9.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya ve Allah’ın bütün fiillerinin kulu için saf aşk, saf muhabbet, saf rahmet, saf ikram olduğunu rabbimizin beyan ettiği şekilde öğrenmeye çalışıyorduk.
Allah’ın efâlini öğrenirken sadece Allah’ın ne yaptığını, neyi neden dolayı yaptığını değil, aynı zamanda Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak bizim de nasıl yapmamız gerektiğini öğrenmiş oluruz. Allah bizi her anda imtihana tabi tutar. Biz de tabi tutulduğumuz imtihanlarda ya Allah’ın istediği gibi yapar, Allah’a halife oluruz ya da kendi bildiğimiz, duyduğumuz, zannettiğimiz gibi âdetlere, töreye, örfe ya da şeytanın bize verdiği vesveseye göre yaparız.
Karşılaştığımız herhangi bir durum hakkında “anne, babamız böyle söylüyor, eşimiz böyle söylüyor, çocuklarımız böyle söylüyor” ya da “komşularımız böyle söylüyor” deyip onların dediği gibi yaptığımızda Allah’a halife olmaz, her kime göre yapıyorsak ona halife olmuş oluruz.
Allah âyet-i kerimede “biz, hakkı bâtılın üzerine atarız da onu paramparça eder. Bir de bakarsın ki o, yok olup gitmiştir”347 buyurur. Hakkı çekip çıkardığımızda ondan geriye yalnızca batıl kalır; yani hayatımızı yaşarken Allah’ın emrettiği gibi yapmadığımızda şeytana, vehmimize, zannımıza tabi olmuş ve batıla saplanmış oluruz.
Allah’a kul olmak, âbd olmak, iman etmek ciddi bir iştir; çünkü Allah bizden gönlümüzü, hayatımızı, her anda onun istediği, emrettiği gibi yapmamızı istiyor. Bu yüzden “ibadetlerimizi yapmamız yeterlidir. Namazımızı kılarsak kulluğumuzu yapmış oluruz” demekle Allah’a kulluk yapılmış, iman edilmiş, halife olunmuş, Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşmiş olmaz. Tam tersine kulluğu ibadet yapmaktan ibaret zannederek Kur’ân’daki diğer âyetlere bakmamış, rabbimizi ciddiye almamış, nefsimizi, şeytanın verdiği vesveseyi ya da birilerinin sözünü Allah’ın emrinden daha çok ciddiye almış ve onları rabbimizin önüne koymuş oluruz.
Allah’a kulluk bir tek ibadetle yapılmaz. İnsan, tabi tutulduğu imtihanlar karşısında “acaba rabbim benden nasıl yapmamı istiyor, nasıl yaparsam rabbim benden razı olur” deyip Allah’ın isimleriyle muamele ederse kulluğunu ortaya koymuş ve Allah’ın güzelliğiyle güzelleşmiş olur. Bütün imtihanlar kul, Allah’ın güzelliğiyle güzelleşsin ve manevi olarak büyüyüp kemale ersin diye vardır. Bu yüzden Allah, kuluna her anda özel olarak muamele eder ve onun yaptığı her muamele kulu için rahmettir, ikramdır, manevi olarak kazansın diyedir.
Kul, Allah’ın kendisi hakkındaki takdirini anlamadığı için onun bir muamelesi karşısında “şöyle olsa daha güzel olur” diyebilir; ama Allah, kuluna neyin hayırlı, neyin gerekli olduğunu ondan daha iyi bilir. Bildiği için de ona onun istediği yahut zannettiği gibi değil ezeli ilmine göre muamele eder.
Allah, her bir kulunu yaratmadan önce de yarattıktan sonra da bilir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(o, kullarının) önlerindekini de arkalarındakini de (geçmişlerini de geleceklerini de) bilir”348 yani kulunun öncesini de, sonrasını da bilendir, buyurmuştur. Kul henüz doğmadan önce anne karnındayken de349 doğduktan sonra da Allah onu bilir ve ona olan muameleyi bu bilgisine göre yapar. Bu nedenle unutmamamız lazım ki Allah kime nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun onun için hayırlı olan, rahmet olan, manevi olarak kazanabilmesi için imkân olan odur, ondan başka hiçbir muameleyle kazanamaz.
Evet, hep beraber rabbimizi fiillerinden, El Efâlu’l Husnâ’sından tanımaya çalışıyorduk. İsterseniz bu sohbetimizde şimdiye kadar anlattığımız fiilleri kısaca tekrar edelim, sonraki sohbetimizde tekrar nüzul sırasına göre kaldığımız fiilden devam ederiz inşallah.
El Efâlu’l Husnâ ve Aşk’ı öğrenirken Allah’ın kendini ilk önce âlleme fiiliyle tanıttığını gördük. Âlleme fiili; öğretti, talim etti manalarına geliyordu; yani Allah’ın, kendini kuluna tanıttığını, öğrettiğini, isimlerini ona talim ettirdiğini sonra da Kur’ân’ı indirip ona insanı tanıttığını, bir de dünyayı, ahireti öğrettiğini anladık.
Allah’ın, kuluna öğretmediği hiçbir şey yoktur. Yemeyi de, içmeyi de, yürümeyi de, iş yapmayı da, kazanmayı da kuluna öğreten Allah’tır. Kısacası kul neyi bilirse bilsin onu kendisine Allah öğretmiştir. Zaten âllame fiiliyle ilgili âyetleri okurken Allah’ın “size her şeyi ben öğretiyorum” buyurduğunu görmüştük.
Allah, kullarına sadece öğretmemiş, bir de talim ettirmiştir.
Peki, biz de talim ettiriyor muyuz?
Elbette ki ettiriyoruz. Allah bize rabbimizi kendi üzerimizden tanıyalım ve kullarına nasıl öğrettiğini anlayalım diye imkânlar verir. Biz de bu imkânlar doğrultusunda rabbimizi kendi üzerimizden tanır, anlarız.
Allah’ın, kullarına talim ettirmesini de yine kendi üzerimizden anlamalıyız. Mesela; anne, babalar çocuklarını büyütürken onlara talim ettirir, öğretirler. En basitinden çocuklarına yemek yemeyi öğretirler. Eğer çocuklarına yemek yemeyi öğretmezlerse çocuklar yemeği yüzlerine, gözlerine bulaştırırlar. Yetmez, aynı zamanda çocuklarına yürümeyi, giyinmeyi, konuşmayı öğretirler; yani çocuklarına ne yapacaklarını sadece dil ile anlatmaz, bir de kendi üzerlerinden göstererek onlara talim ettirirler.
