close

15.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber rabbimizi efâlinden, güzel fiillerinden tanımaya, Allah’ın bütün mahlukata her anda nasıl muamele ettiğini ve onun bütün muamelesinin sevgisinden, muhabbetinden, rahmetinden tecelli ettiğini anlamaya çalışıyorduk.

Allah’ın, bütün güzel fiillerine karşılık kulundan istediği şey; kulunun şükretmesidir; ama Allah’ın her anda bizimle muhatap olduğunu ve bize sevgisiyle, rahmetiyle muamele ettiğini anlamayınca şükretmemiz mümkün olmaz. Aynı şekilde sahip olduğumuz nimetleri Allah’tan bir muamele olarak bilmezsek yine şükredemeyiz. Allah’a şükretmek yerine nimeti kimden biliyorsak şükrümüzü ona yaparız, böyle olunca da o kişiyi Allah’a şirk koşmuş oluruz.

Örnek vermek gerekirse; nimetleri Allah’tan görmezsek yardıma ihtiyacımız olan bir konuda işimiz görüldüğünde “Allah bana yardım etti” demek yerine vesileye bakıp “falanca bana yardım ettiği için sıkıntımdan kurtuldum” deriz. Bu yardımı Allah’tan bağımsız olarak görüp teşekkürü bize yardıma vesile olana yaptığımızda ise o kişiyi Allah’a şirk koşmuş oluruz. Oysaki nimet de yardım da kimden veya nereden gelirse gelsin Allah’tan gelmiştir. İnsanlar bizim için sadece vesiledir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “(ey insan!) sana isabet eden her güzellik Allah’tandır”596 buyurmuştur. Görüldüğü gibi Allah bize bütün nimetlerin kendisinden bize geldiğini beyan ediyor. O zaman bize düşen; vesilesi her kim olursa olsun bütün nimetlerin bize Allah’tan geldiğini bilmek ve Allah’ın “benden başka İlâh yoktur, öyleyse bana âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)”597 buyurduğu gibi şükrümüzü, dolayısıyla kulluğumuzu Allah’a yapmaktır.

Geçen sohbetimizde Allah’ın “ikram eder” fiilini anlamaya çalışırken Allah’ın bize neleri ikram ettiğini anlamıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın neâme “nimet verdi” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah. Öyle ki bütün nimetlerin bize Allah’tan geldiğine iman edelim ve şükrümüzü yalnızca rabbimize yapalım.

Sevinmemize vesile olan her şey bize Allah’tan bir nimettir. Nimetin hem manevi hem de zahiri olanları; yani hem dünyaya hem de ahirete ait olanları vardır. Manevi nimetleri dünyadayken alanlar onlara ahirette de kavuşurlar. Zahiri nimetlerin gereğini yerine getirmeyenler; nimeti Allah’tan bilip şükretmeyen ve onunla Allah’ın rızasını kazanmaya çalışmayanlar ise ahirette o nimetlerin karşılığını bulamazlar.

Kul bir nimeti aldığında aldığı nimetin sevinci yüzünde, hâlinde, fiilinde görünmelidir. Görünmüyorsa Allah’a şükretmemiş demektir. Mesela; biri Allah kendisine zahiri olarak bir nimet verdiği hâlde sürekli ağlayıp “durumumuz kötüdür, fakiriz, bizim bir şeyimiz yoktur” diyorsa aldığı nimet hâlinde, fiilinde görünmemiş ve nimete karşı nankörlük yapmış demektir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah verdiği nimeti kulunun üzerinde görmek ister”598 buyurur. Çünkü Allah, kuluna ikram ettiği nimetleri onun üzerinde görmeyi sever.

Bununla ilgili olarak sahabeden bir kıssa anlatayım.

Sahabeden biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ziyarete gelir. Yalnız, üstü başı dağınık, tabir-i caizse dilenci gibidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o sahabeye “senin, üstünü düzeltecek kadar malın var mıdır” diye sorar. O sahabe de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “evet, ya Resulullah hem de çok daha fazlasıyla malım var” der. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “öyleyse neden böyle dolaşıyorsun? Bunu zahidlik, mütevazilik mi zannediyorsun! Allah verdiği nimeti kulunun üzerinde görmek ister. Sen Allah’ın sana ikram ettiklerini üzerinde taşırsan bu hem şükür olur hem de insanlar senden bir hayır umar. Sen de onlara yardımcı olursun; ama bu hâlin senin hayır yapmana manidir; çünkü seni gören kimse senden bir şey bekleyemez, isteyemez” diye cevap verir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz tabi ki o sahabenin durumunu biliyordu. Ona malı olup olmadığını sormasının sebebi ise Allah’ın verdiği nimetlerin insan üzerinde görünmesi gerektiğini ona öğretmek içindi.

Allah âyet-i kerimede “yiyin, için; fakat israf etmeyin! Çünkü o, (hem maddi hem de manevi nimetlerini) israf edenleri sevmez”599 buyurur. Sadece dil ile “ya rabbi! Şükür” demek şükretmek değildir. Şükredebilmek için Allah’ın ikram ettiği nimetlerden Allah’ın kullarına ikram edip nimetleri ahirete göndermek şarttır.

Allah bir de Fâtiha Sûresi’nde bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretir. İhdinas sırâtel mustakîm: “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et!” Sırâtallezîne en’amte aleyhim:600 “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna.”

Neden kendisine nimet verilen kulların yolunda olmayı istemeliyiz ya da onlara verilen nimet nedir?

Bu nimet iman nimeti, aşk nimeti, muhabbet nimeti, hikmet nimeti, ilim nimeti, marifetullah; yani rabbini tanıma, kendini tanıma, hayatı anlama, Allah’ın istediği gibi nasıl bir hayat yaşanması gerektiğini bilme ve sırât-ı mustakîmde Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yürüyebilme nimetidir. Bunların hepsi manevi nimettir. Bizim de Allah’tan öncelikle bu nimetleri istememiz gerekir; çünkü Allah’ı bilmek, tanımak insanın dünyaya geliş gayesidir. Eğer Allah bize bu nimetleri ikram etmiş ve bizi sırât-ı mustakîm yoluna hidâyet etmişse o zaman ilk şükrümüzü de bunlara yapmamız ve her biri için sevinmemiz gerekir.

“Hatırlayın ki rabbiniz size, ‘eğer şükrederseniz muhakkak size (olan nimetimi) arttırırım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir!’ diye duyurmuştu.”601 Allah’ın bize zahiri ve manevi olarak ikram ettiklerini kendimiz için nimet olarak görmezsek Allah’a şükredemez, teşekkür edemeyiz. Şükretmeyince de Allah’ın verdiği nimetleri kaybederiz, bu da bize çok şiddetli bir azap olur.

Nimeti yalnızca ekmek olarak, diğer bir deyişle dünya hayatındaki rızık olarak anlamayalım. Zahiri nimetleri eşekler de bilir. Misal; eşekler ottan çok iyi anlarlar, bu yüzden hangi ot daha güzelse otlar arasından öncelikle onu yerler. Hâlbuki insanı hayvanlardan ayıran özellikleri vardır. Bu da insanın yeryüzünde rabbini temsil edebilmesidir. İşte, insan için asıl nimet kendisine halifeliği kazandıran ve halife olmasını sağlayan nimetlerdir; yani Allah’a dönmek, tövbe etmek, rabbini tanımak, rabbini aşkla, muhabbetle tesbih etmek, hamd etmek, tekbir etmek, namaz kılmak, secde etmek, oruç tutmak, “Allah” demek, zikir yapmak, Allah için bir şeyler yapmaya çalışmak, Allah’ın rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini dert edinmek ve sırât-ı mustakîmi bilip bu yolda yürümeye çalışmak onun için en büyük nimettir. Kendilerine nimet verilen kulların Allah’tan aldığı nimetler bunlardır ve bunların her biri peygamberi nimetlerdir. Aynı zamanda sıddıkların (Allah’a sadakatini ispat edenlerin), şahidlerin (hayatını imanına, kulluğuna şahid kılanların), salihlerin (nefsini ıslah edip Allah’ın isimlerinin güzelliğiyle güzelleşenlerin) kazandığı nimetlerdir.

Allah bize rûhundan nehfetmiştir. Bizim de öncelikle Allah’ın bize nefhettiği rûhun şerefini taşımamız ve kim olduğumuzu unutmamamız, aynı zamanda peygamberimizin bize örnek olduğunu ve onun kazandığı nimetleri kazanmamız gerektiğini bilmemiz lazım. Bunun için de kendilerine nimet verilen kulların yolunda olup onların kazandığı nimetleri istememiz gerekir. Şayet bunları nimet olarak görmezsek nankörlük yapmış ve kaybetmiş oluruz.

