close

6.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk sohbetlerimizde Allah’ın güzel fiillerine şahid olmaya ve Allah’ın insana, varlığa nasıl muamele ettiğini anlamaya çalışıyorduk.

Allah’ın bütün fiilleri, muamelesi, yaptıkları; kul için aşktan, muhabbetten, rahmetten, ikramdan, af ve mağfiretten ibarettir. Bu yüzden Allah, kuluna nasıl bir muamelede bulunuyorsa kul için en hayırlı muamele odur. Bizim de rabbimizi doğru tanımamız için öncelikle bunu bilmemiz ve iman etmemiz gerekir.

Allah’ı isimleriyle, fiilleriyle onun kendisini tanıttığı gibi tanıdığımızda Allah’ı tanımış oluruz. Aksi takdirde kendi kendimize bir ilâh hayal etmiş oluruz ki o hayal ettiğimiz ilâh da Allah olmaz kendi kendimize ürettiğimiz putumuz olur. Bu putu taştan bir put gibi düşünmeyelim, bu put hayali bir puttur; yani kendi hayalimizde “herhalde Allah böyledir” deyip Allah’ı kendi zannımıza göre tasvir etmemizdir.

Bu puttan kurtulmak ve âlemlerin rabbi olan Allah’a iman etmek için rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımamız şarttır, olmazsa olmaz olandır. Ne zaman ki rabbimizi isimlerinden, fiillerinden bildik, anladık, tanıdık ve güzelliğine şahid olduysak, her anda bize muameleyi rabbimizin yaptığına ve yaptığı her muamelenin de saf hayır, saf rahmet, saf güzellik olduğuna iman ettiysek işte o zaman kendi zannımıza göre ürettiğimiz puttan kurtulur ve rabbimizi tanımış, ona iman etmiş oluruz.

Allah’a iman etmek ancak onu tanımakla mümkündür. Rabbimizi ne kadar tanırsak rabbimize olan marifetimiz o kadar olur. Aynı zamanda marifetimiz bizde o kadar imana, aşka, muhabbete, âşıklığa dönüşür. Zaten bütün imansızlığın, aşksızlığın, muhabbetsizliğin sebebi; marifetimizin olmamasıdır. Yani rabbimizi bilmememiz, tanımamamız, dolayısıyla kendimizi bilmememiz, tanımamamızdır; çünkü rabbimizi tanımayınca kendimizi de tanımamış oluruz, bunun neticesinde kendimizi nefsimize, aklımıza göre bir yere koyarız.

Nasıl ki insan, Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımayınca kendi kendine bir ilâh hayal ediyor, hayali bir put meydana getiriyorsa kendini Allah’ın tanıttığı gibi tanımayınca da kendini farklı bir şekilde hayal edip “ben herhalde böyleyim” der ve kendi zannına göre kendine bir yer verip orada durur. Hayatını yaşarken de orada düşünür, karar verir, hüküm verir. Kendine nasıl bakıyorsa diğer insanlara da öyle bakar. Eğer kendini etten, kemikten ibaret bir varlık olarak görüyorsa insanları da öyle görür.

Oysaki insan zahiri olarak görünenin ötesinde Allah’ın kendisine rûhundan nefhettiği, yeryüzündeki halifesidir. İnsan, Allah’ın halifesi olduğunu, yeryüzünde rabbini isimleriyle temsil ettiğini ve rabbinin emrettiği gibi yapması gerektiğini bilir, buna iman ederse kendini gerçekten tanımış ve Allah’ın kendisini koyduğu yerde durmuş olur. Bunun sonucunda da Hz. İnsan olur, meleklerin secde ettiği varlık olur. Kendi fıtratındaki Allah’ın isimlerini, güzelliğini ortaya çıkardığı için de onun üzerinden insanlara sadece rahmet, nimet, yakınlık, aşk, muhabbet ve güzellik tecelli eder. İnsanlar ondan yalnızca hayır görür.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’min, insanların elinden ve dilinden hayır umduğu (beklediği) kimsedir” buyurmuştur. Hayra, rahmete, güzelliğe, yakınlığa muhtaç olanlar mü’min bir kul hakkında “bu bana yardım eder” deyip ona başvurur; çünkü kendisinden yalnızca hayır tecelli ettiği için insanlar da ondan bu hayrı beklerler. O zaman mü’min ve Müslüman olduğunu söyleyen birinden insanlar hayır beklemiyorsa imanı onun üzerinde görünmüyor demektir. Eğer imanı üzerinde görünseydi, insanlar mutlaka ondan hayır umar ve yanına gidip ondan yardım isterdi.

İnsanın üzerinde hayrın meydana gelmesinin yolu; Allah’ın isimlerinin, fiillerinin insan üzerinde tecelli etmesidir. Biz de Allah’ın efâlini, fiillerini öğrenmeye, anlamaya çalışıyoruz ki Allah’ın güzelliği üzerimizde görünsün ve üzerimizde sadece hayır, rahmet, güzellik tecelli etsin.

Evet, geçen sohbetimizde Allah’ın ceâle “kıldı, yaptı” fiilini anlamaya, Allah’ın hem zahiri hem de manevi olarak “neyi yaparım, neyi yapmam, neyi yaptırır, neyi de yaptırmam” dediğini öğrenmeye çalışmıştık. Bu sohbetimizde de ceâle fiiline kaldığımız yerden devam edeceğiz inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

“Sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve size verdiği şeyler hususunda sizi imtihan etmek için kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılan odur.”207 Allah sizi yeryüzünde halifeler kılmıştır ve sizi sadece size verdikleriyle imtihana tabi tutar; yani Allah size neyi vermişse onunla manevi olarak kazabilirsiniz.

Halife, aslı temsil edendir. Asıl olan ise Allah’tır. Allah, insana rûhundan nefhetmiştir. İnsan da bu rûhla ve Allah’ın tecelli ettiği isimlerle rabbini yeryüzünde temsil etmelidir.

Allah, kendisini nasıl temsil etmesi gerektiğini peygamber ve kitap göndererek “şunu şöyle yap, sakın şöyle yapma. Bunu yavaş yavaş, şunu da hemen yap” deyip örneklerle en ince ayrıntısına kadar insana anlatmıştır. Bu yüzden insan, Allah’ın vahyine baktığında rabbinin kendisinden ne yapmasını ve nasıl bir hayat yaşamasını istediğini bilir.

Allah’ın bir manevi olarak verdikleri bir de beden itibariyle zahiri olarak verdikleri vardır. Allah’ın insana manevi olarak verdiği nimet kendisidir, isimleridir, güzelliğidir. Nefahtu fîhi min rûhî:208 “Ona rûhumdan nefhettim.” Allah, insana rûhundan, isimlerinden, güzelliğinden vermiştir ve insanı manevi olarak verdiği bu nimetlerden hesaba çeker.

Nasıl?

Allah, insanı yeryüzünde kendisini temsil etsin diye halifeliğini yapabilmesi için gerekli olan her şeyi ona talim ettirmiş ve onu dünyaya göndermiştir. İnsan da hayatı yaşarken imtihanlar karşısında gerekeni yapıp Allah’a halife olmalıdır. Yoksa kendisine hem nefhedilen rûhu hem de tecelli edilen isimleri yok saymış, inkâr etmiş olur.

Kul, imtihanlar karşısında Allah’ın isimlerini üzerinde gösterdikçe isimler onun maneviyatında yavaş yavaş kemale erer. Tabir-i caizse bir çekirdek gibi büyür, filizlenir, ağaç olur ve meyve verir. Böyle olunca da diğer varlıklar ondan istifade eder. Bu, insanın manevi tarafıdır ve Allah, insanı bu manevi taraftan gerekeni yapıp yapmadığına; Allah’ın isimlerini üzerinde kemale erdirip erdirmediğine, Allah’ın kendisine tecelli ettiği isimleri kullanıp onlarla güzel olup olmadığına dair hesaba çeker.

Allah, insana bir de zahiri olarak beden itibariyle nimetler ikram etmiştir ve onu zahiri olarak bu verdikleriyle hesaba çeker. Bu hesap da kulunu imtihana tabi tutarken zahiri olarak verdikleriyle güzel yapıp yapmamasının hesabıdır. Mesela; Allah âyet-i kerimelerde “biz ona iki göz, bir dil ve iki dudak vermedik mi?”209 “Sonra onu (insan suretinde) düzenleyip ona kendi rûhundan nefhetti (üfledi). Ve sizin için kulaklar, gözler ve kalpler var etti. Ne kadar da az şükrediyorsunuz”210 buyurur. Allah, insana zahiri olarak gözler, kulaklar ve kalp vermiştir. İnsan da bunları Allah için kullanarak her biri için şükretmelidir.

Nasıl?