Anne, babalar bir de çocuklarına yürümeyi öğretirler. Allah da kullarını yürütür. Bundan dolayı âyet-i kerimede Allah “hiçbir canlı yoktur ki o, onun alnından tutmuş olmasın (takdiri ve rahmetiyle onu idare etmesin).”350 buyurmuştur. Gördüğümüz gibi; Allah’ın, bize öğretmediği hiçbir şey yoktur, yürüyüşümüz dahil öğrendiğimiz her şey Allah’ın bize öğretmesidir.
Allah öğretmese hiç kimse en ufak bir şeyi bile öğrenemez. Her şeyi en ince ayrıntısına kadar Allah’ın öğrettiğini melekler biliyordu. Bildikleri için Allah onlara “bu eşyaların ismini bana haber verin” deyince “ya rabbi! Senin bize öğrettiğinden başka biz hiçbir şey bilmiyoruz”351 dediler. Allah bize bunu haber veriyorsa bize öğretmek istediği bir şey vardır. Bu durumda bizim de “ya rabbi! Biz senin bize öğrettiğinden başka bir şey bilmiyoruz” dememiz gerekir.
Bütün bunları anlamaktaki asıl gaye; rabbimizin yakınlığını tatmak, onun bizimle nasıl da ilgili, alakalı olduğunu ve bizi sevip muhatap aldığını anlamaktır. Bize düşen; yaşadığımız her şeyde rabbimizin bizimle muhatap olduğunu, her anda bize öğretip bizi manevi olarak büyüttüğünü görüp gözümüzü, gönlümüzü rabbimizden başka bir tarafa çevirmemektir. Böyle yapınca ilmimiz bizde imana, muhabbete, marifetullaha dönüşür. Biz de Allah’ın bize öğretmesindeki muradını yerine getirmiş oluruz.
Evet, bize her şeyi öğreten Allah’tır. Peki, nasıl öğretir?
Er rahmân âllemel kur’ân:352 “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki), (size) Kur’ân’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Dikkat edersek Allah bu âyette “Allah, Kur’ân’ı öğretti” demedi, bunun yerine “Rahmân, Kur’ân’ı öğretti” buyurdu. Bunun elbette ki bir hikmeti vardır. Hikmeti; Allah’ın öğretirken rahmetiyle öğretmesidir. O zaman bizim de karşımızdakine bir şey öğretirken yalnızca rahmetle öğretmemiz gerekir.
Allah öğretirken bir de Rabb ismiyle terbiye edip Alîm ismi ile öğretir ve bu iki isimle beraber kuluna talim ettirir. Biz de karşımızdakine öğretirken Allah’ın Rabb ismiyle terbiye ederek öğretmeli ve bunu her ne olursa olsun rahmetle yapmalıyız. Yoksa rabbimize ters düşeriz. Hiç kimse için “o bunu hak etmişti” deyip kendi istediğimiz gibi muamele edemeyiz. Edersek “ben Allah’tan daha doğru yapıyorum” demiş oluruz.
Tabi, bunu ille de dilimizle söylememiz gerekmez, tavrımız, fiilimiz “ben Allah’tan daha iyi biliyorum” der. O zaman da istediğimiz kadar merhametli olduğumuzu söyleyelim Allah bizi rahim olarak kabul etmez. Rahim olmadığımız gibi rabbimize değil nefsimize halife olmuş oluruz. Nefsimiz bizden öyle yapmamızı istemiş ya da birileri bize öyle öğretmiştir, biz de öyle yapmışızdır; ama her kime göre yapmış olursak olalım rabbimizin öğrettiği gibi rahmetle öğretmemişiz, dolayısıyla ona halife olamamışız demektir.
Mesela; “hocanın vurduğu yerde gül biter” dendiğini duymuşsunuzdur. Sırf öğrettikleri için dayak atsalar bile sanki güzel bir şey yapıyorlarmış gibi zannedilir; ama baktığımızda Kur’ân’ı öğrenmek için medreseye, camilere giden çocukların birçoğu sırf bundan dolayı oradan kaçmıştır; ama insanlar buna rağmen yaptıklarının doğru olduğunu zannedip bu yanlışı birbirlerine miras bırakmıştır. Oysaki hocaların, Kur’ân’ı dayakla değil rahmetle öğretmeleri gerekirdi.
Allah âyet-i kerimelerde devamlı “siz aklınızı kullanmıyor musunuz”353 buyuruyor. Madem öyle aklımızı kullanıp biraz tefekkür edelim; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz birine bir şey öğretirken hiç tokat atmış ya da kızmış mıydı? -Elbette ki hayır. Tam tersine kime ne öğretirse öğretsin mutlaka Allah’ın öğrettiği gibi rahmetle öğretirdi. O zaman senin de peygamberin yaptığı gibi yapman gerekmez mi! Peygamberin rahmetle öğretirken sen dayakla öğretmeye çalışıyorsan bu durumda senin peygamberin kimdir, sen kime tâbi olmuşsun! Allah “resulüme tabi olun”354 buyurmadı mı! Mü’min olduğunu söylüyorsan o hâlde Allah’ın resulüne tabi olup onun yaptığı gibi yapman gerekmez mi!
Böyleleri bir de “şimdiye kadar gelen hocalar bunun doğru olduğunu söyledi, biz de o yüzden böyle yapıyoruz” diyerek kendilerini savunurlar. Doğru öğrendiklerini zannediyorlar; ama yalnızca batılı, yanlışı öğrenmişler ve rablerini anlayamamış, tanıyamamışlar!
Evet, öğretenler mutlaka Allah adına öğretmeli ve Allah’ın hesabını yapıp öğretmelidir. Birine bir şey öğrettiğinde; rabbini, kendini tanısın, hayatı, kulluğu anlasın, kulluğun nasıl yapılacağını, ahiretin nasıl kazanılacağını, nasıl Hz. İnsan olunacağını, Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin kendi üzerinde nasıl tecelli edeceğini, Allah’ın kendisine ikram ettiklerine karşılık nasıl şükredeceğini, hamd edeceğini ve kendisine verilen imkânları nasıl kullanacağını anlaması için öğretmelidir. Yoksa karşısındakini yanlış tarafa davet edip rabbinden ayırmış ve ona “benim gibi yap” ya da “âdet böyledir, töre böyledir, herkes böyle yapıyor, sen de böyle yaparsan doğru yapmış olursun” demiş olur ki böyle yapınca da onu Allah’tan başka tarafa sürüklemiş olur. Bu kişi evladıysa, onu Allah’tan ayırarak Allah’ın kendisine verdiği emanete ihanet etmiş, hainlik yapmış olur; çünkü evladını Allah’a kul olarak yetiştirmesi gerekirken başka şeylere kul yapmıştır. Kıyamet günü de evladı babasından şikâyetçi olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, çocuklarını Allah’tan başka tarafa davet eden anne, babalarla ilgili bir hadis-i şerifinde şöyle buyurur. “Allah Kıyamet günü kullarını hesaba çektikten ve cennetliklerin cennete, cehennemliklerin de cehenneme gideceği belli olduktan sonra cehennemlik olanlar ‘ya rabbi! Anneme, babama iki kat azap ver’ derler. Onlar için evlatlarının böyle söylemesinden daha büyük bir azap olmaz.” Kıyamet günü bu azabı yaşamak istemiyorsak yapmamız gereken şey; evlatlarımızı başkalarına değil sadece Allah’a davet etmek ve onlara öncelikle Allah’a nasıl kul olacaklarını, hayatlarını Allah’a göre nasıl yaşayıp ebedi hayatlarını nasıl kazanacaklarını öğretmektir.