Allah bize kendisine manevi nimetler ikram ettiği kullarının; nebîlerin, resullerin, sıddıkların, şehidlerin, salihlerin de zahiri olarak nimet verdiklerinin de hâllerini tek tek beyan etmiştir. Nimeti Allah’tan ikram olarak görüp asıl nimetin Allah’a âbd olmak olduğunu bilenler Allah kendilerini bir nimetle imtihan edince “rabbimin bunda bir hikmeti, takdiri vardır”602 derler. Nimet denince dünyevi rızkı, malı anlayanlar ise Allah kendilerini nimeti kısmakla imtihana tabi tuttuğunda umutsuzluğa düşüp isyan ederler.

Allah onları anlatırken “insan, ne zaman rabbi kendisini imtihan edip böylece ona ikramda bulunsa ve ona nimet verse, ‘rabbim bana ikram etti’ der. Ne zaman da onu imtihan edip rızkını daraltsa, ‘rabbim (beni önemsemedi ve) bana ihanet etti’ der”603 buyurur. Nimeti zahirden ibaret gördükleri için onu kaybettiklerinde “rabbim bana ihanet etti” derler. Asıl nimeti Allah’a âbd olmak olarak görmezler; çünkü imanları yoktur!

Evet, Allah bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretiyordu. İhdinâs sırâtel mustakîm, sırâtallezîne en’amte aleyhim ğayril mağdûbi aleyhim ve lâd dâllîn:604 “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et! Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna. (Sana âbd olmayı kabullenmeyerek) Gazaba uğramışların ve dalâlette kalanların (yoluna) değil!” Allah bizden nimet verdiği kullarının yolunda olmamızı istiyor. Bu kullar hidâyetçilerdir ve her zamanda vardır; çünkü Allah “her kavmin bir hidâyetçisi vardır”605 başka âyette de “o gün her kavmin içinden bir şahid çıkarırız”606 buyurmuştur. Buradaki şahid; hidâyetçi olan, imam olan, örnek olan manasına gelir. Allah, her kavme içlerinden hidâyetçiler gönderir. Hidâyetçi de onlara sırât-ı mustakîmde nasıl yürüyeceklerini gösterir ve onlarla beraber yürür. Bu nedenle sırât-ı mustakîmde olabilmek için mutlaka bir hidâyetçi gereklidir.

İnsan, hidâyetçi ile beraber olunca Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber olmuş olur. Dolayısıyla hidâyetçi insan için ayrı bir nimettir. Biz de Allah’tan öncelikle manevi nimetleri isteyeceğiz ki iman edebilelim ve hayatın ahireti kazanmak için olduğunu anlayabilelim. Bunun sonucunda sırât-ı mustakîmde yürüyüp rabbimizin sevdiği, razı olduğu gibi bir âbd olabilelim. İşte, nimetle ilgili ilk âyetin Fâtiha Sûresi’yle başlamasındaki hikmet budur.

Şimdi de hep birlikte neâme “nimet verdi” fiiliyle ilgili âyetleri anlamaya çalışalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Nûn vel kalemi ve mâ yesturûn: “Nûn. Kaleme ve (onunla) satır satır yazılan (bu âyet)lere andolsun ki.” Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimize’dir. Mâ ente bi ni’meti rabbike bi mecnûn: “(Resulüm!) Sen, rabbinin (nübüvvet ve vahiy) nimeti sayesinde bir mecnun değilsin.” Mecnun, kelime manası itibariyle cinlenmiş demektir. Müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “mecnun” dedi. Allah da âyetini indirip ona “sen rabbinin nimeti sayesinde mecnun değilsin” buyurdu.

Dikkat edersek Allah “rabbinin nimeti sayesinde mecnun değilsin” buyuruyor. O hâlde Allah bir kula nimet vermiş ve onu desteklemişse o kul şaşırmaz demektir.

Ve inne leke le ecran gayra memnûn: “Şüphesiz ki senin için (bizim katımızda) elbette kesintisiz bir mükâfat vardır.” Senin için sonu olmayan ebedi bir nimet vardır. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah ile beraber olmasından dolayıdır. Ve inneke le alâ hulukın azîm:607 “Muhakkak ki sen, (rabbinin isimlerinin üzerinde tecelli etmesiyle) elbette azim (ve yüce) bir ahlak üzeresin.” Resulullah (s.a.v) Efendimiz azim bir ahlak üzere olduğu için ona kesintisiz bir nimet vardır. Demek ki güzel ahlaklı olanlar kesintisiz bir nimet kazanıyormuş!

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz güzel ahlakla ilgili olarak “kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz de oruçlu sevabı alır.”608 “Sizin, Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır”609 buyurmuştur. Azim ahlak, Allah’ın isimlerinin kul üzerinde tecelli etmesidir; yani Allah’ın isimleri kul üzerinde tecelli eder, kul da bu sayede güzel ahlaklı olur. Biri güzel ahlaklı olunca da daimî olarak ibadet hâlinde olur. Aslında Allah güzel ahlaklı kulun üzerinde kendi isimlerini sever. Onda kendi isimlerinin güzelliğini sevdiği için de güzel ahlaklı kul, Allah’a en sevgili olan kul olmuş olur.

“Muhakkak ki muttakiler (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) için rableri katında Naîm cennetleri vardır. Biz hiç, (Allah’a teslim olan) Müslümanları (nefsinin hevâsına uyan) mücrimlerle bir tutar mıyız?”610 Allah’a teslim olanları, muttakileri, ahlakı güzel olanları Allah’a karşı cürüm işleyen suçlularla bir tutar mıyız! Onlara aynı muameleyi yapar mıyız!

“Sen, rabbinin hükmünü sabırla bekle ve balık sahibi (Yûnus) gibi olma. Hani o, (pişmanlık içinde) içi yanarak (rabbine yalvarıp) nidâ etmişti.”611

Allah bu âyette Hz. Yûnus (a.s.)’ın nasıl nidâ ettiğini beyan eder. “Nihayet (balığın karnında) karanlıklar içinde (kalıp), ‘senden başka ilâh yoktur. Sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin). Ben gerçekten (senin emrini beklemeden kavmimi terk ederek) zalimlerden oldum!’ diye nidâ etmişti.”612 Allah Hz. Yûnus (a.s.)’ın içinde bulunduğu durum için “karanlık” buyuruyor.

Hz. Yûnus (a.s.) balığın karnında, karanlıklar içinde lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn: “Senden başka ilâh yoktur. Sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin). Ben gerçekten (senin emrini beklemeden kavmimi terk ederek) zalimlerden oldum” diyerek Allah’a dua etti. Tabi ki bu duayı onun gönlüne vahyedip “tövbeni, istiğfarını böyle yap” diyen yine Allah’tır.

“Şayet rabbinden ona (tövbe edip mağfiret dileme nimeti gibi büyük) bir nimet yetişmiş olmasaydı, o mutlaka kınanmış bir hâlde ıssız bir yere atılacaktı. Fakat rabbi onu (kavmine resul olarak göndermek için bir daha) seçti ve onu sâlihlerden kıldı.”613 Allah, tövbe etmeye manevi nimet diyor. Ayrıca manevi nimet; iman nimeti, teslimiyet nimeti, itaat nimeti ve rabbine ters düşmeme nimetidir.

Allah Hz. Yûnus (a.s.)’ı anlatıyorsa bize öğretmek istediği bir şey vardır. Yoksa Allah bize hikâye anlatmıyor. Bizim de kendimize dönüp karanlıklar içinde olup olmadığımıza bakmamız lazım.

Peki, karanlıklar içinde miyiz?

Elbette ki öyleyiz! Genel olarak baktığımızda hepimiz rabbimizden kaçmışız, rabbimizi bilememiş, bulamamışız. Rabbimizin bizden ne istediğini anlayamamış ve rabbimizden ters tarafa gitmişiz. Öyleyse bizim de Allah’ın “yapma” dediği şeyleri yapıp karanlıkta kaldığımız zamanlarda yapmamız gereken dua Hz. Yûnus (a.s.)’ın söylediği “lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn” duasıdır. Bu duayı yapalım ki nefis mağarasından çıkalım ve düştüğümüz karanlıktan kurtulalım. Bu karanlık; nefis, benlik karanlığıdır. Mağara da nefis, benlik mağarasıdır.

