “(Kıyamet) Saat(i) mutlaka gelecektir, bunda hiç şüphe yoktur. Fakat insanların çoğu (buna) iman etmezler.”760 “Muhakkak ki o (kıyamet) saat(i) mutlaka gelecektir.”761

“Ölüm sarhoşluğu hak olarak (insana) gelir (de ona), ‘işte bu, senin (öteden beri) kaçıp durduğun şeydir’ (denir).”762 Allah, ölüm anındaki o sekerat hâline “ölüm sarhoşluğu” buyuruyor. Bu yüzden ölüm döşeğinde olmaya “sekerat” denilir; çünkü sekerat, sarhoşluk manasına gelen bir kelimedir. Ölüm sarhoşluğu gelince Allah’ın hesabını yapmadan yaşayanlara “bu, senin (öteden beri) kaçıp durduğun şeydir” denir.

“(İnsanlar öldükten sonra tekrar dirilmeleri için o gün) Sûr’a üfürülmüştür. İşte bu, vaad edilen gündür.”763 Birinin ölüm anı geldiğinde ona böyle söylenir. Öyleyse biri öldüğünde onun için Sur’a üfürülmüş ve kıyameti kopmuş demektir.

Allah başka bir âyet-i kerimede “(can) boğaza dayandığı zaman ki siz, o zaman (çaresizce ölmek üzere olan o kişiye) bakar durursunuz. Biz ise ona sizden daha yakınız; fakat siz (ne bizi ne de onun ne hâlde olduğunu) göremezsiniz”764 buyurur. Ona asıl yakın olan Allah’tır; çünkü o artık rabbiyle muhataptır. Daha önce de rabbiyle muhataptı; ama bundan kendisinin haberi yoktu. Şimdi ise perde açılacak, hayatını yaşarken rabbiyle muhatap olduğunu görecek ve rabbine gidecek.

“(O gün) Herkes beraberinde bir sevk edici (melek) ve bir de şahidle beraber (hesap vermek için huzura) gelir.”765 Onun yanında hem bir şahid vardır hem de onu yürüten biri vardır. Bu şahid biraz önce okuduğumuz âyetlerde Allah’ın söylediği her kavmin içinde olan şahidtir (örnektir). İnsanlar bu şahide uymuş mu, uymamış mı, uymuşlarsa ne kadar uymuşlar, nasıl uymuşlar diye yanında şahidle beraber gelir; çünkü Allah ona uyanların amellerini o şahidin ölçüsüne vuracak. O şahidin üzerinde de bir şahid vardır. Bu şahid de okuduğumuz âyette Allah’ın beyan ettiği üzere Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; yani ölçü her zaman için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir ve Allah’ın vahyidir. Allah’ın insanlar içinde çıkardığı şahidler de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ölçüsüne vurulur.

Hepimizin mutlaka Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olması gerekir. Ona tabi olurken de kafamıza göre değil ona uyan şahidler gibi yapmamız gerekir; çünkü Allah bizim içimizden şahid çıkarıp “bunun gibi yapın” demiştir. Hâl böyleyken şahide uymaz, kendi bildiğimiz gibi yaparsak o zaman kendi kendimize hayal kurarız. Bu durumda kavmin içindeki şahidten kaçanlar Allah’ın resulünden, Allah’ın rahmetinden, hidâyetinden, müjdeden kaçmıştır. Allah böyle söylüyor.

Mesela; “biz Kur’ân’a uyuyoruz” diyenlere “Kur’ân’ın neyine uyuyorsunuz” diye sormak lazım. Yani “işte, âyetleri okuyoruz” diyorsunuz da âyetleri okumakla olmuyor! Sizin Allah’ın sizden ne istediğini anlamanız, sizi nasıl, neyle ve kime göre hesaba çekeceğini bilmeniz gerekir.

“(Ona şöyle denir) Andolsun ki sen (dünyada iken) bundan gaflette idin. Şimdi senden (gaflet) perdeni (kaldırıp) açtık, artık bugün gözün keskin görür.”766 Bugün keskin görüyorsun. Şimdi bak da durum neymiş! Allah Kıyamet günkü hâli şimdi anlatıyor ki o gün geldiğinde şaşırmayasın, böyle olduğunu bilesin. Kabul etsen de etmesen de -kabul etmeyenler zaten kaybetmiştir- Kıyamet günü gözün keskin görecek ve dünyadayken Allah ile muhatap olduğunu göreceksin.