Gözlerini hikmeti görmek için kullanmalı, varlıkta, olaylarda Allah’ın güzelliğinin, fiillerinin tecellisine şahid olmaya çalışmalıdır. Kulağını Allah için kullanıp kendisine rabbini tanıtacak, sevdirecek şeyleri, Allah’ın vahyini dinlemelidir. Dilini Allah için kullanıp rabbinin âyetlerini okumalı ve rabbinin sevdiği, razı olduğu gibi konuşmalıdır. Kalbinin şükrünü yapmak için de kalbinde Allah’ın sevgisi dışındaki sevgileri bulundurmamalı ve bütün sevgileri Allah’a bağlamalıdır. Böyle yaparsa Allah’ın kendisine verdiği gözün, kulağın, dilin, kalbin şükrünü yerine getirmiş olur. İşte kul, bunları Allah için kullanarak şükrünü yapıp yapmadığına dair hesaba çekilir.

Allah, insanı bir de ona verdiği mal, mevki ve güç için hesaba çeker. Bu hesap da yine insanın tabi tutulduğu imtihanlarda onları kullanarak Allah için güzel yapıp yapmadığıdır.

Allah’ın, kulu üzerindeki muradı, kulun; Allah’ın isimlerini üzerinde kemale erdirerek ona halife olması, ayna olmasıdır. Bütün imtihanlar da insan, Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterebilsin diye vardır; çünkü insan, güzel yaptıkça üzerindeki isimlerin tecellisi artar ve kemale erer. Bu yüzden imtihan insan için sadece kazanma imkânıdır. Allah, insanı imtihana tabi tutarak “haydi, kulum benim için güzel yap” buyurur ve ona kazanma imkânı verir. Kul da tabi tutulduğu bu imtihanlarda Allah’ın rızasını gözetir, “rabbim böyle yapmamı istiyor” deyip güzel yaparsa imtihanı kazanmış olur.

Yalnız, burada unutmamamız gereken bir durum vardır. Kul yaptığı bütün güzelliği saf Allah için yaparsa imtihanı kazanabilir. Allah için yapmadığı takdirde her ne sebeple güzel yaparsa yapsın o yaptığı kendisine manevi olarak kazandırmaz; çünkü Allah kendisi için olmayan hiçbir şeyi kulundan kabul etmez. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “(o gün) onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna!”211 Yani Allah’ın cemalini, vechini dileyerek yaptığınız işlerden başka hiçbir işiniz teşekküre, ikrama layık değildir. Onlar karşılığında ne teşekkür ne de ikram alabilirsiniz, buyurmuştur.

Evet, okuduğumuz âyette Allah “sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve size verdiği şeyler hususunda sizi imtihan etmek için kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılan odur”212 buyurmuştu. Âyeti anlamaya devam edelim.

Allah size verdikleriyle imtihana tabi tutmak için sizi derecelerle birbirinizden farklı kılmış ve yükseltmiştir. Bir insanda olan, diğerinde yoktur, başkasında olan da öbüründe yoktur. Mesela; birinin ilmi vardır, başkasının yoktur. Birinin malı vardır, diğerinin yoktur ya da birinin yaptığı mesleği bir başkası yapamaz. Kısacası herkes bir konu hakkında bir diğerinden farklı kılınmıştır. Allah’ın böyle yapmasında bir hikmeti vardır. Allah, böyle yaparak insanları birbiriyle imtihana tabi tutar.

Allah herkesi birbirine muhtaç olacak şekilde farklı kılmıştır ki insanlar birbirini tamamlayıp kazanabilsin. Herkes kendisine verileni insanlık için kullanıp onunla Allah’ın rızasını, ebedi hayatını kazanmalıdır. Bir tek böyle yaptığında tabi tutulduğu imtihanları kazanmış olur.

Bununla beraber Allah, kulunu yalnızca ona verdikleriyle imtihana tabi tutar; yani Allah kime her ne vermişse o kişi hiçbir şeye gerek duymadan elindekilerle bile kazanabilir. Onun için Allah bize “şu da bende olsun, demeyin. Ben sizi birbirinize derece itibariyle farklı kılmışım. Siz de size verdiklerimi kullanıp imtihanı kazanmaya çalışın” buyuruyor.

İnne rabbeke serîul ikâbi ve innehu le gafûrun rahîm:213 “Şüphesiz ki senin rabbin (küfründe ısrar edenlere verdiği mühleti) sona erdirmesi çabuk olandır ve muhakkak ki o, ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir). Senin rabbin seriu’l ikabtır. Karşılığı da cezayı da hemen verendir ve muhakkak ki ğafur ve rahimdir.

Allah hesabı anında görür ve yapılan güzelliğin de yanlışın da karşılığını ahirete bırakmaz, hemen verir.

Nasıl?

Biri iyilik yaptığında da kötülük yaptığında da onların karşılığını manevi olarak anında gönlüne alırsın. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir günah işlediğinizde (bir yanlış yaptığınızda) gönlünüze bir leke gelir. Hemen bir iyilik işleyip o lekeyi silin”214 buyurmuştur. Demek ki yaptıklarımızın karşılığı anındaymış! Yaptığımız her şeyi manevi açıdan gönlümüze hemen alırız. Bundan dolayı Allah’a yakın mı yoksa uzak mı olduğumuzu kendi gönlümüze bakarak anlayabiliriz.

Okuduğumuz âyette Allah bir de ğafur ve rahim olduğunu buyurmuştu. Peki, bu âyeti nasıl anlamalıyız? -Allah, kulun işlediği günahların çoğuna rahmetiyle muamele eder ve kulunu mağfiret eder. Böyle olmasaydı hiç kimse hayatta kalamazdı. Onun için Allah “eğer Allah, kazandıkları (günahları) yüzünden insanları (hemen) cezalandırsaydı (yerkürenin) sırtında hiçbir canlı bırakmazdı”215 buyurmuştur.

Evet, her şey insanın manevi olarak kazanması içindir. Allah’ın, kulunu imtihana tabi tutmasının sebebi de kulun manevi olarak kazanması, rabbinin güzelliğini üzerinde gösterebilmesi, büyüyüp kemale ermesi içindir. Kul bunu anladıktan sonra gözünü, gönlünü artık rabbinden ayırmamalıdır. Nitekim kul her ne yaşarsa yaşasın “acaba rabbim benden nasıl yapmamı istiyor! Nasıl yaparsam rabbimin rızasına uygun hareket etmiş olurum” derse Allah’a iman etmiş ve kendisini yaratan rabbini ciddiye almış olur. Aksi hâlde yaşadığı imtihanlara kendi nefsine göre karşılık verirse rabbini ciddiye almamış ve yok saymış olur ki o zaman da ilâh olarak iman ettiği Allah olmaz, kendi kendine hayal ettiği putu olur; çünkü Allah’a iman etseydi mutlaka onun emrettiği, razı olduğu gibi yapar ve imanı onu imtihanları kazanması için harekete geçirirdi.

Allah, Hz. İbrâhîm (a.s.) için buyurur. “Böylece ona bir tuzak kur(up onu alçalt)mak istediler; fakat biz onları en alçak kimseler kıldık.”216 Allah kendi yolunda yürüyenlere tuzak kuranları alçaltır, rezil ve zelil eder. Bu, Allah’ın âdetidir.

Allah peygamberleri için neyi takdir etmiş, nasıl bir hüküm vermişse bütün insanlık için de o hükmü verir ve hükmü, âdeti hiç kimse için değişmez.217 Bizim de bir sorun, sıkıntı yaşadığımızda önce kendimizi hesaba çekip “acaba ben nerede rabbime ters düştüm, nerede yanlış yaptım. Nerede rabbime itaat etmedim, şeytana tabi oldum” dememiz ve yanlışımızı bulup düzeltmeye çalışmamız gerekir.

“O, sizi bir tek nefisten (Âdem’den) yarattı sonra da ondan eşini var etti ve sizin için hayvanlardan (erkek ve dişi olmak üzere; koyun, keçi, deve ve sığırdan) sekiz eş (yaratıp katından bir nimet olarak size) indirdi. Ayrıca sizi annelerinizin karınlarında, üç (katlı) karanlık içinde, yaratılıştan yaratılışa (geçirerek) yaratmaktadır. İşte bu, sizin rabbiniz olan Allah’tır. Mülk onundur. Ondan başka İlâh yoktur. Hâl böyleyken nasıl oluyor da (ona kulluktan) döndürülüyorsunuz?”218

Allah sekiz eş (çift) derken evcil olan hayvanları kastediyor. Allah, hizmetinizde olsunlar diye onları sizin için özel yaratmıştır. Sizi de üç karanlık içinde yaratmış sonra bu yaratmayı başka bir yaratılışla değiştirip sizi insan hâline getirmiştir. İşte, rabbiniz olan Allah budur. Hâl böyleyken nasıl Allah’tan başka tarafa dönebiliyorsunuz!

Yani “Allah sizi yaratmışsa merak etmeyin, bütün hayatınızın hesabını yapıp sizin için bir takdirde bulunmuştur. Neden dünya hayatı için kendinizi bu kadar paralıyor, parçalıyorsunuz! Size düşen; Allah’a dönmek ve Allah’ın sizden istediklerinin gereğini yerine getirmektir. Allah’ın mı size söylediği doğrudur yoksa başkalarının veya aklınızın, nefsinizin, şeytanın mı söylediği doğrudur! Nasıl Allah’tan başka tarafa döndürülüyorsunuz, kim sizi başka tarafa döndürüyor!”