Bu yüzden devamlı olarak “biri bir belaya veya hapse düştüğünde ya da kendi nefsinin zindanına düştüğünde yapması gereken dua; lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn duasıdır” diyoruz. Biri bu duayı yaparsa Allah onu mutlaka kurtarır; çünkü dikkat edersek Allah Hz. Yûnus (a.s.) için özel olarak “biz Yûnus’u kurtardık” dememiş, bunun yerine “biz mü’minleri böyle kurtarırız” buyurmuştur. Dolayısıyla mü’minler de karanlıklar için de kaldığında bu duayı yaparsa Allah onları karanlıklardan kurtarır. Allah’ın bu konuda vaadi vardır ve Allah vaadinden dönmez.614

Yalnız bunun bir şartı vardır. Kul bu duayı bütün samimiyetiyle yapmalı ve kendine zulmettiğini bütünüyle kabul etmelidir. Eğer “falanca böyle yaptı onun için böyle oldu, falanca bana yanlış yaptı, o yüzden ben de mecburen öyle yaptım” derse bu duayı yapamamış olur. Bunun neticesinde de karanlıklar içinde kalmaya devam eder.

Kardeşlerimizin de bildiği gibi “lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn” duasını aynı zamanda derviş kardeşlerimizin çekmesi için ders kağıdımıza ekledik. Bu duayı kardeşlerimize zikir olarak verdik ki onu çekip nefsimizden, benliğimizden ve şirkimizden kurtulalım. Böylelikle Allah ile aramızdaki perdeler kalksın. Nasıl ki Allah Hz. Yûnus (a.s.) için bu duayı yapması üzerine “rabbi onu seçti ve salihlerden kıldı” buyurduysa Allah bu duayı yapanları da seçer ve onları salihlerden kılar; çünkü onlar rablerini seçmiş, tercih etmiştir.

“O, doğunun da batının da (doğanın da ölenin de görünenin de görünmeyenin de) rabbidir, ondan başka ilâh yoktur. Öyleyse (yalnız ona güvenip teslim olarak) onu vekîl edin!”615

“Rabbini vekil edin” demek vekâletini rabbine ver, “rabbim benim vekilimdir” de ve bütünüyle ona güven, demektir. Allah, doğunun da batının da, dünyanın da ahiretin de rabbiyse ve her şey ona aitse bu durumda her konuda ona güvenmemiz ve onu kendimize vekil olarak kabul etmemiz gerekir. Hem dünyamız hem ahiretimiz, hem canımız hem de malımız için vekilimiz Allah olsun ve hiçbir şeyden endişe etmeyelim. Bize düşen; rabbimize koşmak, ona firar etmek ve onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaktır. Bunun için de kendimizi rabbimize bırakıp teslim etmemiz şarttır.

Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve onun üzerinden hepimizedir. “(Resulüm! Sen) O (müşrik)lerin söylediklerine sabret ve onlardan güzel bir hicretle (sana yakışır şekilde güzellikle ve vakarla ayrılıp) hicret et!” Güzel bir hâl ile onlardan ayrıl. Gürültü yapma, kavga etme, onların senin hakkındaki konuşmaları seni ilgilendirmez, sen sadece güzellik yap. Müşrikler sana saldırabilir, laf söyleyebilir, sen yine de onlara karşılık verme ve güzel bir şekilde onlardan ayrıl.

“Nimet sahibi (olup refah içinde yüzen ve âyetlerimi) yalanlayanları ise bana bırak ve onlara biraz mühlet ver!”616 Onların işleri, hesapları bana aittir. Onlara nimetleri veren benim, bu yüzden onları bana bırak.

“(O gün) Onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’Âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan Rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna! Elbette yakında (Allah ona istediğini verecek, o da rabbinden) razı olacaktır.”617 Onun yanında (Allah’ın yanında) hiç kimsenin nimete layık bir ameli yoktur.” Hiç kimse Allah’tan nimet olarak bir şey hak etmez. Allah kimlerin nimeti hak ettiğini beyan ediyor. “Kim e’âlâ rabbinin cemalini istiyorsa.” Kim yaptığını rabbinin cemali için yapıyorsa sadece o kişi Allah katında nimete layıktır. “Ve o yakında razı olacak.” Yani Allah ona cemalini ikram eder ve onu razı eder; çünkü o razı olunmaya layık bir kuldur.

Peki, bu nimet sadece ahirette mi geçerlidir?

Hayır! Bu nimet dünya hayatında da geçerlidir. Bir kul, Allah’ın cemalini müşahade etmeyi ister ve karşılığında gerekeni yaparsa Allah o kulu manevi olarak huzuruna alır ve ona cemalini müşahade ettirir. Tabi, bu müşahade baş gözüyle değil, Allah’ın nefhettiği rûh ile yapılır.

Burada dikkat etmemiz gereken bir husus daha vardır. Baktığımızda Allah bu âyette “kim rabbinin rızasını isterse” demedi, bunun yerine “kim rabbinin cemalini isterse” buyurdu. Demek ki Allah’ın cemalini müşahade etmeyi istemek de gerekiyormuş! İman bunu gerektirir. Razı olunmaya layık olanlar da; cenneti isteyip gerekeni yapanlar değil sadece rabbinin cemalini isteyip onun karşılığında gereken her şeyi yapanlardır ve yalnızca onların yaptıklarının nimet olarak karşılığı vardır. Onlar da bu nimete; yani Allah’ın cemaline kavuşurlar ve duaları kabul olduğu için de razı olurlar.

Bazıları “Allah’ın cemalini müşahade etmek diye bir şey yoktur. İnsan sadece Allah’ın rızasını ve günahlarının affedilmesini isteyebilir” der. Oysa ki şöyle bir düşünelim; bir kul olarak Allah’ı biliyor, tanıyor, onu seviyorsun ve ona iman etmişsin. Bu durumda seni yaratan rabbinin cemalini müşahade etmeyi istemez misin! Böyle bir şey mümkün müdür! Allah’ı isteyemiyorsan Allah’ı tanımıyorsun. Onun rahman olduğunu, rahim olduğunu, seni nasıl sevdiğini ve sana her anda nasıl muamele ettiğini bilmediğin için onu isteyemiyorsun demektir! Eğer bilseydin Allah’ın cemalini müşahade etmeyi ve onunla konuşmayı istememen mümkün olmazdı.

Öyleleri var ki mü’mindirler; ama onlara “Allah’ın cemalini müşahade etmek vardır” denilince “acaba var mıdır yok mudur” deyip şüphe ederler. Hatta Allah apaçık “o gün birtakım yüzler (cennetle müjdelendikleri için nûrdan) ışıl ışıl parıldar. (Muhabbetle) Rablerine nazar eder (ve bakar)lar”618 buyurduğu hâlde yine de “acaba ahirette Allah’ın cemalini müşahede etmek var mı yok mu” diye sorarlar! Yani siz rabbinizi sevdiğinizi söylüyorsunuz, insan sevdiğini görmeyi, sevdiğiyle konuşmayı istemez mi! İstemiyorsanız imanınız nasıl bir imandır!

Evet, Allah “beni seveceksin, beni isteyeceksin, amelini benim cemalimi müşahade etmek, benimle olmak, beni tanımak için işleyeceksin. Bu benim hakkımdır. Ancak öyle olursa yaptıklarını kabul ederim. Hani sen cemalimi istiyorsun ya, onu da verir ve seni razı ederim. Bunun dışında kimsenin yaptığı iş nimete layık olmaz” buyurdu.

Ve emmâ bi ni’meti rabbike fe haddis:619 “Ve rabbinin (sana olan) nimetini (hamd ve şükürle) anlat!” Allah’ın bir de “rabbinin nimetini kesintisiz anlat” emri vardır. Rabbinin sana verdiği nimetleri her anda anlat.

Nimeti anlatmak demek; “rabbim bana şöyle nimetler ikram etti. Her anda bana rahmetiyle muamele edip ikram ediyor ve beni cennete, kendine, yakınlığına davet ediyor” deyip rabbimize hamd edip şükretmek demektir. Aslında şu anda yaptığımız şey de budur. Hep beraber rabbimizi, rabbimizin nimetini anlatmaya çalışıyor ve rabbimize hamd edip şükrediyoruz.

Evet Allah “rabbinin nimetini anlat” buyurdu. Allah bunu emretmişken biri manevi olarak güzel bir rüya görünce ona “sakın rüyanı anlatma yoksa bir daha göremezsin” denilir. Bilmemiz lazım ki bu şeytanın yaptığı bir hiledir. Aksine Allah bir nimet vermişse onu gizlemek doğru değildir. İnsan manevi bir rüya gördüğünde ya da manevi bir nimet aldığında onu söyleyecek ki insanlar bundan istifade etsin.

