close

13.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı öğrenmeye; Allah’ın, kuluna olan yakınlığını, sevgisini ve bütün muamelesinin saf aşk, saf muhabbet, saf ikram, saf hayır olduğunu anlamaya; yani rabbimizi tanımaya çalışıyorduk.

Allah; bizim için rahmet olsun, hayrolsun, iman olsun, hikmet olsun, aşk olsun, muhabbet olsun, biz de ona yakın olalım, dost olalım, âbd olalım diye bize her anda muamelede bulunuyorsa anlamamız gereken şey; bizi ne kadar çok sevip kıymet verdiğidir. İşte, Allah, onun bu sevgisini görüp ona iman edelim, âbd olalım diye bizimle bire bir muhatap olduğunu, bize yakın olduğunu ve her anda bize ikram ettiğini anlatır.

Allah, insanı kendisine âbd olması; yani âşık olması, sevmesi için yaratmıştır. Bu yüzden insan sevmezse yaşayamaz. Herkes mutlaka bir şeyleri sever. Hatta en önce kendisini sever. Allah’ın kulundan istediği şey de; kulun yalnızca rabbini sevmesi ve geri kalan her şeyi rabbi için sevmesidir.

İnsanın; kendisini Allah’ın tecelli ederek yarattığını bilmesi, Allah’tan bağımsız bir varlık olmadığını, kendi canından daha çok Allah ile var olduğunu anlaması ve kendisiyle var olduğu asıl sahibini canından da daha çok sevmesi gerektiğini mutlaka anlaması gerekir. Öyle ki Allah’a âbd olabilsin, âşık olabilsin, Allah’ın sevgisini, yakınlığını istesin ve hakikate doğru yol alabilsin. İşte, vuslat yolculuğu tamamıyla hakka, insanın kendi hakikatine, aslına doğru yolculuk yapması içindir.

Kul bu vuslat yolculuğunda ilk adımları kendi gönlünde atar ve gönlünden kendine doğru bir yolculuk yapar. Kendini bulunca; yani Allah’ın kendisine nefhettiği rûhu bulup o olunca artık Allah ile muhatap olmaya layık olur. Allah da onu huzuruna çıkarıp muhatap alır ve kendini ona tanıtır. Bir de ona onun kim olduğunu, kendi katında nasıl bir kıymete, değere, şerefe layık olduğunu gösterir. Bununla ilgili olarak Allah hadis-i kutside Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri’ne hitaben “insan, katımdaki yerine arif olsaydı (bunu bilseydi, görseydi) her an ‘beni öldür’ diye yalvarırdı” buyurmuştur.

İnsan, Allah katında nasıl bir yere layık olduğunu, Allah’ın ona nasıl bir yer hazırladığını bilse dünyada kalmayı asla istemez ve Allah’a “her an beni öldür” diye yalvarır. İşte, insan, Allah katında böylesine kıymetli bir varlıktır! Bizim de Allah’ın efâlini, fiillerini, kuluna olan muamelesini öğrenmeye çalışırken bu sohbetler üzerinden rabbimizin bizi nasıl sevdiğini, kazanmamızı istediğini ve bize nasıl ikram etmeyi dilediğini anlamamız gerekir.

Kendini en doğru, en güzel şekilde tanıtan Allah’tır. Biri de âlemlerin rabbi olan Allah’ı anlatacaksa onu yine Allah’la anlatmalı; yani Allah’ın kendisini anlattığı gibi anlatmalıdır. Yoksa anlattığı Allah olmaz, kendi putu olur. Kendi gönlünde bir ilâh, bir put hayal edip “herhâlde Allah böyledir, güzel yapanlara ikram eden, yanlış yapanları da cezalandıran ilâhtır, böyle olan ilâh olabilir” demiştir. Hayal ettiği ilâh hâşâ Allah değildir; ama insanlara anlatırken kendi gönlündeki bu putu ilâh olarak anlatır. Oysaki sen kim, Allah’ı tanıtmak, ona vasıf vermek kim!

Allah âyet-i kerimelerde Subhânallâhi ammâ yasifûn:507 “(Dikkat edin!) Allah subhândır, onların vasıflandırmalarından (ve her türlü noksanlıktan münezzehtir. Onlar Allah’a iftira ettikleri için cehenneme gireceklerdir).” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:508 “Allah subhândır, (onların) şirk koştuklarından (ve her türlü noksanlıktan münezzeh olandır).” Allah onların şirk koşmalarından münezzehtir, buyurmuştur. Allah onların vasıflandırdığı gibi değildir ve onların bu vasıflandırmasından münezzehtir. İnsan bu yanlışa düşmemek için Allah’ı Allah ile anlatmalı, Allah’ın kendisini tanıttığı gibi tanıtmalıdır. Eğer Allah’ın anlattığı dışında bir kelime bile söylerse Allah’ı yanlış vasıflandıran zümrenin içine girer ve kâfir olur, müşrik olur.

Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanıtmak da yetmez, bir de Allah’ın ne demek istediğini anlatmak gerekir. Yoksa “işte, Allah böyle söylemiş” demekle Allah anlatılmaz. Şayet bir âyet anlatılacaksa o âyet derinlemesine tefakkuh edilmeli, tedebbür edilmelidir; yani arkasındaki mananın görülebilmesi için âyetin arkasına geçilmeli, bir de âyete o açıdan bakılmalıdır. Tabi ki başlangıç itibariyle âyetin sadece yüzünü, ön tarafını görmek yeterlidir. Sonra kul onu anlamak, okumak ister, çabasını gösterirse Allah ona bilmediklerini öğretir ve ona âyetin arkasını gösterir.

Allah’ın kulları çeşit çeşittir, çeşitli fıtratlara, anlayışlara sahiptir. Allah vahyini indirirken her anlayıştaki kuluna hitap ederek indirmiştir. Bu yüzden en kaba idrak sahibi, derinlemesine düşünemeyen, iyice anlayamayanlar bile âyeti yüzünden okuduğunda Allah’ın ne dediğini anlar, gereğini yerine getirdiğinde ise onunla cennete gider. O hâlde birine “bu âyeti ille de böyle anlayacaksın” demek doğru değildir; çünkü o kişi âyetten sadece o kadarını anlıyor olabilir. Mesele; ona onun anlayabileceği kadarıyla anlatmaktır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak “insanların anlayışına göre (anladığı kadarıyla) konuşun. Konuştuğunuz insanın şirke (küfre) girmesini ister misiniz! İnsanların anlamadığı şekilde konuştuğunuzda onları küfre sokmuş olursunuz, kimsenin küfre girmesini istemiyorsanız böyle yapmayın” buyurmuştur. Bizim de gayemiz; karşımızdakini küfre sokmak, ona bir şey bildiğimizi ya da onun yanlış bildiğini göstermek olmamalıdır. Tek gayemiz; ona hakkı öğretmek, Allah’a doğru bir adım attırmak, rabbini tanıtıp sevdirmek, ona Allah’a âbd olduğunu, âşık olduğunu hatırlatmak olmalıdır.

İnsan zaten Allah’a âşıktır; çünkü hakikatinde Allah’ın kendisinden nefhettiği, rabbine âşık olan rûh vardır ve kul hakikatte Allah’ın nefhettiği bu rûhtur. İşte, bize düşen de insanın rûhu üzerindeki perdeyi aralamaya çalışmak olmalıdır. Bunun için de ona anlayabileceği seviyeden konuşmamız şarttır.

Evet, hep beraber Allah’ın güzel fiillerini, kuluna olan muamelesini anlamaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde en son ehrace “çıkardı” fiilini anlatmaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise “senukri (okutacağız)” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “(Resulüm!) Biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın.”509 Endişe etme, vahyi senin gönlüne indirirken bir de onu sana okutacağız, böylece vahyimizi unutmayacaksın.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Allah’ın vahyi peş peşe inerken “ya bir âyeti unutursam” diye endişesi vardı. Allah da ona “merak etme, sana âyetlerimizi okutacağız, sen de onu asla unutmayacaksın” buyurdu. Böylelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in endişesini giderdi.

