close

12.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı; yani Allah’ın, kuluna olan muhabbetini, sevgisini, rahmetini, kulunu ne kadar ciddiye aldığını anlamaya çalışıyorduk.

Geçen sohbetimizde seyesla “yaslar” fiilini ve “dalâlete düşürür, saptırır, şaşırtır” fiilini öğrenmeye çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise hep birlikte en’ame “nimetlendirdi, nimetlendirir” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah in’am eder; verir, nimetlendirir, ikramda, ihsanda bulunur. Aynı zamanda kulunu tehlikelerden, kötülüklerden, yanlışlardan uzak tutar.

Nimet deyince öncelikle zahiri nimetleri değil manevi nimetleri anlamamız gerekir; çünkü asıl nimet, insanın hakikatiyle ilgili olan nimetlerdir; yani Allah’ın, insanı yaratması, ona rûhundan nefhetmesi, isimleriyle tecelli etmesi ve ona kendinden varlık vermesi, hayat vermesidir. Bunlar insan için en önde gelen nimetlerdir.

Şimdi de en’ame “nimetlendirdi” fiilini âyetlerle anlamaya çalışalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah en’ame fiilini ilk olarak Fâtiha Sûresi’nde “sırâtellezîne en’amte aleyhim” âyetinde beyan etmiş ve neyi istemesi gerektiğini bu âyetle kuluna öğretmiştir.

İhdinas sırâtel mustakîm: “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et!” Sırâtellezîne en’amte aleyhim:449 “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna.” Bizi kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna (hidâyet et).”

Benden isterken kendilerine nimet verdiğim kullarımın yolunda olmayı iste; çünkü senin için asıl nimetler onların yolunda bulunan nimetlerdir. Ben sana bu nimetleri takdir etmişim ve senin de onların kazandığı bu manevi nimetleri istemeni murad etmişim, buyurdu Allah.

Peki, bu nimetler nelerdir?

Tabi ki iman nimeti, Allah’a teslimiyet nimeti, haşyet nimeti, Allah’a karşı edepli olma, Allah’a âşık olma, yakın olma, dost olma, veli olma, takvâ sahibi olma, muhsinlerden (güzel olanlardan) olma, tek kelimeyle Hz. İnsan olma nimetleridir. Ayrıca cennet nimetidir. Cennette Allah’ın cemali olduğu için bir de cemalullah nimetidir. Ancak güzel olanlar güzel şeylere layık olur. Bu yüzden bu güzel nimetleri ancak güzel olanlar kazanabilir.

İnsanın Allah’tan asıl istemesi gereken nimetler bunlardır; ama yeryüzündeki sekiz milyar insanı düşündüğümüzde acaba kaçı saydığım bu nimetleri istiyor! Allah’tan Allah’a dostluğu, yakınlığı, cemalini istemeyen biri rabbini kabul etmemiş, kul olmamış, rabbinin kendisi için tercih ettiğini tercih etmemiş ve rabbini, kendini anlamamıştır. Kendine göre Allah’tan bağımsız istekleri olduğu için de nefsini, aklını, ilmini Allah’a şirk koşmuştur.

Dediğim gibi; insanlar arasında kaç kişinin bu nimetleri istediğini biraz düşünelim. Gayrimüslim memlekettekileri zaten iman etmedikleri için hesaba katmayalım. Müslüman memleketlerde, daha doğrusu bulunduğumuz memlekette, hatta memleketi de bıraktık, bulunduğumuz şehirde, mahallede acaba kaç kişinin bunları istediğine baktığımızda durumun vehametini, Allah’ın âyet-i kerimede neden “herkesin, peşinde koştuğu şeyin karşılığını bulması için muhakkak ki (o kıyamet) saat(i) gelecektir. Neredeyse onu (kendimden bile) gizleyeceğim”450 buyurduğunu anlarız.

Evet, Allah bizden kendisine nimet verdiği kullarla beraber olmamızı ve onların kazandığı nimetleri istememiz gerektiğini buyurdu.

“Kim Allah’a ve resul(ün)e itaat ederse, işte onlar; Allah’ın kendilerine nimet verdiği nebîler, (rablerine âbd olacaklarına dair verdikleri söze sadakat gösteren) sıddıklar, (her anda Allah’ın esmâsına şahidlik eden, canlarıyla, mallarıyla Allah yolunda cihad eden) şahidler ve (nefsini ıslah eden) sâlih kimselerle beraberdirler. Bunlar ne güzel yoldaştırlar!”451 Biri Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber olunca onların kazandığı nimeti kazanır; ama bunun öncelikli şartı Allah’a ve resulüne itaat etmektir. Allah’a ve resulüne itaat edebilmek için de Allah’ı ve resulünü tanımak, bir de Allah ve resulünün söylediği her sözü anlamış olmak gerekir. Yoksa Allah ve resulüne itaat etmek mümkün olmaz; çünkü insan anlamadığı bir konuda itaat edemez, ederse ne yaptığını bilmeden itaat etmiş olur.

Allah, kendisine nimet verdiği kulların kim olduğunu beyan ediyor. “İşte bunlar, Âdem’in soyundan, Nûh ile birlikte (gemide) taşıdıklarımızdan, İbrâhîm ve (diğer adı) İsrâîl (olan Yakûb)un soyundan hidâyet ettiğimiz ve seçtiğimiz, Allah’ın kendilerine nimet verdiği nebîlerdendir.” Onlar peygamberler ve peygamberlere tabi olanlardır. Onlar bizim seçip sırât-ı mustakîme hidâyet ettiklerimizdir. Allah bu âyette ise onların hâllerini beyan ediyor. “Onlara, Rahmân (olan Allah)ın âyetleri okunduğu zaman ağlayarak (hemen) secdeye kapanırlardı.”452 Rablerine karşı böyle bir aşk, böyle bir muhabbet, böyle bir haşyet, böyle bir edep hâlindedirler. Allah “onlara Rahmân’ın âyetleri okunduğunda ağlayarak secdeye kapanırlar” buyurdu. Neden? -Çünkü onlar rablerini rahman olarak tanımışlar da ondan.

Allah’ın seçip kendisine nimet verdiği kullar sırât-ı mustakîme girip yukarıya doğru çıkarlar. O hâlde bizim de “acaba Allah bize bu nimeti vermiş mi vermemiş mi” diye bakmamız lazım.

Evet, Allah bu nimeti bize de vermiştir.

Nasıl?

“Andolsun ki biz, İsrâîloğulları’na kitap, hüküm ve nübüvvet verdik. Onları temiz şeylerden rızıklandırdık ve (yine) onları (kendi zamanlarında) âlemler üzerine faziletli kıldık.”453 Allah, İsrâiloğulları’na peygamber ve vahiy göndermiş, diğer insanlar da Allah’ın vahyini onlardan almıştı, dolayısıyla Ben-i İsrail’in o dönemde insanlardan üstün olmasının tek sebebi; Allah’ın vahyini taşımalarıydı; yani üstünlüklerini sadece Allah’ın vahyinden, âyetlerinden almışlardı.

Peki, Allah bu ümmeti de seçmiş midir?

Elbette ki seçmiştir. Hem de “işte böylece sizin insanlığa (örnek ve) şahidler olmanız, resulün de size şahid olması için sizi (sırât-ı mustakîmin tam) orta(sın)da (yürüyen) bir ümmet kıldık”454 buyurmuş ve bu ümmeti komple seçmiştir. Allah daha önce İsrâiloğulları’na kitap ikram ettiği gibi bu ümmete de Kur’ân ikramını yapmış ve Allah’ın vahyini taşıdığı için bu ümmeti âlemlere üstün kılmıştır.