Biri öldüğünde Allah onun üzerindeki perdeyi kaldırır ve ona “sen dünyada iken bundan gafletteydin; ama şimdi senden gaflet perdeni kaldırıp açtık, bugün gözün keskin görür. Şimdi dön de benim sana nasıl bir muamelede bulunduğuma, senin ise nasıl davrandığına bak! Hayatını yaşarken her anda seni nasıl davet ettiğime, senin ise nasıl kaçtığına bak! Artık gözlerin keskin görüyor, şimdiye kadar neler yaptığına bak” buyurur.

Bu âyette de Allah kazananları anlatır. “(Onlara şöyle denir) İşte, size vaad edilen (cennet) budur! (Burası) Daima (Allah’a) yönelen, (kendi nefsini Allah’ın yasaklarına karşı) muhafaza eden, gıyâben Rahmân’dan haşyet duyan ve (ona) yönelmiş bir kalp ile gelenler içindir.”767 Kazananlar bütün gönülleriyle Allah’a dönmüş, yönelmiştir ve rahman olan rablerine karşı içleri titrer; yani haşyet hâlindedir.

Dikkat edersek Allah bu âyette “Allah” ismi yerine “Rahmân” ismini kullandı; çünkü rabbinden haşyet duyan biri Allah’ın rahmetini umar, rahmetini bekler. Şâyet biri rabbinden haşyet duymuyor, rabbine yönelmiyor ve rahman olan Allah’tan rahmeti ummuyorsa o kişiye cennet yoktur. Bunu Allah söylüyor. Zaten bu âyetin öncesinde Allah “(o gün) cennet, muttakilere (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlara) uzak olmayacak bir şekilde yaklaştırılır”768 buyuruyor. Allah cenneti süslemiş ve muttakkiler için kıyamet yerine çekmiştir. Cennet muttakilere yakındır; çünkü onların gönlü cennettir. O gün cehennem kendisine yakın olanların da gönlü cehennemdir.

“İşte böyle, biz hangi ülkeye bir uyarıcı göndermişsek mutlaka oranın (varlık içinde) sefahate dalmış olanları (resullerimize), ‘şüphesiz biz, babalarımızı bir din üzerinde bulduk ve elbette biz, onların izlerine uymaktayız’ demiş olmasınlar. (Resulleri onlara) Ben size, babalarınızı üzerinde bulduğunuz şeyden daha doğrusunu (asıl hidâyeti) getirmiş olsam da mı, dedi. (Onlar da) Doğrusu biz sizinle gönderilen şeyi inkâr ediyoruz, dediler.” 769

Gönderdiğimiz bütün uyarıcılar kendi kavimlerine “ben size atalarınızın dininden daha doğru, daha güzel olan Allah’ın dinini getirdim. Atalarınızın dininde Allah’ın kelamı parça parça vardır; ama genel olarak bozulmuş, tahrif olmuştur. Ben ise size tahrif olmamış şeklini, hakikisini getirdim” demiştir; ama kavimler hem resullerini inkâr etmiş hem de “biz atalarımızın üzerinde olduğu dine tabi oluruz. Büyüklerimiz, âlimlerimiz bize böyle söyledi, biz de dinimizi onlardan öğrendik, bu yüzden sana değil atalarımıza uyarız” diye cevap vermiştir.

Allah vahyini mutlaka bir şekilde her kavme ulaştırır; yani doğruyu bir şekilde her bir kula tek tek ulaştırır. Senin üzerinde bulunduğun din atalarının dinidir. Allah’ın dini ise vahiydir, Allah’ın vahyettiğidir, emrettiğidir. Bununla beraber bu vahiy tahrif olmaz. Al, kitabını oku, bu senin kitabındır. Allah bunu hem sana hem de her bir kula tek tek göndermiştir. Bahaneye gerek var mıdır! “Falancaların söylediği doğrudur” demek doğru değildir. Doğruyu Allah söylüyor. Sana da düşen; Allah’ın kitabını okuyup anlamaya çalışmaktır; yani rabbinin senden ne istediğini anlamaya çalışmaktır. Allah’ın göndermiş olduğu bütün peygamberler bunun dışında bir şey söylememiştir, söylemezler.

Aslında peygamberleri, Allah’ın resullerini inkâr edenler ya da biraz önce söylediğim her kavmin içinden gelen şahidleri, hidâyetçileri, Mürşid-i kâmilleri, imamları -bunların hepsi Allah’ın tabiridir- inkâr edenler onları inkâr etmiyor. Hepsi aslında onların getirdiğini; yani Allah’ın vahyini inkâr ediyorlar.