Peki, Allah sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e mi okutmuştur, insana okutmamış mıdır?

Elbette ki insana da okutmuştur. Kur’ân-ı Kerîm bütün mü’minlerin gönlünde olduğu gibi mevcuttur. Allah’ın indirdiği vahyi okurken okuduğumuz âyetler gönlümüzdeki âyetlerle karşılaşır ve âyetlerin sağlaması yapılmış olur. O zaman âyetler gönlümüzde iyice açılır. Eğer âyetler gönlümüzde mevcut olmasaydı hiçbir âyet için “bu doğrudur” diyemezdik; çünkü kendimizde olmayan bir şeyi tasdik edemeyiz. İşte, gönlümüzdeki âyetler okuduğumuz âyetlerin doğruluğunu tasdik eder ve bize “evet doğrudur, bu âyet bende var” der. Hatta okuduğumuz âyete insan kelâmını karıştırsak bile gönlümüz bize “bu, âyete benzemiyor, bu söz Allah’ın sözü değil başkasının sözüdür” ya da “ben bu sözü anlamadım” der; çünkü içine başka bir şey karıştığı için bize âyet olarak söylenen sözün gönlümüzde karşılığı yoktur.

Allah her bir insanı dünyaya göndermeden önce ona okutmuştur. Allah ona kendinden rûh nefhetmiştir, dolayısıyla insan, Allah’ın ne söylediğini kendisine nefhedilen bu rûhla bilir. Hatta Allah hiç peygamber ve kitap göndermeseydi insan yine de yolunu bulabilirdi. Tabi ki dinini bu kadar dört dörtlük bilmezdi; ama genel olarak dinini bilirdi; çünkü insan doğrunun, güzelliğin, hayrın, şerrin ne olduğunu her şeyden önce kendi üzerinden bilir. Kendine ve âleme bakınca mutlaka “bir yaratan vardır” der.

Bu da yetmez, kendisine her anda muamele eden birinin olduğunu anlar, hem de en geri zekâlısı, en kaba idrak sahibi bile bunu anlar. Onların bunu anlaması bile yeterlidir. Zaten Allah bir yere peygamber göndermemişse oradakilerin peygambere iman etmeleri, kitap göndermemişse de kitaba iman etmeleri gerekmez, Allah’ın bir olduğuna iman etmeleri yeterlidir; çünkü kendilerine din ulaşmadığı veya yanlış ulaştığı için doğrunun ne olduğunu bilmiyorlardır.

Bilmemiz lazım ki insanlara dini yanlış taşıyanlar dinin dostu değil düşmanıdırlar; çünkü dini yanlış anlatarak aslında dini kötülemiş olurlar. Onların anlattığı insanlara da hakiki din ulaşmamış demektir. Dolayısıyla onların da sadece “lâ ilâhe illallah” demesi yeterlidir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kim lâ ilâhe illallah derse cennete girer”510 buyurmuştur. Bu söylediğim kendilerine dinin ulaşmadığı veya yanlış ulaştığı yerler için geçerlidir. Bu ümmetin “lâ ilâhe illallah” peşinden de “Muhammed’un Resulullah” demesi gerekir; ama diğerlerinin “lâ ilâhe illallah” demesi yeterlidir. Zaten dikkat edilirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “kim lâ ilâhe illallah derse…” buyurmuş, sonrasını ilave etmemiştir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendilerine dinin ulaşmadığı yahut yanlış ulaştığı insanların durumunu biliyordu.

Diyelim ki Yahudi, Hristiyan veya Mecusi biri yetiştiği toplumda İslam’ı din olarak bile görmemiş ya da kendisine İslam diye yanlış şeyler öğretilmişse bu durumda kendi dininde “lâ ilâhe illallah” demesi yeterli olur. Bunu söylerse yine cennete gider. Âlemlerin rabbi, kuluna ne verdiğini bilmez mi! Elbette ki bilir ve kuluna verdiği kadarıyla onu hesaba çeker. İslam’ı öğrenmemesinin hesabını ise ona değil “ben mü’minim, Müslümanım, ben âlimim” diyenlere sorar ve onlara “neden vahyimi taşımadınız, neden peygamberinizi temsil etmediniz? Ben sizin peygamberinize ‘vahyimi ulaşabildiğin her yere ulaştır’ diye vahyetmedim mi! Siz de ona tabi olmamış mıydınız! O zaman sizin de vahyimi onunla beraber insanlara taşımanız gerekmez miydi! Peygamberiniz, yaşadığı âlemi değiştirip ahirete geçtikten sonra vahyimi her yere ulaştırma sorumluluğu size kalmadı mı, peygamberiniz kitabımı size emanet etmedi mi! Madem öyle neden vahyimi taşımadınız! Neyle uğraştınız, neyin peşinden koştunuz, neyi dert edindiniz, davanız neydi” der.

Allah, vahyini her yere taşımakla bizi sorumlu tutarken baktığımızda başkalarına taşımak şöyle dursun, daha kendi evimize bile Allah’ın vahyini taşıyamamış “namazınızı kılarsanız tamamdır” demişiz. Hatta “çocuklarımız yedi yaşından sonra namaz kılmazsa onları dövelim” demişiz. Din bu mudur! Böyle söyleyenlere “bunu kim söyledi” diye sorduğumuzda bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iftira atıp “peygamberimiz söyledi” derler. Hâşâ, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiç böyle söyler mi!

Namaz kılmayan birini dayakla namaza başlatamayız. Namaz için dayak yiyen biri hiç namaz kılabilir mi! Dayak atarak çocuğumuza namazı sevdiremeyiz, aksine onu namazdan soğutur, ibadete düşman ederiz; çünkü her namaza gittiğinde yediği dayağı hatırlar ve bize “seni de, namazı da, senin rabbini de kabul etmiyorum” der. Onun böyle söylemesine biz sebep olduk!

Bu sadece çocuk için geçerli değildir. Büyük birine dahi dayakla namaz kıldırırsak namaza durunca bize küfreder. Zorla ibadet olur mu! Bunu yapanlar bir de utanmadan “dinde zorlama yoktur” derler. Sorsak “dinde zorlama sadece gayrimüslimlere yoktur, bu ise Müslümandır” derler. Peki, onun Müslüman olduğunu nerden biliyorsunuz! Müslüman; Allah’a teslim olandır. Hani o kişi Allah’a teslim olmamış! Müsaade et de önce iman etsin, iman etmeden teslimiyet olur mu! Onun önce iman edip namazın ne olduğunu öğrenmesi gerekir. Öyle ki namaz kıldığında rabbinin huzurunda olduğunu ve namazın kendisine neleri kazandırdığını bilsin. Yoksa zorla namaz kılmakla rabbinin huzurunda duramaz.

Allah bizi vahyini taşıyanlardan ve insanlara öncelikle rabbini tanıtıp ibadetleri sevdirenlerden eylesin inşallah.

Evet, Allah “okutacağız”511 buyurmuştu. Allah’ın bize okutmadığı hiçbir şey yoktur. Vahyinde beyan ettiği her şeyi bize okutmuştur.

Nasıl?

İnsan, imanın ve küfrün, şükrün ve nankörlüğün, gönlündeki ve ahiretteki cennetin ve cehennemin, insanlığın ve beşer olmanın ne olduğunu net olarak bilir. Kulun yaşadığı her sıkıntı kendisini ateş gibi yakar, dolayısıyla cehennemden bir azap gibidir. Yaşadığı her güzellik de kendisini rahatlatır, dolayısıyla cennetten bir nimet gibidir. Bunlar kul, nimetin de azabın da ne olduğunu anlasın diye Allah’ın kuluna okutmasıdır.

Şimdi de Allah’ın yessare “kolaylaştırır” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.

“(Resulüm!) Biz sana (anlaşılması ve amel edilmesi) kolay olan (bu Kur’ân)ı (daha da) kolaylaştıracağız.”512 Allah kolaylaştırır.

Nasıl kolaylaştırır veya neyle kolaylaştırır?

Elbette ki imanla kolaylaştırır. Bir şeyi severek yaptığımızda yaptığımız o şey bizim için kolay olur; çünkü onu muhabbetle, zevkle yaparız.