Öyleyse kendimize bakalım; Allah’ın vahyini öncelikle kendimiz için alıp sonrasında Allah’ın kullarına ulaştırmak için taşıyorsak üstünüz demektir; ama Allah bize vahyini indirmemiş gibi yaşıyor, âyetlere yüz çeviriyor, onu insanlara ulaştırmak gibi bir gayede bulunmuyorsak bize indirilen emanete sahip çıkmamış ve bu üstünlüğü kabul etmemişiz demektir. O zaman da Allah’ın bu ümmeti seçip üstün kılması bize hiçbir şey kazandırmaz.

“Biz insana (dünyevi bir) nimet verdiğimiz zaman (bizi unutur ve bizden) yüz çevirip yan çizer. Ona (fakirlik ve hastalık gibi bir) şer dokunduğu zaman da (hemen) umutsuzluğa düşer.”455 İnsana nimet verdiğimizde hemen yan çizer. Oysaki kendisine nimet verdiğimizde şükretmesi gerekirdi. Bir de nimet elinden gidince umutsuzluğa kapılır. Bu bir çeşit insan tipidir.

Bu âyetteki de başka bir insan çeşididir. “Biz insana (dünyevi bir) nimet verdiğimiz zaman (bizi unutur ve bizden) yüz çevirip yan çizer. Ona (fakirlik ve hastalık gibi bir) şer dokunduğu zaman da (hemen menfaati için) çokça dua sahibi ol(up bize yalvarır dur)ur.”456 Biri kendisine şer dokunduğunda umutsuzluğa kapılırken diğeri duaya sarılır. Allah da onlara muamele ederken ne bir eksik ne bir fazla herkesin hâline göre muamele eder.

Allah bu âyeti Hz. Îsâ (a.s.) için ve onun nezdinde bütün peygamberler için söylüyor. “O (Meryem oğlu Îsâ), sadece kendisine nimet verdiğimiz ve İsrâîloğulları’na (resul olarak) örnek kıldığımız bir kuldur.”457

Biri insanlara örnek oluyorsa Allah ona nimetin en büyüğünü vermiştir; çünkü bu nimet peygamberlere verilen nimettir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir insan bütün dünyayı sadaka olarak verse, başka biri de bir insanın hidâyetine vesile olsa o bütün dünyayı veren kişi bir insanın hidâyetine vesile olan kişinin kazandığını kazanamaz; çünkü bu, peygamberi bir nimettir” buyurmuştur. Asıl nimet birkaç günlük dünya hayatıyla sınırlı olmayan, ebedi olan nimettir. Allah buna nimet buyuruyor.

“Ey İsrâîloğulları! Size verdiğim nimet(ler)imi hatırlayın, bana verdiğiniz (âbd olma) sözü(nü) yerine getirin ki ben de size (cennete gireceğinize dair) verdiğim sözü yerine getireyim ve sadece benden korkun.”458

Allah “indirdiğim vahye iman etmişseniz ‘âyetlerin gereğini yerine getireceğim’ deyip bana verdiğiniz sözünüzü yerine getirin. Siz sözünüzü yerine getirirseniz ben de size olan vaadimi yerine getiririm; ama siz sözünüzde durmaz, ‘Allah’ın kitabına iman ettim’ dediğiniz hâlde kendi kafanıza göre yaşar, vahyimi ciddiye almayıp sanki hiç anlamamış gibi yaparsanız benden de bir şey isteyemezsiniz; çünkü ahdinize vefa göstermediğiniz için ben de vaad ettiklerimi size vermem. Benim vaadim sadece ahdine vefa gösterip sözünde duranlar içindir” buyuruyor.

Allah’ın vaadi açıktır. Kim iman eder, salih amel işler, Allah’a ve resulüne itaat ederse, Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirir, rabbini dinler, peygamberine tabi olur, güzel amellerde bulunursa Allah da hem dünya hem ahiret hayatında ona cenneti vereceğini, hesabını kolay yapacağını, onu cehennemden koruyacağını, yaptığı güzelliklere karşılık bire en az on, bire yüz, bire yedi yüz ya da hesapsız vereceğini ve onu hiç ummadığı yerden rızıklandıracağını vaad etmiştir.

Yalnız, Allah’ın bu vaadi kulun ahdine vefa göstermesine karşılıktır. Kul, Allah’a olan ahdini yerine getirirse Allah da ona olan vaadini yerine getirir; ama kul ahdini yerine getirmezse Allah’tan bir şey beklemek gibi bir hakkı olmaz. Allah ona “sen kul olarak sözünde durmuyorsun, benden mi sözümde durmamı isteyeceksin! Benim vaadim sözünü yerine getirenleredir” buyurur.

Hitap yine İsrâiloğullarına’dır. “Ey İsrâîloğulları! Size verdiğim nimet(ler)imi ve (bir zamanlar size vahyi taşıma şerefini bahşederek) sizi âlemlere üstün kıldığımı hatırlayın.”459 Sizi insanların önüne almıştım. Allah yolunda, cennet yolunda önde yürüyordunuz. Size verdiğim bu nimetimi hatırlayın ve nankörlük yapmayın.

Allah bize İsrâiloğulları’nı anlatmakla hikâye anlatmıyor! Bu hitap şu anda kitap verilen mü’minler, Müslümanlar için de geçerlidir. Bu yüzden Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(Allah) dini (hayatınızın her anında yaşayarak) ayakta tutun ve onda ayrılığa düşmeyin, diye Nûh’a vasiyet ettiğini, sana vahyettiğimizi, İbrâhîm’e, Mûsâ’ya ve Îsâ’ya da vasiyet ettiğimizi size de din kıldı”460 buyurmuştur. Buradan da gördüğümüz gibi Allah’ın dini değişmez. Allah bize ben-i İsrail’den örnekler veriyor ki onların düştüğü yanlışa düşmeyelim.

“Bir kavim (yaratılışlarında) kendilerinde bulunan (güzel ahlak ve fıtrat)ı değiştirmedikçe Allah onlara verdiği nimeti asla değiştirmez.”461 Allah bir kavme nimet verdiğinde kavimdekiler nimetin gereğini yerine getirirlerse verdiği nimeti onlardan almaz; çünkü o nimetle kazanıyorlardır; ama nimetin gereğini yerine getirmezlerse o zaman nimeti onlardan alır; çünkü nimet onlara zarar veriyor demektir. Bu her bir insan için aynen geçerlidir. Demek ki Allah birine yahut bir topluluğa verdiği nimeti geri alıyorsa onlar daha fazla zarar görmesinler diye rahmetinden dolayı alıyormuş!

Allah her bir kula ne gerekiyorsa öyle muamelede bulunur. Kulunu kendisinden daha iyi bilen onu yaratandır. Yaratan yarattığını bilmez mi!462 Elbette ki bilir ve buna göre muamelede bulunur. Dolayısıyla hiç kimse bir sorun olduğunda Allah’a “neden böyle oldu” deme hakkına sahip değildir. Bunun yerine “acaba ben nerede yanlış yaptım” deyip sorunu kendinde aramalıdır. Allah bizi verdiği nimetlere karşı nankörlük yapanlardan değil; her nimeti Allah’tan görüp şükrünü yapanlardan ve o nimetlerle Allah’ın rızasını, yakınlığını kazananlardan eylesin.

Evet, hep birlikte en’ame “nimetlendirdi” fiilini anlamaya çalıştık. Şimdi de şâe “diledi, diler, diletir” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.

Allah diler. İnsanlar da diler. Zaten Allah, insanı dilemesi için yaratmıştır ve insanın dilemekten başka bir gücü yoktur. Bununla beraber insan her neyi diliyor, istiyorsa manevi olarak ondan ibarettir; çünkü insan yalnız sevdiğini ister ve her neyi seviyorsa o olur. Perde açılsa, manevi olarak birbirimizi görsek böyle olduğunu net olarak görürüz.