Aynısı diğer manevi nimetler için de geçerlidir. Birinde iman nimeti mi var, öyleyse insanlara “ben rabbimi seviyorum” demelidir. Allah ona marifet vermişse onu insanlarla paylaşıp ikram etmelidir. İlim vermişse insanlara öğretmeli, anlatmalıdır. Bunları gizlemesi doğru değildir. Gizlerse kimseye yardımcı olamaz, dolayısıyla bu nimetlerin şükrünü yerine getirmemiş olur.

Zahiri nimetler için de durum böyledir. Allah birine mal nimeti vermişse o kişi ahireti kazanmak için “hamd olsun, şükürler olsun, rabbim bana ikram etti, devamlı da ikram ediyor” deyip malını Allah yolunda vermelidir. Yoksa rabbinin nimetini yok saymış olur.

Sohbetimizin başında söyledim; Allah, verdiği nimeti kulunun üzerinde görmeyi ister. En büyük nimet de manevi nimettir. Her ne kadar insanlar “iman ile paranın kimde olduğu belli değildir” deseler de bu yanlıştır. Bazıları para ehli olduğu için sırf kimse kendilerinden bir şey istemesin diye paraları olduğunu belli etmeyebilirler; ama iman için böyle bir şey kesinlikle söz konusu değildir, imanın kimde olduğu mutlaka bellidir. İman ehlinin sadece dikkat etmesi gereken şey; iman sevincini üzerinde göstermektir. Gösterecek ki insanlar onda Allah’a aşkın, muhabbetin olduğunu bilsin ve o da karşılaştığı insanlara aşkından, muhabbetinden verebilsin. Böylelikle iman nimetinin şükrünü yerine getirebilsin.

“Lût’un kavmi (de onlara resulümüz ve âyetlerimizle gönderdiğimiz) uyarılarımızı yalanladı. Şüphesiz biz de onların üzerlerine (taş yağdıran) bir fırtına gönderdik; ancak Lût ailesini (karısı müstesna) bir seher vakti kurtardık. Katımızdan bir nimet olarak. İşte biz, şükreden(ler)i böyle mükâfatlandırırız.”620

Allah bu âyette bize bir şey öğretir. Eğer Allah’ın nimetlerine şükredersek Allah, tarafından bir nimet olarak bizi tehlikelerden korur. Şayet bulunduğumuz yere gazap gelirse önce bizi o yerden çıkarır sonra oraya gazabını indirir.

Daha önce okuduğumuz âyette Allah bize “sen rabbini vekil edin. Rabbine tevekkül et, güven. Kulluğunu, şükrünü, hamdını yap ve rabbinin nimeti anlat. Gerisi için ben senin vekilinim” buyurmuştu ya işte, Allah’ı vekil edinip şükrettiğimizde Allah da bizim için gerekeni yapar ve bizi azabından kurtarır.

Allah bu âyette de bütün insanlara birden hitap eder. “Ey insanlar! Allah’ın size olan nimetini hatırlayın! Allah’tan başka size gökten ve yerden rızık veren bir yaratıcı mı var? Ondan başka ilâh yoktur. O hâlde nasıl (oluyor da Allah’a kulluktan) döndürülüyorsunuz.”621 Madem size bütün nimetleri veren Allah’sa o zaman nasıl Allah’tan başkasına dönebiliyor, nimeti nasıl başkalarından biliyor, sadece onlara teşekkür edebiliyorsunuz! Böyle yapmak Allah’a şirk koşmaktır. Nasıl oluyor da Allah’a şirk koşabiliyorsunuz!

Bu şirke düşmemek için yapmamız gereken şey; Allah’ın bizim üzerimizdeki nimetini hatırlamak ve nimete vesile olanları, vesilenin sahibinin önüne koymamaktır. Aksi takdirde Allah’tan başka tarafa dönmüş ve Allah’a şirk koşmuş oluruz. Bu da bize ebediyen kaybettirir.

“Fakat (ölen kişi Allah’a) yakın olanlardan ise, ona (Allah tarafından cemâlini müşahede etmek gibi büyük) bir lütuf, güzel koku(lu bir rızık) ve Naîm cenneti vardır. Eğer o, sağdakilerden (kitabını sağından alanlardan) ise, (ona) ‘(ey) sağdakilerden (olan)! Sana selam olsun’ (denir). Ama o, dalâlette olan (hakkı) yalanlayıcılardan ise, işte (ona da) kaynar sudan bir ziyafet vardır.”622

Naîm cenneti; nimetlerle donatılmış, nimetlerin tecelli ettiği cennettir. Mukarrebunlar (Allah’a yakın olanlar) öldüklerinde Naîm cennetine giderler. Bir de onlar için rûha ait nimetler; yani Allah’ın cemalini müşahade etmek vardır. Demek ki vefat edenlerin bir kısmı hemen cennete gidiyormuş!

Şimdi okuyacağımız âyette Allah Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın kavmine olan sözlerini beyan ediyor. “(İbrâhîm) Dedi ki: İyi ama sizin ve geçmişteki atalarınızın âbd ol(up kulluk et)tiği şeyleri gördünüz mü? İyi bilin ki muhakkak, onlar benim düşmanımdır; ancak âlemlerin rabbi (benim dostumdur). O ki beni yarattı ve beni hidâyete erdirdi. Beni yediren de içiren de odur. Hastalandığım zaman bana şifa veren de odur. Benim canımı alacak sonra beni (hesap günü) diriltecek de odur. (Hesap günü olan o) Din günü hatalarımı mağfiret edeceğini umduğum da (yalnızca) odur. Rabbim! Bana hüküm (ve hikmet) ver ve beni sâlih kulların arasına kat. Sonra gelecekler arasında beni (hayır ve) doğrulukla anılanlardan kıl. Beni Naîm cennetinin vârislerinden eyle.” 623 Hz. İbrâhîm (a.s.) dua ederken “ben Naîm cennetini istiyorum” diyor.

Hz. İbrâhîm (a.s.), Allah’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra bize örnek gösterdiği bir peygamberdir. Eğer o dua ederken Allah’tan Naîm cennetini istiyorsa bizim de böyle dua etmemiz gerekir.

Allah okuyacağımız bu âyette ise bize Hz. Mûsâ (a.s.)’ı anlatır. Hz. Mûsâ (a.s.) İsrâîloğullarındandı, Firavun ise Kıpti’ydi. Tabir-i caizse birbirlerine düşman iki kavim gibiydiler. Firavun, İsrâîloğullarını esir alıp hepsini köle olarak çalıştırıyordu; ama Hz. Mûsâ (a.s.) Allah’ın takdiri üzere Firavun’un yanında büyümüştü.

“Mûsâ, halkın habersiz olduğu bir sırada (kimse ortada yokken) şehre girdi. Orada, biri kendi kabilesinden (İsrâîloğulları’ndan), diğeri düşmanından (Mısırlı bir Kıpti) olan iki adamı birbiriyle öldüresiye dövüşürken buldu. Kendi kabilesinden olan, düşmanından olana karşı ondan yardım istedi. Mûsâ da ötekine bir yumruk vurup onun işini bitirdi (ölümüne sebep oldu).” Bu olay sırasında Hz. Mûsâ (a.s.) henüz peygamber olduğunu bilmiyordu.

Şimdi de Hz. Mûsâ (a.s.)’ın, adamın ölmesi üzerine söylediği söze bakalım; çünkü burası çok önemlidir. “(Bunun üzerine çok pişman olup) ‘Bu, şeytanın işidir. Gerçekten o (insanları) dalâlete düşürücü apaçık bir düşmandır’ dedi.” Yani şeytana uydum ve yanlış yaptım, aslında böyle yapmamam gerekirdi, dedi.

“(Mûsâ) Rabbim! Şüphesiz ben kendi nefsime zulmettim. Beni mağfiret et, dedi. (Allah da) Onu mağfiret etti; çünkü o, ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”624 Hz. Mûsâ (a.s.) yanlış yaptığını anladığında “ben kendime zulmettim, bundan sonra öyle yapmayacağım, beni mağfiret et ya rabbi” deyince rabbi de onu bağışladı; çünkü o ğafur ve rahimdir. Zaten Hz. Mûsâ (a.s.) da bu hatayı bilmeden, anlamadan yapmıştı.