“Nihayet (o kimse şeytanıyla beraber hesap günü) bize geldiğinde (arkadaşına), ‘keşke benimle senin aranda iki doğu (doğu ile batı) arası kadar uzaklık olsaydı, (meğer sen) ne kötü arkadaşmış(sın)’ der.” 770

“Biz atalarımızın dini üzereyiz ve atalarımıza uyarız” deyip Allah’ın vahyi yerine başkalarını dinleyenler bize geldikleri zaman atalarına ya da uydukları kişilere, kendi şeytanlarına baktıklarında “keşke benimle senin aranda doğuyla batı kadar uzaklık olsaydı. Keşke seni hiç görmeseydim, tanımasaydım, seninle beraber olmasaydım, seni dinlemeseydim. Meğer sen ne kötü bir arkadaşmışsın” der.

Allah’tan başka her kimi dinlersek dinleyelim mutlaka kaybederiz. Kazanmamızı isteyen, bizim hesabımızı bizden daha çok yapan ve bizim dostumuz olan sadece Allah’tır bir de Allah’ın dost diye tanıttıklarıdır. Gerisi bize yalnızca kaybettirir. Allah âyet-i kerimede ısrarla “sizin dostunuz ancak Allah’tır, resulüdür ve iman edenlerdir”771 buyurur. Bizim de kaybetmemek için yapmamız gereken şey; rabbimizin dost diye tanıttıklarına dost dememiz ve bizi Allah’tan başka tarafa davet edenleri dinlemememizdir. Eğer Allah’ın vahyi yerine başkalarını dinlersek o gün geldiğinde dinlediğimiz kişilere “keşke benimle senin aranda doğuyla batı kadar uzaklık olsaydı. Meğer sen ne kötü bir arkadaşmışsın” deriz; ama o zaman da bu pişmanlığımız bize bir fayda vermez.

“Andolsun ki biz size hakkı getirdik; fakat çoğunuz hakkı kerih gör(üp ondan hoşlanm)ıyorsunuz.”772 Birçoğunuz Allah’ın kelamından, vahyinden tiksiniyor, onu duymak istemiyor. Allah’ın vahyi nefsinize ağır geliyor; ama Allah hakkı getirmiştir, dedi Allah. Bununla beraber Allah hakkı kiminle getirirse getirsin, onu Allah getirmiştir; yani âyetler kiminle birine giderse gitsin o vahyi taşıyanı Allah ona götürmüştür; çünkü onun muhatabı Allah’tır. Allah hiç öğretmeden kulunu hesaba çeker mi? Hâşâ! Elbette ki çekmez.

Hiç kimse “ben öğrenmedim, anlamadım” diyemez. Öyleleri var ki “bunları duymak istemiyorum, bana böyle şeyler anlatma, bana başka şeylerden haber ver” tabir-i caizse “bana dünyayı anlat, bana ticareti, parayı anlat” der; yani âyetler onu ilgilendirmez. Böyle olanlar öğrenemezler; çünkü öğrenmek istemezler, hatta öğrenmeyi, anlamayı bile reddederler. Tek kelimeyle “Allah” denmesine tahammül edemezler.

Allah her şeyi apaçık beyan etmiştir. Bunun dışında kim ne söylerse söylesin yalancıdır, iftiracıdır. Allah böyle söylüyor. “Allah hakkında yalan uydurup iftira eden ya da onun âyetlerini yalanlayandan daha zalim kim vardır”773 buyuruyor Allah. Allah’a yalan yere iftira eden biri Allah’ın söylemediği bir şey için “Allah böyle söylemiş, Allah böyle istiyor” ya da “cenneti böyle kazanırız” deyip iftira eder. Biri Allah hakkında her ne söylerse söylesin eğer söylediği sözü Allah söylememişse bu durumda “Allah hakkında yalan uydurup iftira atar” ya da “Allah’ın âyetlerini yalan sayar” âyetinin muhatabı olur.

“Evet, Allah böyle söylemiş; ama aslında şöyle olsa daha doğrudur” demek âyetleri yalan saymaktır. Allah da “bunlardan daha zalim kim vardır” buyurdu. Böyleleri kendilerine zulmeder, bir de kendileri gibi olanlara, kendilerine uyanlara yol gösterip “siz de kendinize zulmedin” der ve onlara da zulmederler. Aslında onlara uyanlar zaten uymak için bahane arayıp kendi yolunu bulmuştur. Yoksa onlar kendilerine uyanlara zulmedemezler, insanlar onlara uymayı istemiştir.