Allah’ın, çoğu şeyleri manevi olarak bize perdeleyip göstermemesinin bir hikmeti, muradı vardır. Allah her şeyi olduğu gibi bize gösterse imtihan diye bir şey kalmaz. Misal; birbirimize baktığımızda ne istediğimizi ve neye dönüştüğümüzü bilip görseydik imtihan olmazdı. Zaten hamd olsun ki Allah nefis hâlimizi perdeliyor, birbirimize baktığımızda bir şey görmüyoruz!

“(Şunu da unutmayın!) Âlemlerin rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz (ve Allah sizin için sadece hayrı diler).”463 Kendinizi bir şey zannetmeyin “ben böyle istedim, o yüzden böyle yaptım” demeyin. Öncelikle rabbinize karşı edepli olun ve Allah dilemeden dileyemeyeceğinizi bilin.

İnsanın dilemekten başka gücü yoktur. İnsan diler, Allah da yaratır. O, âlemlerin rabbidir. Her kulun her bir zerresini, en küçüğünden en büyüğüne kadar bütün âlemi yaratan odur ve yarattığı her şey için ayrı bir şey dilemiş, takdirde bulunmuştur. Yarattıkları da Allah’ın verdiği bu hüküm ve takdir üzere çalışır, onun takdirinin dışına çıkamaz.

Allah, kulunu her ne için yaratmışsa kulu için sadece onu diler. Örnek vereyim; Allah, kulunu âbd olsun, iman etsin, muhsin olsun, takvâ sahibi olsun, kendisine yakın olsun, dost olsun, yeryüzündeki halifesi olsun, işi onun adına onun yaptığı gibi isimleriyle, fiilleriyle yapsın ve Hz. İnsan olsun diye yaratmıştır. Kulu için dilediği tek şey de kulun bu nimetleri kazanmasıdır. Kul ya, Allah’ın kendisi için dilediğini diler ve onu kazanmak için çabasını, gayretini gösterir ya da “ben seni tanımıyorum, Hz. İnsan olmayı da, ahireti de istemiyorum, benim dileğim farklıdır” deyip Allah’ın kendisi için takdirini kabul etmez.

Benim dileğim farklıdır, diyenlere “ne istiyorsunuz” diye sorduğumuzda mutlaka “dünyayı, mevkiyi, makamı, nefsimizin isteklerinin gerçekleşmesini istiyoruz” derler. Allah onlar için âyet-i kerimede “gerçek şu ki bu (kâfir)ler, acele olan (dünyayı ve nimetlerin)i seviyorlar da önlerindeki ağır bir gün (olan kıyamet)i ihmal ediyorlar”464 buyurur. Ben onlar için dünya hayatlarındaki bazı nimetleri takdir etmişim ve iman etseler de etmeseler de, benim onlar hakkındaki takdirimi tercih etseler de etmeseler de bu nimetleri onlara vereceğim; ama onların ahirette gidecekleri yer cehennemdir, dedi. Allah onlarla ilgili olarak başka bir âyette “insanlardan öylesi vardır ki ‘rabbimiz! Bize (nasibimizi mal ve servet olarak) dünyada ver!’ derler. Böylesinin âhirette hiçbir nasibi yoktur”465 buyurdu. Yani “rabbim bize dünyada ver, diyenlere takdir ettiğimiz kadar veririz sonra onları kovulmuş ve kınanmış olarak cehenneme sokarız” dedi Allah.

Dikkat edilirse onlar da “rabbim bana dünyada ver” diyorlar; yani Allah’ı rab olarak kabul ediyor ve rablerinden istiyorlar! Allah’ı rab olarak kabul etmişler; ama tercihleri Allah’ın tercihi değil nefislerinin arzusudur. Allah’ın tercihini tercih etmek işte bu kadar önemli bir meseledir. Bundan dolayı devamlı olarak “ya rabbi! Bana şunu ver, bunu ver diyenler kul değildir. Ya rabbi! Sen benden ne istiyorsan, nasıl olmamı, neyi istememi istiyorsan, ben öyle yaparım diyenler kuldur” diyoruz.

Sohbetimizin başında Allah bize neyi istememiz gerektiğini söylemiş ve bize “kendilerine nimet verdiğim kullarımın yolunu, onlarla beraber olmayı, onların kazandığı nimeti iste” tek kelimeyle “sen beni iste, ben sana veririm, sen yokken ben seni yarattım. Ben senin için neyin güzel, neyin hayır olduğunu, neyle mutlu olacağını, neye sevineceğini senden daha iyi biliyorum, sen sana düşeni yap, ben sana ikram ederim” buyurmuştu. Biz de rabbimizden sadece onun bizim için dilediğini isteyeceğiz inşallah.

Evet, âlemlerin rabbi olan Allah dilemedikçe biz dileyemeyiz. Eğer Allah bizim dilememizi dilemeseydi biz de istediğimiz şeyleri dileyemezdik.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Allah, her anda kulunun gönlüne tecelli edip “senden şunu istiyorum” der. Kul da onu kendisinin istediğini zanneder. Oysaki isteyen, kulun kendisi değildir. Allah onun gönlüne tecelli edip hayrı, rahmeti, güzelliği istemiştir; yani onun bu dilemesi Allah’tandır. Aynı şekilde şeytan da insanın gönlüne vesvese verip ondan bir şeyler ister. İnsan da artık ya rabbini ya da şeytanı dinler. İnsan için bu ikisinden başka bir seçenek yoktur.

Kardeşlerimizin artık bunu anlaması gerekir. Sohbetlerimizde ısrarla anlattığımız tek şey sadece Allah’a iman etmek ve ona hiçbir şeyi şirk koşmamaktır. Hâl böyleyken bazen iki saat boyunca konuşmamıza rağmen özellikle dışarıdan gelen kardeşlerimiz “abdest alırken şöyle bir şey yaşadım, acaba abdestim bozuldu mu” ya da “şöyle bir hata yaptım, acaba affolur mu” diye soru sorarlar. Herkesin bilmesi lazım ki ben günahı, yanlışı anlatmıyor; imanı, şirki anlatıyorum. İmanın karşıtı şirktir, küfürdür, nifaktır, münafıklıktır, fasıklıktır, mücrimliktir ve insan bunlardan mutlaka temizlenmelidir. İnsan için asıl önemli mesele budur. Diğer taraftan insan beşerdir elbette ki yanlış yapar, hata işler, çamura düşer; ama nasıl ki altın çamura düşmekle değerini kaybetmiyorsa insan da günaha düşmekle değerini kaybetmez. Mesele; insanın teneke olmaması, altın olmasıdır. İşte, bizim de bütün anlattıklarımız insanın altın olması içindir.

Kul ancak iman edip Hz. İnsan olmaya, Allah’a âbd olmaya çalışırsa bu manevi kıymeti alır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlar madenler gibidir. Kimi bakır, kimi teneke, kimi altın, kimi gümüş, kimi de mücevher gibidir”466 buyurmuştur. Bu, onların imanından dolayıdır. İnsanlara baktığımızda herkes zahiri olarak insan gibi görünür; ama her biri manevi olarak birbirinden farklıdır. Kimi mücevher gibi, kimi altın gibi, kimi bakır, kimi gümüş, kimi de paslı teneke gibidir. Bu farklılık insanın imanının kalitesinden dolayıdır. Biz de kardeşlerimizi en az altın olmaya davet ediyoruz. Altın konumunda olanlar velilerdir, bu yüzden kardeşlerimiz için velayetten aşağısını kabul etmiyoruz. Kardeşlerimizin artık bunu iyice anlamaları lazım.