“Muhakkak ki Allah, insanlara karşı lütuf (ve ikram) sahibidir; fakat insanların çoğu şükretmezler.”219 Allah, insana karşı büyük bir fazl ve ikram sahibidir. Bu ikramla insanı faziletli, şerefli kılmıştır. İnsan bu şerefini, faziletini kazansın diye de ona her türlü imkânı vermiştir; ama insan, Allah’tan bu fazileti almak ve Allah ile şereflenmek yerine şerefi başka şeylerde arar. Sanki Allah onu faziletli kılmamış ve ona bu fazileti kazanması için imkânlar vermemiş gibi Allah’a şükretmez, teşekkür etmez.

“De ki: O (Kur’ân), (sadece) iman edenler için bir hidâyet ve (onların gönülleri için) bir şifadır.”220 Bu Kur’ân, insanlara; Allah’a, cennete, Hz. İnsan olmaya giden yolu gösterir. Ayrıca hastalıklı kalpler için de şifadır. Bir kalpte vesvese mi, kibir mi, riya mı, şirk mi, haset mi, nefsani herhangi bir hastalık mı var, hangi manevi hastalık olursa olsun Kur’ân ona şifadır.

Tabi, Kur’ân’ın şifa olabilmesi için Allah’ın âyetlerini okurken önce taşlanmış şeytandan Allah’a sığınmak; şeytanı taşlamak, kovmak “bunu rabbim bana söylüyor” deyip âyetler üzerinde derinlemesine düşünmek, arkasındaki manaya bakıp Allah’ın muradını anlamaya çalışmak gerekir. Böyle olursa Kur’ân kalbe şifa olur. Aksi takdirde biri Kur’ân’ı sadece yüzünden okuyup geçerse Kur’ân onun için şifa olmaz.

Allah’ı bilmeyince, tanımayınca, Allah’a layık olduğu kıymeti, değeri vermeyince, kısacası Allah’ın hakkını takdir etmeyince Allah’ın âyetlerinin de hakkı takdir edilemez. Allah’ın âyetlerinin hakkını takdir etmeyen biri de Kur’ân’ı yüzünden okuyup geçer.

Allah’a iman eden, âşık olan birinin; Kur’ân okurken “maşuğum, kendisinden başka hiçbir şeyimin olmadığı, beni yaratan, beni sevdiği için sevgisiyle, aşkıyla yaratan, beni her anda varlıkta tutan ve her türlü ikramı yapan rabbim bunları bana söylüyor” deyip Kur’ân’ı okuması, dinlemesi nasıldır, Allah’ı bilmeyen, tanımayan, iman etmeyen, sevmeyen birinin Kur’ân’ı okuması, dinlemesi nasıldır! Bu ikisinin Kur’ân okuyuşu hiç kıyas kabul eder mi! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “insanlar madenler gibidir”221 buyurduğu üzere teneke gibi bir imana sahip olanın Kur’ân’ı dinlemesi, anlaması farklı, altın misali bir imana sahip olan birinin Kur’ân’ı dinlemesi çok daha farklıdır, bambaşkadır; çünkü teneke gibi birinin gönlü teneke gibi, altın misali bir imana sahip olanın gönlü de altın misalidir.

İnsan, kendi gönlünün, imanının kalitesini yükseltmeye çalışmalıdır. Bu da sadece marifetullah ile olur. Marifetullah da Allah’ı bilmekle, tanımakla; yani iman ile kazanılır; çünkü kul, Allah’ı bildiği, tanıdığı kadarıyla Allah’a iman edebilir.

Âyet devam ediyor. “İman etmeyenlere gelince, onların kulaklarında bir ağırlık vardır ve o (Kur’ân) onlara bir körlüktür (tamamen kapalıdır). (Sanki) Onlar uzak bir yerden çağrılıyorlar (da Kur’ân’da ne söylendiğini anlamıyorlar).”222

İman etmeyenler Kur’ân’a karşı kör davranırlar. Kur’ân onları kör eder. Onların kulaklarında bir ağırlık vardır; Kur’ân’ı dinlediklerinde sanki uzaktan biri onlara sesleniyor da onun ne söylediğini işitmiyorlar, anlamıyorlar gibi olurlar! Kur’ân’a karşı kör ve sağır davrananları tarif etmek için bundan daha güzel bir anlatım olur mu!

“Göklerin ve yerin mülkü Allah’a aittir. O, dilediğini yaratır. Dilediğine kız (çocuk)lar ihsan eder ve dilediğine erkek (çocuk)lar bahşeder. Yahut onları hem erkek hem de kız çocukları olmak üzere çift olarak verir. Kimini de kısır kılar. Çünkü o, alîmdir, kadîrdir (her şeyi, herkesi bilen ve kudretiyle her şeyi hükmü altında tutandır). 223

Çocuklarımızın olup olmayacağının ya da cinsiyetinin ne olacağının tercihi bize ait değildir. Bu tercihi Allah yapar ve kimi nasıl, neyle, hangi çocuklarla imtihana tabi tutacaksa hükmünü öyle verir. Tabi, Allah’ın böyle yapmasında mutlaka bir hikmeti, muradı vardır.

İnsan sadece sebeplere, vesilelere sarılır, koşturur, dua eder; ama vesileye sarılması sadece fiili duasıdır, işi yapması değildir. İşi yapan, hükmü veren yalnızca Allah’tır. Bu nedenle Allah başka bir âyet-i kerimede “Allah sizi (önce) topraktan, sonra bir nutfeden (dökülen bir damla sudan) yarattı, sonra sizi (erkek ve dişi olmak üzere) çiftler kıldı. Onun bilgisi olmadan hiçbir dişi ne gebe kalır ne de doğurur”224 buyurmuştur.

Evet, varlığın hepsi çifttir. “O, bütün çiftleri yaratan, sırtlarına kurulasınız sonra da üzerlerine yerleştiğiniz zaman rabbinizin nimetini (hatırlayıp) zikredesiniz ve ‘bunu bizim hizmetimize veren (Allah) subhândır (her türlü noksanlıktan münezzehtir), yoksa biz bunlara güç yetiremezdik. Şüphesiz biz rabbimize döneceğiz’ diyesiniz diye sizin için bindiğiniz gemileri ve hayvanları yaratandır.”225 “O; atları, katırları ve eşekleri binmeniz ve (dünya hayatında) bir ziynet olsun diye (yarattı). (Allah, şu anda) Bilemeyeceğiniz daha nice (nakil vasıtası olacak) şeyleri yaratır.”226

Bunları yaratan, meydana getiren Allah’tır. Allah’ın şu anda yaratmış olduğu, vasıta olarak kullandığınız hayvanları ve gemileri görüyorsunuz. Bir de Allah şu anda bilemeyeceğiniz başka araçları, vasıtaları sizi taşıması için yaratır, var eder.

Dikkat edilirse Allah hiçbir şey için “bunu kulum yaptı” demiyor! Tam tersine “gemiyi de ben yarattım, onlara binip rahatlıkla gitmek istediğiniz yere varasınız diye hayvanları da ben yarattım ve sizin hizmetinize verdim” buyuruyor. Eğer bütün vasıtaları Allah yaratmışsa, arabaları, uçakları da yine Allah meydana getirmiş, yaratmış demektir. Zaten Allah da böyle söylüyor.

Allah bunları beyan etmekle her bir insana “kulum, seni seviyorum. Kulum, sana kıymet, değer veriyorum” buyuruyor. Bunun başka bir manası olamaz. Biri “ama benim arabam yok, ne yani Allah beni sevmiyor mu” diye sorabilir. Ona da “toplu taşıma araçları var” diyeceğiz. O da olmasa “Allah sana iki ayak vermiş” diyeceğiz. Allah kime her neyi vermişse insan onun için şükretmelidir.

“Yoksa kötülük işleyenler, hayatlarında ve ölümlerinde kendilerini iman edip sâlih ameller işleyen kimselerle bir tutacağımızı mı sandılar? Ne kötü hüküm veriyorlar!”227 Yani kötülüklere batıp kendi gönlünü yaralayanlarla iman edip salih ameller işleyenleri bir mi tutacak, ikisine de aynı muameleyi mi yapacağız! Onlar hayatlarının ve ölümlerinin bir olacağını mı zannediyorlar, böyle mi hüküm veriyorlar! Ne kötü hüküm veriyorlar!” Allah bunu dünya hayatı için söylüyor. Eğer ikisinin de bir olacağına dair hüküm veriyorsanız yanlış hüküm veriyorsunuz.

Nasıl?

İnsan zahiri olarak refah içinde oldu mu hep öyle kalacağını zanneder; ama mülkün sahibi böyle söylemiyor! Mülkün sahibi “kötülük yapanlarla iman edip salih amel işleyenlerin ne hayatları ne ölümleri ne de ölümden sonraları bir olur, hepsi birbirinden farklı olacak” buyuruyor.