Allah bu âyette de melekleri resul olarak beyan eder. “Onların kitaptaki nasipleri (ezelde kendileri için takdir edilen rızık ve ömür) resullerimiz (olan melekler) gelip canlarını alıncaya kadar onlara erişecektir. (O gün melekler) Onlara, ‘(dünyada iken) Allah’tan başka (dua edip) yalvardığınız şeyler (bugün) nerede!’ derler.” Yani rabbinizi değil başkalarını dinlediniz. Sizin ilâhlarınız onlardı, öyleyse gelsinler de size yardım etsinler ve sizi kurtarsınlar. Bu âyette de Allah onların meleklere ne cevap verdiğini beyan ediyor. “(Bizi yüzüstü bırakıp) Bizden kayboldular, derler. Ve kâfir olduklarına dair kendi aleyhlerine şahidlik ederler.”774 Onlar kâfirdir, kendi aleyhlerine kâfir olduklarına dair bir de şehadet ederler.

Bunlar Allah hakkında yalan uydurup Allah’a iftira atanlar, Allah’ın âyetlerini yalanlayanlar, yalan sayanlardır. Allah’ın âyetlerini yalan sayma sınıfında mü’minler vardır; yani “ben mü’minim, ben Müslümanım” deyip ibadet edenler vardır. Allah inkâr edenlere “kâfir” der; ama âyetlerini yalan sayan sınıfa da “bunlar kâfirlerdir” buyurur. Bu ikinci grup dünyadayken Müslüman olduğunu ve iman ettiğini söyleyenlerdir.

“Andolsun ki biz onlara (resulümüz aracılığıyla) bir Kitâb da getirdik ve iman eden bir toplum için bir yol gösterici ve bir rahmet olarak (kesin) bir ilim üzere onu ayrıntılı olarak açıkladık.”775 Allah onlara hidâyeti, rahmeti vermek için kitap göndermiştir. Bu kitap ilme, bilgiye, anlamaya dayanır. O zaman kulun mutlaka bu kitabın ilmine sahip olması, onu dinleyip anlamaya çalışması gerekir; çünkü kul bu kitabı anlarsa bu kitap ona hidâyet ve rahmet olur. Yoksa yaşadığı hayat ona zahmet olur, bela olur, ateş olur, Allah’tan uzaklaşmak olur.

“(Şimdi onlar) Ancak onun tevili (olan kıyametin kopacağı an)ı mı gözlüyorlar?” Böyleleri âyetleri kendine göre tevil edip yorumlayıp “işte, Allah bu âyette böyle söylemiş” der. Hâlbuki her âyetin bir ölçüsü ve âyeti getiren bir peygamber vardır! O peygamber âyetleri nasıl anladıysa, nasıl uyguladıysa senin de öyle yapman gerekir. Birbirimizi kandırmanın âlemi yoktur. O, âlemlere rahmet, Allah’a âşık bir âbd idi. O, âyetleri nasıl anladıysa senin de öyle anlaman lazım.

“Onun tevili (olan kıyamet) geldiği gün önceden onu unutmuş olanlar derler ki: Doğrusu rabbimizin resulleri bize hakkı getirmişler. Şimdi bizim şefâatçilerimiz var mı ki bize şefâat etsinler veya (dünyaya) geri döndürülür müyüz ki yapmış olduğumuz (ameller)den başkasını yapalım?” 776 Sanki doğru yapmışlar gibi “biz böyle anlamıştık” şeklinde âyetleri unutmuş numarası yaparlar. Bu yüzden “dünyaya geri gönderilsek de artık âyetleri kendi kendimize anlamaya çalışıp tevil etmesek, Allah’ın resulünün anladığı, yaptığı gibi anlayıp yapsak” derler. Siz kitabı anlamak istemediniz ki doğru yapasınız! Anlamak isteseydiniz Allah onu size zaten anlatmıştı.

Böyleleri âyetlerde anladıkları gibi tevil yaparlar. Mesela “biz şucuyuz, işte şöyle yapacağız, bunları öldürün, asın, kesin” derler. Bununla beraber insanların bir kısmına “kâfir” bir kısmına da “münafık” deyip onları cehenneme göndermeye çalışırlar. Bunu yaparlarken de kendilerine göre hüküm verirler, hem de âyetlerle hüküm verirler. Allah da onlar için “siz böyle yapmaya devam edin, buraya geldiğinizde size onun tevilini gösteririm” buyuruyor.

Böyle olanlar o gün pişman olacaklar; ama iş işten geçmiş olacak! Onların söyleyecekleri söz yalnız “Allah’ın resulleri doğru söylemiş, hakkı söylemiş, hakkı getirmişler. Acaba bize şefaat edecek biri var mıdır, acaba dünyaya geri dönüp bu sefer güzel şeyler yapma imkânımız var mıdır” sözüdür.