“Eğer (Allah) dilerse sizi (bu dünyadan) giderir de (sizin yerinize) yeni bir halk getirir.”467 Yani Allah’ın sizin kulluğunuza ihtiyacı olduğunu zannetmeyin. Allah ısrarla “haydi, kulum bana gel” deyip herkesi kendine davet ediyorsa onlara ihtiyacı olduğu için değildir. Allah dilerse herkesi yok eder ve yerlerine yeni bir kavim, hatta kendisine âbd olacak başka bir tür getirir. Mesela; ilkbaharda yemyeşil olan otlar, bitkiler, ağaçlar sonbahar ve kış aylarında kupkuru olur. Allah dilerse insanı da kupkuru otlar gibi giderir.

Allah bizi uyarıyor. Biz de Allah’ın verdiği imkânları değerlendirip gerekeni yapalım. Kendimizi vazgeçilmez zannetmeyelim. Yoksa Allah dilerse bizi giderip yerimize yepyeni bir halk getirir.

“Peki, içmekte olduğunuz suyu hiç düşündünüz mü? Buluttan onu siz mi indiriyorsunuz, yoksa indiren biz miyiz? Eğer biz dileseydik onu tuzlu yapardık. O hâlde şükretmeniz gerekmez mi?”468 Allah, bize “bakın, içtiğiniz suları sizin için ben tatlı yapmışım. Sizin için neler yaptığımı görün ve bana dönün” buyuruyor.

“Biz dilersek onların üzerine gökten bir âyet (mucize) indiririz de ona boyunları eğilip kalır (hemen secdeye kapanarak iman ederler).”469 Dilersem hepsi bana teslim olup iman eder; ama ben kullarıma irade vermişim ve kendi iradeleriyle beni tercih etmelerini istiyorum.

Daha önce söylemiştim. Birini sevdiğimizde mesele o kişiyle evlenmemiz değil onunla sevgimizin karşılıklı olmasıdır. Sevgimiz karşılıklı olursa evliliğimiz uygun olur. Mesela; bazıları vardır, sevdiği kişi onu istemediği hâlde peşinden koşup “ille de benim olsun” der. Biri seni kabul etmiyorsa onun peşinden koşup “ille de benimle evlen” demen yüzsüzlük olur. Yapman gereken şey; en güzel şekilde yolunu ayırmandır. Ya da karşı tarafın sevgisine layık olmadığı hâlde, kendi eksiğine, yanlışına bakmadan “ille de beni bu hâlimle kabul etsin ve beni sevsin” diyenler vardır. Sevgiye layık olmadan sevilmeyi istemek olmaz. Sen daha sevilmeye layık değilsin. Önce bir “ben nerede yanlış yapıyorum” diye düşün ve kendini düzeltmeye çalış sonra güzel ahlakından dolayı karşındaki zaten seni sever.

Aynı şekilde insanlar da Allah’a “beni sev” diyorlar! Oysaki Allah, kulunu zaten seviyor; ama insan yaptıklarıyla, rabbinden yüz çevirmesiyle bu sevgiyi kaybeder. Kula düşen; “Allah beni sevsin” derken onun emrettiği, istediği, sevdiği gibi yapmaktır. İşte, Allah’ın insana irade vermesinin sebebi insan kendi tercihiyle rabbine dönsün ve onun istediği, sevdiği gibi bir âbd olsun diyedir. Aksi takdirde Allah dilerse bir mucize indirir ve herkes iman ederdi; ama Allah bunu dilememiştir. Allah imanı ve küfrü belirtip “hak rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”470 İman da bellidir, küfür de bellidir. Dileyen iman etsin, dileyen nankörlük yapsın, kâfir olsun, buyurmuştur. Allah, kulunun dilemesini, kendi iradesiyle rabbini tercih etmesini istiyor. Böyle olmasaydı zaten melekler rablerini aşkla, muhabbetle hamd ile tesbih ediyorlardı. Hepsi de istisnasız olarak rablerine itaat hâlinde, kulluk hâlindeydiler. Öyleyse insanı yaratmasında Allah’ın farklı bir muradı vardır. Allah, insandan kendi iradesiyle rabbini sevmesini ve âbd olmasını istiyor.

“Her kim acele olanı (dünyayı) isterse ona orada dilediğimiz şeyi istediğimiz kadar hemen verir sonra da ona cehennemi (yurt) kılarız. (O) Kınanmış ve kovulmuş olarak oraya girer.”471 O zaman biri dünyayı istedi mi işi bitmiş demektir! Böyleleri her ne kadar “dünyayı da cenneti de istiyorum” deseler de asıl tercihleri dünyayı isteme yönündedir. Onun için ahireti kaybederler.

Ahireti dünyadan daha çok sevmek iman meselesidir. Sohbetlerimizde devamlı “kim ahireti dünyadan daha çok sevmezse ahirete iman etmemiş olur” derken bunu kendi ilmimize göre değil Allah’ın vahyine göre söylüyoruz. Dünyayı ahiretin önüne almışsak “zaten namazımızı kılıyoruz, orucumuzu da tutuyoruz, herhalde cennete gideriz” demekle kendimizi kandırmayalım. Böyle bir şey yoktur! Allah, âyet-i kerimede beyan ettiği üzere cennet karşılığında mallarını ve canlarını mü’minlerden satın almıştır.472 Yani Allah, önce kulun dünyasını almış, üstüne de canını alıp sonrasında ona cenneti vermiştir. Cennetin bedeli budur; çünkü orası ebedidir ve orada Allah’ın cemali vardır. Bu nedenle cennet pahalıdır, karşılığında canı ve malı vermeyi gerektirir. İki sefer başımızı yere koyup kaldırmakla cenneti kazanamayız. Hem namaz kılarken rabbimizin huzurunda durmak yerine kim bilir nerelerde dolaşıyor, hem de “namazımı kılmışım, cenneti istiyorum” diyoruz. Bu hükmümüz Allah’ın tabiriyle “ne kötü hüküm veriyorlar”473 dediği hükümlerdendir.

“Rabbiniz sizi en iyi bilendir. Dilerse size merhamet eder, dilerse size azap eder.” Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “(Resulüm!) Biz seni onların üzerine vekil olarak göndermedik.”474 Sen Allah’ın vahyini tebliğ et, bu davete icabet edip etmemek onların kendi iradesiyledir, sen onların vekili değilsin.

Peki, “dilerse rahmet eder, dilerse azap eder” âyetinin hikmeti nedir? Allah, kullarına keyfi bir muamelede mi bulunur?

Hâşâ! Kulunu en iyi bilen Allah’tır ve Allah kime nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun ona yaptığı muamele rahmet olarak da gelse, azap olarak da gelse kul için en gerekli olan muameledir. Allah’ın, kuluna yaptığı bir muamele azap gibi görünebilir; ama o azabının arkasında mutlaka rahmeti vardır ve Allah bu muameleyle kulunu rahmetine davet eder.

Nasıl ki kendine zulmeden birine rahmet etmemiz doğru değilse; çünkü ona rahmet ettiğimizde sanki doğru yapıyormuş gibi zannedip zulmüne devam ediyorsa, dolayısıyla bu zulmünden kurtulması için ona bir tek azap gerekiyorsa Allah da kimin nasıl kazanacağını bilir ve ona kazanacağı bu duruma göre muamele eder. İşte, Allah’ın “dilerse rahmet eder, dilerse azap eder” âyetinin manası budur. Yoksa Allah’ın muamelesi hâşâ keyfi değildir, kulunun manevi olarak kazanabileceği duruma göredir.