Görüldüğü gibi peygamberler yanlış yaptıklarında hemen “ben kendime zulmettim” diyorlar! O zaman mü’minler de yanlış yaptıklarında rahatlıkla “ben kendime zulmettim” diyebilmelidir. Başka türlü “ben haklıyım” demekle kimse mağfiret olmaz.

Bu âyette de Allah Hz. Mûsâ (a.s.)’ın daha sonra ne dediğini beyan eder. “(Mûsâ) Rabbim! Bana bahşettiğin nimetler hakkı için bir daha asla mücrimlere arka çıkmayacağım, dedi.”625 Tövbe ya rabbi! Bana verdiğin nimetlere yemin ederim ki bundan sonra zalimlere, mücrimlere, günahkârlara, yanlış yapanlara destek olmayacak ve onlara yardım etmeyeceğim, dedi. Sonra adamı öldürdüğü için oradan uzaklaştı ve başka yere gitti.

“(Mûsâ) Şehirde korku içinde (etrafı) gözetleyerek sabahladı. (Sabah olunca) Bir de ne görsün, dün kendisinden yardım isteyen o kimse, (bugün başka biriyle dövüşüyor ve ona karşı) kendisinden (yine) yardım istiyor. (Bunun üzerine) Mûsâ ona dedi ki: Gerçekten sen apaçık bir azgınsın!”626 Bu yanlışı dün yaptım; ama bir daha yapmayacağıma dair yemin edip tövbe, istiğfar ettim. O yüzden sana asla yardım etmeyeceğim; çünkü bu şeytanın insanı tuzağa düşürmesidir.

Allah Hz. Mûsâ (a.s.) ile kavmini anlatırken bize yanlış yaptığımız durumlarda ne yapmamız gerektiğini öğretir. Bizim de bir yanlış yaptığımızda Hz. Mûsâ (a.s.)’ın yaptığı gibi yapıp “ya rabbi! Bana verdiğin nimetlerin hakkı için bir daha yanlış yapmayacağım. Sen bana iman nimetini, seni bilme, kendimi bilme, sırât-ı mustakîmde yürüme nimetini vermişsin. Ben bana verdiğin nimetlere nankörlük yapamam. Benim şükreden bir kul olmam lazım. Bu yüzden bir daha şeytana taviz verip onun işini yapmam” dememiz gerekir.

“Biz, Kur’ân’dan öyle şeyler indiriyoruz ki o, mü’minler için bir şifa ve bir rahmettir, zalimlerin ise yalnızca hüsranını artırır.”627 Kur’ân’da insanlara şifa ve rahmet olacak şeyleri indiriyoruz; ama biri iman etmemişse, kendine zulmediyorsa bu âyetler ona şifa olmaz, yalnızca kayıplarını artırır.

Kur’ân bir tek mü’minlere şifa ve rahmet olur. Zalimler iman etmediği için onlara şifa olmaz. Kayıpları arttığı için de Allah’tan biraz daha uzaklaşırlar.

“Biz insana (dünyevi bir) nimet verdiğimiz zaman (bizi unutur ve bizden) yüz çevirip yan çizer. Ona (fakirlik ve hastalık gibi bir) şer dokunduğu zaman da (hemen) umutsuzluğa düşer. De ki: Herkes kendi mizacına (karakterine) göre amel eder. Fakat rabbiniz kimin hidâyet yolunda olduğunu en iyi bilendir.”628

“Muhakkak ki iman edip sâlih ameller işleyenler ise iman etmeleri sebebiyle rableri onları hidâyete erdirir. Onların Naîm cennetlerinde altlarından ırmaklar akar.”629

“Eğer insana tarafımızdan bir rahmet tattırır da sonra bunu ondan çekip alırsak, muhakkak o hemen ümitsiz ve nankör olur.” Allah böylelerini nimeti kısmakla imtihan ettiğinde “rabbim dün ikram ederek beni imtihana tabi tutmuştu, demek bugün de ikramını kısarak imtihana tabi tuttu” demez, bunun yerine rabbine itiraz eder ve sanki rabbi ona hiç nimet vermemiş gibi nankörlük yapar.

“Kendisine dokunan bir zarardan sonra ona bir nimet tattırırsak da mutlaka, ‘kötülükler benden gitti’ der. “Allah bana bir daha nimet verdi ve üzerimdeki sıkıntıyı kaldırdı” demez. Sanki Allah onun sıkıntısını almamış gibi “sıkıntılar benden gitti” der. “Çünkü o çok şımarıktır (ve) çok kibirlidir.”630

Allah bu âyette ise başına gelen sıkıntıyı Allah’tan bir imtihan olarak bilip sabredenlerin akıbetini beyan ediyor. “Ancak sabredip sâlih ameller işleyenler müstesna. İşte, onlar için bir mağfiret ve pek büyük bir mükâfat vardır.”631

Mü’minler de mücrimler de (Allah’a karşı suçlu olanlar da) nimet ve musibet esnasında belli olur. Mü’minler bir sıkıntı yaşadıklarında bunun Allah’tan bir imtihan olduğunu bilir ve sabrederler. Mücrimler ise hemen itiraz eder ve sanki rableri onlara nimet ikram etmemiş gibi isyan ederler. Allah bize onların tavırlarını anlatarak imtihanlar karşısında ne yapmamız, nasıl durmamız gerektiğini anlatıyor.

“İnsanlar içinde bilgisi, bir hidâyetçisi ve aydınlatıcı bir kitabı olmadan Allah hakkında mücadele edenler vardır.”632 İnsanlardan öyleleri var ki Allah’tan bir hidâyetçisi ve hiçbir ilmi yoktur, söyledikleri de nûr saçan kitaptan değildir. Sadece Allah’ın âyetlerini hükümsüz bırakmak için kendi zannına göre konuşur ve Allah hakkında mücadele eder. Allah bizi böyle bir hâlden muhafaza etsin inşallah. Zaten bu duruma düşmemek için ısrarla “Allah hakkında, ahiret hakkında, iman hakkında, İslam hakkında, peygamber hakkında bir şey söylüyorsak mutlaka bir bilgiye sahip olalım” diyoruz. Çünkü Allah bize “bunları sana kim söyledi” diye sorarsa “ya rabbi! Sen söylemiştin” diyebilmemiz gerekir. Aynı şekilde “peki, hangi âyette söyledim” diye sorarsa delilimizi gösterip “ya rabbi! Falan âyette söyledin” dememiz gerekir. Yoksa sırf kendi zannımıza göre konuşamayız. Konuşursak hesabını veremeyiz; ama buna rağmen baktığımızda hiçbir bilgisi olmayanlar bile “falanca şöyle yanlış yaptı, kâfir oldu” deyip din hakkında konuşur. Bunun sebebi; insanların Allah’tan bir hidâyetçiyle beraber olmaması ve kendi zannına göre hüküm vermesidir.

“Onlara ‘Allah’ın indirdiğine tabi olun’ denildiği zaman, ‘hayır, biz babalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye tabi oluruz’ derler.” Âlimlerimiz, büyüklerimiz böyle söylemişler, biz de onların söylediklerine uyarız, deyip Allah’ın indirdiği kitabı kabul etmezler. Ya da “bakın, siz böyle söylüyorsunuz; ama Allah bu konu hakkında şöyle buyuruyor” dediğimizde bazı Müslüman kardeşlerimizin yaptığı gibi şimdiki moda ile “ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle söylemiş” deyip işin içinden çıkarlar. Hadis diye öne sürdükleri sözün uydurma olup olmadığına, Kur’ân’a ters düşüp düşmediğine bakmazlar.

Evet, onlara “Allah’ın kitabına uyun” denildiği zaman “biz sadece atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye tabi oluruz” derler. “Ya şeytan (ataları vasıtasıyla) onları alevli ateşin azabına çağırıyor olsa da mı (onların yoluna tabi olacaklar)?”633 İnsan sırf ataları öyle yapmış diye doğru olup olmadığını sorgulamadan atasının yoluna uyar mı! Bu, aklı nasıl kullanmaktır!

“Oysa kim, muhsin olarak (güzellik yapıp güzel olmaya çalışarak) yüzünü Allah’a teslim eder (ve Allah’ı her şeyden çok, canından da çok sever)se, muhakkak ki o (kopmayan) en sağlam kulpa yapışmıştır. Zaten (bütün) işlerin âkıbeti Allah’a varır.”634 Bütün işlerin sonu Allah’a varır.

İşler iki türlü Allah’a varır. Birincisinde herhangi bir iş yapmak istersin; ama sonunun ne olacağını bilemezsin. Manevi olarak kazanma durumuna göre kazanıp kazanmayacağını Allah takdir eder. İkincisinde ise işlediğin bütün ameller Allah’a arz olunur ve Allah hepsinin hesabını senden sorar.