Allah öğretir. Biz de Allah’ın öğrettiğini öğrenmeli, sonrasında yine Allah’ın öğrettiği şekilde başkalarına öğretmeli, talim ettirdiği gibi de talim ettirmeliyiz. Yoksa haddimizi aşıp kendimizi Allah’ın önüne koymuş oluruz.
Genel olarak herkes kendine göre öğretir, talim ettirir ve “benim bildiğim doğrudur” deyip insanlara kendi bilgisini öğretmeye çalışır. Eğer biri bildiklerini “acaba Allah’a göre doğru mudur” deyip Allah’ın vahyinin ölçüsüne vurmaz, “bence, bana göre” derse Allah ile arasındaki bağı koparmış olur. Allah’a bu şekilde şirk koştukça Allah’tan uzaklaşır, sonunda ise Allah onun kalbini mühürler ve artık onun işi biter.
Dediğim gibi; kul olmak, iman etmek, imtihanı görüp gereğini yerine getirmek dünyadaki en büyük iştir. Hatta bundan daha büyük bir şey yoktur! İş yapıp dünyayı kazanmak kolaydır; ama hiçbir mesleğin ağırlığı kulluk gibi değildir; çünkü Allah’a kul olmak isteyenlerin akıllarını Allah’ın vahyinin ışığında sonuna kadar kullanmaları “Allah’a göre doğru neyse doğru olan odur” demeleri gerekir. Aksi takdirde Allah’a kulluk yapmış olmazlar.
Evet, Allah’ın “öğretti, talim ettirdi” fiilini öğrendikten sonra “davet etti” fiilini öğrenmeye, anlamaya çalışmıştık. Allah, önce kuluna öğretir, talim ettirir sonra ise kulunu davet eder. Bununla beraber kendisi de kulunun duasına, davetine icabet eder. Nasıl ki Allah bizim davetimize icabet ediyorsa bizim de Allah’ın davetine icabet etmemiz lazım.
“(Resulüm!) Kullarım sana benden sorar(lar)sa (söyle onlara), muhakkak ki ben karîb (ismimle herkese ve her şeye çok yakın)ım. Bana dua ettiği vakit dua edenin duasına icabet ederim. O hâlde (onlar da) benim (kulluk davetime) icabet etsinler ve bana iman etsinler ki rüşdlerine (manevi olarak kemâlâtlarına) ersinler.”355 Allah’a iman ettiğimizde davetine icabet etmiş, iman etmediğimizde ise davetini reddetmiş oluruz.
Her zaman söylüyoruz “iman sevmektir, sevmek için de Allah’ı tanımak; yani marifetullaha sahip olmak şarttır.” Zaten bütün anlattıklarımız marifetullahı kazanalım ve rabbimizi tanıyıp iman edelim diyedir; çünkü ancak o zaman rabbimizin davetine icabet etmiş oluruz.
Allah davet eder. Kul da insanları Allah ile, Allah’a göre Allah’ın davet ettiğine davet etmelidir. Eğer Allah’ın davet ettiğine değil de başka şeylere davet ederse “ben neyin doğru, neyin güzel olduğunu Allah’tan daha iyi biliyorum” demiş ve nefsini Allah’ın önüne koymuş olur.
Her şey o kadar açık ve nettir ki hiç kimse “ben anlamadım” diyemez. Biri insanları başka şeylere davet ettiğinde hem kendini hem de insanları davet ettiği o şeyi Allah’a şirk koşmuş, “bu, Allah’ın davetinden daha güzeldir” demiş olur. Dolayısıyla “ben Allah’tan daha iyi biliyorum, onun davetine değil benim davetime icabet edin” demiş olur. Hiç ondan daha kâfir kimse var mıdır! İnsan hakikati daha nasıl örtsün! Bu yüzden “ben mü’minim” demekle hiç kimse mü’min olmaz. İşte, şirk böylesine gizlidir ve onu görebilmek için nebîye, resule, Mürşid-i kâmile; yani şirki, küfrü, şeytanı gören birine ihtiyaç vardır.
Allah davet eder, kul da davet eder. Kul, Allah’ın daveti ile davet ederse Allah ile beraber olur, Allah da ona yardım eder; çünkü Allah “ben ve resullerim mutlaka galip geleceğiz”356 buyurmuştur. Allah “ben ve resullerim galip geleceğiz” buyuruyorsa o zaman Allah’a Allah ile davet edenler mutlaka galip gelir, karşılarındakiler ise kim olursa olsun mutlaka yenilir. Allah’a davet edenlerin karşısında olanlar aslında Allah ile savaşır, Allah’a kafa tutarlar, Allah ile mücadele ettiklerinin farkında bile değillerdir. Allah’la savaştıkları için de kaybetmekten, mağlup olmaktan, rezil rüsva olmaktan kurtulamazlar.
Allah “ben ve resullerim” deyip resullerini kendisiyle birlediyse bu durumda Allah’ın resulüyle mücadele etmek Allah ile mücadele etmek demektir; çünkü Allah’ın resulleri Allah’tan emir alır ve insanları Allah ile Allah’a, cennete, imana, hidâyete, hakka davet ederler.
Eğer resullere iman ettiğimizi söylüyorsak biz de insanları Allah’ın resulleri gibi Allah’a, imana, cennete davet etmek zorundayız.
Neden?
Vel asr: “Asr’a (zamana ve insana takdir edilen ömre) andolsun ki.” İnnel insâne le fî husr: “Muhakkak insan (ömrünü boşa harcadığı için) gerçekten hüsrandadır.” Asra yemin olsun ki gerçekten (bütün) insanlar hüsrandadır. İllellezîne âmenû: “Ancak iman edenler.” Ve amilûs sâlihât: “Ve salih amel işleyenler.” Ve tevâsav bil hakkı ve tevâsav bis sabr:357 “(Hakta olup) Hakkı (birbirlerine) tavsiye edenler ve (sabırlı olup) sabrı (birbirlerine) tavsiye edenler müstesna.” Çünkü bunlardan bir tanesi bile eksik olursa hüsranda oluruz.