Hem iman edip salih amel işlemeye, güzel yapmaya, insanlar için rahmet olmaya, nimet olmaya, Allah yolunda yürürken insanları da yürütmeye çalışan bir kul düşünelim, hem de tam ters tarafta duran bir kul düşünelim. Şimdi de iman edip salih amel işlemeye çalışan o kulun hâlini, hayatını, yaşayışını, ölümünü görelim, bir de kendini akıllı zannedip yanlış yapan, rabbine karşı suçlu olan, rabbinin söylediğinin dışında başka bir şeyi doğru olarak, hak olarak söyleyen, rabbinin değil de başka şeylerin, ahiretin değil de dünyanın peşinden koşan kulun yaşayışını ve ölümünü görelim. Her ikisinin hayatının da ölümünün de aynı olmadığını görürüz. Bu, ölümden sonrası için de böyledir. Allah’ın bu iki kula muamelesi hem dünyada hem de ahirette farklıdır. Hayatı yaşarken Allah’ın söylediklerini net olarak görmeli, buna şahid olmalıyız; çünkü şahid olunca Allah’ın söylediklerine şehadet etmiş oluruz.

Allah her ne söylerse doğru odur, hak odur. Bunun aksini düşünmek küfürdür. O yüzden Allah’ın âyetleri okunurken kesinlikle “ama” demek olmaz; çünkü “ama” demek “ben âyeti kabul etmiyorum” demektir. Bunun yerine Allah’ın âyet-i kerimelerde buyurduğu gibi “işittik ve itaat ettik, işittik ve iman ettik, işittik ve teslim olduk, işittik ve rükû ediyoruz, işittik ve secde ediyoruz”228 dememiz gerekir. Misal; Allah geçmiş ümmetlerin hâlini beyan ederken “onlara, Rahmân (olan Allah)ın âyetleri okunduğu zaman ağlayarak (hemen) secdeye kapanırlardı”229 buyurmuştur. O hâlde biz de Allah’ın âyetleri okunduğunda geçmiş ümmettekilerin yaptığı gibi yapıp “rabbim böyle emretti; ama ben gereğini yerine getiremedim” demeli ve yüz üstü secdeye kapanarak ağlamalıyız. Bunu yapmaz bir de üstüne “ama” dersek Allah’a, Allah’ın âyetlerine iman etmemiş oluruz.

Evet, Allah, kötülük işleyenler ile iman edenlerin bir tutulacağı hükmünü verenler için “onlar ne kötü hüküm veriyorlar” buyurdu. Kötü hüküm veren biri Allah’ın Hakîm isminden nasibini almamış ve hikmeti anlamamıştır. Olayların hikmetini anlamadığı için de kendisinde Hakem ismi tecelli etmemiş, bu sebeple doğru hüküm verememiştir.

Basitçe düşünecek olursak; biri manevi olarak on sene çalışmış, başkası da bir sene çalışmışsa bu ikisinin kazancı bir olabilir mi! “Önemli değil, bir olsun” dersek ya da “bir sene çalışanın kazanacağı nimet on sene boyunca çalışandan daha fazla olsun” dersek bu hükmümüz kötü bir hüküm olur. Eğer Allah birine “sen kötü hüküm veriyorsun” diyorsa o kişi rabbine ters düşmüştür. Biz her ne kadar kendimizce hüküm vermeye kalksak da doğru hükmü verecek olan Allah’tır ve Allah hiç kimseye zulmetmez. Kim neyi hak etmişse mutlaka ona hakkını verir.

“(Resulüm! Nefsinin) Hevâsını (arzu ve isteklerini) kendisine ilâh edinen ve Allah’ın (ezeli olan) bir ilim üzere (küfürdeki inadı yüzünden) dalâlette bıraktığı, kulağını ve kalbini mühürlediği, gözünün üstüne de bir perde çektiği kimseyi gördün mü? Şimdi onu Allah’tan başka kim hidâyete erdirebilir? Hâlâ (bunu) tezekkür ed(erek düşünüp ibret al)maz mısınız!”230

Biri Allah’ın âyetleri karşısında “ben, bence, bana göre, ben biliyorum, benim söylediğim daha doğrudur” diyorsa nefsini de nefsinin arzusunu, isteğini de ilâh edinmiş demektir; çünkü nefsinin isteği büyüklenmektir, “ben, bence, bana göre” demektir. O da nefsini ilâh olarak kabul edip bu isteğinin peşinden gitmiştir.

Peki, “Allah’ın bir ilim üzere kendisini saptırdığı kimse…” kısmını nasıl anlamalıyız?

Allah katında zaman ve mekân yoktur, dolayısıyla Allah kimin tövbe ederek kendisine döneceğini, kimin de tövbe etmeyeceğini ezeli ilmiyle bilir. Bu ilmi dâhilinde tövbe etmeyecek olan bir kulun uçuruma, dalâlete, gazaba doğru gitmesine müsaade eder ve ona “haydi, madem kendini gazaba atmayı istiyorsun o zaman cehenneme kadar yolun var” der ve onun gözüne perde çeker, kalbine, kulağına da mühür vurur. Bunun sonucunda o kul hakikati göremez, anlayamaz. Yanlış yapar; ama yanlış yaptığını dahi bilmez. Hakkı işitir; ama işitmemiş gibi davranır. Kalbi mühürlendiği için her şeye, her tarafa döner; ama Allah’a dönemez.

Herkes kendine baktığında “gönlüm Allah’a yönelmiş” diyebilir; fakat insanın bunu söylemesi Allah’a döndüğünü göstermez. Kulun Allah’a dönmesinin alametleri vardır. Kul hayatı yaşarken “ya rabbi! Seni seviyorum” diyorsa Allah’a dönmüştür, Allah da onun gönlüne tecelli etmiş, nazar edip rahmetini indirmiştir; ama kul gece gündüz secdede, namazda bile olsa Allah’a dönüp “ya rabbi! Seni seviyorum” diyemiyorsa Allah’a dönememiş demektir.

Allah’a “ya rabbi! Seni seviyorum” demek sadece dil ile söylenen bir söz değildir. Bu, Allah’ın vahyi ve emri karşısında fikir beyan etmemektir. Biri Allah herhangi bir konu hakkında hüküm vermişken “ama şöyle olsa da olur” derse “ya rabbi! Seni seviyorum. Senin benim hakkımdaki hükmünü, emrini seviyorum. Senin istediğin, razı olduğun gibi yapmayı seviyorum” dememiştir. Böyle biri istediği kadar namaz kılsın nefsini Allah’ın önüne koymuş ve rabbine şirk koşmuştur. Böyle olunca da Allah onun kalbini mühürler sonra hiç kimse ona hidâyet olamaz. Buna peygamber de dâhildir.

Nasıl ki peygamberler kendi çocuklarına, babalarına, eşlerine, amcalarına hidâyet olamadılarsa, hiçbir hidâyetçi de yakını bile olsa böyle birine hidâyet olamaz; çünkü nefsinin hevâsını, arzusunu, isteğini ilâh edinerek bu tercihi o kişi kendisi yapmış, kendi kalbini kendisi mühürletmiştir.

Evet, kalbin mühürlenmemesi için Allah’ın vahyi karşısında “bence, bana göre” dememek şarttır. Zaten bu duruma düşmemek için ısrarla her konuda “rabbim ne der, rabbim nasıl yapmamı istiyor, demeliyiz” diyorum. Rabbim ne der, demek yerine “ben, bence, bana göre” dersek nefsimizin hevâsını ilâh edinmiş ve nefsimizi Allah’ın emrinin önüne koymuş oluruz ki bunun da sonucu kalbimizin mühürlenmesidir.

Nefsi ilâh edinmek; nefsin isteğini Allah’ın emrinin önüne koymaktır. Böyle bir hâlimiz varsa ve tövbe etmez, o hâlimize devam edersek Allah kalbimizi, kulağımızı mühürler, gözümüze de perde çeker, sonuç olarak işimiz biter! Eğer işimizin bitmesini, ebedi olarak kaybetmeyi istemiyorsak en ufak bir şekilde bile Allah’ın âyetlerine karşı “ama” diyor, “bence, bana göre” diyorsak hemen Allah’a dönmeli ve tövbe, istiğfar etmeliyiz.

“And olsun ki biz size vermediğimiz imkân (ve iktidar)ı onlara vermiştik. Onlara da kulaklar, gözler ve gönüller vermiştik; fakat ne kulakları ne gözleri ne de gönülleri kendilerine hiçbir şekilde bir fayda sağlamadı. Zira onlar Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlardı ve (sonunda) kendisiyle alay etmekte oldukları (azap) onları kuşatıverdi.”231

Biri hem Allah’ın indirdiği âyetleri işitmiyor hem de afaktaki (dışarıdaki) âyetleri görmüyorsa ne gözünden, ne de kulağından bir fayda görmüştür. Hem indirilen âyetleri hem de afaktaki âyetleri tefekkür edip anlamaya çalışmadığı için gönlünden de bir fayda görmemiştir. Allah’ın ona verdiği bu vasıflarla bir şey kazanamadığı gibi bu vasıfları onu azaptan da kurtaramamıştır.