Ölçü her zaman için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bizim de Allah’ın âyet-i kerimede âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn:777 “Resul, rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler)” buyurduğu gibi, Allah’ın resulünün iman ettiği gibi iman etmemiz şarttır. Başka türlü iman olmaz. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi iman ettiysek imanımız doğrudur; ama onun iman ettiği gibi iman etmediysek imanımız iman değildir, dolayısıyla Allah bizden bu imanı kabul etmez. Kabul ederse bu defa resulünün imanını kabul etmemesi gerekir. Allah’ın ölçüsü böyledir.

Allah’ın ölçüsüne uymak için bize düşen; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi iman etmek, Allah’tan onun haşyet duyduğu gibi haşyet duymak, onun edepli olduğu gibi Allah’a karşı edepli olmak, Allah’a onun gibi kul, âbd olmak, âlemlere onun gibi rahmet olmaya çalışmak ve mü’minlere karşı onun gibi rauf ve rahim olmaktır. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “muhakkak ki sen, (rabbinin isimlerinin üzerinde tecelli etmesiyle) elbette azim (ve yüce) bir ahlak üzeresin”778 buyurmuştu, bize düşen de onun gibi azim bir ahlak üzere olmaya çalışmaktır. Azim aynı zamanda Allah’ın ismidir. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi olmaya çalışmazsak ona da ona indirilene de onun iman ettiği gibi iman etmemiş oluruz. Sonra Kıyamet gününde “eyvah” deriz ki o zaman da bu pişmanlık bize bir fayda vermez.

“Andolsun ki onlar kendilerini hüsrana uğratanlardır ve (o gün Allah’a şirk koşarak) iftira ettikleri şeyler de kendilerinden sapmış (kaybolup gitmiş)tir.”779 Kendi kendine “işte bak âyet böyle söylüyor” diyenleri söylüyor Allah. Böyle konuşmayın sonra pişman olur, kaybedersiniz. Benimle karşı karşıya geldiğinizde âyetlerin tevilini size gösteririm. Allah’ın âyetleri ile oynamak neymiş, Allah’a yalan isnat edip iftira atmak neymiş, bunu size gösteririm, dedi Allah. Bu yüzden “Allah bunu böyle söylüyor” dediğimizde eğer o söylediğimiz Allah’ın vahyi, muradı değilse Allah’a iftira atmış oluruz.

“İçlerinden bir adama, ‘insanları uyar ve iman edenlere rableri katında onlar için bir sıdkiyet makamı (sadakatını ispatlayanların büyük bir makamı) olduğunu müjdele’ diye vahyetmemiz insanlar için şaşılacak bir şey mi oldu ki o kâfirler, ‘muhakkak bu, apaçık bir sihirbazdır’ dediler?”780

Allah herkesi mutlaka bir adamla uyarır ve insanlara onun üzerinden bir âyetle muamelede bulunur. Bunu ben yapıyorum ve bu size acayip gelmesin, şaşırmayın, buyuruyor Allah.

Allah bir yandan peygamberini gönderir, kullarını peygamberiyle muhatap eder, bir yandan da her bir kulunu birbiriyle tek tek muhatap eder. Mesela; bugün biri birine bir âyet okur, öteki gün de başkası başka birine bir âyet okur; ama okuyan kim olursa olsun aslında kulu üzerinden insanlara âyeti okuyan ve kullarını kendine davet eden Allah’tır.

Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya çalışırken şimdiye kadar gördük ki meğerse bütün muameleyi bize Allah yapıyormuş. Her ne kadar zahiri olarak insanlarla muhatap olsak da manevi olarak büyüyüp kazanmamız için vesilenin sahibi bize kazanma imkânını gönderiyormuş! Öyleyse yapmamız gereken şey; her anda rabbimizle muhatap olduğumuzu bilip karşımıza çıkan bütün muamelelerin Allah’tan geldiğini bilmek ve “ses etmiyorum ya rabbi! Ben birebir her anda seninle muhatap olduğumu biliyorum. Kiminle bana muamelede bulunursan bulun bütün güzelliğin, efâlin senden olduğuna, El Esmâu’l Husnâ’ndan tecelli ettiğine iman ettim. Âyeti bize okuyan da, hidâyetin, cennetin yolunu bize gösteren de sensin” demektir.

Kim Allah’ın kitabından, zikrinden yüz çevirirse kendisine ölüm anı geldiğinde söyleyeceği söz şudur. “Andolsun ki (iman edenler için bir) zikir (olan Kur’ân) bana geldikten sonra o beni dalâlete düşürdü. Zaten şeytan, insanı (uçuruma sürükler sonra da) yüzüstü bırakır.”781 Allah’ın vahyi, Kur’ân bana gelmişti; ama buna rağmen şeytana uydum, o da beni Allah’ın zikrinden ayırıp uzaklaştırdı sonra ise beni yalnız bıraktı.