Allah bir de doğru yolda yürümeyi, Hz. İnsan olmayı, ahireti, cenneti kazanmayı kolaylaştırır. Allah, kuluna iman vererek ve bunları sevdirerek kula bu nimetleri kazanmayı kolaylaştırır. Kul, iman edip Allah’ı sevince Allah’ın sevdiğini sever, Allah’a yakınlığı sever ve Allah’a yakın olmak için gereğini yapmayı sever.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dua ederken “ya rabbi! Bana sevgini, aşkını, muhabbetini ver, seni sevenlerin sevgisini, bir de sevgini kazandıracak işlerin sevgisini ver ve beni bu işlere muvaffak kıl”513 buyurmuştur. Bunların hepsi birdir ve hepsi Allah’ın sevmesiyle başlar, yayılır, genişler.

Kim de Allah’ın âyetlerini yalanlar, rabbinin sözünü ciddiye almazsa kolay olması gereken şeyleri Allah ona zorlaştırır. Kolay olması gerekenler aslında zaten kolaydır; çünkü kul fıtrat itibariyle rabbine âşıktır; yani Allah’ın kendisine nefhettiği rûh, rabbine âşıktır. Bu yüzden maşukunun sevgisini isteyip gereğini yapmak her kul için kolaydır; ama biri Allah’a âşık olan rûhunu perdeleyip âyetleri yalanlayınca, yok sayınca, örtünce kolay olması gerekenler bu defa kendisi için zorlaşır. Bunları kendisine zorlaştıran kulun kendisidir, yoksa Allah ona zorlaştırmamıştır.

Biz de kendimize bakalım; acaba Allah’ı sevmek, istemek, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak, ona teslim olmak, edepli olmak, Allah’tan bizim üzerimizdeki muradının gerçekleşmesini istemek ve bunun gereğini yapmaya çalışmak, Allah’ın güzel dediğine güzel, çirkin dediğine çirkin, hayr dediğine hayr, şer dediğine şer demek bizim için kolay mıdır, zor mudur! Bize ağır mı yoksa rahat mı geliyor! Bunları söylerken dilimiz dönüyor mu dönmüyor mu! Eğer rahat geliyorsa Allah bize kolaylaştırmış, zor geliyorsa da Allah onu bize zorlaştırmıştır. Kendimize baktığımızda bunun cevabını net olarak görürüz.

Bilmemiz lazım ki Allah’ın hayr dediğine hayr, şer dediğine şer, güzel dediğine güzel, çirkin dediğine çirkin diyebiliyorsak, hatta bunları muhabbetle, aşkla, gönlümüzde hiçbir ağırlık hissetmeden söylüyorsak hamd olsun mü’miniz demektir; ama bunları söylerken gönlümüze ağırlık geliyorsa o zaman da aramıza perde koymuşuzdur. Yalnız bu perdeler günah perdesi değil; şirk perdesi, küfür perdesi, nifak perdesi, münafıklık perdesidir.

“Andolsun ki biz, Kur’ân’ı (üzerinde düşünüp) öğüt alınsın diye kolaylaştırdık.” Bu Kur’ân’ı okunsun, dinlensin ve rabbinin kuluna ne söylediği anlaşılsın diye kolaylaştırdık. “Öğüt alan var mı?”514 Demek ki âyetleri okumaktan maksat öğüt almakmış, düşünmek, hatırlamak ve anlayıp gereğini yapmakmış!

“(Resulüm!) Biz o (Kur’ân)ı, belki tezekkür ederler (düşünüp öğüt alırlar) diye, senin dilinle (Arapça olarak indirip) kolaylaştırdık.”515 Daha önce âyetleri okurken Allah’ın “biz, (âyetlerimizi) onlara iyice açıklasın diye her resulü ancak kendi kavminin diliyle gönderdik”516 buyurduğunu görmüştük. Allah her kavme kendi dilinden vahyini indirir ve âyetlerini onların dilinde kolaylaştırır. Bu ümmete de Kur’ân’ı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in diliyle kolaylaştırmıştır.

Okuyacağımız bu âyet Hz. Mûsâ (a.s.)’ın duasıdır.

“(Mûsâ) Dedi ki: Rabbim! Göğsüme genişlik ver! İşimi bana kolaylaştır.”517 Allah Hz. Mûsâ (a.s.) üzerinden bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretiyor. Hz. Mûsâ (a.s.) “ya rabbi! Bana emrini, kulluğumu, senin yolunda yürümemi, kazanmamı kolaylaştır” diye dua ediyor. O hâlde bizim de böyle dua etmemiz gerekir.

Allah bizi Allah yolunda çaba, gayret göstermek kendisi için kolay olanlardan eylesin inşallah.

Şimdi de Allah’ın ekreme “ikram etti” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.

İkra’ ve rabbukel ekrem:518 “Oku (anla, idrak et ki)! Senin rabbin ekremdir (zatında kerim olan ve kullarına kerim olmayı ikram edendir).” Allah ekremdir, kerimdir, her türlü ikramı yapandır. Yetmez, kuluna isimlerinden ikram edip onu kerim kılandır ve kuluna “sen benim halifemsin. Haydi, sana neyi ikram etmiş, ne kadar güç vermişsem o verdiklerimle benim istediğim gibi yap, kerim ol ve insanlara ikram et” diyendir. Kısacası Allah, kuluna kerim olmayı da ikram edendir.

Allah’ın ikramı olmayan hiçbir şey yoktur. Kulun bütün varlığı da Allah’ın ona nefhettiği rûh da Allah’ın, kuluna olan ikramıdır.

Allah, kuluna ikram etmiştir. Onu imtihana tabi tutarken de ikram ettiklerini kazansın ve hakiki manada varlık olsun diye onu imtihana tabi tutar. Kul; Allah’ın kendisine nefhettiği rûha kavuşup hakiki manada varlık olmayı kendi eliyle, gönlüyle, çabasıyla, gayretiyle kazanmalıdır. Allah ona böyle bir sorumluluk vermiştir.

İnsan bir tercihe sahip olduğu ve yaptıklarından sorumlu olduğu için melekler ona secde eder, bütün varlık da onun hizmetindedir. Mesela; cinler de kulluk için yaratılmıştır; ama Allah’ın nefhettiği rûh cinlerde olmadığı için onlar da diğer varlıklar gibi hakiki manada varlık olana secdeyle emredilmiştir.

Okuyacağımız bu âyetle Allah bizi verdiği nimetleri görmeye davet ediyor. “O size, kendisinden istediğiniz her şeyden verdi. Allah’ın (üzerinizdeki) nimetini saymaya kalksanız onu sayamazsınız.”519 Allah’ın nimetlerini tek tek saymak şöyle dursun, toptan saysanız bile bitiremezsiniz. Allah’ın bize ikram ettiği nimetlerini ne kadar görürsek Allah’ı o kadar tanıma, bize olan yakınlığını, sevgisini o kadar anlama imkânımız olur. Allah’ın bizi sevdiğini, değer, kıymet verdiğini anladığımızda ise rabbimizi severiz; ama Allah’ın bize yaptığı ikramı görmez ya da görmezlikten gelirsek rabbimizi tanıyamayız, dolayısıyla onu sevemeyiz.

“İnsan, ne zaman rabbi kendisini imtihan edip böylece ona ikramda bulunsa ve ona nimet verse, ‘rabbim bana ikram etti’ der. Ne zaman da onu imtihan edip rızkını daraltsa, ‘rabbim (beni önemsemedi ve) bana ihanet etti’ der.”520 Allah imtihan gereği ona ikramda bulunsa bu ikramın kendisi için kazanma imkânı olduğunu anlamak istemez ve sanki kendisi hak etmiş gibi “rabbim bana ikram etti” der. Sonra yine kendisine imtihan olsun diye Allah onun rızkını biraz daraltsa bunun kendisi için hayır olduğunu anlamak istemez ve “rabbim bana ihanet etti” der.