Böyle olmasının sebebi; Allah’ın âyetlerini inkâr edip yok sayması, duymamış ve anlamamış gibi yapmasıdır. Zaten küfür; yani inkâr etmek, üstünü örtmek budur. Hakikat ona bir vesileyle gelmiştir; ama o, hakikati kabul etmek yerine “benim yaptığım daha doğrudur” demiş, üstelik hakikatle alay etmiş, üstünü örtmüş, perdelemiş, inkâr etmiştir. Böyleleri Allah’ın vahyi hakkında “şöyle olsa daha iyi olur” der ve yalnızca kendi bildiklerini doğru olarak kabul ederler.

Allah bilmiyor, sen biliyorsun öyle mi! Hiç bundan büyük ilâhlık taslamak var mıdır! Allah bir şeyi beyan etmişken “ama bence, şöylesi daha doğrudur” ya da “bunlar eskide kaldı, şimdi devir değişti, artık böyle yapmak doğru değil” veya “benim gücüm Allah’ın söylediğini yapmaya yetmiyor, ben bunu yapamıyorum” dersen kul olmayı kabul etmemişsin, ilâhlık taslıyorsun demektir.

Allah seni kendisine âbd olasın diye yaratmış ve sana göz, kulak, kalp vermişken sen Allah’ı inkâr ediyor, ilâhlık taslıyor, hakikati örtmeye çalışıyorsun! Kendine dönüp bakarsan gözünün, kulağının, gönlünün sana fayda vermediğini görürsün. Sonunda alay etmekte olduğun azap seni kuşatır, sen de ebediyen kaybedersin.

“Muhakkak ki biz, (insanlardan) hangisinin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için yeryüzündeki her şeyi bir ziynet kıldık. (Bununla beraber) Elbette biz (zamanı gelince) oradaki her şeyi kupkuru bir toprak yaparız.”232 Allah dilerse bütün güzellikleri bir anda yok eder; ama insanlardan hangisi dünyanın süsünü ahirete kurban edip onunla rabbini tercih eder, ahireti kazanır, hangisi de dünyanın süsüne kapılıp rabbini unutur ve ahireti tercih etmez diye Allah yeryüzünü süslü kılmıştır. Baktığımızda ümmetin, insanlığın bu süse ne kadar kapıldığını görüyoruz. Biri mevkiye, makama, biri mala, mülke, biri de kendine başka bir put bulup onun peşine takılmıştır.

Allah, yeryüzünü insanı çeken şeylerle süsleyerek insana tercih hakkı sunar ve “bunları mı seviyorsun yoksa beni mi! Bunları benim için kurban edebiliyor musun! Beni ondan daha çok seviyorsan o zaman onları benim için ver” buyurur. Bu yüzden âyet-i kerimede “sevdiğiniz şeylerden (Allah yolunda) infak etmedikçe iyiliğe eremezsiniz. Her ne infak ederseniz de muhakkak ki Allah onu hakkıyla bilir”233 buyurmuştur. İyilerden değilsek kötülerdeniz demektir.

Sevdiklerimizi Allah yolunda kurban edebilmemiz için öncelikle Allah’ı onlardan daha çok sevmemiz lazım. Öyle ki sevdiklerimizi Allah için verebilelim. Bunu yapmadıkça “ben iyiyim” diyemeyiz.

“Kendisine rabbinin âyetleri hatırlatılıp da ondan yüz çeviren ve kendi elleriyle yaptığını unutandan daha zalim kim vardır!”234 Böyle biri hem ebedi saadeti için ahirete hiçbir şey göndermez hem de ne gönderdiğinin hesabını yapmaz, kendini hesaba çekmez. Ayrıca kendisine Allah’ın âyetleri okunduğunda dinlememiş, anlamamış gibi yapar ve rabbinin âyetlerine sırt çevirir. Kendine zulmederek ahirete gönderdiği ateşe doğru hızla gider. İşte, böyle birinden daha zalim kim vardır, buyurdu Allah.

Allah âyetin devamında hâllerinin neden böyle olduğunu da beyan eder. “Şüphesiz ki biz (âyetlerimizden yüz çevirenlerin) onu anlamalarına engel olmak üzere kalplerinin üstüne kılıflar, kulaklarına da bir ağırlık koyarız. Sen onları hidâyete çağırsan da onlar asla hidâyete eremezler.”235

Allah onların asla hidâyet bulamayacağını buyuruyorsa hiçbir şekilde ebediyen hidâyeti bulamazlar. Hidâyeti bulamadıkları gibi bir de bakarlar ki ömürlerinin sonuna gelmişlerdir! Öleceklerini bilirler; ama artık tövbe edemezler. Sadece çırpınır, “ölümden nasıl kurtulurum” diye çaba, gayret içinde olurlar. Dilleriyle “tövbe ya rabbi” deseler bile gönülleri, nefisleri tövbe etmeyi kabul etmez.

Allah rahmetinden, bizi sevdiğinden dolayı bunları bize haber veriyor ve bize “bu hâle gelmeden önce tövbe edin. Size düşen; gönlünüzün üzerine perde çekilmeden, kalbiniz mühürlenmeden, kulaklarınıza ağırlık gelmeden tövbe edip bana dönmektir. Yoksa öyle bir an gelir ki çizgiyi geçersiniz ve o çizgiyi geçince artık hidâyeti, doğru yolu ebediyen bulamazsınız. Bu hâle gelmeden önce tövbe edin. Bakın uçuruma doğru gidiyorsunuz. Uçurumdan aşağı düşerseniz bir daha doğru yola giremezsiniz. Kendinizi uçurumdan aşağı atmayın, cehenneme atmayın. Size verdiğim gözü, kulağı, gönlü vahyimin nûrunda kullanın, onlardan hayır görün sonra iş işten geçerse artık kurtuluşunuz olmaz” buyuruyor. Biz de kendimize bakalım ve rabbimizin âyetlerinden yüz çevirip çevirmediğimize, ebedi saadetimiz için ahirete ne gönderdiğimize bakalım. Sonra iş işten geçince artık yapacak bir şeyimiz olmaz.

Evet, Allah’ın “ceâle” fiilini anlamaya çalışıyorduk. Allah’ın bir zahiri, bir de manevi olarak yaptıkları vardır. Allah manevi olarak kalbi mühürler, göze perde çeker, kulağa ağırlık verir. İşte, bu tehlikeye uğramayalım diye Allah önceden bizi rahmetiyle uyarıp ikaz ediyor.

Az önce okuduğumuz âyette Allah “kendisine rabbinin âyetleri hatırlatılıp da ondan yüz çeviren ve kendi elleriyle yaptığını unutandan daha zalim kim vardır”236 buyurmuştu. Zalim, zulüm işleyen kişidir. Zulüm ise Arapça zulmet kelimesinden gelir, zulmet de karanlık demektir. Allah’ın âyetlerine sırt çevirenler, zulüm işleyerek karanlıkta kalanlardır. Nasıl ki nûr olmayınca gözün bir faydası yoksa; çünkü gözün görebilmesi için ışığın, nûrun olması gerekiyorsa Allah’ın vahyi olmadan da nûr olmaz. Nûr olmayınca da göz, kulak, kalp olsa bile hiçbir işe yaramaz. Bunun neticesinde zulmette, karanlıkta kalırız.

“Allah size kendi nefislerinizden eşler verdi, eşlerinizden de sizin için oğullar ve torunlar var etti ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı. Durum böyleyken onlar (hâlâ) bâtıla inanıp Allah’ın (üzerlerindeki) nimetini inkâr mı ediyorlar?”237 Siz şimdi bâtıla sapıp Allah’ın nimetlerini inkâr mı ediyorsunuz, bunlara şükretmeyecek misiniz? Demek ki eş, çocuk, torun nimetine de şükretmek lazımmış! Bunlara şükretmezsek bâtıla sapmış, ters tarafa gitmiş oluruz.

Allah, “her şeyi ben yapıyorum, ben sana veriyorum. Senin yapman gereken tek şey; bana şükretmek, sana verdiğim nimeti görüp hamd etmek, beni tekbir etmek, tesbih etmektir. Seni kendim için, geriye kalan her şeyi; göğü, yeri, Ay’ı, Güneş’i, geceyi, gündüzü, rüzgârı, bulutu ise senin için yaratmışım. Senin için davarlar, binekler, gemiler yaratmışım. Faydalanman için yağmur yağdırıyor, mevsimleri var ediyor ve her mevsim farklı nimetler veriyorum. Sana eş vermiş, çocuk vermiş, torun vermişim” buyuruyor.

Allah’ın nimet olarak saymadığı ve “senin için yaratmışım” demediği hiçbir şey yoktur. Güneş ve Ay gibi, âyet olarak beyan ettiklerini dâhi bizim için yarattığını söylüyor.238 Biz de Allah’ın efâlini anlamaya çalışıyoruz ki rabbimizin bizim için yaptıklarını bilelim ve yaptığı her şeyin bizim için saf rahmet, saf nimet olduğunu anlayalım. Bunu bilip rabbimize şükredelim, hamd edelim, onu tekbir ve tesbih edelim. Rabbimize onun istediği gibi iman edip gerçek manada âbd olalım, kul olalım. Bu sohbetleri yapmamızdaki bütün derdimiz, gayemiz yalnızca budur.