“Âyetlerimizi yalanlayanlar karanlıklar içinde kalmış sağır ve dilsizlerdir. Allah kimi dilerse onu (âyetlerini dinlemediği için) dalâlette bırakır, kimi de dilerse onu (âyetlerine iman ettiği için) doğru yola iletir.”475 Allah kimin nasıl hidâyette olacağını kimin de nasıl dalâlette olacağını vahyini indirip beyan etmiştir. En basitinden Kur’ân’a baktığımızda Allah bize devamlı olarak “böyle yaparsanız kazanırsınız, böyle yapmazsanız kaybedersiniz. Size yapacağım muameleyi vahyime uyup uymamanıza göre yaparım ve bu âdetim hiç kimse için değişmez. Eğer size ‘şöyle yaparsanız size rahmet ederim’ dediysem yapacağınız şey rahmetimi kazanmanıza kesinlikle vesile olur. Eğer ‘şöyle yaparsanız azaba uğrarsınız’ dediysem o zaman da yapacağınız şey azaba girmenize sebep olur. Bu konuda herkes için bir ölçü koymuşum. Bu ölçüme uyanlar hidâyete erer, uymayanlar ise dalâlette kalır” buyurmuştur. Biri de Allah’ın bütün anlattıklarına rağmen kendi bildiği gibi yaparsa âyetleri yalanlamış olur.

Nasıl?

“Bu, Allah’ın âyetidir ve Allah doğru söylemiş” deyip Allah’ın vahyini kabul eder; ama gereğini yerine getirmezse âyeti yalanlıyor demektir. Âyetleri yalanlayanlar, karanlıklar içinde kalmış sağır ve dilsizdirler. Sağır oldukları için hakkı, hakikati işitemez, dilsiz oldukları için de hakkı ikrar edemezler. Hakkı söylemek yerine başka şeyler söylerler. Allah da bu hâllerinden dolayı onları dalâlette bırakır. Âyetleri dinleyip iman edenleri ise sırât-ı mustakîm üzere kılar.

“Senin rabbin ğaniyydir (zengindir, kerimdir ve her şeyin kendisine muhtaç olduğu), rahmet sahibidir. Sizi başka bir kavmin zürriyetinden meydana getirdiği gibi eğer dilerse sizi (helâk edip) giderir de sizden sonra (yerinize) dilediği (gibi ona iman eden bir kavmi) getirir.”476 Allah, insana kendini vazgeçilmez zannetmemesi gerektiğini öğretiyor.

Allah bu âyette ise kendini tanıtır. “Eğer biz dilersek onları yere batırırız ya da üzerlerine gökten parçalar düşürürüz. Muhakkak ki bunda (rabbine) yönelen her bir kul için bir âyet (Allah’ın kudretine bir delil ve ibret) vardır.”477 Dilersem böyle yaparım; ama bunu dilemiyorum. Her bir kuluma kazanması için her anda imkân veriyor ve kulları kendime davet ediyorum.

Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “Yoksa onlar, (senin için), ‘Allah hakkında yalan uydurup iftira etti’ mi diyorlar?” Allah sana âyet indirmedi, sen bu âyetleri kendi kendine uyduruyorsun mu diyorlar! “Eğer (böyle bir şey olsaydı) Allah dilerse senin kalbini de mühürler (idi). Allah bâtılı yok eder ve sözleriyle hakkı gerçekleştirir. Muhakkak ki o, göğüslerin içinde (gizli) olanı (dahi en ince ayrıntısına kadar) bilendir.”478

Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için bile “Allah dilerse senin kalbini mühürler” buyuruyorsa o hâlde Allah adına konuşmanın ne kadar önemli ve tehlikeli olduğunu buradan anlayabiliriz. Allah adına konuşanlar bu tehlikeye düşmemek için çok dikkatli olmalıdır. Şayet Allah’ın söylemediği bir şeyi Allah’a isnat ederlerse kalplerinin mühürlenmesiyle karşı karşıya kalırlar.

“Eğer o dilerse (onlara hareket veren) rüzgârı durdurur da (o gemiler denizin) üstünde hareketsiz kalakalırlar. Elbette bunda sabreden (ve) şükreden herkes için âyetler (ibret ve deliller) vardır.”479 Bu âyetler; Allah’ın isimlerinin ve fiillerinin tecellisidir. Rüzgârı estiren de gemileri denizde yüzdüren de Allah’tır ve bunların hepsi Allah’ın âyetleridir. Varlıktaki her neye bakarsak bakalım onda mutlaka bizim için âyetler vardır.

Evet, hep birlikte Allah’ın şâe “diledi, diler, diletir” fiilini anlamaya çalıştık. Şimdi de Allah’ın sevva “düzenledi, kemale erdirdi, eşitledi” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.

Sevvâ fiili “düzenledi, kemale erdirdi, eşitledi” manalarının yanı sıra ne bir eksik ne bir fazla, tam dengede, ortada olan, manasına da gelir. Ellezî halaka fesevvâ:480 “O ki (her şeyi) yarattı ve (bir) düzene koydu.” Sizi o yarattı, bir de düzene koydu. Sizi suretlendirdi, eşitledi, dengeledi. Allah sadece yaratmamış, bir de yarattığını özel olarak düzenlemiştir; yani kaşını, gözünü, yüzünü, elini, ayağını düzenlemiştir. Bu sadece insan için değil bütün varlık için geçerlidir. Allah, bütün yarattıklarını suretlendirmiş, şekillendirmiş ve bu şeklini dengede kılmıştır.

“O, (bir zamanlar sadece) dökülen bir meniden bir nutfe (bir damla su) değil miydi? Sonra o, bir kan pıhtısı oldu, derken (Allah) onu yarattı ve (ona suret verip bir) düzene koydu.”481 Allah, insanı bir alakadan yarattı sonra onu düzenledi, ona şekil verdi, biçim verdi.

“Hani rabbin meleklere buyurmuştu ki: Ben (pişmiş ve ses çıkaran) kuru bir çamurdan, şekillenmiş kara bir balçıktan bir beşer yaratacağım. Onu düzenleyip (ona bir şekil verdikten sonra) ona rûhumdan nefhettiğim (üflediğim) zaman hemen onun için secdeye kapanın!”482

Allah bu hitabı her bir insana yapıyor. “Sonra onu (insan suretinde) düzenleyip ona kendi rûhundan nefhetti (üfledi) ve sizin için kulaklar, gözler ve kalpler var etti. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”483 Sizi yaratmış, düzenlemiş, rûhumdan nefhetmiş ve size göz, kulak, gönül vermişim. Sizin de buna karşılık şükretmeniz gerekmez mi! Ne kadar da az şükrediyorsunuz!

Okuyacağımız bu âyette Allah kendini tanıtır ve kuluna ne kadar ilgili, alakalı olduğunu, yerde olanların hepsini kulu için yarattığını beyan eder. “O, yeryüzünde ne varsa hepsini sizin için yarattı. Sonra gökyüzüne yönelip onu yedi gök olarak düzenledi. O, her şeyi (en ince ayrıntısına kadar) bilendir.”484 Ben sana yakınım, ben seninleyim, senden de sadece gönlündeki muhabbeti, imanı istiyorum, buyurdu Allah.

Allah bizi gönlündeki bütün sevgisini rabbine verenlerden ve rabbine kâmil manada iman edenlerden eylesin inşallah.

Şimdi de hep beraber ehrace “çıkardı” fiilini anlamaya çalışalım.

Allah çıkarır. “O ki (yeryüzünde) yeşil bitki örtüsünü çıkardı.”485 Allah, yeryüzünde yemyeşil yeşillikler çıkarır.

“Görmedin mi Allah gökten bir su indirdi de biz onunla (yerden) renkleri çeşit çeşit mahsuller çıkardık. Dağlardan da beyaz, kırmızı (birbirinden farklı) çeşitli renklerde ve siyahın her tonunda yollar (yaptık).”486 Her otu ben yeşertiyorum, meyveyi de sizin için ben çıkarıyorum. Var olan her şeyi ben yapıyorum, buyurdu Allah.