Dikkat edersek “rabbim bana ihanet etti’ diyorlar! Yani rablerini inkâr etmiyorlar, aksine rablerini biliyorlar, imanları da vardır. Buna rağmen Allah imtihan gereği onlara sıkıntı gönderince “rabbim bana ihanet etti” derler. Allah kelimeyi bu şekilde kullanıyor!

Peki, “rabbim bana ihanet etti” demelerinin sebebi nedir?

Böyleleri kendilerini Allah’ın ortağı gibi görürler ve hayatlarını yaşarken “rabbim, benim için hayır olanı dilemiş, bana en güzelini, en hayırlısını veriyor” derler; ama “ben Allah’ın kuluyum, Allah da kullarına karşı kerimdir” demezler! Bunun yerine Allah’ın kendilerine verdiği ikramla kibirlenir, “Allah beni ciddiye alıyor; çünkü ben buna layığım” derler. Allah’ın kendilerine ikram etmesini büyüklüklerine yorarlar. Bu yüzden Allah bir imtihan sebebi olarak rızıklarını kısınca ya da onlara sevmedikleri bir muamelede bulununca hemen “rabbim bana ihanet etti” derler. Bu söz aslında “ben bu muameleyi hak etmemişim, Allah bana yanlış yaptı” demektir. Allah bilmiyor da kendileri biliyor sanki! imanları bu kadardır işte! Böyleleri rablerine “hain” dedikleri için imandan çıkarlar, artık mü’min değildirler. Rabbine “hain” diyenler hiç mü’min olur mu! İstedikleri kadar “rabbim” desinler, namaz kılsınlar, oruç tutup hacca gitsinler yine de hâlis, muhlis kâfirdirler.

“Hayır (öyle değil)!” Rabbiniz rızkınızı daraltmakla size ihanet etmiyor. Bilakis ebedi hayatınızı kazanmanız için size imkânlar veriyor; ama siz bunu göremiyorsunuz. Okuyacağımız bu âyette de Allah, böyle söyleyenlerin hâlini beyan ediyor. “Doğrusu siz (Allah’tan ikram bekliyorsunuz ama kendiniz) yetime ikram etmiyorsunuz.”521 Yetim; kimsesi olmayan demektir. Birinin zahiri olarak anne, babası olabilir; ama anne, babası onu yok saymışsa her ne kadar onun zahiri olarak anne, babası olsa da aslında kimsesi yoktur. Ona da gereken desteği vermek gerekir.

Aynı şekilde biri bize muhtaçsa o kişi bizim karşımızda yetimdir. Hatta yalnızca zahiri şeylere değil manevi şeylere; sevgiye, sohbete, dertleşmeye de ihtiyacı olabilir. Bizim de ona manevi olarak destekte bulunmamız gerekir. Ya da rabbini tanımıyor, cennete gitmeyi bilmiyorsa, şeytanın tuzağına düşmüş, oradan çıkamıyorsa bu defa manevi yetimdir. Her ne olursa olsun onunla ilgilenmemiz ve ona yardım elini uzatmamız lazım. Böyle yapmazsak Allah bize verdiği nimeti kısar, daraltır. Dolayısıyla âyet “sana ihtiyacı olan bir kardeşini yok sayarsan seni ters taraftan imtihana tabi tutarım. Sana ikram etmişken bu defa verdiğim nimeti kısar, daraltırım. Bu senin için bir uyarıdır, sakın ihtiyacı olan kardeşini yok sayma” manasına gelir.

“Yoksulu (doyurmuyor ve) doyurmaya da teşvik etmiyorsunuz.” Yoksulu sadece yedirip içirmeniz olmaz, başkalarını da onlara ikram etmeleri için teşvik etmeniz gerekir.

Allah, insanların yoksullara yedirmek için neden birbirini teşvik etmediğini de beyan ediyor. “Malı da aşırı bir sevgiyle (toplayıp) seviyorsunuz.”522 Malı tutkuyla, hırsla seviyorsunuz; yani böylelerinin imanı yoktur, buyuruyor Allah!

Allah, malı hırsla, tutkuyla yığan birine ikram etmeye devam ederse o kişi uçuruma doğru gider. Allah da kaybetmesin diye ona “dur kulum, hırsın, küfrün daha fazla artmasın, ahireti, rabbini kaybetme! Rabbini sevmen ve rabbinin sevgisini istemen gerekirken gidip başka şeyleri seviyorsun. Dur, kendine daha fazla zulmetme” der ve verdiği nimeti keser.

Allah bunları anlatıyorsa bize “sana nasıl muamele edeceğimi anla! Bak, işte sana ne zaman, nasıl muamele edeceğimi söylüyorum. Malı tutkuyla biriktirir, yardıma ihtiyacı olan kullarıma ikram etmez ve insanları ikram etmeye davet etmezsen sana böyle muamele ederim, haberin olsun” buyuruyor. Allah sözünden caymaz, böyle söylüyorsa gerekeni yapmadığımız takdirde mutlaka öyle muamele eder.

Genel olarak baktığımızda kimse kendi hâlinden razı değildir. İnsanlar “işimiz ters gidiyor” der ve bir şeylerden şikâyet edip sorun, sıkıntı olduğunu söyler. Bunun bir sebebi olmalıdır. Herkes kendine bakıp “acaba rabbim bana neden böyle muamele etti” dediğinde Allah “bu muameleyi şundan dolayı yaptım” deyip sebebini ona net olarak söyler.

Allah’ın yaptığı her muamele kulu için tek hayırdır. Büyük hayır değil, tek hayırdır ve kulu o muameleden başka hiçbir muamele kurtaramaz. Manevi olarak kazanması, gönlünün cennet olması, Allah’a dönmesi, Hz. İnsan olması için ona öyle muamele edilmelidir. Bu yüzden Allah ona o şekilde muamele etmiştir.

Tabi, Allah’ın birine hak ettiği muameleyi yapmamasına da şaşırmayalım. Bunun da bir sebebi vardır. Allah, birine hak ettiği muameleyi yapmıyor ve ondan nimeti kısmıyorsa ya da ona sıkıntı göndererek muamelede bulunmuyorsa o kişi zaten kaybetmiştir, hem de ebediyen kaybetmiştir. Allah ezeli ilimden ötürü kulunu bildiği için hiçbir mazereti kalmasın diye ona takdir ettiği nimeti verir ve hak ettiği muameleyi ona yapmaz.

Allah’ın, kullarına yaptığı muamele hiç kimse için aynı değildir, muamele herkesin manevi durumuna, Allah’a yakınlığına, kazanıp ya da kaybetmesine göredir. Öyleleri var ki “Allah’ın söylediği gibi yapmıyorum, yardım etmiyorum, devamlı yanlış yapıyorum; ama yine de bana bir şey olmuyor” der. Doğrudur, size bir şey olmuyor; çünkü siz zaten kaybetmişsiniz! Kaybetmeseydiniz böyle olmazdı! En kötüsü, rabbinizi kaybetmişsiniz! Allah da size vermeye devam ediyor ki Kıyamet günü hiçbir mazeretiniz olmasın. Bu yüzden size bir şey olmuyor!

“Ona kavuştukları gün (Allah’ın) onlara iltifatı, ‘selam’dır. (Allah) Onlara (cennette) kerim (olan şerefli ve bitmez, tükenmez) bir mükâfat hazırlamıştır.”523

“Onlara kerim bir mükâfat, ecir hazırlamıştır veya vardır” sözü âyetlerde sıkça geçer. Ecir, ücret; karşılık demektir; ama Allah’ın onlara vereceği karşılık kerim bir karşılıktır.

Nasıl?

Kerim aynı zamanda Allah’ın ismidir. Allah, kerim bir mükâfat vereceği kula “seni seviyorum” deyip muamelede bulunur. Eğer Allah birine kendi ismiyle ikram ederse o kişi kerim olan rabbinin kerimliğini, güzelliğini, tecellisini, El Esmâu’l Husnâ’sını, yakınlığını alır. “Kerim bir mükâfat” sözünün geçtiği âyetleri bu şekilde anlamak gerekir. Yoksa “onlara kerim bir mükâfat vardır” demek “Allah onlara bol nimet, bol sevap verir” manasında değildir. Zaten diğer nimetler bu nimetin gölgesidir. Cennet için bile aynısı geçerlidir. Zahiri nimetlerin hepsi kerim olan nimetin karşılığıdır.