Allah, kuluna “bunu senin için yaratmışım” dediyse o hâlde her bir kul hepsini özel olarak kendi için bilmeli ve “Allah bunları benim için yarattı” demelidir. Biri çıkıp “ama diğer insanlar da bundan istifade ediyor” diyebilir. Ona da “sana ne, sen kendine bak! Sen onlardan istifade ediyor musun, etmiyor musun! Ediyorsan, öyleyse rabbine şükretmen, teşekkür etmen gerekmez mi! Farz et ki dünyada senden başka kimse kalmadı, öyle olunca mahlûkatın hepsi yalnız sana hizmet etmiş olmaz mı! Ya da herkes nefes alıyor diye sen nefes alabilmene şükretmeyecek misin! Herkes su içiyor diye su için şükretmeyecek misin” demek lazım.

Evet, Allah, her bir kuluna özel olarak tek tek “nimeti benden gör. Şükreden bir kul ol ve seni nasıl sevdiğimi, senin için neler yaptığımı gör. Sana ikram ettiğim nimetler için bana şükretmen gerekmez mi” buyuruyor.

“Siz hiçbir şey bilmezken Allah sizi analarınızın karnından çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve gönüller verdi.”239 Sana göz, kulak, gönül verdiğim ve seni ana karnından dünyaya çıkardığım için şükret. Dikkat edersek Allah “şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve gönüller verdi” buyuruyor; yani araya şükretme şartını koyuyor.

Peki, hiç kimse Allah’ın nimetlerine şükredebilir mi?

Asla, hiç kimse Allah’ın hiçbir nimetine şükredemez. Allah’ın, kuluna verdiği ikramlar sınırsızdır. “Andolsun ki biz, âdemoğullarını mükerrem (ikrama nail) kıldık.”240 Size hesap edemeyeceğiniz nimetler verip ikramda bulunduk. “O size, kendisinden istediğiniz her şeyden verdi. Allah’ın (üzerinizdeki) nimetini saymaya kalksanız onu sayamazsınız.”241 Allah’ın bize verdiği nimetler, ikramlar böylesine sonsuz ve sınırsızken Allah’a onun istediği gibi nasıl şükredebiliriz!

“Allah, evlerinizi sizin için bir huzur ve sükûn yeri yaptı ve sizin için hayvanların derilerinden gerek göç gününüzde (yolculukta), gerekse konaklama gününüzde (konakladığınız zaman), kolayca taşıyacağınız hafif evler (çadırlar), yünlerinden, tüylerinden ve kıllarından bir süreye kadar (faydalanacağınız giyimlik ve döşemelik) eşyalar ve bir ticaret malı meydana getirdi.”242

Allah, evlerinizi de size ben verdim, buyuruyor. Aynı şekilde “göç edince kullandığınız yahut başka bir nedenle dışarda kaldığınızda hazırladığınız çadırları ve giyinmeniz için elbiselerinizi size ben verdim” buyuruyor. Allah’ın vermediği hiçbir şey yoktur. Allah hiçbir şey için “bunu siz yaptınız, siz kazandınız” dememiş, aksine “hepsini size ben verdim” buyurmuştur.

Her şeyi Allah’ın bize verdiğini idrak edince her anda onunla muhatap oluruz. Her anda onunla muhatap olabilmemiz için de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hâlini anlamamız şarttır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in her anda bir duası ve rabbiyle bir konuşması vardı.

Mesela; annelerimiz anlatır. “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz evin içine girince hamd eder, şükrederdi. Elbisesini giyince ve soyunca şükrederdi, bir şey yiyince yine hamd eder, şükrederdi. Adımını dışarı atınca Güneş için, gölge için şükreder, hamd ederdi. Kilime uzanınca -zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üstünde uyuduğu doğru dürüst bir yatağı yoktu- yine şükreder, hamd ederdi. Uyanınca uyuduğu için, gece vaktinde dinlendiği için hamd eder, şükrederdi. İbadet edince hamd eder, şükrederdi.” Görüldüğü gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in şükretmediği hiçbir anı yoktur. İşte, Allah’ın istediği, örnek bir kul böyledir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bize kulluğu öğretiyor.

Allah’ın nimetlerini unutup şükretmezsek Allah’ın sevgisini kaybederiz. Nankörden daha sevimsiz hiç kimse yoktur. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “şu da muhakkak ki Allah, (kendine ve başkalarına hainlik eden) hiçbir hain nankörü sevmez”243 buyurmuştur. Allah’ın, nankörlüğü neden sevmediğini kendi üzerimizden bakıp anlayabiliriz.

Nasıl?

Mesela; birine bir iyilik, güzellik yaptığımızda o kişi bize sanki kendisine hiçbir şey yapmamışız gibi davransa ve bizi ciddiye almasa onun hakkında hemen “bu ne kadar nankör, ne kadar pis bir adam” deriz. Rabbimizi kendi üzerimizden tanıyalım. Eğer biz bize nankörlük yapanlara böyle söylüyorsak o hâlde biri de Allah’a karşı nankör olursa hiç ondan daha pis, manevi olarak daha çirkin kimse olabilir mi! Nankörler Allah’ın sevgisinden mahrum kalır, şükredenler de Allah’ın sevgisini kazanır.

Yalnız, şükredebilmek için şükrü doğru anlamalıyız. Şükür yalnızca dil ile “şükürler olsun” demek değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şükürle ilgili olarak “nimete vesile olana teşekkür etmeyenler Allah’a şükretmiş olmazlar”244 buyurmuştur. Dolayısıyla birinin Allah’a şükredip etmediği, insana teşekkür edip etmediğinden anlaşılır. Biri insana teşekkür etmiyorsa bilelim ki rabbine de şükretmez; çünkü gönlünde nankörlük vardır. Bununla beraber onda Allah’ın Şekûr ile Şâkir isimleri tecelli etmemiştir.

Şâkir, Allah’ın ismidir ve şükreden manasına gelir. Allah şükredendir, teşekkür edendir. Kul, Allah için güzel bir şey yaptığında Allah ona “kulum sen güzel yaptın, âyetimi, sözümü ciddiye aldın. Güzel sabrettin, şu sıkıntıyı güzel yuttun. Canını, malını, vaktini, zamanını benim yolumda ortaya koydun, şu fedakârlığı güzel yaptın” deyip teşekkür eder. Allah bize teşekkür etsin istiyorsak yapmamız gereken şey; Allah’a şükretmek, teşekkür etmek, bir yandan da rabbimiz Şâkir ismiyle tecelli etsin ve bize teşekkür etsin diye çaba, gayret sarf edip Allah için fedakârlık yapmaktır.

Evet, Allah’ın bizim için neler yaptığını anlamaya çalışıyorduk, devam edelim inşallah.

“Onların içinde Ay’ı bir nûr kılmış, Güneş’i de (ışık saçan) bir kandil yapmıştır.”245 Nûr, ışığı kendinden olmayan manasına gelir. Kandil ise ışık saçan, ışığı kendinden olan demektir. Ay, ışığını (nûrunu) Güneş’ten alır; ama Güneş’in ışığı kendisindendir. Allah bize “bunu da sizin için yaptım” buyuruyor.

Allah hidâyetçileri anlatır. Bu hidâyetçiler; nebîlerdir, resullerdir bir de Allah’ın imam dediği kullardır. “Onları, emrimizle (insanları) hidâyete erdiren önderler yaptık ve onlara hayırlı işler yapmayı, namazı ikâme ed(erek Allah’ın dinini destekle)meyi ve zekâtı ver(erek nefislerinin cimriliğini temizle)meyi vahyettik. Onlar, sadece bize âbd ol(up kulluk ed)en kimselerdi.”246 Hidâyetçiler, Allah’a âbd oldukları için genel itibariyle bu hâldedir. Hepsinin ortak hâli hayatlarını yaşarken Allah’a âbd olmaları, âşık olmalarıdır. Allah da insana hidâyeti onlarla verir.

“O ki yarattığı her şeyi (en mükemmel şekilde) güzel yaptı ve insanı yaratmaya (ilk olarak) çamurdan başladı. Sonra onun neslini, basit bir sudan (süzülmüş) bir özden meydana getirdi. Sonra onu (insan suretinde) düzenleyip ona kendi rûhundan nefhetti (üfledi). Ve sizin için kulaklar, gözler ve kalpler var etti. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”247 Sizi yaratmama, düzenlememe sonra size rûhumdan nefhetmeme ve göz, kulak, gönül vermeme şükretmeniz gerekir. Ne de az şükrediyorsunuz!

Allah’a her zerremizle şükürler olsun. O her türlü hamda layık olduğu gibi her türlü şükre de layıktır. Rûhumuz, gönlümüz, gözümüz, kulağımız, elimiz, ayağımız, dilimiz, dudağımız, her azamız için Allah’a şükürler olsun. Allah’ın verdiği bütün nimetler için şükürler olsun. İmtihana tabi tutup bize kazanma imkânı verdiği için şükürler olsun. Bütün âlemlerden ona hamd olsun. Allah bize zahiri olarak hangi nimeti vermiş, hangi nimetle neyi kazanmamızı dilemişse verdiği o nimetler için, kazanmamızı istediği o şeyler için şükürler olsun. Allah bize kazanmamızı istediği nimetleri de kazanmamızı ikram eylesin inşallah.