“Onlar sana hiçbir misal getirmezler ki (buna karşılık) biz sana hak olan ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım.”782 Kim ne söylerse söylesin, delil olarak ne getirirse getirsin, mutlaka onun karşısında sana hakkı vahyetmişiz, dedi Allah. Bu yüzden “cevabı olmayan hiçbir soru yoktur” diyoruz. Neden? -Çünkü cevabı Allah vermiştir. Kim hangi örneği getirirse getirsin, Allah ona karşılık hakkı getirmiştir. Batıl karanlıktır, hak da nûrdur, dolayısıyla hak geldiğinde batıl yok olur. Onun için hiç kimse konuşamaz, hiç kimse mazeret gösteremez; çünkü Allah her şeye cevap vermiştir, onun cevap vermediği bir şey yoktur; ama biri anlamak istemezse ona da bir şey öğretemez, veremezsin.

“(Resulüm!) Eğer o (kâfir)ler seni yalanlıyorlarsa (üzülme), andolsun onlardan öncekiler de (kendilerine gelen resullerini) yalanlamışlardı. (Oysa) Onlara da resulleri apaçık deliller, (kutsal) sahifeler ve nûrlandırıcı (bir) kitapla gelmişlerdi.”783

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerinden bize ne yapmamız gerektiğini öğretiyor ve bize “birine bir âyet okuduğunda o kişi âyeti inkâr ettiyse ona kızma; çünkü önceki resulleri de senin peygamberini de yalanlamışlardı. Nasıl ki resullerim iman etmeleri için kimseyi zorlamadıysa sen de hidâyeti kabul etmeyenleri zorlayamazsın” buyuruyor.

“Onlar orada şöyle feryad ederler: Rabbimiz! Bizi (bu cehennemden) çıkar(ıp dünyaya geri gönder) ki (daha önce) yapmakta olduğumuz (ameller)den başka, sâlih bir amel yapalım! (Onlara şöyle nidâ edilir) Biz size orada (düşünüp) öğüt alabilecek birinin (anlayıp) öğüt alacağı kadar bir ömür vermedik mi? Size (bugünü haber veren bir) uyarıcı da gelmişti.” Onlar da bu soruya “evet” derler. Bunun üzerine Allah “şimdi tadın (azabı)! Çünkü (bugün) zalimler için hiçbir yardımcı yoktur”784 buyurur. Yani siz kendinize zulmettiniz.

Allah hem dünyada hem de ahirette bütün kullarıyla, cennetliklerle de cehennemliklerle de bire bir muhataptır. Son okuduğum âyetlerde Allah cehennemliklerle muhataplığını beyan etmiştir; ama cehennemliklerle en son bir muhatap oluş şekli var ki bu bütün azaplardan daha büyük bir azaptır.

Allah onlara “(azap içinde kalın) susun ve artık (bir daha) benimle konuşmayın”785 buyurur. Allah böyle buyurunca onların işi biter ve hepsi hayvan gibi olur, artık konuşamaz hâle gelir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onların bu hâlini beyan ederken “konuşmak istediklerinde devenin böğürmesi gibi bir ses çıkarırlar” buyurur. Dünyadayken insan olmayı kaybettikleri için orada da insan olmayı kaybeder ve hayvan gibi olurlar.

Hayatını yaşarken “ben rabbime onun razı olduğu gibi bir âbd olmak istiyorum” diyenler ise insan olmayı tercih etmiştir. Allah da onlara hem dünyada hem de ahirette mutlaka karşılıklarını verir. Dünyadayken rızasını, yakınlığını, rahmetini, dostluğunu ikram eder. Cennette ise nasıl nimetler ikram edeceğini bir tek Allah bilir. Âyetleri okurken bunları göreceğiz inşallah. Allah âyet-i kerimede “orada onlar için diledikleri her şey vardır. Ayrıca katımızda (onların henüz bilmedikleri zahiri ve manevi nimetlerden) daha fazlası da vardır”786 buyurur. Sadece istedikleriniz değil, bir de isteyemedikleriniz, istemeyi bilmedikleriniz vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cennetteki nimetleri anlatırken “o nimetleri ne görmüşsünüz, duymuşsunuz, işitmişsiniz ne de anlamışsınız”787 buyurur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir de “cennette de âlimlere ihtiyaç vardır” buyurmuştur. Âlim derken ezbercileri kastetmiyoruz. Her ne kadar insanlar bir şey ezberleyenlere âlim deseler de âlim birkaç bilgi ezberleyen değildir. Âlim, Allah’ın ismidir. Âlim olan birinde Allah’ın Âlim isminin tecelli etmesi gerekir; yani o kulun Allah’ı, Allah’ın muradını bilmesi, kendini, rabbini tanıması gerekir. Bunun için Allah âyet-i kerimede “kulları içinden ancak (onu bilen) âlimler Allah’tan haşyet duyarlar”788 buyurur. Neden? -Allah’ın azametini biliyor da ondan, şahid olmuş da ondan. Âlim ezberci olan değildir. Biri bin tane kitap da ezberlese âlim değildir, ezbercidir.