Allah cenneti anlatırken de “onlara kerim bir ecir vardır” buyurur. Bir kul, Allah yolunda ölünce ya da öldürülünce Allah ona kerim bir ecir ikram eder.

Daha önceki sohbetlerimizde anlatmıştık. Hz. Îsâ (a.s.), Antakya’ya iki havarisini, tek kelimeyle iki Mürşid-i kâmili gönderir. Allah bu kıssayı beyan ederken “o vakit onlara iki (resul) göndermiştik de onları yalanlamışlardı. Bunun üzerine biz de onları bir üçüncüsüyle desteklemiştik”524 buyurur. Görüldüğü gibi Hz. Îsâ (a.s.)’ın Antakya’ya gönderdiği havarileri için Allah “onları ben gönderdim” buyuruyor. Ama Antakya halkı gelen iki resulü hapsettiği gibi gönderilen üçüncü resulü de kabul etmez. Sonra o kavimden iman eden biri gelir ve onları imana davet eder.

“Derken şehrin öbür ucundan bir adam koşarak geldi (ve şöyle) dedi: Ey kavmim! (Bu) Resullere tabi olun! Sizden hiçbir ücret istemeyen (bu) kimselere uyun! Onlar hidâyette olan kimselerdir. Ben niçin beni (âbd olma fıtratı üzere) yaratana âbd olmayayım? Siz de ona döndürüleceksiniz. Ben hiç ondan başka ilâhlar edinir miyim? Eğer Rahmân bana bir zarar vermek istese o (şirk koştuk)ların(ızın) şefâati bana hiçbir fayda sağlayamaz ve onlar beni kurtaracak da değillerdir. Şüphesiz o zaman ben elbette apaçık bir dalâlet içinde olurum. Muhakkak ki ben, sizin rabbinize iman ettim. Gelin, beni dinleyin!”525 Kavmin içindeki bu adam, böyle söyledikten sonra kavmi onu öldürür.

Bunu söyleyen kişi kavminin arasında imanını gizliyor; ama gerektiği yerde tavrını ortaya koyuyorsa o hâlde sıradan biri değildir.

Bu âyette de Allah, kavmi tarafından öldürüldükten sonra o adamın ne dediğini beyan eder.

“(Bunun üzerine kavmi onu öldürdü. Sonrasında ise kendisine) Cennete gir, denildi. (O da) ‘Keşke kavmim, rabbimin beni mağfiret ettiğini ve beni ikrama nail olanlardan kıldığını bilseydi’ dedi.”526

Kavmi onu öldürdüğü hâlde hâlâ kavmi için cenneti istiyor! İşte, böyle bir gönle sahip olanlar ikrama layıktır. İntikam duygusuyla dolu olanlar ikrama layık değildir; çünkü intikam tamamıyla nefisten kaynaklanır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine işkence edenlerden, zulmedenlerden, küfredenlerden, kendisini ve sahabeleri Mekke’den çıkaranlardan, Medine’deyken bile öldürmek için kendilerine saldıranlardan intikam almış mıdır? -Elbette ki almamıştır. Sadece bir seferliğine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz beddua etmiştir; ama Allah onu beddua etmekten de men etmiştir.

Nasıl?

Bir grup, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelerek “bize İslam’ı anlatacak birilerini gönder” der. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlara Ashab-ı Suffe’den on tane irşad ehli gönderir. Her ne kadar gönderilen bu heyet için “yetmiş kişi” denilse de ben on kişi olduklarını söyleyeyim. Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelen bu grup, Ashab-ı Suffe’deki heyeti tuzağa düşürüp hepsini şehid eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bu durum karşısında ciğeri yanar; çünkü onları özel olarak yetiştirmiş, büyütmüştür. Bu yüzden faillere beddua eder, Allah da “onların günahından, suçundan sana ne! Sen öyle yapma” buyurur ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i uyarır. Üstelik şehid edilen sahabeler suffe ehliydi, zaten sofi kelimesi de buradan gelir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı bu beddua intikam için söylenen bir söz değil o andaki dayanılmaz acıyla söylenen bir sözdür. Buna rağmen Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben “onlara beddua etme” diyorsa mutlaka bir bildiği vardır. Zaten o tuzak kuranların içlerinden daha sonra iman edenler de vardır. Hem de başlarındaki kişi iman etmiştir. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “sen işine bak, beddua etmek, kuluma nasıl müdahale edeceğimi söylemek senin işin değildir. Onlar benim kulumdur, bugün böyle yapmış olabilirler; ama yarın iman ederler. Onlara beddua etme” buyurur Allah.

Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sadece bir defa bu şekilde beddua etmiş, onda da Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i uyarıp ikaz etmiştir. Bunun dışında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in birilerine beddua ettiğini söyleyenler bilin ki ona iftira atmıştır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah kendisini uyardıktan sonra bir daha asla öyle bir şey yapmamıştır.

Kaldı ki şehid olan sahabeler zaten şehid oldukları için kazanmıştır; ama Allah onları şehid edenlerin de kazanmasını istediği için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “onlar bu işi bilmeden yaptılar, benim kullarıma karışma, onlarla arama girme” buyurmuştur ve beddua etmeyi peygamberine yasaklamıştır. Şimdi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ikazdan sonra hiç beddua eder mi!

Aynı şekilde Hz. Nûh (a.s.) da kavmine beddua etmiştir; ama onun da bedduası intikam amacıyla söylenen bir söz değildir; çünkü Allah Hz. Nûh (a.s.)’a “kavminden (şimdiye kadar sana) gerçekten iman etmiş olanlar başka artık kimse (sana), asla iman etmeyecek”527 diye haber verdikten sonra Hz. Nûh (a.s.) “Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiç kimseyi (sağ) bırakma. Çünkü sen onları bırakırsan, kullarını dalâlete düşürürler, fâcirden (ahlaksızlıkta sınır tanımayandan ve) kâfirden başkasını da doğurtmazlar (çocuklarını öyle yetiştirirler)”528 der. Hz. Nûh (a.s.) burada beddua etmesindeki gerekçesini söylüyor. Allah ona “bundan sonra kimse iman etmeyecek” buyurduktan sonra Hz. Nûh (a.s.) “madem iman etmeyecekler bunlar doğacak çocuklarını bile kâfir olarak yetiştirirler, o zaman onlardan kimseyi sağ bırakma” der. Bu nedenle Hz. Nûh (a.s.) intikam almak için değil kimseyi kâfir olarak yetiştirmesinler diye beddua etmiştir. Bunları, cennete giden birinin kimseye intikam gütmeyeceğini belirtmek için izah ettim. Bizim de gönül hâlimiz böyle olmalıdır. Kimseden intikam alma gibi bir hırsa kapılmamalıyız. Her ne olursa olsun söylediğimiz sözde ya da yaptığımız işte Allah’ın hesabını yapıp öyle davranmalıyız.

“Ancak tövbe eden, iman eden ve sâlih amel işleyen müstesna. İşte Allah, onların kötülüklerini güzelliklere çevirir. Çünkü Allah ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”529

Allah’ın, kötülükleri güzelliklere çevirmesinin bir şartı vardır; bu da tövbe edip salih amel işlemektir. Biri tövbe edip Allah’a döner, sonrasında salih amel işleyerek nefsini ıslah etmeye, temizlemeye çalışır, insanları da salih olmaya, temizlenmeye davet ederse Allah onun günahını rahmeti ve mağfiretinden dolayı sevaba çevirir; çünkü Allah ğafur ve rahimdir.

Kul daha önceki yaptıklarıyla bataklığa o kadar batmış, çamurda o kadar kalmıştır ki bu bataklıktan çıkması için bir manevi gücünün olması gerekir. İşte, Allah onun günahını sevaba çeviriyor ki manevi gücü olsun ve aldığı bu güçle salih amel işleyip cennete koşabilsin. Allah, günahları sevaba çevirmekle kuluna cennete varma imkânı verir.