Hüsranda olmamak için hem iman etmeli, hem salih amel işlemeli; yani imanımızın gereğini yapıp nefsimizi ıslah etmeli, insanların da nefislerini tezkiye etmesi, küfürden, şirkten, nifaktan, günahtan, yanlıştan temizlenmesi için elimizden geleni yapmalıyız. Bir de hakkı, sabrı yaşamalı ve insanlara da bunu tavsiye etmeliyiz. Bunlardan bir tanesi bile eksik olursa hüsrana uğramış oluruz.
Yalnız insanlara anlatacağımız hak bize göre değil Allah’a göre hak olmalı, Allah neye “hak” demişse onu anlatmalıyız. Bunu da kendimize göre değil, Allah’a göre; yani onun emrettiği ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı şekilde yapmalıyız. Mesela; öyleleri var ki görünüşte kendine göre bir yanlışlık bulur, sonra da “şurada yanlış yapıyorsunuz, haydi hepiniz benim dediğim gibi yapın” der! Ona “peki, Allah böyle mi söylüyor” denildiğinde ise “bilmiyorum, ben kendi bakışımı söyledim, bana göre şöyle olması daha doğrudur” der. Madem bilmiyorsun ne diye konuşuyorsun! Bilmiyorsan senin durumun çok daha kötüdür; çünkü bilmediğin hâlde bildiğini zannediyor ve bu zannın yüzünden asıl bileni kabul etmiyorsun. Eğer kendini bilgili gördüğün için seni Allah’a davet edeni kabul etmiyorsan ona karşı kibirleniyorsun demektir. Bu kibir de seni cehenneme götürür.
Allah âyet-i kerimelerde “hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”358 “Hiç (hakikate karşı) kör ile gören bir olur mu”359 buyuruyor. Yani “bilmiyorsan sen körsün” buyuruyor Allah. Sen ise kendini bilgili zannediyor, ihtiyaçsız görüyorsun!
Bilenler derken Allah ile bilenleri; görenler derken de Allah ile görenleri anlamamız gerekir. Bütün sorun; Allah’ı bilmemek, tanımamak, yakınlığını tatmamak, ona iman etmemek, âbd olmamaktır. Bu sorunun bitmesi için ulaşabildiğimiz herkesi Allah’ın davet ettiği gibi Allah’ın vahyine davet etmemiz şarttır. En basitinden çocuğumuzu yetiştirirken ona “şunu şöyle yapmanı istiyorum” demek yerine “şöyle yaparsan Allah’ın dediğini yapmış olursun, Allah da seni sever; ama böyle yaparsan Allah’a ters düşer ve sevgisini kaybedersin. Hepimizin Allah’a itaat etmesi, resulüne tabi olması ve Allah neyi emretmişse onu yapması lazım” dememiz ve kulluğu kendi üzerimizde talim ettirerek onu davet etmemiz gerekir. Yoksa çocuklarımıza “bana uy, ben ne dersem onu yap” dememiz doğru değildir. Davet talimi, talim de daveti gerektirir.
Evet, “davet etti” fiilinden sonra “imtihana tabi tuttu” fiilini anlamaya çalışmıştık.
“O, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır.”360 Allah her konuda kulunu imtihana tabi tutar.
Belâ kelimesi imtihan manasına gelir ve nimetin de musibetin de gereği yapılmadı mı insana bela olur. Hatta nimetin sorumluluğu daha büyüktür, bu yüzden gereği yapılmazsa musibetten daha büyük bir bela olur.
Allah, kulunu sevdiğinden dolayı her anda imtihana tabi tutarak Hz. İnsan olsun, kendisine ayna olsun ve muradı üzerinde gerçekleşsin diye her anda ona kazanma imkânı verir. Allah, insanı âbd olarak, âşık olarak görmek ister; çünkü onu kendisine âbd olsun diye yaratmıştır. Âbd olabilmesi için de öncelikle iman etmesi gerekir. İşte, imtihan; kul, Allah’a iman etsin, âbd olsun ve Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmasın diye vardır.
Allah âyet-i kerimede “biz senden önce hiçbir resul göndermedik ki ona (şöyle) vahyetmiş olmayalım, muhakkak ki benden başka ilâh yoktur, öyleyse bana âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)”361 buyurur. Demek ki bütün peygamberlerin vazifesi insanları Allah’a âbd olmaya ve hiçbir şeyi Allah’a şirk koşmamaya davet etmekmiş! Peygamberi temsil eden peygamber vârisi Mürşid-i kâmillerin de vazifesi aynen budur. Bütün Mürşid-i kâmiller insanı Allah’tan başka bir şeye şirk koşmamaları için yetiştirir, büyütür, irşad eder ve Allah’a kulluğu kendi üzerlerinde onlara gösterir; yani talim ettirirler. Yoksa kulluğu anlatmak “namazı şöyle kılacaksın, orucu şöyle tutacaksın” değildir. Bunlar bir günde anlatılacak şeylerdir. İnsanlar geri zekâlı değil ki iki de bir aynı şeyler anlatılsın! Namaz kılmayı, abdest almayı yedi yaşındaki çocuklar bile bilir. Bilmiyorlarsa gelsinler en fazla bir günde hepsini onlara öğreteyim. Âlimlerimizin din diye anlattıkları her şeyi; namazı da, orucu da, haccı da, abdesti de, zekâtı da yedi yaşındaki bir çocuğa bir günde anlatır, ezberletirim. Haydi, bütün detaylarıyla anlatalım desek en fazla on günde her birini öğretirim.
Eğer hepsi birkaç günde öğrenilecek bilgilerse neden ümmetin karşısına geçip insanlara geri zekâlı muamelesi yapıyor, hayatınız boyunca sadece “abdesti bu bozar, namazı şu bozar, şöyle olursa oruç bozulur” diyorsunuz. Ayıp değil mi! Biliyorsanız bize âlemlerin rabbini anlatın! Âlemlerin rabbini tanıyor, biliyor musunuz! Bilmiyorsanız neden konuşuyorsunuz! Ben rabbimi tanımak istiyorum. Secde edeceğim, namaz kılacağım ya kime secde ettiğimi bilmek istiyorum. Ben daha kime secde ettiğimi bilmiyorum! Başımı secdeye koyarken rabbimi hissetmiyor, tatmıyorum, beden itibariyle namazda duruyorum; ama aklıma bin bir türlü şey geliyor, benim daha namazım miraç olmamış, rabbimin huzurunda olduğumu hissetmiyorum; çünkü rabbimi tanımıyorum. Eğer âlimseniz bana rabbimi anlatın, rabbimin benden ne istediğini, nasıl yapmam gerektiğini, rabbimin bana ne söylediğini anlatın.