Allah’ın bizim için yaptıklarıyla ilgili âyetleri okuduğumuzda apaçık gördük ki nimet olmayan hiçbir şey yoktur. Hepimiz rabbimizin rahmetinin, nûrunun, muhabbetinin içinde yüzüyoruz. Öyleyse her anda bize verdikleri için Allah’a şükretmemiz lazım. Allah bizden her şey için şükretmemizi istiyor.

Bir tek zahiri olarak değil manevi olarak da nimetlerin içinde yüzüyoruz. Örnek vermek gerekirse; şu anda hep beraber rabbimizi tanımaya, âyetlerini okuyup anlamaya ve rabbimizin bize nasıl bir muamelede bulunduğunu öğrenmeye çalışıyoruz. Bu da bizim için apayrı bir nimettir. O zaman bu nimete de şükretmek gerekmez mi! Şükretmezsek Allah bize “neden şükretmedin” demez mi!

Evet, nankörlerden olmamak için hayatımızı yaşarken Allah’ın bize verdiği maddi, manevi nimetleri görelim ve nerde, neye şükretmemiz gerektiğini bilip şükredelim; çünkü her anda bir nimetin içindeyiz.

“Hatırlayın ki rabbiniz size, ‘eğer şükrederseniz muhakkak size (olan nimetimi) arttırırım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir!’ diye duyurmuştu.”248 Allah’ın ikram ettiği nimetlere şükretmez, nankörlük yaparsak çok şiddetli bir azaba uğrarız. Unutmamamız lazım ki hayatı yaşarken Allah bize her neyi söylemişse onu mutlaka tadacağız. İstediğimiz kadar gözümüzü kapatıp “ben görmedim, anlamadım” diyelim, kendimizi her ne kadar kandırmaya çalışsak da mutlaka şükretmediğimiz takdirde Allah’ın azabının çok şiddetli olduğunu tadarız.

“(Ona şöyle denir) Andolsun ki sen (dünyada iken) bundan gaflette idin. Şimdi senden (gaflet) perdeni (kaldırıp) açtık, artık bugün gözün keskin görür.”249 Dünyaya da, ahirete de, meleklere de, insanlara da, şeytanlara da, kendinize de bakın! Bugün gözünüz keskin görür; çünkü size perdeyi açtım.

Ölümü sanki farklı bir şeymiş gibi anlamayalım. Ölüm yok oluş değildir. Ölüm; bir kapıdan başka bir âleme geçiştir ve o âlem bambaşka bir âlemdir. İnsan ölür ölmez, kendisine perdeler açılır ve önceden bir görürken artık bin görmeye başlar, bir işitirken bu defa bin işitir; çünkü gözünün ve kulağının önünden perdeler kalkmış, beden engeli aradan çekilmiştir. Bundan dolayı rabbinin hitabını işitir ve rabbimiz onu bire bir muhatap alır.

Burada mağaranın, zindanın içindeyiz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “dünya mü’minin zindanıdır” hadisinin manası budur. Hepimiz dünyada karanlıktayız ve biliyoruz ki burada sorundan, sıkıntıdan başka bir şey yoktur. Eğer hayatın baştan sona kazanma imkânı olduğunu anlarsak ne sorun ne sıkıntı kalır. Ne insanlar kalır ne biz kalırız ne de dünya kalır. Sadece Allah ile muhatap oluruz. İnsanlar bizim için Allah’ın onlar üzerinden bize muamele etiği vesileler olarak kalır, biz de Allah’ın bize insanlar ve varlık üzerinden muamele ettiğini bilir, anlarız.

Allah devamlı bize muamelede bulunup “seni seviyorum kulum, haydi kazan! Bak, senin için Güneş’i, Ay’ı yaratmış, sana binek vermiş, eş vermiş, çocuk vermişim. Yağmuru yağdırıp onunla yerden gıda ihtiyacını bitiriyorum. Senin için yaptıklarımı ve sana ikram ettiklerimi gör! Bütün bunları seni sevdiğim için yapıyorum. Haydi, şimdi sen de bir sefer ‘seni seviyorum’ de, ‘lâ ilâhe illallah’ de bakalım. ‘Benim ilâhım sensin. Her şeyi sen yapıyorsun, senden başka ilâh, güç, kuvvet, kudret sahibi yoktur. Senden başka rahman, rahim, kerim, rezzak, hâlık, hâllak yoktur. Her şeyi sen yapıyorsun’ de bakalım” buyuruyor. Tıpkı bir anne, babanın konuşmayı yeni öğrenen çocuğuna “hele bir ‘baba’ de, hele bir ‘anne’ de, hele bir ‘Allah’ de bakayım” demesi gibi Allah da kuluna “hele bir ‘lâ ilâhe illallah’ de bakayım” buyuruyor.

Bu dünyaya rabbimize olan aşkımızı ispatlamaya ve “lâ ilâhe illallah” demeye gelmişiz. Hepimiz biliyoruz ki ömür geçiyor. Daha ne zamana kadar Allah bize “haydi, hele bir ‘Allah’ de bakayım” desin! Ne zaman kendimiz “Allah” diyecek, “lâ ilâhe illallah” diyeceğiz! Artık gönlümüzü rabbimize çevirip “Allah” dememizin zamanı gelmedi mi!

Evet, “Allah” dediğimizde bizim için her şey bitmelidir. Zaten her şey ondandır, ona aittir, biz de ona aidiz. Ondan bağımsız bir şey yok ki “Allah” dediğimizde bize ait bir şeyler kalsın! Her şeyi o yapıyor, yapmaya da devam ediyor. Böyle bakarsak “Allah” dediğimizde zaten bizim için her şey biter.

Allah bize “bana gel, bana firar et, asıl hayat benim yanımdadır.250 Süslü gibi görünen dünya hayatına tenezzül etme de bana gel” buyuruyor. Eğer iman etmişsek bilelim ki bu böyledir.

İnsan; Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, rabbinin tecelli ettiği ve meleklerin secde ettiği varlıktır.251 Hâl böyleyken öyleleri var ki kendini üç kuruşa, şeytanın verdiği küçücük vesveseye satıp şeytanın peşine takılır ve onun arkasından gider! Yahut küçücük bir mevkinin, makamın peşinden gider! Oysaki sen Hz. İnsansın, meleklerin secde ettiği varlıksın, nereye gidiyorsun! Peşinden gittiklerin dünyaya ait değil mi, sonuç itibariyle dünyada kalmayacak mı! Sen ise gün gün rabbine doğru gidiyorsun ve sonunda rabbine varacaksın. Madem öyle nasıl bu kadar kör ve sağır davranabiliyorsun! Hâlbuki hiçbir şeyin olmasın; ama rabbin olsun! Çünkü rabbini; onun rızasını, yakınlığını, dostluğunu kazandıysan kaybettiğin hiçbir şey olmaz; ama rabbini kaybettiysen o zaman da kazandığın hiçbir şey olmaz.

Hepimizin yalnızca Allah’a ihtiyacı vardır ve bize ahiretimiz için fayda sağlayacak tek şey; Allah için yaptıklarımızdır. Gerisi sadece imtihan olsun diye Allah’ın var ettiği dünyanın süsleridir. Biz dünyanın süsleriyle değil rabbimizle olalım ve gönlümüzü rabbimizden ayırmayalım. Dünyada bırakacaklarımızın peşinden koşup rabbimizi kaybetmeyelim, sadece rabbimizin peşinden koşalım ve Allah’ın bizden istediği gibi “Allah” diyelim, “lâ ilâhe illallah” diyelim.

Nefsin yedi mertebesi vardır. Bunlardan dördüncü mertebe olan itminan (nefs-i mutmaine) mertebesi velâyet mertebesidir. Kul, bu mertebeye geldiğinde artık gözü, gönlü sadece rabbinde olan, rabbinin hesabını yapan bir kul olur, rabbinin dostu, âşığı olur. Biz de artık nefis mertebelerini geçip itminana gelelim ve velâyet kapısından içeri girelim. Girelim ki “Allah” dediğimizde bizim için her şey bitsin ve gönlümüzde Allah’ın sevgisinden, yakınlığından başka hiçbir şey kalmasın.

Haberiniz olsun, velâyet kapısı açıktır ve sizi bekliyor. Onun için bu kadar açık konuşuyorum ki anlaşılmayan hiçbir şey kalmasın. Hepiniz artık bu velâyet kapısından içeri geleceksiniz. Bu defa hiçbir bahaneniz yoktur! Zaten hamd olsun gönülleriniz hazırlanıyor. İnşallah bu defa itminana, velâyet dairesinin içine gireceksiniz.

Neden ısrarla itminan kapısından geçmenizi istiyorum? Kapıdan geçince melek mi olacaksınız, artık yanlış yapmayacak, günah işlemeyecek misiniz?