Bu bir yolculuktur. Biri yirmi sene boyunca bataklıkta kaldı mı oradan çıkması için yirmi senelik yol almalıdır. Allah da onun günahını sevaba çevirerek “sen yirmi senede bu kadar günah işledin ya ben de tövbe edip salih amel işlemenden dolayı günahlarının hepsini sevaba çevirdim. Al, seni cennetin kenarına getirdim, buyur içeriye geç” der. Bu, nasıl bir rahmet, nasıl bir mağfirettir!

Kul, Allah’a isyan etmesine, “yapma” dediğini yapmasına, “yap” dediğini de yapmamasına rağmen Allah onun günahlarını ibadete çeviriyor ve ona “seni bu kadar yolu gelmiş kabul ediyorum. Bana döndün ya güzel yapıyorsun ya günahlarını güzelliğe çeviriyorum, buyur gel” diyor. Hiçbir akıl bu rahmeti, mağfireti anlayamaz! Bu yüzden kul, rabbini anlamaya çalışırken kendisiyle kıyaslamamalı ya da bir beşerle kıyaslayıp “ben Allah’ı akılla anlarım” dememelidir. Derse hiçbir zaman rabbini doğru tanıyamaz.

Seksen sene yaşayan bir insan düşünün, bu kişi yetmiş dokuz yıl yanlış yapsa; ama öleceğini bilmeden seksen yıllık ömrünün son bir gününde “sana döndüm ya rabbi! İman ettim ve anladım ki yanlış yapmışım, tövbe ediyorum, bundan sonra nerede temizlenebiliyorsam orada olacağım, bunun için de gereken her şeyi yapacak ve senin istediğin gibi olacağım” deyip elinden geleni yapmaya çalışsa akşam öldüğünde Allah onun günahlarını sevaba çevirir.

Geçen sohbetimizde söylemiştim; Allah, her kula onun hayatına göre cennete varacak yolu çizmiştir; ama kul tövbe edip Allah’a döndüğünde ve nefsini ıslah etmek için çaba, gayret sarf ettiğinde Allah, onun yolunu birden ters çevirir ve ona “madem sen kendini düzeltmeyi istedin ben de seni cennete varabileceğin yere koyup günahını sevaba çevirdim” der. Böylelikle kapıyı açıp onu cennete buyur eder.

Âyet devam ediyor. “Zaten kim tövbe eder ve sâlih bir amel işlerse şüphesiz o, tövbesi kabul edilmiş olarak Allah’a döner.” Allah tövbe edip salih amel işleyenlerin hâlini de beyan ediyor. “Ayrıca onlar, yalana şahidlik ed(ip onu dinle)mezler.”530 Salih amel işleyenler yalan şehadette bulunmazlar. Doğruya doğru, yanlışa yanlış, Allah’ın “güzel” dediğine güzel, “çirkin” dediğine “çirkin” derler. Neden? -Çünkü nefislerini temizlerlerken önce şirkten temizlenmeleri gerekir. Onlar da şirke düşmemek için rablerine itiraz etmez ve “rabbim ne demişse doğru olan odur” derler. Bunu da gücü yettikleri kadarıyla yaparlar.

“Boş sözlerle karşılaştıklarında ise vakarla (oradan) geçip giderler.”531 Boş şeylere rastladıklarında oradan kerim olarak geçerler. Birileri onları yararsız bir şeyle meşgul ettiğinde ya da kendileri boş şeylerle karşılaştığında oradan kerim olarak geçerler. Onlar rablerine kul olmaya karar verdikleri için mükerrem olanın tavrını gösterir ve kendilerini boş şeylerle meşgul edenleri ciddiye almaz, büyütmez, daha doğrusu onların seviyesine inmezler. Öyle basit ve boş şeylerle uğraşmazlar. Birileri kendilerine boş laf söylediğinde kendilerine yakışır bir tavırla onları dinlemez, yanlarından geçerler.

“Yine kendilerine rablerinin âyetleri hatırlatıldığı zaman onlara karşı kör ve sağır davranmazlar.”532 Ellerinden geldiği kadarıyla âyetleri dinlemeye, anlamaya, anlayıp gereğini yapmaya ve iman etmeye çalışırlar. Başkaları gibi âyetlere karşı kör ve sağır davranmazlar. Bununla beraber insanların kendilerine sataşmalarına da kerim bir tavır gösterir, onlarla münakaşa etmezler, bunu yaparken de onları küçümsemezler, yanlarından güzellikle geçerler. “İşte onlar, (sıkıntılara) sabretmelerine karşılık (âhirette) köşklerle mükâfatlandırılırlar ve orada selam ve hürmetle karşılanırlar.”533

Allah, bu âyetlerle kullarına karşı nasıl bir tavır içinde olmamız gerektiğini bize öğretir ve “kullarım sana yanlış yaparsa senden istediğim tavır onlarla kavga etmen, münakaşa etmen, tartışman, ‘onlar bir söyledi, ben de iki şey söyleyeyim’ demen değildir. Senden istediğim tavır kulumu hoş görmendir; çünkü bilseydi kendini ateşe atmazdı. Sen onunla kavga etme, aksine kuluma yardım et. Madem ikrama nail olmuşsun o zaman bu ikramı, güzelliği, büyüklüğü üzerinde göster. Gösterirsen karşılığında cennette selamla karşılanırsın. Selamla karşılanmayı istiyorsan sabret. Kullarıma ‘selam’ deyip geç, selamı da benden al” buyurur. “(Onlar) Orada ebedi kalacaklardır. (Orası) Ne güzel kalınacak bir yer ve (ne güzel) bir makamdır.”534 Sen de güzel yeri tercih et.

Demek ki cennete gitmenin şartları varmış, öyle zannettiğimiz gibi kolay değilmiş! Allah bu şartların ne olduğunu bize tek tek beyan etmiş, yukarıda söylediğimiz gibi “kullarıma güzel davran; çünkü onlarla kazanır, onlarla kaybedersin. Hepsi benim kulumdur ve senin imtihanındır. Senin muhatabın onlar değil benim. İnsanlara nasıl muamele etmen gerektiğini anlatıyorum ki dediğim gibi yapıp kazan, tek kelimeyle insan ol” buyurmuştur. Bunları yaparsak Allah da bize verdiği vaadi yerine getirir ve bizi cennete koyar.

Fe sebbih bismi rabbikel azîm:535 “Şu hâlde azîm olan rabbinin ismiyle (El Esmâu’l Husnâ’sıyla ‘subhâne rabbiyel azîm’ diyerek onu) tesbih et!” Azîm olan rabbinin ismiyle tesbih et. Subhâne rabbiyel azîm: Subhân olan rabbim azimdir, de. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu tesbihi namazın rükû kısmına koymuştur. Bu yüzden rükûda “subhâne rabbiyel azîm” derken Allah’ın emrini yerine getirmiş oluruz.

Aynı şekilde secdeye vardığımızda subhâne rabbiyel e’âlâ: “Benim subhân olan rabbim e’âlâdır (yüceler yücesidir)” deriz. Böylelikle “e’âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin ismini tesbih et”536 emrini de secdedeyken yerine getirmiş oluruz.

İnnehu le kur’ânun kerîm:537 “Muhakkak ki bu (Kitâb da), elbette çok kerim (değerli ve şerefli) bir Kur’ân’dır.” Rabbinizden size ikramdır ve ikrama nail olmanıza sebeptir. Zaten “Kur’ân-ı Kerim” dememizin sebebi de budur ve bu ismi Kur’ân’a Allah vermiştir.

Kur’ân her türlü ikrama nail olmamıza sebeptir, vesiledir. Onun her bir âyeti bir ikramdır ve bir ikramı almamız içindir. Bizim için en büyük ikram; Allah’tır, Allah’ın sevgisi, yakınlığı, dostluğu, cemali, zatıyla, sıfatıyla tecellisidir. İşte, Kur’ân bu şerefi, nimeti almamıza vesiledir.