Baktığımızda iki kitap okumuş diye kendini âlim zannedenler vardır! Allah âlimi böyle mi tarif ediyor! Allah âlimi anlatırken “kulları içinden ancak (onu bilen) âlimler Allah’tan haşyet duyarlar”362 buyurdu. Demek ki âlimin özelliği Allah’tan haşyet duymasıymış! Haşyet, huşu, edep, aşk, muhabbet birdir. İman da hepsinin beraber olmasıdır. Seven sevdiğine karşı edeplidir ve sevdiğinden haşyet duyar. Biri Allah’tan haşyet duyuyorsa hem edepli hem de muhabbetli olur; ama haşyet duymuyorsa ilmi de âlimlik vasfı da olmaz.
Âlim; Allah’ı bilen, rabbini tanıyandır. Kul, rabbini ne kadar biliyorsa o kadar âlimdir; ama haşyeti olmadığı hâlde sırf iki kitap okumuş diye kendini âlim zannedenler bu tefekkürü yapmaktan bile korkarlar; çünkü şirke, küfre nasıl boğulduklarını, nasıl nifak içinde, münafıklık hâlinde olduklarını, nefislerinin nasıl bir bataklık içinde olduğunu bilirler. Kendilerini bu âyetin ölçüsüne vurup hâllerine baksalar yanlışlarından, eksiklerinden dolayı insanların yüzüne bakamamaları, memleketi terk etmeleri gerekir; ama bu tefekkürü yapmaktan korkarlar. Allah’ın âyetlerine uymadıklarını bildikleri için âyetleri olduğu gibi anlatmaz, hikâyeler anlatır, yalanlar söylerler.
Her kimi dinlersek dinleyelim onu dinlemekteki ölçümüz; bize rabbimizi tanıtması olmalıdır. Biri bize rabbimizin âyetlerini okuyor, nasıl âbd olacağımızı öğretiyor ve bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtıyorsa onu dinleyelim. Aksi takdirde hikâyeleri dinlersek hikâyeleri din olarak kabul eder sonra da birkaç hikâye öğrendik diye kendimizi âlim zannederiz.
Evet, Allah imtihana tabi tutar. Allah’ın, imtihana tabi tutup kuluna kazanma imkânı vermesi kuluna olan sevgisinden, muhabbetinden, rahmetinden dolayıdır.
Nasıl ki Allah, kullarını imtihana tabi tutuyorsa insanlar da birbirlerini imtihana tabi tutar. Misal; birini işe alacaksa ya da dostluk kuracaksa kendine göre o kişinin hâline bakıp imtihan eder. Hatta sadece birbirini değil eğittiği bir hayvanı bile “acaba istediğim gibi yetişmiş mi yetişmemiş mi” deyip imtihana tabi tutar.
İnsanlar birbirini anlamak için imtihan eder; fakat Allah anlamak için değil ikram etmek, kula öğretmek, kendi hâlini göstermek; yani ona onu tanıtmak için imtihana tabi tutar; çünkü Allah zaten kulunu bilir.
Bir de Allah tabi tutacağı bir imtihan karşısında kulunun kaybedip kaybetmeyeceğini bilir. Kulu buna rağmen imtihan etmeye devam etmesi; kulun yanlışının cezasını tatması ve bir daha o yanlışı yapıp kaybetmemesi içindir. Ya da güzel yapacaksa yaptığı güzelliği tatması ve güzel yapmaya devam etmesi içindir. Yoksa kulu kaybetsin diye değildir. Zaten “imtihana tabi tutar” fiilini anlamaya çalışırken Allah’ın neden bizi imtihana tabi tuttuğunu âyetlerle detaylı bir şekilde anlamaya çalışmıştık.
“İmtihana tabi tutar” fiilinden sonra ceâle “kıldı, yaptı” fiili gelmişti. Hep beraber ceâle fiilini öğrenirken Allah’ın kuluna her anda bir mumalede bulunduğunu ve her şeyi Allah’ın yaptığını görmüştük.
Allah âyet-i kerimelerde “yaptı, yapar, yapacak, yapmaz ya da yaptırmaz” buyuruyorsa bunda bir muradı vardır. Allah bize “her şeyi ben yapıyorum; ama size bir irade vermişim, siz de benim yaptığım gibi yapın. Ben rabbiniz olarak yapmam gerekeni yapıyorum, siz de âbd olarak yapmanız gerekeni yapın. Ben her şeyi sizin kazanmanız için yapıyorum, siz de yaptıklarınızı kazanmak için yapın” buyuruyor.
Evet, yaptığımız her şeyi kazanmak için yapmamız lazım. Neyi kazanmak için? -Öncelikle rabbimizin güzelliğini, sevgisini, aşkını, muhabbetini, rızasını, dostluğunu sonra da cenneti ve diğer şeyleri kazanmak için. Hamd eden, şükreden, rabbini tesbih eden bir kul olmak için her türlü vesileye sarılmamız ve Allah ne buyurduysa yapmamız lazım; ama bunu tek başımıza yapmamız mümkün değildir. Allah’a nasıl âbd olacağımızı öğretecek, talim ettirecek bir bilene ihtiyacımız vardır.
Kimse okuma yazmayı doğuştan öğrenmez, gidip birilerinden öğrenir. İnsan, hayatının sonuna kadar öğrenmek için başkasının yardımına muhtaçtır. Nasıl ki zahiri olarak gidip bir bilenden öğreniyorsak Allah’a âbd olmayı, onun rızasını, dostluğunu nasıl kazanacağımızı da bize örnek olacak bir bilenden öğrenebiliriz.
Peki, bu bilen kimdir?
Her konuda olduğu gibi bu konuda da bizim için örnek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hayatının sonuna kadar öğretmiş, o da Allah’tan öğrendiğini mü’minlere öğretmiştir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “resul, rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler)”363 buyurur. Resulullah (s.a.v) Efendimiz önce iman eder sonra imanı kendisinde ahlaka, amele, fiile dönüşür. Bu durumda biz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman etmeliyiz sonra da imanımız üzerimizde ahlaka, amele, fiile dönüşmelidir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra onun vârisi olan Mürşid-i kâmiller de kulluklarıyla bizim için örnektir; çünkü Mürşid-i kâmil, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman etmiş ve imanını ahlaka, amele dönüştürmüştür. Bu zamanda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olmadığı için bize canlı örneklik yapabilecek ve bize kulluğu kendi üzerinde talim ettirip gösterecek bir Mürşid-i kâmile ihtiyacımız vardır. İşte, onunla beraber olursak bir bilenle beraber olmuş oluruz.