“(Resulüm! Artık seni ve bu âyetleri) Kim inkâr ederse onun inkârı (ve küfrü) seni üzmesin. Onların dönüşleri ancak bizedir. (İşte) O zaman (biz de) yaptıklarını onlara (tek tek) haber vereceğiz. Muhakkak ki Allah, göğüslerin içinde (gizli) olanı (dahi en ince ayrıntısına kadar) bilendir.” Allah kimin ne düşündüğünü ve ne hesap yaptığını bilendir. “Biz onları (dünyada) biraz (nimetlerden) faydalandırırız. Sonra da onları ağır bir azaba mahkûm ederiz.”635 Allah’ın âyetlerini yok sayanları, inkâr edenleri dünyada nimetlendiririz, ahirette ise onları ağır bir azapla azaplandırırız.

Hitap bütün insanlaradır. “Ey İnsanlar! Rabbinize karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın). Öyle bir günden korkun ki (o gün) ne baba, evladı (namı)na (bir şey) ödey(ip onu kurtar)abilir ne de evlat, babası (namı)na bir şey ödey(ip onu kurtar)abilir. Muhakkak ki Allah’ın vaadi haktır, sakın dünya hayatı sizi aldatmasın ve o aldatıcı (şeytan) da Allah(ın affına güvendirmek suretiy)le sizi kandırmasın!”636 Demek ki bir de Allah ile aldatmak varmış! Şeytan da şeytana uyanlar da insanları Allah ile aldatır.

Peki, nasıl aldatır?

İnsanlara “Allah rahmandır, rahimdir, sana rahmetiyle muamele eder. Allah afuvvdur seni affeder. Allah’a inandıysan tamamdır, senin imanın vardır” deyip insanları Allah’ın rahmeti ile aldatır. Böyleleri yanlıştan sakınmaz ve ters tarafa doğru gider. Başkalarını da kendileriyle beraber ters tarafa doğru sürüklerler. Bir de sanki Allah’ın hakkı yokmuş gibi, bütün mesele sadece kul hakkı yememekmiş gibi “Allah, ‘kul hakkıyla gelme, neyle gelirsen gel’ demiş. Biz de kul hakkını yememeye çalışıyoruz. Yemişsek bile hakkımızı birbirimize helal eder, cennete gideriz” deyip Allah’ın söylemediği bir şeyi Allah söylemiş gibi anlatırlar.

Unutmamamız lazım ki Allah kimi rahmetinin içine alırsa o kurtuluşa erer; ama biri rahmetten kaçar üstüne de “Allah’ın rahmeti çoktur” derse -evet “Allah’ın rahmeti çoktur” ama- ona rahmet olmaz; çünkü kendisi rahmetten kaçmıştır. Allah âyet-i kerimede “o, dilediğini (Allah’ın rahmetiyle hem kendine hem de başkalarına merhamet edenleri) rahmetinin içine alır”637 buyurur. Allah, rahmetin içine girmek isteyenleri rahmetinin içine alır ve Allah kimi rahmetinin içine alırsa o kul rahmete gark olur. Rahmetten kaçanlar ise rahmetin içine giremez. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “siz birbirinize rahmet ederseniz Allah da size rahmet eder; ama siz birbirinize rahmet etmezseniz Allah da size rahmet etmez”638 buyurmuştur. O yüzden rahmete girmenin bir ölçüsü vardır. Bu ölçü de insanlara, mahlukata rahmet etmektir. Başka türlü insan her ne kadar “Allah rahmet sahibidir” dese de rahmet etmeyi başta kendisi kabul etmediği için rahmetten istifade edemez.

“İnsana bir zarar (bir sıkıntı) dokunduğu zaman (hemen) rabbine yönelerek ona (yalvarıp) dua eder. Sonra (Allah) kendinden ona bir nimet verince, önceden ona (yalvararak) dua ettiğini unutur ve (insanları) Allah’ın yolundan saptırmak için ona (mülkünde ortak olan) eşler koşar. (Resulüm! Böyle olanlara) De ki: Sen küfrünle biraz eğlenedur; çünkü sen muhakkak ateş ehlindensin!”639 Kendisine bir zarar dokunduğu zaman bütün gönlü ve samimiyetiyle Allah’a dua eder, Allah ondan sıkıntısını giderip kendisine nimet verince ise dua ettiğini ve Allah’ın kendisini kurtardığını unutur.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Sıkıntısı giderilip kendisine ikram gelince “bunu Allah yaptı” demez, aksine “ben yaptım, ben kazandım” der ve kendini Allah’a şirk koşar. Ya da “falanca olmasaydı bu sıkıntım geçmezdi” der ve başkalarını Allah’a şirk koşar. Oysaki Allah’a o kadar yalvarmış, dua etmiş, bütün gönlünle feryad etmiştin! Ne oldu da şimdi “ben kendi aklımla kurtuldum” ya da “falanca bana yardım etti ve beni sıkıntımdan kurtardı” diyorsun! Madem dua edip Allah’tan sıkıntının geçmesini istedin, öyleyse sıkıntın bitince “Allah duamı kabul etti ve bana yardım edip düştüğüm sıkıntıdan beni kurtardı” demen gerekmez miydi! Neden kendini ya da başkalarını Allah’a şirk koşuyorsun! Allah böylelerinin ateş ehli olduğunu söylüyor.

İnsanın karşılaştığı bir sıkıntıdan sonra “ben kurtuldum” veya “filanca kişi beni kurtardı” demesi ne kadar basit bir şeymiş gibi görünüyor! Ama âyete baktığımızda ne kadar vahim bir durummuş! Şirk böyle bir şeydir, gözle görünmez. İnsan bazen söylediği bir sözü hafife alır; ama o sözün şirk olduğunu ve kendisine ebediyen kaybettireceğini anlamaz. Zaten böyle birine de “bak, sen Allah’a şirk koştun” dediğimizde mutlaka “ben kötü bir şey söylemedim ki olanı söyledim, sonuçta rabbimden istemiştim, rabbim de bana verdi” der. Madem Allah verdiyse neden “ben kendi aklımla kazandım” diyorsun! Ya da neden “falanca olmasaydı mahvolmuştum” diyorsun! Vesileden önce vesilenin sahibini görüp ona hamd etmen, şükretmen gerekmez mi! Bak, Allah böyle söyleyenlere gazap ettiğini ve onların ateş ehli olduğunu söylüyor. Senin de artık vesileyi Allah’a şirk koşmaman ve sıkıntıdan kurtulduğunda ya da sana bir nimet geldiğinde “Allah bana yardım etti” demen lazım değil mi!

“İnsana bir zarar (bir sıkıntı) dokunduğu zaman (o sıkıntının giderilmesi için) bize (yalvarıp) dua eder sonra kendisine tarafımızdan bir nimet verdiğimiz vakit, ‘bu bana ancak bilgimden dolayı verildi’ der.” Ben işimi bildiğim için bunları kazandım, der. Allah da ona cevap verir. “Hayır (öyle değil)! O bir imtihandır; fakat onların çoğu (bunu) bil(ip idrak et)mezler.”640 Allah, insan “rabbim Allah’tır” diyor mu demiyor mu diye hem nimet verirken hem de nimeti alırken insanı imtihana tabi tutar; ama insanların çoğu bunun imtihan olduğunu bilmez.

“Şüphesiz, ‘rabbimiz Allah’tır’ deyip sonra da istikamet üzere olanlara (Allah’ın rızasına varan yolda bütün çabası ve gayretiyle yürüyenlere bu dünyada da âhirette de hiçbir) korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”641 Allah başka bir âyette velileri anlatırken “dikkat edin! Şüphesiz Allah’ın dostlarına hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar”642 buyurmuştur. Bu âyette de Allah sırât-ı mustakîmde yürüyenler için “onlara hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar” buyuruyorsa bu durumda Allah veliyi anlatıyor demektir. Öyleyse bizim de bu âyetten velilerin hâlini anlamamız gerekir. Demek ki veliler “rabbimiz Allah’tır” deyip sonra sırât-ı mustakîmde yürüyenlermiş!

“İşte onlar cennet ehlidirler. (Dünyada) Yaptıklarına karşılık (rablerinden bir mükâfat) olarak orada ebedi kalacaklardır.”643 Allah, velilerin cennet halkı olduğunu buyurdu. İşte, “rabbim Allah’tır” demek bu kadar büyük bir nimettir. Bu yüzden ısrarla “ben demekten kurtulup ‘Allah’ dememiz lazım” diyoruz.