Fî kitâbin meknûn: “(Onun aslı) Korunmuş bir kitapta (Levh-i Mahfuz’da)dır.” Allah, Kur’ân’ı Levh-i Mahfuz’dan parça parça indirmiştir. Lâ yemessuhû illâl mutahherûn: “O (Levh-i Mahfuz)a ancak (gönül itibariyle) tertemiz olanlar dokunabilir.” Temizlenmişlerin dışında kimse ona dokunamaz. Tenzîlun min rabbil âlemin:538 (Ve bu Kur’ân) Âlemlerin rabbi (Allah) tarafından bir indirilmedir.”

Bu âyeti neden okuduğumu izah edeyim.

Bazıları “Levh-i mahfuza, temiz olanların dışında kimse dokunamaz” âyetini delil gösterip “Kur’ân’a dokunmak için abdestli olmak gerekir” der ve Kur’ân’ı abdestli okumanın şartı olarak bu âyeti gösterir. Oysaki âyetin Kur’ân’la alakası yoktur. Allah burada Kur’ân’dan değil Kur’ân’ın indiği Levh-i Mahfuz’dan bahsediyor.

Eğer Kur’ân’a dokunmak için abdest almak şart olsaydı Müslümanlar dışında kimse Kur’ân’a dokunamazdı. Mesela; Yahudi, Hristiyan veya müşrik biri “ben Kur’ân’ı okuyayım” dese ona “git, abdest al yoksa okuyamazsın” mı diyeceğiz! Abdest almadan Kur’ân’a dokunulmaz, diyenler bu konuda yanılmıştır. Herkes Allah’ın kuludur ve Allah’ın kitabını okuma hakkına sahiptir. Allah’ın hitabı insanın bedenine, eline veya abdestine değil; insanın rûhuna, gönlünedir.

Biz “Kur’ân’ı okumak için abdest alma şartı yoktur” dediğimizde şeytan birilerine hile yapar, onlar da bizim hakkımızda “Kur’ân’a gereken saygıyı göstermiyorlar” derler. Onlara söyleyeceğimiz söz “böyle söylemekle cehaletinizi ortaya koyuyorsunuz, bilmiyorsanız Allah’tan öğrenin” demektir. “Abdestsiz Kur’ân’a dokunamazsınız” hükmünü nerden çıkardınız! Allah bu âyette Kur’ân’dan bahsetmiyor ki Kur’ân’ın indiği Levh-i Mahfuz’dan bahsediyor ve şeytanlaşmış cinlerin ona dokunamayacağını, Allah’ın, Kur’ân’ı oradan bize indirdiğini beyan ediyor. Yani âyetin manası “şeytanlar Levh-i Mahfuz’a dokunup hiçbir âyeti bozamaz ve oradan bir şey getiremez” demektir. Hâl böyleyken bu âyetten Kur’ân’a abdestsiz dokunulmayacağını nerden çıkardınız!

Evet, dediğim gibi “abdest almadan Kur’ân’a dokunulmaz” diyenler bu konuda yanılmıştır; çünkü herkes Allah’ın kuludur ve Allah’ın kitabını okuma hakkına sahiptir. Bizim de abdestimiz olmadığında bile Kur’ân okuyabileceğimizi bilmemiz gerekir.

“(Süleymân’ın mektubunu alan Sebe melikesi, meclisini topladı ve) Ey ileri gelenler! Gerçekten bana çok kerim (önemli) bir mektup bırakıldı, dedi.” Hz. Süleymân (a.s.) Sebe melikesine bir mektup gönderir. Bu mektubu da bir kuş götürüp oraya bırakır.

Allah Hz. Süleymân (a.s.)’ın yolladığı mektup için “kitâbun kerîm” buyuruyor. Demek ki kitap mektupmuş! Allah biraz önce Kur’ân-ı Kerîm demişti ya, işte Kur’ân da Allah’ın her bir kula kerim olan mektubudur.

Evet, âyet devam ediyor. “Mektup Süleymân’dandır ve o, rahmân (ve) rahîm olan Allah’ın adıyla (başlamakta)dır.”539 Kur’ân âyetlerinin içinde sadece bu âyette bismillâhirrahmânirrahîm kelimesi geçer. Allah’ın bize gönderdiği kitap da “bismillâhirrahmânirrahîm” diye başlar; çünkü Kur’ân, her birimize Allah’tan gelen kerim bir kitaptır. Kur’ân’ı böyle görmemiz gerekir. Böyle görmeyene kadar Kur’ân bize rabbimizden gelen mektup olmuş olmaz.

Okuyacağımız bu âyette Allah, Hz. Süleymân (a.s.)’ın mektupta Sebe melikesine ne söylediğini beyan ediyor. “(İçinde) Bana baş kaldırmayın ve teslimiyet göstererek bana gelin, diye (yazmaktadır).”540 Ve’tûnî muslimîn: “Bana Müslüman olarak gelin.” Allah, insanlara gönderdiği mektubunda da her bir kuluna “kibirlenmeyin ve Müslüman olun, bana teslim olun” buyurur.

Allah bizi Müslüman olarak ona teslim olanlardan ve kibirlenmeyenlerden eylesin.

Şimdiye kadar anlattığımız Allah’ın Kerîm isminin tecellisiydi. Hep beraber Allah’ın ne kadar kerim olduğunu, ekrem olduğunu, ikram etmemizi ne kadar sevdiğini ve ciddiye aldığını öğrenmeye çalıştık. Bir sonraki sohbetimizde Kerîm isminin tecellisini anlatmaya ve ekreme “ikram etti” fiilini öğrenmeye devam edeceğiz inşallah.

Allah’ın beş yüzden fazla efâli vardır. Biz beş yüz tanesini bile ders edinirsek Allah’ın fiillerini öz itibariyle anlamamıza yeterli olur inşallah. Şimdiye kadar yaptığımız bütün sohbetlerde ben de sadece anlaşılması gerekenleri öz itibariyle anlattım. Yoksa hiçbir şekilde “ben Allah’ın esmâsını ya da efâlini anlatıyorum” demedim, demeyeceğim! Sadece Allah’ın bir ismini ya da efâlini anlaşılması gerektiği kadarıyla kısaca özetlemeye çalışıyorum. Bunu yaparken de öncelikle acil olarak bilmemiz gereken âyetleri anlatmaya çalışıyorum ki hem rabbimizin kendini bize nasıl tanıttığını hem de vahyinde bize ne anlattığını anlamış olalım.

Bütün sohbetlerimizde kesin olarak anlattığımız tek bir şey vardır; o da Allah’ın güzelliğidir. Anlattığımız her şeyi Allah’a âşık olmak için; yani iman edip âbd olmak için anlatıyoruz; çünkü Allah’a âbd olmak yaratılışımızın gayesidir. Allah bütün peygamberleri “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve sadece Allah’a âbd olun”541 demeleri için göndermiştir. İşin özü, hakikati, özeti budur. Dolayısıyla Allah’tan başka ilâh olmadığını ve hiçbir şeyi Allah’a şirk koşmamak gerektiğini anlatmak Allah’ın emridir. Bizim de yapmak istediğimiz budur.

Kim neyi isterse alabileceği şey odur. İnsan sevmeyince isteyemez. Birini sevmiyorsak niye onun sevgisini isteyelim! Ama seviyorsak onun sevgisini ister, sevgisini kazanmak için de gereğini yapar, sevdiği gibi olmaya çalışırız. Aynısı kulluğumuz için de geçerlidir. İman etmeden yapılan ibadet, Allah katında kabul olacak bir ibadet değildir. Mesela; bize “bunları neden yapıyorsun” diye sorulduğunda “böyle yaptıkça sevap kazanırız, sonra cennete gideriz” diyorsak bu yaptığımız Allah için olmaz, kendi nefsimiz için olur. Bu da bize cenneti kazandırmaz; çünkü Allah kendi rızası, cemali gözetilmeden yapılan hiçbir işi kabul etmez.542

Cennete gidebilmemiz için Allah’ı öyle bir sevmemiz lazım ki onun yolunda malımızı ve canımızı verebilmemiz gerekir. Malımızı, canımızı vermemiz yetmez, bir de bunu yaparken iman ile yapmamız; yani mü’min olmamız gerekir. Yoksa Allah bizden amelimizi kabul etmez; çünkü Allah, cenneti mü’min olmayanlara, âşık olmayanlara satmaz, yalnızca mü’minlere, Allah’a âşık olanlara satar.