Mesela; bir bilgisayara, CD’ye veya flash belleğe bir şey yüklersek onu kaydeder, şimdi bunlar âlim mi oldu? -Hayır, sadece veriyi kaydettiler. Birinin de âlim olup olmadığının ölçüsü ezberlediği bilgi değildir. Onun Allah’tan haşyet duyup duymadığına bakmak gerekir. Âlimler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hem zahiri hem manevi ilminin vârisleridir, ilmi kuru kuruya ezberleyenler değildir. Allah’ın vahyine iman eden, her âyeti hayatına geçiren, rablerini bildikleri için de Allah’tan haşyet duyanlardır.

Allah, cennette kullarına her türlü nimeti ikram eder sonra onlara “bu sefer ne istiyorsunuz” diye buyurur (tabi bunu nasıl yapacağını Allah bilir). Artık isteyecek bir şey yoktur; çünkü her ne istemişsek o isteğimizi Allah cennette kabul etmiştir. Bunun üzerine insanlar dönüp birbirlerine bakarlarken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlara yolu gösterir ve “âlimlerinize sorun, onlar ne istemeniz gerektiğini bilirler” der. Demek ki âlimlerin, cennetin ötesini de cennetliklerin bilmediği nimeti de bilmesi gerekiyormuş! Onlar biraz önce “şahid” dediğim, tabi oldukları kişiye gidip “bu sefer ne isteyelim” diye sorarlar ve o da onlara ne isteyeceklerini söyler; yani “bu sefer bunu isteyin, bir dahaki sefer de şunu isteyin” der. Kul bu şekilde Allah’ın fiilleri ile, muamelesi ile hem dünyada hem de ahirette karşı karşıyadır. Bu fiillerde kulun ne yapması gerektiğini bilenler ise peygamber vârisi olan âlimlerdir.

Burada Allah ile, aşkla, imanla muhatap olmak istemeyenler orada Allah ile nasıl muhatap olur! Biraz önce söylediğim gibi; Allah cehennemliklere en son “susun ve bir daha benimle konuşmayın” buyurur. Bunun sebebi; onların dünyadayken Allah ile konuşmamaları, dua etmemeleri, onunla dertleşmemeleri, ondan istememeleri, ona sığınmamaları, onun emrettiği gibi yapmaya çalışmamaları ve onun söylediğini söylememeleridir.

Allah başka bir âyet-i kerimede de “şüphesiz ki Allah’a verdikleri (ona âbd olacaklarına dair) sözü ve yeminlerini (dünya malı gibi) az bir pahaya satanlar var ya, işte onlar için âhirette bir nasip yoktur. Kıyamet günü Allah onlarla ne konuşacak, ne de onlara bakacaktır”789 buyurur. Bu kıyamet yerindeki cezadır ve kul için en büyük cezadır. Zaten cehennemde “susun bir daha benimle konuşmayın” buyurur Allah.

Peki, kıyamet yerinde bu cezayı vermesinin sebebi nedir?

Çünkü dünyadayken rableriyle konuşmaya ve rablerine dua etmeye tenezzül etmemişlerdi. Bu yüzden Allah da Kıyamet günü onlarla konuşmaz ve dualarına icabet etmez. Unutmamamız lazım ki biri burada Allah ile konuşmazsa ahirette Allah’la konuşmaya layık olmaz, Allah onunla konuşmaz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “biri Kur’ân’ı okur sonra ‘ben Allah ile konuştum, Allah benimle konuştu’ deyip yemin ederse onun yeminine kefaret gerekmez” buyurur. Bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söylüyor. O zaman kendimize bakalım, Allah ile konuşuyor muyuz, onu dinliyor muyuz ya da ne kadar dinliyoruz? Allah onlara nazar etmeyecek, onların yüzlerine bakmayacak, dedi Allah. Niye? -Çünkü onlar da burada Allah’a bakmadılar.