Allah yapar. İnsanlara da bazı şeyleri yapmalarını buyurmuştur. Herkes Allah’ın neyi “yapın” dediğini bilir. En basitinden güzellik namına her ne varsa yapmamızı söylemiştir. Allah muhsinleri sever.364 Yani güzel olanları, güzellik yapanları, bir de yaptığını güzel yapanları sever. Tabi, güzel yapmak kendi bakışımıza göre değil; Allah’a göre güzel yapmaktır, ayrıca onu yaparken Allah’ın rızasını gözetmektir. Allah da bizden her anda güzel yapmamızı istiyor.
Allah bir de özel olarak neyi yapmamız gerektiğini söylemiş ve bize “namazı kılın, orucu tutun, Kur’ân’ı okuyun, bütün âlemi âyetlerim olarak okuyup anlayın, beni tanıyın. İnfak edin, sadaka verin, iyilikte bulunun, en güzel söz neyse onu söyleyin ve rabbinizin yoluna hikmetle davet edin” demiştir. Bizim de bir şey yaptığımızda “rabbim bana böyle yapmamı emretmiş, o yüzden böyle yapıyorum” dememiz ve neyi neden dolayı yaptığımızı bilmemiz lazım. Öyle ki Allah’a kul olduğumuzu kabul etmiş olalım. Şayet yaptığımız bir işin içinde Allah’ın hesabı yoksa; yani onu yaparken rabbimizin rızasını gözeterek yapmıyorsak her kim ya da ne için yapmışsak onun kuluyuz demektir. Bunun başka bir manası yoktur.
Küfürle iman arasında sadece bir çizgi vardır. Bu çizginin bir tarafı iman, diğer tarafı küfürdür. Biz de hayatımızı yaşarken çizginin ya iman ya da küfür tarafında dururuz. Ben anlatırken çizginin hem iman hem de küfür tarafını söylüyorum ki sohbetimizi dinleyen, okuyan herkes kendine baksın ve çizginin hangi tarafında olduğunu bilsin.
Evet, Allah yapar ve kuluna da “yap” der. Allah’ın rızasını gözetip “yap” dediğini yaptığımızda manevi olarak kazanırız. Yaptığımız bütün işlerde bize manevi olarak kazandıracak şey; onu Allah’ın rızasını gözeterek yapmaktır. Eğer herhangi bir iş yaparken rabbimizin rızasını gözetmezsek her ne kadar güzel yapmış olursak olalım, hatta yaptığımız şey Allah’ın emirlerinden olsa bile Allah onu reddeder ve ondan hiçbir şey kazanamayız; çünkü Allah âyet-i kerimede “(o gün) onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’Âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna”365 buyurmuştur. Allah bize “Allah’ın rızasını gözeterek yaptığınız işler dışında hiçbir işiniz ikrama layık değildir. Yaptığınızı benim rızamı gözeterek yapmadıysanız benden ikram da istemeyin” buyuruyor.
Her ne kadar ikram denince aklımıza zahiri nimetler gelse de ikramı yalnız zahiri nimet olarak anlamak doğru değildir. Asıl ikram; Allah’a yakınlıktır, Allah’ın, kuluna “kulum sen güzel yaptın, senin yaptığını sevdim” demesi, güzelliğiyle, rahmetiyle, muhabbetiyle ona tecelli etmesidir. Yaptığımızı Allah rızasını gözeterek yapmadığımızda ise Allah’tan bu ikramları alamayız.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Biri Allah’ın “infak edin” emrine uyup infak etse; ama Allah’ın rızasını gözeterek değil de “insanlar benim cömert biri olduğumu görsün” diye yapsa her ne kadar Allah’ın emrini yerine getirmiş olsa bile yaptığı infaktan manevi olarak bir şey kazanamaz. Allah âyet-i kerimede “Allah yolunda mallarını infak eden sonra da infak ettikleri şeylerin ardından (bunları) başa kakmayan ve (gönül kırarak insanlara) eziyet etmeyen kimseler var ya, (işte) onların mükâfatları rableri katındadır”366 buyurmuştur. Eğer yaptığı infakı başa kakmayanlar, rableri katında mükâfat kazanıyorsa bu durumda yaptığı yardımı, infakı başa kakanlar rableri katında bir mükâfat bulamazlar. Zaten biri yaptığı yardımı başa kakıyorsa onu Allah’ın rızası için değil başka bir niyetle yapmış, dolayısıyla infağını çöpe atmış olur.
Böyle biri riyakâr, ikiyüzlü ve münafıktır! Hem yaptığı güzelliğin karşılığını alamaz hem de başkasının hesabını yaptığı için rabbine ters düşer; çünkü uğruna infak ettiği şeyi Allah’ın rızasının önüne koymuştur.
Allah bizi yaptığı her şeyi saf Allah rızasını gözeterek yapanlardan eylesin inşallah.
Evet, ceâle fiilinden sonra derace “tedrici olarak, aşama aşama yaptı” fiilini anlamaya çalışmıştık.
Allah her şeyi safha safha, basamak basamak, derece derece yapar. Tek kelimeyle; yavaş yavaş yapar. Kullarını davet ederken yavaş yavaş davet eder, öğretirken yavaş yavaş öğretir, imtihana tabi tutarken gücünün yetmediği bir imtihana tabi tutmaz, yavaş yavaş, ağır ağır, derece derece imtihana tabi tutar. Hidâyete davet ederken de yavaş yavaş davet eder, bu yüzden Kur’ân’ı yirmi üç senede peyder pey indirmiştir.
Mesela; Mekke döneminde, vahyin indiği on sene boyunca ne namaz, ne oruç, ne hac, ne zekât, ne de infak emirleri vardır ya da Allah ne içkiyi ne de başka günahları yasaklamıştır. İlk on sene boyunca Allah neredeyse emir ve yasaklarda bulunmamış, bunun yerine herkesi iman etmeye, insan olmaya davet etmiş, kendini tanıtmış, mülkün malikinin kendisi olduğunu, kendisinden başka ilâh olmadığını, rahman olduğunu ve âlemlerin rabbi olduğunu anlatmıştır; yani sahabelere tedrici olarak öğretip talim ettirmiştir. Onlar da rablerini bilmiş, tanımış, anlamış, teslim olmuş, iman etmiş ve her konuda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yapmaya çalışmıştır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Daru’l Erkam’da yetiştirdiği sahabelerin hepsi gökteki yıldız olmuş ve aralarından hiçbiri iman konusunda fire vermemiştir; ama Medine döneminde Müslümanlığı kabul edenlerden bazıları yarım yamalak iman ettiği için bir kısmı münafık olmuş, bir kısmı dinden dönmüş, bir kısmı da düşman olmuştur. Onlar zaten aslında iman etmemişlerdi.