“O, yeryüzünü size bir döşek yapan, orada size (birtakım) yollar açan ve gökten bir su indirendir. (Ey insanlar! Unutmayın ki) Böylece biz, onunla her çeşit bitkiden çiftler çıkardık.”487

Çift demek hem erkek hem de dişi demektir. Henüz hiç kimse her şeyin çift olduğunu bilmiyorken Allah bitkilerin dahil her şeyin çift olduğunu beyan etmiştir. Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim; erkeklik, dişilik taşlar için bile geçerlidir. Onların da hem erkeği hem de dişisi vardır.

“(Ey insanlar!) Biz sizi (de) o (toprak)tan yarattık. (Ölümünüzle) Yine sizi oraya döndüreceğiz ve bir kez daha sizi oradan çıkaracağız.”488

“Biz her insanın kuşunu (kazandığı amelini) onun boynuna astık.” Herkesin yaptığı işi, günahı, kendi ameli boynundadır. Bundan dolayı “herkes amelini, imanını üzerinde taşır” diyoruz. “Ve kıyamet günü (bunu) onun için açılmış bulacağı bir kitap olarak (karşısına) çıkarırız.”489 Allah, Kıyamet günü insanın üzerindeki kitabını alıp onun önüne koyar. Bu kitap insanın neyi yaptığını, neyi de yapmayıp geride bıraktığını; tek kelimeyle kazandığı her şeyi barındıran bir kitaptır. Herkesin ameli kendi üzerindeyse o zaman herkes amelini de hesabını da biliyor demektir.

Allah başka bir âyet-i kerimelerde “(o gün) yeryüzü, rabbinin nûru ile aydınlanmıştır. Kitap (amel defteri ortaya) konulmuş, nebîler ve şahidler getirilmiş ve aralarında hak ile hüküm verilmiştir. Onlar (o gün) haksızlığa da uğratılmazlar.”490 “Bu, size karşı hakkı söyleyen kitabımızdır; çünkü biz, yaptıklarınızı kaydediyorduk.”491 buyurmuştur. O gün herkesin amel kitabı Kur’ân ile karşı karşıya getirilir. Kimin amel kitabına yazdıkları Kur’ân’a uyarsa o kişi kazanır, uymazsa kaybeder.

“Doğrusu, (haktan sapan suçlu) fâcirlerin (amel) kitabı muhakkak Siccîn’dedir.”492 “Ebrârın (iyi amel işleyen ve insanları buna sevk edenlerin amel) kitabı, muhakkak İlliyyûn’dadır. İlliyyûn’un ne olduğunu sen biliyor musun? (O, iyilerin amellerinin) Yazıl(dığ)ı bir kitaptır. Ona, mukarrebun (Allah’a en yakın) olanlar şahid olurlar.493 Onları mukarrebun görür.

Mukarrebunun; iyilerin kitabını görmesi illiyine çıkıp onu kontrol ettiği manasına gelmez! Tabi ki Allah dilerse orda da bu kitabı mukarrebuna gösterebilir; ama âyetin manası böyle değildir. Allah’ın burada söylemek istediği farklı bir şey vardır.

Peki, Allah’ın söylemek istediği şey nedir?

Herkesin kitabı üzerindeyse bu durumda kimin kitabının illiyyinde, kiminkinin de siccinde olduğunu mukarrebunun bilmesi gerekir. Nasıl? -Allah’a yakın olanlar bakınca herkesi bir kitap gibi okur; ama bu okumaları insanların yanlışlarını, eksiklerini gördükleri manasına gelmez. Mukkarrebunlar birine baktıkları zaman Allah’a ne kadar yakın, ne kadar uzak olduğunu, imanının, takvâsının ne kadar olduğunu, ne kadar muhsin olduğunu, cennete veya cehenneme, şeytana ne kadar yakın olduğunu görürler. Vallahi de billahi de Allah onlara bunu gösterir, yoksa insanın nefsini tezkiye edip onları şirkten, küfürden, nifaktan temizleyemezler. Kimin manevi olarak nerede olduğunu bilecekler ki ona yardım edebilsinler.

Evet, devam edelim. “(Resulüm! O müşriklere) De ki: Sizi gökten ve yerden kim rızıklandırıyor? Ya da kulaklara ve gözlere malik olan kimdir? Ölüden diriyi kim çıkarıyor, diriden ölüyü kim çıkarıyor? (Her türlü) İşi kim idare ediyor? Onlar hemen ‘Allah’ diyecekler.” Müşrikler dâhil herkes bu soruya karşılık “Allah” der. “De ki: Öyle ise hâlâ takvâlı olmayacak (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak) mısınız?”494 Allah’a karşı sorumluluğunuzu yerine getirmeyecek “sen benim rabbimsin ben de senin kulunum” demeyecek misiniz!

“Allah, gizlemiş olduğunuz şeyi açığa çıkarandır.”495

“Görmedin mi, Allah gökten bir su indirdi de onu yerdeki kaynaklara yerleştirdi.” Allah suyu yer altında depolamasa su diye bir şey kalmaz. Bunun olmaması için Allah gökten indirdiği suyu yerin içindeki kaynaklara yerleştirip insanlar için suyu depolar.

“Sonra onunla (yeryüzünde) türlü türlü renklerde ekinler çıkarıyor. Sonra (o ekinler) kurur da onların sapsarı olduklarını görürsün. Sonra da onu kuru bir çer çöp yapar. Şüphesiz bunda (dünya hayatını anlamada) gönül (ve akıl) sahipleri için bir zikir (öğüt ve ibret) vardır.”496 Topraktan çeşitli renklerde ekinlerin çıkıp sonrasında kurumaya başlaması insanlar için zikirdir; yani insana bir şey hatırlatmalıdır. İnsan da tıpkı ekinler gibidir. Allah, insanı topraktan yaratmıştı sonra onu toprağa döndürür ve Kıyamet günü bir daha oradan çıkarır.

“Biz, (elçilerimizi Lût’un kavmine gönderdik ve) orada bulunan mü’minleri (helâktan kurtarmak için o şehirden) çıkardık.”497 Allah bir kavmi helak edeceği zaman önce oradaki mü’minleri çıkarır; çünkü Allah, mü’minlerle rabbine asi olanları bir tutmaz. Bu yüzden helak edeceği kavimden mü’minleri çıkarır sonra azabını oraya indirir.

“Siz hiçbir şey bilmezken Allah sizi analarınızın karnından çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve gönüller verdi.”498 Allah size bu nimetleri şükretmeniz için vermiştir. O vermemişse nerden getirdiniz! Evet, her şeyi size Allah vermiştir. Madem öyle gözünüz, kulağınız, gönlünüz için bana şükretmeyecek, teşekkür etmeyecek misiniz, buyuruyor Allah.

(O öyle lütufkâr) Allah’tır ki gökleri ve yeri yarattı, gökten bir su indirip onunla rızık olarak size türlü meyveler çıkardı, izni ile denizde yüzüp gitmeleri için gemileri emrinize amade kıldı, nehirleri de sizin (yararlanmanız) için hizmetinize verdi.”499

“(O) Ölüden diriyi çıkarır, diriden de ölüyü çıkarır, yeryüzünü ölümünden sonra da (O) diriltir. İşte siz de (kabirlerinizden) böyle çıkarılacaksınız.”500 Nasıl ki yeryüzü kuruyup öldükten sonra Allah rahmetini indirip yeryüzünü yeşertiyorsa sizi de toprağa gönderir ve tıpkı yeryüzünü yeşerttiği gibi Kıyamet günü sizi kabirlerinizden çıkarır. Allah o gün geldiğinde bize “kalkın” der ve hepimiz kendimizi ayakta buluruz.