Elbette ki hayır! Kul her zaman için kuldur, beşer her zaman beşerdir; ama itminan kapısından geçince şeytanın işi bitecek, köpek rezil olacak; çünkü şirkten kurtulacak ve bir daha rabbinize şirk koşmayacaksınız.

Allah bir hadis-i kutside “kulum bana şirk koşmadıkça dünya dolusu günahla da gelse onu dünya dolusu mağfiretle karşılarım”252 buyurur. Biri itminan kapısından içeri girince Allah dostu olur. Elbette ki veli bir kulun dünya dolusu günahı olmaz. Yine de beşer olduğu için hatası, kusuru, günahı olabilir; ama dünya dolusu günah da işlese Allah onu dünya dolusu mağfiretle karşılar.

Velinin diğer insanlardan farkı; günah işlememesi değil, rabbine şirk koşmaktan kurtulmasıdır. Veli bir kul gönül itibariyle Allah’a “sen benim rabbimsin, sen benim her şeyimsin, ben her şeyden vazgeçerim; ama senden vazgeçmem, canım dâhil her şeyi sana kurban ederim” der.

Peki, kul velâyet kapısından içeriye nasıl girer?

Allah her şeyi bir vesile ile yaptığı gibi kulun itminan mertebesine gelmesini de bir vesileyle yapar. Bu vesile Mürşid-i kâmildir. Bütün veliler bir Mürşid-i kâmile tabi olup onunla beraber vuslat yolculuğu yapmış, velayeti öyle kazanmıştır. Hiç kimse bir Mürşid-i kâmile tabi olmadan velayete yol bulamaz. “Ben kendi başıma yürürüm” diyenler ise yalnızca kendi etraflarında döner dururlar.

Evet, Mürşid-i kâmil olmadan itminan mertebesine gelinmez. Kendi başına yolu bilen varsa buyursun, göğe merdiven dayasın, yürüsün! Bakalım nasıl gidecek! Sakın kibirlenip “ben bu işi aklımla hallederim” demeyelim ve aklımızı Allah’a şirk koşmayalım. Yapmamız gereken tek şey bizi velayete taşıyacak vesileye; yani Mürşid-i kâmile sarılmaktır. Kardeşlerimiz gönüllerini açıp sohbetleri dinler, gerekeni yapar, bizimle beraber yürürlerse velayet mertebesine gelirler inşallah.

Bu dünyada en çok sevindiğim şey; bir kulun gerçek manada “lâ ilâhe illallah” demesi, “Allah” demesi, “rabbim Allah’tır” demesidir. En sevmediğim şey de birinin “ben, bence, bana göre” demesidir. Yeminle söylüyorum, mesele ben değilim! Âlemlerin rabbi var ya, her şeyin sahibi var ya, ben olsam ne olur, olmasam ne olur! Taş olsam ne olur, toprak olsam ne olur. Benim için rabbimden başka hiçbir şeyin anlamı yoktur. Ben sadece rabbime bakar, rabbimizin rızasının hesabını yaparım. Bundan başka bir derdim de isteğim de yoktur. Bu nedenle “yolu bizimle beraber yürümelisiniz” demekteki kastım; Allah’a dost olmak, âşık bir kul olmak için işi vesile ile yapmanız gerektiğini bilmeniz içindi. Yoksa nerede kazanabileceğinizi düşünüyorsanız kesinlikle oraya gitmelisiniz. Ben yine velâyeti kazanmanız için elimden gelen her türlü yardımı, fedakarlığı yapmaya devam ederim. Yeter ki siz “Allah” deyin “lâ ilâhe illallah” deyin. Benim için önemli olan tek şey budur; çünkü benim işim insanların Allah’a dost olması, vasıl olmasıdır.

Allah bana “kullarımı getir” diye emretmişse Allah’ın kullarını Allah’a götürürüm; ama Allah “kullarımı bana getir” derken “çamurun içinden alıp direkt getir” dememiş, “kulumu huzura layık hâle getir, ona ‘Allah’ dedirt, ‘lâ ilâhe illallah’ dedirt, öyle getir” buyurmuştur. Birinin günahı, yanlışı, çamura batması benim için önemli değildir. Ben onu her halükârda yıkar, temizlerim. Zaten hizmetçi dediğin yıkayacak, temizleyecek, ütüleyecek, tertemiz edecek! Benim işim budur! Birisi kazandığında da ona şükredecek, teşekkür edeceğiz, o da bize teşekkür edecek. Bunun neticesinde rabbimiz hepimize teşekkür edecek.

Rabbimin bana teşekkür etmesi için yapamayacağım hiçbir şey, gösteremeyeceğim hiçbir fedakârlık yoktur. Bizimle beraber olanlar da böyle bir gönül hâlinde olmalıdır. Onun için ne olursa olsun nefsimize taviz vermeyip “her ne imtihanla karşılaşırsam karşılaşayım mutlaka ‘lâ ilâhe illallah’ der, her şeyi rabbimin yolunda kurban ederim” diyelim ve rabbimizin yolunda kurban edelim.

Unutmamamız lazım ki Allah bizden haberdardır. O bizi görüyor mu, görüyor! Biliyor mu, biliyor! Gücü her şeye yetiyor mu, yetiyor! O hâlde rabbimiz için bir şey yaptığımızda onu nasıl kabul etmez! “Ben canımı sana veriyorum” dediğimizde onu her şeyden çok sevdiğimizi ve onun için yapamayacak hiçbir şeyimizin olmayacağını nasıl bilmez! Karşılığını nasıl vermez! İnsanlar bilse de bilmese de, anlasa da anlamasa da Allah onun için yaptığımız her şeyi bilir ve isterse zerre kadar olsun karşılığını mutlaka bize verir. Biz de rabbimize güvenip tevekkül edelim.

Evet, velayet kapısından içeri girmek için mürşidimize uyalım ve “ya rabbi! Ben seninle olmak, sana ait olmak, şirkten kurtulup razı olduğun gibi bir kul olmak istiyorum” deyip gereken çabayı gösterelim. Bunun için gönlümüzdeki dünyevi sevgileri, nefsimizin arzularını attığımızda “acaba, doğru mu yanlış mı yapıyorum” diye düşünmeyelim. Bu, şeytanın verdiği bir vesvesedir. Korkmayalım, Allah için yaptığımız hiçbir şeyde kaybetmeyiz. Yeter ki yaptığımız her şey saf Allah için olsun, rabbimizin vechi, cemali için olsun. Gerekeni yapıp “seni seviyorum, seni istiyorum ya rabbi” dersek mutlaka rabbimizden velâyetini, aşkını, muhabbetini, rızasını alacağımızı görürüz.

Bütün kardeşlerimizi velayet kapısından içeri girmeye ve Allah’ın dostu, âbdi, âşığı olmaya davet ediyoruz inşallah.

Evet, hep beraber ceâle “kıldı, yaptı” fiilini anlamaya ve Allah’ın bizim için neler yaptığını öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi dünyanın süsüne takılıp rabbine doğru gidemeyenlerden ve ebedi hayatta pişman olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi yaptığını saf Allah için yapıp nefsinin şirkinden tamamıyla kurtulanlardan eylesin. Allah bizi rabbine dost olan, âşık olan, velâyeti alan kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. En’âm /165 ↩
  2. Sâd /72, Hicr /29 ↩
  3. Beled /8-9 ↩
  4. Secde /9 ↩
  5. Leyl /19-20 ↩
  6. En’âm /165 ↩
  7. En’âm /165 ↩
  8. Tirmizî, Bir, 55; Beyhaki, İhyâ, 4/65 ↩
  9. Fâtır /45 ↩
  10. Sâffât /98 ↩
  11. Fâtır /43, Ahzâb /62 ↩
  12. Zumer /6 ↩
  13. Bakara /243 ↩
  14. Fussilet /44 ↩
  15. Buhari, Menakıb, 1; Müslim, Birr, 160; Müsned, 2/539 ↩
  16. Fussilet/44 ↩
  17. Şûrâ /49-50 ↩
  18. Fâtır /11 ↩
  19. Zuhrûf /12-14 ↩
  20. Nahl /8 ↩
  21. Câsiye /21 ↩
  22. Nûr /51, Âli İmrân /193, 43, Hucurât /14 ↩
  23. Meryem /58 ↩
  24. Câsiye /23 ↩
  25. Ahkâf /26 ↩
  26. Kehf /7-8 ↩
  27. Âli İmrân /92 ↩
  28. Kehf /57 ↩
  29. Kehf /57 ↩
  30. Kehf /57 ↩
  31. Nahl /72 ↩
  32. İbrâhîm /33 ↩
  33. Nahl /78 ↩
  34. İsrâ /70 ↩
  35. İbrâhîm /34 ↩
  36. Nahl /80 ↩
  37. Hacc /38 ↩
  38. Ebû Dâvûd, Edeb, 11/4811; Tirmizî, Birr, 31 ↩
  39. Nûh /16 ↩
  40. Enbiyâ /73 ↩
  41. Secde /7-9 ↩
  42. İbrâhîm /7 ↩
  43. Kaf /22 ↩
  44. Âli İmrân /14 ↩
  45. Bakara /30, Sâd /73 ↩
  46. Taberani ↩