Allah her şeyi tedrici olarak yapar. Kuluna da tedrici olarak öğretir, onu imtihana tabi tutar ve tedrici olarak kendine çeker. Hiçbir şey birden olmaz. İman, kulluk, âbdiyet yavaş yavaş kemale erer. Nasıl ki insan yavaş yavaş büyüyorsa manevi olarak da yavaş yavaş büyür, Allah’a yavaş yavaş yaklaşır; ama bunun olması için kulun her şeyden önce tavrını ortaya koyup “benim, rabbime gitmekten başka çarem yok. Rabbim beni kendisine kul olayım diye, muradı üzerimde gerçekleşsin diye yaratmıştır. Ben de bu uğurda neyi kurban etmem gerekiyorsa hiç tereddütsüz kurban ederim. Dünyadan da canımdan da her neyden vazgeçmem gerekiyorsa hiç düşünmeden vazgeçerim” deyip kararını vermeli sonra da “senin istediğin gibi olsun ya rabbi! Benim senin rızandan, sana âbd olmaktan başka hiçbir isteğim yoktur. İstediğim sadece sensin. Ben sana teslim oldum ve yalnızca sana aidim. Sen bana her ne emretmişsen hepsini yapar ve benden razı olman için çabamı, gayretimi sarf ederim” deyip gerekeni yapmalıdır. O zaman Allah onu seçer; çünkü kendisi tercihini yapıp rabbini seçmiştir.
Kul, bunları söyledikten sonra gerekeni yapabilsin diye Allah onu imtihana tabi tutar ve ona “haydi kulum yap, haydi kulum gel! Haydi bir adım daha at! Haydi şunu bırak! Bak, burada bir yanlışlık var, haydi burayı düzelt! Bak şurada şeytan sana hile yapıyor, o senin düşmanındır. Haydi ondan yüz çevir” buyurur ve bunu da yavaş yavaş yapar.
Kul manevi olarak yavaş yavaş yükseldiği gibi uçuruma doğru giderken de yavaş yavaş gider. Bu süre zarfında Allah önce ona öğretir, tekrar tekrar gösterip onu uyarır. Hatta rabbine dönsün diye bazen ona şiddetli bir azap verir ve uçuruma doğru gitmesin diye devamlı onu tutup sırât-ı mustakîme koyar “haydi, kulum yürü” der; ama kul buna rağmen ters tarafa gitmeye devam ederse yavaş yavaş uçuruma yaklaşır ve sonunda uçurumdan aşağı düşer, dolayısıyla imanını kaybeder.
Evet, “tedrici olarak yükseltir, alçaltır, yaklaştırır” fiilinden sonra “mühlet verir” fiilini anlamaya çalışmıştık.
Allah, kuluna mühlet verirken ona “haydi, sana zaman tanıdım, bu zaman zarfında ne yaparsan yap” demez. Ona olan muamelesi her anda devam eder ve onu her anda tutup kendine çeker.
Allah dilerse kul iman etmez mi? -Elbette ki eder; ama o zaman da iradenin, halife olmanın manası kalmaz. Diğer bir tabirle kul, rabbini hak etmemişse iman etmesinin bir manası olmaz. Kul ya rabbini hak eder ya da hak etmez. Eğer rabbini hak ederse onun için hak tecelli eder, o da hakta olur, hak ile olur. Bu yüzden mesele; kulun rabbini hak etmesidir. Allah da kulu hak etsin diye onu imtihana tabi tutar ve ona mühlet verir. Bu mühleti verirken de gönlüne vahyedip onu uyarır. Yetmez, dışarıdan bir vesileyle ona işi öğretir, sonra da ona “haydi kulum yap, haydi kulum gel, haydi kulum dön, haydi tövbe et, haydi kulum tercihini yap” buyurur.
Allah’ın, kulunu uyarıp kendine davet etmesiyle ilgili bir örnek vereyim.
Mesela; Allah, bir kuluna bir hastalık verdiğinde o kul “zamanım geldi, ben kesin ölüyorum” der; ama aslında ölmez. Allah âyet-i kerimede Bedir Savaşı için de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “hani Allah, (ezeli ilmiyle) takdir (edip hükm)ettiği bir işi yerine getirmek için (savaş alanında onlarla) karşılaştığınız zaman onları sizin gözlerinizde az gösteriyor, sizi de onların gözlerinde az gösteriyordu. Bütün işler ancak Allah’a döndürülür”367 buyurur. Allah’ın, mü’minleri müşriklerin gözlerinde az, müşrikleri de mü’minlerin gözlerinde az göstermesi hâşâ bir hile değildir. Allah, hükmünün gerçekleşmesi için kullarına farklı muamelede bulunmuştur. Kuluna yaşattığı hastalıkta da ona “bak ölüyorsun” demesi aynen bunun gibidir. Yoksa Allah onun ölmeyeceğini bilir; ama onun gönlüne sanki ölecekmiş hissi vererek ona “bak, haberin olsun, her an gelebilirsin, ona göre kendini toparla ve ebedi hayatın için hazırlan” buyurur. Bu, Allah’ın saf rahmeti, muhabbeti, ikramıdır.
Allah, kuluna önce öleceğini iyice tattırır ve onu kendine döndürür sonra da ona şifa verip “sana mühleti verdim, haydi şimdi gerekeni yap” der. Kul yine ters tarafa gitmeye devam ederse Allah ona tekrar aynı muamelede bulunur; ama bu defa daha farklı yapar. Öyle ki kul öbür tarafa gittiğinde hiçbir mazereti, Allah’ın ona tanımadığı hiçbir imkân kalmaz. En son kazanma imkânı bittiğinde bu defa ona “tamam, gel, artık bu kadar yeter, dünyada kalırsan daha kötü olursun” buyurur ve ona verdiği süre tamamlanır. Tabi, bu söylediğim mü’minler için geçerlidir. Allah’ın, kâfire muamelesi çok daha farklıdır.
Evet, “mühlet verdi” fiilinden sonra “seçti” fiilini anlamaya çalışmıştık.
Allah, öğretir, kulunu kendisine davet eder, imtihana tabi tutar, mühlet verir sonra da seçer. Bu yüzden âyet-i kerimede “Allah dilediğini (hidâyeti isteyeni) kendisine (kul olarak) seçer”368 buyurmuştur. Allah, kulunu kendine seçiyor; çünkü kul özeldir. Kul, âbd; âşıktır, âşıktan başka bir şey değildir!