Bu âyette de Allah Kıyamet gününden nimetleri anlatır. “O gün birtakım yüzler de vardır ki nimette (sonsuz bir mutluluk içinde)dirler.” Neden? “(Dünyadaki) Çaba ve gayretlerinden dolayı (rablerinin kendilerine olan ikramlarından) razı olmuşlardır.” Dünyadayken çaba, gayret sarf ettikleri için Kıyamet gününde nimetler içindedirler. Şimdi de Allah cennetin nimetlerini beyan ediyor. “(Onlar) Yüce bir cennettedirler. Orada boş bir söz işitmezler. Orada (devamlı) akan bir (çok) pınar(lar) ve orada yükseltilmiş tahtlar, (önlerine) konulmuş kadehler, sıra sıra dizilmiş yastıklar ve (boydan boya) serilmiş (gösterişli) halılar vardır.”644 Kim burada neyi kazanmışsa orada da onu görecek; çünkü oradaki nimetler aslında dünyadaki manevi nimetlerin zahiri nimetlere dönüşmesidir.

“O hâlde (bunca şeyi sizin için) yaratan (Allah), (hiçbir şeyi) yaratamayan (putlar) gibi olur mu? Hâlâ düşünüp ibret almayacak mısınız!” Söylediklerimden öğüt almayacak mısınız? “Allah’ın (sadece üzerinizdeki) nimetini saymaya kalksanız onu sayamazsınız. Muhakkak ki Allah ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”645 Allah sana nimetlerin hepsini say demiyor. Görmediğin, anlamadığın nimetleri sayamamanı Allah zaten mağfiret edip rahmetiyle muamele ediyor. Bari gördüğün nimetleri say ve onlar için şükret.

“Göklerde ve yerde ne varsa (hepsi) onundur, din (âbdiyet ve kulluk) da daima onadır. Hâl böyleyken Allah’tan başkasından mı korkuyorsunuz?”646 Allah’a karşı sorumluluğunuzu unutup kendinizi başkalarına karşı mı sorumlu görüyorsunuz?”

“Nimet olarak size ulaşan ne varsa hepsi Allah’tandır. Sonra size bir sıkıntı geldiğinde (bir zarar dokunduğunda) zaten ona yalvarıyorsunuz (ona yalvarmıyor musunuz)? Sonra sizden zararı kaldırdığında sizden bir kısmı rabbine hemen şirk koşar.”647 “Allah yapmadı” dediğin her şey için Allah’a şirk koşmuş olursun, buyuruyor Allah.

“Allah size kendi nefislerinizden eşler verdi, eşlerinizden de sizin için oğullar ve torunlar var etti ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı. Durum böyleyken onlar (hâlâ) bâtıla inanıp Allah’ın (üzerlerindeki) nimetini inkâr mı ediyorlar?”648

Bu nimetleri Allah’tan bilmiyor ve onlar için Allah’a şükretmiyor musunuz! Allah “her şey bendendir, size bütün nimetleri ben veriyorum” buyurdu. O hâlde biri kendisine verilen nimetler hakkında “biz yaptık, biz kazandık” deyip şükretmezse nimeti kendisine Allah’ın verdiğini inkâr etmiş olur.

“Hiç şüphe yok ki İbrâhîm, Allah’a itaat eden, (hakka yönelmiş) Hanîf olan (tüm güzellikleri kendinde toplamış başlı başına) bir ümmet idi ve o, müşriklerden değildi. Onun nimetlerine şükrediciydi; çünkü (Allah) onu seçmiş ve sırât-ı mustakîme (dosdoğru olan yoluna) hidâyet etmişti. Biz ona dünyada güzellik verdik. Muhakkak ki o, âhirette de sâlihlerdendir.”649

Allah bu defa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla onun üzerinden hepimize hitap eder. “Sonra da sana, ‘(hakka yönelmiş) hanîf olan İbrâhîm’in dinine tabi ol! Çünkü o, müşriklerden değildi’ diye vahyettik.”650 Allah bize “İbrâhîm’in dinine uyun. Allah onu dostu olarak seçti; çünkü o, Allah’a gönülden itaat ediyor ve ona hiçbir şeyi şirk koşmuyordu. Allah’ın nimetlerine karşı şükrediciydi. Biz de hem dünyada hem de ahirette ona güzellik verdik ve onu salihlerden kıldık” buyuruyor. Bize de düşen Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın yaptığı gibi yapıp Allah’ın nimetlerini görüp şükretmek ve salihlerden olmaya çalışmaktır.

Dikkat edersek okuduğumuz bütün âyetlerde Allah bize verdiği nimetlerini sayıp “size verdiğim nimetleri görün ve şükredin” buyurdu. Bununla beraber “size gelen bütün nimetleri ben veriyorum, sıkıntılarınızı da üstünüzden ben kaldırıyorum” buyurdu. Allah’ın, sıkıntıları bizim üzerimizden kaldırması bizim için ayrı bir nimettir; çünkü sıkıntıyı kaldırdıysa beraberinde mutlaka bir nimet geliyor demektir.

Sohbetimizin başında ve emmâ bi ni’meti rabbike fe haddis:651 “Ve rabbinin (sana olan) nimetini (hamd ve şükürle) anlat” âyetini okumuştuk. Allah’ın verdiği nimetleri önce kendimize anlatacağız ki Allah’a imanımız, şükrümüz, teşekkürümüz, hamdımız olsun. Eğer nimeti kendimize anlatmaz ve Allah’ın verdiklerini nimet olarak görmezsek nimetin üstünü örtmüş oluruz ki örtmek de küfür demektir.

Mesela; çiftçilere Arapçada “kâfir” yani “örten” denilir. Çünkü çiftçiler tohumun üstüne toprak attıkları zaman tohumu örtmüş olurlar. Bu anlamda düşündüğümüzde nimeti yok sayıp onu örtersek nimetin kâfiri oluruz.

İnsan için sadece iki seçenek vardır ya nimetin şakiri, şükredeni olur ya da kâfiri, inkâr edeni, yok sayanı olur. Hiç kimse için üçüncü bir seçenek daha yoktur. Kazananlar da mutlaka Allah’ın verdiği nimetleri görüp rabbine şükredenlerdir. Nankörler; yani Allah’ın verdiği nimetleri görmeyenler ise şükretmedikleri için kaybederler. İşte, şeytanın bütün derdi; insanı şükürsüz yapıp ona kaybettirmektir. Bu yüzden Allah’ın huzurundan kovulurken “beni azdırman sebebiyle sırât-ı mustakîminde oturacağım. Sonra onları yoldan çıkarıp kendime bağlayacağım ve onların çoğunu şükredenlerden bulmayacaksın”652 demişti.

Şükürsüz insan; kâfir insan, nankör insandır; çünkü rabbinin nimetini inkâr ederek rabbini inkâr etmiş olur.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Bize gelen nimetler Allah’ın efâlinin, güzel fiillerinin tecellisidir, dolayısıyla nimeti inkâr edenler Allah’ın fiilini inkâr ederler. Allah’ın efâlini inkâr edince de esmâyı inkâr etmiş olurlar; çünkü Allah’ın fiilleri isimlerinden tecelli eder. İsimleri inkâr edince de bu defa isimler zattan tecelli ettiği için Allah’ın zatını inkâr etmiş olurlar.

İnsan, hayatını yaşarken karşılaştığı bütün güzelliklerde Allah’ın efâline bakmazsa daha en baştan Allah’ın nimetini perdelemiş, kapatmış, örtmüş ve onu başkalarından gelmiş gibi zannetmiş olur; yani Allah’ın fiilini görmediği için nimetleri Allah’tan değil başkalarından gelmiş gibi görür. Allah’tan görmeyince de zaten şükredemez. Bu da Allah’ı kerim olarak görmediğini ve Allah’ın Kerîm ismini inkâr ettiğini gösterir. Kerim olan Allah’tır; ama o, nimetleri başkalarından görerek Allah’ı kerim olarak kabul etmemiştir.

Allah’ın fiillerini anlarken beraberinde El Esmâu’l Husnâ’yı anlatıyoruz ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış olalım. Burada bütün iş fiilde biter. Allah’ın fiilini görmezsek onun ismine şahid olamaz ve güzelliğini tadamayız. Allah’ın bize yaptığı muameleyi ancak fiili ile beraber görür, isimlerini de fiiliyle beraber tadarız.

Nasıl?