“O (rabb) ki yeri sizin için bir döşek, göğü de bir bina (tavan) yaptı. Gökten bir suyu indirip onunla rızık olarak size (yerden) türlü mahsuller çıkardı. Öyleyse siz de Allah’a bile bile (mülkünde ortak olan) eşler koşmayın!”501 “İşi biz yapıyoruz” demeyin, her şeyi sizin için ben yapıyorum.

Allah’ın ısrarla “gökten yağmuru biz indiriyoruz” buyurmasının hikmeti nedir?

Allah bir memlekete gökten rahmetini indirmese orası açlıktan kırılmaya başlar. Su taşımakla da oraya bir fayda veremeyiz. Mesela; Afrika böyledir. Yağmur olmadığı için bazı bölgeleri kuraktır, bu nedenle açlık yaşarlar. Yağmur olmasa, ekinler yeşermese insanlar olarak aç kalırız. Teknoloji, bizi doyurmaz. Herhalde bilgisayar yiyecek hâlimiz yoktur! Öyle “teknik gelişmiş artık istediğimiz gibi ekin elde ediyoruz” demek doğru değildir. Bütün işi yapan Allah’tır. Geçmişte “buluta yağmur bombası atalım yağmur yağsın” denilirdi. Bunlar yağmur bombasıyla olacak şeyler değildir! Allah “hepsini ben yapıyorum. Bunlara karşılık nasıl bana şirk koşarsınız, hâlâ şükretmeyecek misiniz” buyuruyor. Bize düşen; her işi yapanın Allah olduğunu bilmek ve bize ikram ettiklerine karşılık ona şükretmektir. Aksi takdirde sanki işi biz yapıyormuş gibi zanneder ve bile bile Allah’a şirk koşmuş oluruz.

“Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır.” Allah onlara doğru yolu gösterir ve karanlıkta kaybolmalarına müsaade etmez; çünkü onlar iman etmiştir. Allah da onları karanlıkta bırakmaz ve bazen karanlığa düşseler bile Allah onları hemen nûra, aydınlığa çıkarır.

“İnkâr edenlere gelince, onların veli(si, dostu ve destekçi)leri ise tâğuttur (azgınlığın kaynağı olan şeytan ve şeytanlaşmış insanlardır) onları nûrdan karanlıklara çıkarır.” İnsan, Allah’tan başkasına uyarsa aydınlıkta bile olsa nûrun içinden çıkar ve karanlığa gömülür. “İşte bunlar ateş ehlidirler ve onlar orada ebedi olarak kalırlar.”502 Biri karanlığı tercih eder, şeytanın ya da Allah’tan başka birilerinin peşinden giderse ateşe odun olur ve orada ebedi olarak kalır. Allah bize durumun vehametini beyan ediyor.

Allah kıyamete kadar her memleketteki topluluğun, cemaatin, kavmin, ümmetin, ayrı ayrı her bir kulun ne yapacağını bilir, vahyini de ona göre indirmiştir.

“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Kazandıklarınızın temiz olanından ve sizin için yerden çıkardıklarımızdan (Allah yolunda) infak edin! (Size verilse) Gözünüzü kapatmadıkça almayacağınız kötü şeyleri (hayır diye Allah yolunda) infak etmeye kalkışmayın.” Allah yolunda infak ettiğinizde verdikleriniz gözünüzü kapatıp alabileceğiniz şeyler olsun; yani en güzeli olsun. Öyle “elbisem eskidi, çöpe atacağıma ihtiyacı olan birine vereyim” demeyin, en güzelini verin. “Ve bilin ki şüphesiz Allah ğaniyydir, hamîddir (zengin, kerim ve her şeyin kendisine muhtaç olduğu, bütün hamdların ve övgülerin sadece kendisine ait olduğu tek zattır).”503 Verdiğiniz her şeyi Allah’a veriyorsunuz, dolayısıyla en güzelinden vermeniz lazım. Bununla beraber Allah sizin hiçbir şeyinize muhtaç değildir. Allah sizden en güzelini infak etmenizi istiyorsa sizin kazanmanızı istediği içindir.

“Sizi (nefsani) karanlıklardan nûra çıkarmak için melekleriyle destekleyen, üzerinize (rahmetini indiren) odur. Çünkü (Allah) mü’minlere karşı çok rahîmdir (isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”504 Allah, mü’minleri sevip onlara rahmet edince melekler de onlara dua eder ve onlar için istiğfar ederler.

“O, sizi (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarmak için kuluna apaçık âyetler indirendir. Muhakkak ki Allah, size karşı çok raûftur, rahîmdir (kullarına karşı şefkatle muamele eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”505

“Yoksa kalplerinde (şeytanın verdiği vesveseyle) bir hastalık bulunanlar Allah’ın, (içlerindeki iman edenler için besledikleri) kinlerini ortaya çıkarmayacağını mı sandılar?”506

Rabbimizi tanımaya, anlamaya çalıştığımızda Allah’a ne kadar yakın olduğumuzu ve Allah’ın bizi ne kadar ciddiye aldığını anlarız. Allah hem bizi yaratıyor hem de bize vahyini gönderip “bak, senin için şunları yaptım, şu anda da bunları yapıyorum, sen de böyle böyle yap, şunları yapma” buyuruyor. Anlaşılması için örnek vereyim; anne, babalar çocuklarını büyütürken onlara nasıl muamelede bulunuyorsa Allah da kullarına öyle muamele eder. Hem de sıradan bir anne, baba gibi değil; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabeleri büyütüp yetiştirdiği gibi rauf ve rahim olarak muamelede bulunur.

Elbette ki Allah’ın, kuluna olan rahmeti ve muamelesi kıyas kabul etmez; çünkü muameleyi yapan âlemlerin rabbidir. Onun muamelesi hiç başkasının muamelesine benzer mi ya da kıyas kabul eder mi! Allah’ın, kuluna olan her muamelesi kulu için saf hayırdır, rahmettir, ikramdır; çünkü Allah her bir kulu için en güzelini, en hayırlısını bilendir, muamele ederken de buna göre muamelede bulunur.

Allah, vahyini indirip bize nasıl âbd olacağımızı, sırât-ı mustakîmde nasıl yürüyeceğimizi net bir şekilde beyan etmiştir. Vahyinde anlattığı her şey kazanmamız için bize lazım olandır. Bu nedenle Allah’ın bir kelimesi bile yere düşmemelidir. Onun vahyinin yeri gönlümüzdür. Bizim de hangi âyeti okursak okuyalım “bunu bana rabbim söylemiş” dememiz ve her kelimesini gönlümüze almamız gerekir. Allah’ın âyetleri okunurken âyetlerin gönlümüze inmesine müsaade etmediğimizde onları yere düşürmüş oluruz ki onun bir kelimesinin bile yere düşmesine kesinlikle müsaade etmemeliyiz. Yoksa Allah’ın vahyini ciddiye almamış oluruz.

Âyetlerin gereğini yerine getirememek ayrı, âyetlerin yere düşmesine müsaade etmek ayrı şeydir. Bir âyeti hayatımıza geçirirken beşer olarak tembellik yapıyor olabiliriz; ama âyetlerin yere düşmesine müsaade etmek Allah’ın vahyini ciddiye almamaktır ki bunun hiçbir mazereti olamaz.

Evet, âyetlerin yere düşmesine müsaade etmemek için yapmamız gereken tek şey; her bir âyete “işittik ve itaat ettik, işittik ve iman ettik, işittik ve teslim olduk. Elimizden geldiği kadarıyla âyetlerin gereğini yerine getireceğiz ya rabbi” demektir. Böyle yaparsak Allah gönlümüze vahyini indirir ve bizi karanlıklardan nûra çıkarır. Aynı şekilde imana, aşka, muhabbete gark eder. Biz de Allah’ın âyetleriyle dirilir ve Allah’ın “kulum seni seviyorum” hitabını bütün şiddetiyle gönlümüzde tadar, yaşarız. İman; emin olmak demektir ya işte rabbimizden emin oluruz; ama âyetleri gönlümüze almazsak bu defa onun yerine gönlümüze başka şeyler alırız. Onlar da rabbimizle aramızda sadece perde olur.