Allah bir de nebîlerini, resullerini seçer.369 Ne nebîlerin, resullerin ne de velilerin kendilerine ait bir hayatları vardır. Hepsi de Allah’a dost olma karşılığında hayatlarını Allah’a satmışlar, feda etmiş, kurban etmişlerdir. Hiçbiri hayatları hakkında bir tasarrufa sahip değildir, dolayısıyla asla “şurası şöyle olsun” demezler. Zaten kendilerine ait bir şeyleri yok ki Allah’a böyle desinler!
Kendi üzerimden söyleyeyim. Allah’a yemin ediyorum ki bir an bile “ya rabbi şu şöyle olsun” demiyorum, diyemem. Allah bana “nasıl olsun” diye sorarsa buna cevap bile veremem. Sadece “sen biliyorsun ya rabbi! Hâşâ fikir beyan etmekten sana sığınırım. Bana ait bir şey mi var ki ben ‘şu iş öyle olsun’ diyeyim. Bir beşer olarak zaten sen beni biliyorsun. Hâl böyleyken sana nasıl hâşâ ‘şunu şöyle yap’ diyebilirim! Sana böyle bir saygısızlık yapamam. Sen nasıl güzelse öyle yap, zaten şimdiye kadar hep güzel yaptın. Ben senden hiçbir zaman güzellikten, rahmetten, aşktan, muhabbetten, ikramdan başka bir şey görmedim” derim.
Manevi yolculuğum sırasında bir konu hakkında “şu şöyle olsun” demiştim sonra Allah olmasını istediğim şeyin yanlış olduğunu, olanın doğru olduğunu gösterdi. Yol boyunca bilmediğim, anlamadığım “bu böyle olsun” dediğim konularda gördüm ki Allah her ne yapmışsa en güzelini, en doğrusunu yapmıştır. Ben hep yanlış düşünüp ‘şöyle olsun’ demişim sonra da doğrusunun o olmadığını görmüşüm. Tabi, bütün bunları dervişken söylüyordum. Bütün bunları anladıktan sonra artık bir an bile “şu şöyle olsun” demedim.
Allah seçer; ama kul da seçer. Allah, kulundan seçmesini istemiş ve “hak rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”370 İman da bellidir, küfür de bellidir, dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun, buyurmuştur. Kim neyi seçerse ancak onu alır. Dileyen rabbini, imanı, güzelliği, Hz. İnsan olmayı, Allah’ın dostluğunu, cenneti seçer, dileyen de küfrü, müşrik olmayı, münafık olmayı, köpek olmayı, hayvan olmayı, kendisini yaratan rabbine ters düşmeyi seçer. Dileyen “rabbim Allah’tır” demeyi seçer ve hayatını rabbine göre yaşar, dileyen de “rabbim Allah’tır” demek yerine dünyaya, paraya, nefsine, şeytana “benim rabbim bunlardır” demeyi seçer.
Hepimiz neyi seçtiğimize bakalım ve her ne olursa olsun rabbimizi, rabbimizin bizim için tercih ettiğini seçelim inşallah.
Allah’ın “seçer” fiilinden sonra “ilka eder” fiilini anlamaya çalışmıştık. İlka eder; buluşturur, karşılaştırır, karşı karşıya getirir, dinler, öne sürer, beyan eder, çıkarıp atar, sağlam yapar, arz eder şeklinde birçok manaya geliyordu.
“Ey insan! Şüphesiz ki sen rabbine (kavuşuncaya kadar) çaba üstüne çaba göstermektesin ve sonunda ona kavuşacaksın.”371 Her insan mutlaka rabbi ile karşı karşıya gelir ve rabbine mülaki olur. Allah bunu kulunun seviyesinden beyan ediyor. Biz de mutlaka öldüğümüzde rabbimizle karşı karşıya geleceğiz ve onunla muhatap olacağız; çünkü dönüş rabbimizedir; ama mesele; ölmeden önce rabbimizle karşı karşıya gelmek ve “ben geldim ya rabbi! O aciz, günahkâr, hatalı, zayıf, tembel, kulluk yapmayı becerememiş; ama sana kul olmayı kabul etmiş, senden başka tarafa dönmemiş, sana hiçbir şeyi şirk koşmamış, ‘lâ ilâhe ilallah’ diyen kulun geldi. Bu kulun sana gönlüyle geldi. Onun gönlünde senden başka bir şey yoktur. Her tarafım yanlış olsa da gönlümde senden başka bir şey yok. Sana şirk koşmadım, nefse, şeytana, dünyaya, başkalarına kul olmadım, âbd olmadım. ‘Gönlümde senden başkasına yer yoktur’ diyen kulun geldi ya rabbi” demektir.
İlka eder fiilinden sonra “gönderdi” fiilini anlamaya çalışmıştık.
Allah gönderir. Öncelikle kulunu dünyaya göndermiştir sonra da ona nebîlerini, resullerini, vahyini, âyetlerini göndermiştir. Ayrıca kulu, hayatı yaşarken koruması, ölüm anı gelince de canını alması için melekleri göndermiştir.
Bir de Allah, resullerini bütün kavimlere, insanlara gönderir. Allah için tek bir insan bütün insanlık demektir, dolayısıyla bütün insanlığa nasıl muamele ediyorsa tek bir insana da öyle muamele eder. O bir tek insanı bir toplulukmuş gibi böylesine ciddiye alır, sever. Bir tek insan olsa bile ona bir peygamber gönderir. Kulu, bir dağın başında hiç kimsenin bulunmadığı bir yerde bile olsa onu davet etmek ve ona kim olduğunu hatırlatmak, öğretmek, tanıtmak için bir vesileyle âyetlerini gönderir.
Allah bizi rabbinin kendisine olan yakınlığını, muhabbetini görenlerden ve insana verdiği kıymeti, değeri anlayanlardan eylesin.
Evet, hep birlikte şimdiye kadar anlamaya çalıştığımız güzel fiilleri kısaca hatırlamaya çalıştık. İnşallah yaşadığımız her anda rabbimizle muhatap olduğumuza, rabbimizin bize güzel fiilleriyle muamelede bulunduğuna iman eder, buna şahid oluruz.
Allah bizi rabbine olan kulluğunu her anında üzerinde gösterenlerden eylesin inşallah. Allah bizi; kendisini tanıyanlardan, anlayanlardan eylesin. Allah peygamberi ile nasıl yapılmasını öğretmiş, göstermişse bizi de öyle yapmaya çalışıp âlemlerin rabbine halife olanlardan ve onu temsil edenlerden eylesin. Allah bizi Allah’ın muradı üzerinde gerçekleşsin diye çabasını, gayretini sarf eden kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