Yanlış yaptığımızda tıpkı peygamberlerin yaptığı gibi tövbe etmek ve rabbimize istiğfar etmek zorundayız. Öyle değil mi! Diyelim ki tövbe ettik ve “ya rabbi! Ben kendime zulmettim, beni mağfiret et. Sen benim rabbimsin, günahları senden başka mağfiret edecek yoktur. Senden mağfiretini istiyorum. Subhân olan; hatasız, kusursuz olan sensin. Ben ise senin aciz kulunum. Hata işledim, kendime zulmettim. Sen peygamberlerini bize tanıtırken ‘hiç kimse günahtan masum değildir’ diye tanıttın. Onlar da hata yapmışlardı ve tövbe ettiklerinde sen onları affettin. Şimdi ben de hata işledim, beni de affet, mağfiret et” deyip bütün gönlümüzle rabbimize yöneldik. O da “tamam, seni affettim” dedi. Biz de gönül itibariyle rabbimizin bizi affettiğini tattık. Allah’ın bizi affettiğini tadınca aslında rabbimizin ğafur oluşunu, ğaffar oluşunu, tevvab oluşunu, afuvv oluşunu; yani Allah’ın isimlerini tatmış oluruz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz duanın, tövbenin, istiğfarın kabul olup olmadığının nasıl anlaşılacağını beyan ederken “dua ettiğimizde ya da tövbe, istiğfar ettiğimizde vücudumuz diken diken olursa (tenimiz ürperir, içimize bir titreme gelirse) bu hâlimiz Allah’ın rahmetinin tecellisidir ve duamız, istiğfarımız kabul olmuş demektir” buyurur.

Yoksa dua ya da tövbe, istiğfar ederken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in saydığı hâller bizde olmazsa tövbe, istiğfar etmemişiz, duamız da kabul olmamış demektir. Kabul olduğunu bilmemiz için o anda bir şey hissetmemiz şarttır; çünkü Allah bizi affettiğinde mutlaka gönlümüzdeki günahın ağırlığını alıp bize rahmetiyle tecelli eder ve hâlimiz bir anda değişir. Bunların hepsi bizim için ayrı ayrı nimetlerdir.

Allah kiminle verirse versin gelen her nimet Allah’tan gelir. Elbette ki nimete vesile olana teşekkür etmeliyiz. Yoksa vesileye “seni tanımıyorum, bu nimet bana Allah’tan gelmiş” demek doğru olmaz. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nimete vesile olana teşekkür etmeyen, Allah’a şükretmiş olmaz”653 buyurmuştur. Biri Allah’a karşı nankörse o zaten nankördür dolayısıyla insana karşı da nankör olur. Bu yüzden “ben nimete vesile olana teşekkür etmiyorum; ama Allah’a şükrediyorum” diyen biri yalan söylüyordur.

Biri insanlara ne kadar teşekkür ediyorsa Allah’a karşı da o kadar şükreden bir kuldur; çünkü gönül insana karşı nasılsa Allah’a karşı da öyledir. Allah’a karşı şükreden bir kula herhangi bir kuldan küçücük bir nimet, bir ikram gelse, hatta bir tebessüm bile gelse o bütün gönlü ile karşısındakine teşekkür etmek ister. Bu onun içinden gelir ve onun elindeki bir şey değildir. Dediğim gibi; onun gönlü böyledir; ama Allah’a karşı nankör birine en büyük ikramı, yardımı bile yapsan sende ufak bir hata bulur ve sanki ona hiçbir iyilikte bulunmamışsın gibi yaptığın ikramın hepsini siler. Bunu da nankör olduğu için yapar.

Anlayalım diye söylüyorum; gayemiz, derdimiz kimseyi eleştirmek, çekiştirmek değildir. Her birimiz “ben şükreden, yoksa nankör olan bir kul muyum” diye kendimizi anlamaya çalışalım, diyedir; çünkü şükür demek iman demektir. Şükretmeyenler şeytana tabi olmuş, şeytanın peşinden gidiyordur. Bunlar Allah’ın “kim sana uyarsa hepinizi cehenneme dolduracağım”654 buyurduğu zümredir. Şükürsüz kullar, nankör kullardır.

Bir nimet ister manevi ister zahiri olsun durum böyledir, ona şükretmedin mi nankör olursun.

Korkarım ki genel olarak buradan kaybediyoruz! Sırât-ı mustakîme girip yürüyoruz; ama şeytan da sırât-ı mustakîmde oturuyor, bekliyor ve gelenleri şükürsüz olan, teşekkür etmeyen bir kul yapıp sırât-ı mustakîmden çıkarıyor.

Aslında devamlı söylüyorum; birbirimize teşekkür borçluyuz; çünkü birbirimiz için cennete vesile oluyoruz. Sahabeler kendi zamanındaki yoksullara, fakirlere ikram ederken “bunlar bizim için cenneti sırtında taşıyanlardır. Biz onlara vermezsek kazanamayız, dolayısıyla onların sayesinde cennete gidiyoruz, onlar bizim cennetimizi sırtlarında taşıyorlar” deyip onlara teşekkür ederdi.

Sahabeler bunu fakirler için söylüyordu. Bir de fakirleri küçümseyenleri, alay edenleri düşünün, bir de böyleleri “biz mü’miniz” derler!

Evet, hep birlikte neâme “nimet verdi” fiiliyle ilgili âyetleri anlamaya çalıştık.

Allah bizi şeytana tabi olup nimetlerine şükretmeyen şükürsüz kullardan eylemesin inşallah. Allah bizi kendisine gelen her nimeti Allah’tan bilip rabbine şükredenlerden eylesin. Allah bizi nimeti kendisinden alınca isyan etmeyen, itiraz etmeyen ve bunu bir imtihan olarak gören kullarından eylesin. Allah bizi zatının tecellisi ile, isimleri ile, efâli ile nimetlendirsin. Allah bizi nimetlerine, efâline, esmâsına şahid kılsın inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Nisâ /79 ↩
  2. Enbiyâ /25 ↩
  3. Buhari, Libas 1; İbnu Mace, Libas 23 ↩
  4. A’râf /31 ↩
  5. Fâtiha /6-7 ↩
  6. İbrâhîm /7 ↩
  7. Neml /40 ↩
  8. Fecr /15-16 ↩
  9. Fâtiha /6-7 ↩
  10. Ra’d /7 ↩
  11. Nahl /84 ↩
  12. Kalem /1-4 ↩
  13. Ebû Davud, Edep 7; Tirmizi, Birr 62 ↩
  14. Taberani, Buhari, i. Suyuti, Camiu’s Sağir ↩
  15. Kalem /34-35 ↩
  16. Kalem /48 ↩
  17. Enbiyâ /87 ↩
  18. Kalem /49-50 ↩
  19. Rûm /6, Zumer /20, Âli İmrân /9 ↩
  20. Muzzemmil /9 ↩
  21. Muzzemmil /10-11 ↩
  22. Leyl /19-21 ↩
  23. Kıyâme /22-23 ↩
  24. Duhâ /11 ↩
  25. Kamer /33-35 ↩
  26. Fâtır /3 ↩
  27. Vâkıa /88-93 ↩
  28. Şuarâ /75-85 ↩
  29. Kasas /15-16 ↩
  30. Kasas /17 ↩
  31. Kasas /18 ↩
  32. İsrâ /82 ↩
  33. İsrâ /83-84 ↩
  34. Yûnus /9 ↩
  35. Hûd /9-10 ↩
  36. Hûd /11 ↩
  37. Lokmân /20 ↩
  38. Lokmân /21 ↩
  39. Lokmân /22 ↩
  40. Lokmân /23-24 ↩
  41. Lokmân /33 ↩
  42. Şûrâ /8 ↩
  43. Ebû Dâvûd, Edeb 58; Tirmizî, Birr 16 ↩
  44. Zumer /8 ↩
  45. Zumer /49 ↩
  46. Ahkâf /13 ↩
  47. Yûnus /62 ↩
  48. Ahkâf /14 ↩
  49. Ğâşiye /8-16 ↩
  50. Nahl /17-18 ↩
  51. Nahl /52 ↩
  52. Nahl /53-54 ↩
  53. Nahl /72 ↩
  54. Nahl /120-122 ↩
  55. Nahl /123 ↩
  56. Duhâ /11 ↩
  57. A’râf /16-17 ↩
  58. Ebu Davud: (40) Kitabü'1-Edeb, (11.) Bab: Fi Şükri'l-Ma'rufi. Tirmizî: (25) Kitabü'l-Birri, Bab: 35. ↩
  59. A’râf /18 ↩