Allah’ın kelamının yeri gönüldür. Eğer rabbimizin sözünü sevmiyorsak rabbimizi sevmiyoruz demektir. Diğer taraftan rabbimizi ne kadar seviyorsak sözünü de o kadar sevebiliriz; yani imanın ölçüsü Allah’ın vahyini sevmekle ilgilidir.

Hepimiz bu dünyaya rabbimizi tanımaya ve ona âbd olmaya geldik. Nasıl âbd olacağımızı da Allah vahyinde açıklamış, tek tek anlatmıştır. Allah’ın vahyini okuduğumuzda rabbimizi tanımış, bize nasıl muamelede bulunduğunu, bizden ne istediğini ve bize yaptığı muamelelere nasıl karşılık vermemiz gerektiğini anlarız.

Genel olarak baktığımızda herkes Allah’ın kendisinden ne istediğini kısaca da olsa bilir. Allah’ın bizden istediği tek şey vardır; Allah bizden gönlümüzü istiyor. Gönlümüzdeki sevgiyi, aşkı, muhabbeti istiyor; yani bizi istiyor; çünkü bizi kendisi için yaratmıştır. Bizim de rabbimize dönüp onun sevgisini, yakınlığını kazanmamız gerekir.

Allah’ın bize emrettiklerini yapmak ya da men ettiği şeylerden sakınmak bize Allah’ın sevgisini, imanı, teslimiyeti, haşyeti, edebi kazandırır; ama baktığımızda bunları yapmak gerçekten zor şeydir! Daha doğrusu insan bunu kendisi zorlaştırır.

İnsandan daha karmaşık bir varlık yoktur. Aynı zamanda insanda olmayan hiçbir şey de yoktur. Onda hem yer hem gök hem melekût âlemi, hem arş, hem kürsü hem de Nûh’un gemisi gibi çeşit çeşit hayvanlar vardır. İnsan nasıl bir şeydir, ne kadar karmaşıktır! Bu yüzden insana bakarken “acaba insanda ne var” deyip onu âyet gibi okuduğumuzda insanda çok farklı şeyler görürüz. Mesela; biri arşta, âlay-ı illiyinde dururken bir başkası esfel-i safilinde, en aşağıda durur; ama baktığımızda ikisi de zahiri olarak aynı özelliklere sahiptir!

Madem öyle birini yukarıya taşıyan, diğerini aşağıya indiren nedir?

Elbette ki Allah’ın vahyi, aşkı, muhabbetidir. Âlay-ı illiyine çıkan kul, Allah’ı her şeyden çok sevmiş ve her bir âyete iman edip gereğini yerine getirmiştir. Esfel-i safiline inen ise Allah’ı değil nefsini sevmiş, Allah’ın vahyettiği gibi yapmak yerine nefsinin istediği gibi yapmıştır. Her ne kadar zahiri olarak bakıldığında ikisi de aynıymış gibi görünse de biri âlay-ı illiyinde, diğeri esfel-i safilindedir.

Evet, bizi âlay-ı illiyine çıkaracak şey; Allah’ın vahyidir, aşkıdır, muhabbetidir. Kısacası rabbimizi tanımak ve onunla beraber olmaktır. Allah ile beraber olabilmek için de öncelikle Allah’ın efâlini bilmek ve varlıkta tecelli eden bütün efâlleri âyet olarak okumak şarttır. Allah “her şeyi sizin için ben yapıyorum” buyuruyor. Bizim de göğe, yere, yağmura, suya, ırmağa, hayvanlara, yeşilliğe, ota, ağaca, her bir varlığa bakarken onda Allah’ın efâllerini okumamız lazım. Öyle ki varlık üzerinden rabbimizin güzelliğine, bizi nasıl sevip ciddiye aldığına şahid olalım ve her anda rabbimizle beraber olabilelim.

Şimdiye kadar ki sohbetlerimizde Allah’ın güzel fiillerini âyetlerde geçtiği şekilde öğrenmeye ve anlamaya çalıştık. Allah’ın efâllerine bizim nasıl karşılık vermemiz gerektiğini öğrenmeye henüz sıra gelmedi. Şimdilik sadece fiilleri açıklarken yeri geldikçe öz itibariyle ne yapmamız gerektiğini izah ediyorum. Aynı şekilde sıra daha gerçek aşka, muhabbete de gelmedi. İnşallah El Efâlu’l Husnâ sohbetleri anlaşıldığında hem efâllerin kuldaki tecellisini hem Allah’ın fiillerinin aşktan nasıl tecelli ettiğini anlayacağız hem de insanın o fiillerle muamele etmesinin kendisinde nasıl bir aşka, imana, Allah’a yakınlığa sebep olduğuna şahid olacağız.

Bize isimlerini ve efâllerini talim ettiren Allah’a hamd olsun, memleketimiz velilerle dolsun.

Allah bizi âyetleri yere düşürenlerden ve vahyini yalanlayanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi her bir âyeti gönlüne alanlardan eylesin. Allah bizi El Efâlu’l Husnâ’sına şahid olanlardan ve her muamelesinin saf aşk, saf hayır, saf rahmet olduğunu bilenlerden eylesin. Allah bizi bütün varlığı âyet olarak okuyan kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Fâtiha /6-7 ↩
  2. Tâhâ /15 ↩
  3. Nisâ /69 ↩
  4. Meryem /58 ↩
  5. Câsiye /16 ↩
  6. Bakara /143 ↩
  7. İsrâ /83 ↩
  8. Fussilet /51 ↩
  9. Zuhrûf /59 ↩
  10. Bakara /40 ↩
  11. Bakara /47 ↩
  12. Şûrâ /13 ↩
  13. Enfâl /53 ↩
  14. Mulk /14 ↩
  15. Tekvîr /29 ↩
  16. İnsân /27 ↩
  17. Bakara /200 ↩
  18. Müslim, Birr, 159, 160. Ayrıca Bkz. Ebû Davud, Edeb 16 ↩
  19. Fâtır /16 ↩
  20. Vâkıa /68-70 ↩
  21. Şuarâ /4 ↩
  22. Kehf /29 ↩
  23. İsrâ /18 ↩
  24. Tevbe /111 ↩
  25. Câsiye /21 ↩
  26. İsrâ /54 ↩
  27. En'âm /39 ↩
  28. En’âm /133 ↩
  29. Sebe /9 ↩
  30. Şûrâ /24 ↩
  31. Şûrâ /33 ↩
  32. A'lâ /2 ↩
  33. Kıyâme /37-38 ↩
  34. Hicr /28-29 ↩
  35. Secde /9 ↩
  36. Bakara /29 ↩
  37. A'lâ /4 ↩
  38. Fâtır /27 ↩
  39. Tâhâ /53 ↩
  40. Tâhâ /55 ↩
  41. İsrâ /13 ↩
  42. Zumer /69 ↩
  43. Câsiye /29 ↩
  44. Mutaffifin /7 ↩
  45. Mutaffifin /18-21 ↩
  46. Yûnus /31 ↩
  47. Bakara /72 ↩
  48. Zumer /21 ↩
  49. Zâriyât /35 ↩
  50. Nahl /78 ↩
  51. İbrâhîm /32 ↩
  52. Rûm /19 ↩
  53. Bakara /22 ↩
  54. Bakara /257 ↩
  55. Bakara /267 ↩
  56. Ahzâb /43 ↩
  57. Hadîd /9 ↩
  58. Muhammed /29 ↩