İman bize ebedi hayatımızı kazandıracak en büyük nimettir. O hâlde kendimize dönüp “acaba imanım var mı yok mu” diye imanımızı test etmeliyiz. Bunun için de Allah’ın huzurunda durup “seni seviyorum ya rabbi” diyelim. Allah bize “beni sevdiğini söylüyorsun da peki, benim için neyini verebilirsin, nasıl bir fedakârlıkta bulunabilirsin” diye sorduğu zaman buna cevap verebilmeliyiz.

Allah bize bunu sorar mı?

Elbette ki sorar. Zaten hayatı yaşarken bu soruyla devamlı karşılaşırız. Misal; birilerine hayırla, güzellikle davranmamız gereken bir durum yaşadığımızda bu soruyla karşı karşıya gelmişiz demektir. Hani Allah’a “seni seviyorum” diyoruz ya o zaman bizim de bu karşımızdakine güzellikle, hayırla muamele ederek Allah’ı sevdiğimizi ispat etmemiz lazım.

“Ben mü’minim, ben Müslümanım” demek “ben Allah’ı her şeyden, canımdan çok seviyorum” demektir. Allah da bu sevgimizi imtihan etmek için karşımıza bir olay getirerek “hani beni seviyorsun ya, haydi gerekeni yap bakayım! Haydi, sana gönderdiğim kula güzellikle muamele et, kulluğun için bu fedakârlığı yap. Madem beni seviyorsun o zaman tabi tutulduğun imtihanı geç ve hayırda, güzellikte bulun” der. Biz de ya, kem küm eder o imtihanın gereğini yapmayız ya da delikanlı gibi elimizden geleni yapar ve imtihandan geçeriz. İşte, o zaman doğru söylediğimizi ispatlamış olur ve sadıklardan oluruz. Aksi takdirde Allah hiç kimseye durup dururken “sen sadıklardan oldun” demez; çünkü sadakat ispat ister.

Bütün hayat sadakatimizi, imanımızı, Allah’a olan sevgimizi, âşıklığımızı ortaya koyup ispatlamamız ve bunun karşılığında rabbimizden onun sevgisini, rızasını, yakınlığını kazanmamız içindir. Bunun için de gönlümüzü rabbimizle beraber tutup onunla meşgul olmamız şarttır. Kim neyle meşgul oluyorsa meşgul olduğu o şey onun zikridir. Allah “ayaktayken, otururken, yan üzeri yatarken sabah akşam beni zikret.”543 “Günahın için istiğfar et ve akşam sabah rabbini hamd ile tesbih et”544 Yani devamlı “bir tek beni zikret, beni tesbih et” buyurmuştur. Neden? -Gönlümüz yalnızca rabbimizle meşgul olmalıdır da ondan.

Allah’ı tesbih etmek bir tek dilimizle tesbih etmek değildir. Zikir hatırlamak demektir. Allah bize “gece gündüz rabbini zikret” derken “rabbinin huzurunda olduğunu ve rabbinin sana her anda muamelede, ikramda bulunduğunu unutma” buyuruyor.

Bunları Allah’ın fiillerini neden anlamamız gerektiğini izah etmek için söylüyorum. Her anda rabbimizle muhatabız. Her anda rabbimiz bizi muhatap alır ve bize bir muamelede bulunur. Biz de nasıl yaparsak Allah’ın muamelesine onun istediği, razı olduğu gibi bir karşılık vereceğimizi anlatıyoruz.

Allah bize “yakınlığımı istiyorsanız, isimlerimin güzelliği üzerinizde tecelli etsin. Sizden razı olmamı istiyorsanız size emrettiğim gibi yapın. Sizi kerim kılmamı istiyorsanız siz de kullarıma ikram edin” buyuyorsa bilelim ki kesinlikle başka türlü olmaz. Eğer “olabilir” diyorsak Allah’ı bilmiyoruz, bize ne söylediğini bilmiyoruz ve Allah’ı kabul etmemişiz demektir.

Bu duruma düşmemek için hep birlikte Allah’ın bize ne söylediğini dinleyeceğiz; çünkü Allah’ın mü’minlere, kâfirlere, müşriklere, münafıklara, kalbinde hastalık olanlara, kalbi kilitli olanlara, mühürlü olanlara, perdeli olanlara nasıl muamele ettiğini görüp anlayacağız ki biz de onlar gibi kaybetmeyelim. Allah mü’minlere, velilere, sadıklara, muttakilere nasıl muamele ettiğini anlatmıştır. Bunu da anlamaya çalışacağız ki onların yaptığı gibi yapıp onların kazandığı nimetleri kazanalım.

Biraz önce okuduğumuz âyetlerde Allah “günahları sevaba, kötülüğü güzelliğe çeviririm” buyurmuştu. Allah’ın hem günahları affetmesi hem safhetmesi hem mağfiret etmesi, hem de sevaba çevirmesi vardır. Tabi, bunlar kulların hâllerine, imanına, tövbesine, istiğfarına, Allah’a dönüşüne göredir.

Allah bizi onu bilelim, tanıyalım, kendimizi bilelim, tanıyalım, anlayalım, nasıl kazanacağımızı öğrenip manevi olarak kazanalım diye dünyaya göndermiştir. Bunu da ancak Allah’ın efâlinden, fiillerinden, bize olan muamelesinden öğrenebiliriz. Allah, kazanmamız için bize her şeyi apaçık beyan ediyor ve hangi hâlde olursak olalım bize “gel, sana ikram edeceğim, hiç endişen olmasın, günahlarını sevaba çeviririm” buyuruyor.

Evet, hep birlikte Allah’ın senukri “okutacağız” fiilini, yessere “kolaylaştırır” fiilini bir de ekreme “ikram etti” fiilini anlamaya çalıştık.

Allah bizi onun kendisini tanıttığı gibi tanıyanlardan, anlattığı gibi anlayanlardan ve muamelesini anlayıp kazanmaya çalışanlardan eylesin inşallah. Allah bizi rabbinin kendisine olan muamelesinin saf hayır, saf güzellik, saf ikram, saf nimet olduğunu anlayanlardan eylesin. Allah bizi nimete, ikrama, güzelliğe hamd edenlerden, şükredenlerden ve rabbini hamd ile tesbih edenlerden eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Sâffât /159 ↩
  2. Haşr /23 ↩
  3. A'lâ /6 ↩
  4. Müslim: 1.C. 26.N ↩
  5. A'lâ /6 ↩
  6. A'lâ /8 ↩
  7. Tirmizî, Daavât 73 ↩
  8. Kamer /32 ↩
  9. Duhân /58 ↩
  10. İbrâhîm /4 ↩
  11. Tâhâ /25-26 ↩
  12. Alak /3 ↩
  13. İbrâhîm /34 ↩
  14. Fecr /15-16 ↩
  15. Fecr /17 ↩
  16. Fecr /18, 20 ↩
  17. Ahzâb /44 ↩
  18. Yâsîn /14 ↩
  19. Yâsîn /20-25 ↩
  20. Yâsîn /26-27 ↩
  21. Hûd /36 ↩
  22. Nûh /26-27 ↩
  23. Furkân /70 ↩
  24. Furkân /71-72 ↩
  25. Furkân /72 ↩
  26. Furkân /73 ↩
  27. Furkân /75 ↩
  28. Furkân /76 ↩
  29. Vâkıa /74 ↩
  30. A'lâ /1 ↩
  31. Vâkıa /77 ↩
  32. Vâkıa /78-80 ↩
  33. Neml /29-30 ↩
  34. Neml /31 ↩
  35. Enbiyâ /25 ↩
  36. Leyl /19-20 ↩
  37. Âli İmrân /191, İnsân /25 ↩
  38. Mu’min /55 ↩