O gün kaybedenlerden olmak istemiyorsak yapmamız gereken şey; rabbimize bakmak ve onu dinlemektir. Allah’ın efâllerini anlamaya çalışırken tabi tutulduğumuz tüm imtihanların failinin Allah olduğuna bakmamız ve Allah’ın bize her anda muamelede bulunduğunu görüp “acaba rabbim benden nasıl yapmamı istiyor” dememiz gerekir. Yoksa Kıyamet günü kimse kimseyi suçlayamaz, başkasını mazeret gösterip “ben imtihanı bu kişiden dolayı kazanamadım” diyemez; çünkü insan ister nimet içinde isterse de musibet ve bela içinde olsun hiç fark etmez, Allah imtihanı kazanması için ona yardım eder.

Misal; musibetin içinde olan birine dışarıdan bakınca “ben bunun yerinde olsam dayanamam” deriz. Oysaki bu yanlış bir düşüncedir; çünkü o musibeti veren sabrı da vermiş ve onun gönlüne farklı bir muamelede bulunmuştur. Biz bunu anlayamayız. Dışarıdan baktığımızda o kişinin imtihanı dayanılamayacak bir imtihan gibi görünebilir; ama öyle değildir. Ona yardım eden bir rabbi vardır. Allah’ın, kullarına olan bu muamelesi çok farklıdır. Allah, kulunun hiç kaybetmesini ister mi, hâşâ! Bu yüzden hiç kimse yaşadığı sıkıntılar için “ben bunu kaldıramam” diyemez. Biri böyle söylerse şeytana uymuş, tabi olmuştur; çünkü Allah her kuluna gerekli gücü, kuvveti, imanı, muhabbeti verir ve ona muameleyi birebir en ince ayrıntısına kadar yapar.

Keşke mümkün olsa da Allah’ın inceden inceye bize nasıl muamele ettiğini seyretsek! Bir kul bir sefer böyle bir muameleyi seyrederse başını secdeye koyar ve “sen âlemlerin rabbisin, sen bizim rahman ve rahim olan rabbimizsin. Bu kadar sevilmeye, ciddiye alınmaya layık mıyız ki bize böyle bir muamelede bulunuyorsun” der.

Evet, hep beraber Allah’ın câe “geldi, gelir” fiilini anlamaya çalıştık.

Allah bizi rabbine bakmaya, onu dinlemeye, onunla konuşmaya tenezzül etmeyip ahirette de Allah’ın “susun ve bir daha benimle konuşmayın” diye hitap ettiği kullarından eylemesin inşallah. Allah bizi her anda kendisini Allah ile muhatap görüp rabbinin sevdiği, emrettiği gibi yapanlardan eylesin. Allah bizi El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisini, El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya çalışırken her anda bize kazanmamız için muamele ettiğini anlayanlardan eylesin. Rabbinin zatının güzelliğini anlayanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Fecr 21-22 ↩
  2. Tekvîr /1-3, 6 ↩
  3. Zilzâl /1-3 ↩
  4. Meâric /8-10 ↩
  5. Kâria /4-5 ↩
  6. Zumer /68-69 ↩
  7. Fecr /22 ↩
  8. Fecr /23 ↩
  9. Fecr /24-25 ↩
  10. Bakara /186 ↩
  11. Nahl /61 ↩
  12. Fussilet /46 ↩
  13. Âli İmrân /120 ↩
  14. Nahl /89 ↩
  15. Yûnus /64 ↩
  16. Abese /33 ↩
  17. Zumer /68-69 ↩
  18. Abese /34-37 ↩
  19. Meâric /14 ↩
  20. Abese /38-42 ↩
  21. Mu’min /59 ↩
  22. Hicr /85 ↩
  23. Kaf /19 ↩
  24. Kaf /20 ↩
  25. Vâkıa /83-85 ↩
  26. Kaf /21 ↩
  27. Kaf /22 ↩
  28. Kaf /32-33 ↩
  29. Kaf /31 ↩
  30. Zuhrûf /23- 24 ↩
  31. Zuhrûf /38 ↩
  32. Mâide /55 ↩
  33. Zuhrûf /78 ↩
  34. A'râf /37 ↩
  35. A’râf /37 ↩
  36. A’râf /52 ↩
  37. A’râf /53 ↩
  38. Bakara /285 ↩
  39. Kalem /4 ↩
  40. A’râf /53 ↩
  41. Yûnus /2 ↩
  42. Furkân /29 ↩
  43. Furkân /33 ↩
  44. Fâtır /25 ↩
  45. Fâtır /37 ↩
  46. Mu’minûn /108 ↩
  47. Kaf /35 ↩
  48. Et-Tâc, El-Câmiu Li'l-Usül, Fî Ahâdisi'r-Rasul, V, 402 ↩
  49. Fâtır /28 ↩
  50. Âli İmrân /77 ↩