5.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, rabbimizin her anda bize olan muamelesini anlamaya ve rabbimizin muamelesine nasıl karşılık vermemiz gerektiğini öğrenmeye çalışıyorduk.
Allah’ın güzel fiillerini anlamaya çalışırken aynı zamanda Allah’ın, kuluna ne kadar yakın olduğunu, kuluyla nasıl beraber olduğunu, birebir muhatap olduğunu, bununla beraber kuluna muamele ederek onu kendine davet ettiğini ve kulundan bunu görüp bilmesini istediğini anlarız.
Devamlı söylüyoruz; Allah’ın yakınlığını, beraberliğini tatmadıkça, bize olan muamelesini anlayıp görmedikçe iman etmiş olmayız. İmanımız kuru bir bilgiden ibaret kalır. İmanımızın kuru bir bilgiden ibaret kalmasını istemiyorsak Allah’ın yakınlığını tatmamız ve bize olan muamelesine şahid olmamız şarttır. Bu yüzden Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını anlamaya çalışıyoruz ki rabbimizi tanıyıp bize olan muamelesine şahid olalım ve imanımız kuru bir bilgiden ibaret kalmasın.
El Efâlu’l Husnâ ve Aşk sohbetlerimizde Allah’ın ilk olarak “âlleme” (öğretti, talim ettirdi) fiilini anlamaya çalıştık ve Allah’ın, insana esmâsını talim ettirdiğini, ikram ettiğini, isimlerini insanın fıtratına yazdığını gördük.
Âlleme fiilinden sonra Allah’ın deâ “davet etti” fiili gelmişti. Allah, insana öğretip talim ettirdikten sonra insanı davet eder ki insan âlim olsun. Allah’ın kendisine talim ettirdiği esmâya şahid olsun ve bütün isimlerinin, güzel vasıflarının Allah’a ait olduğunu, vasıflarının hepsinin kendisine Allah’tan geldiğini bilsin. Kendini Allah’tan bağımsız bir varlık olarak değil Allah ile beraber görsün, anlasın. İnsan zaten Allah’ın kendisine esmâyı talim ettirdiğine kendi üzerinde şahiddir; yani kendi üzerinde cömertliğin, merhametin, sevmenin, affetmenin olduğunu bilir, görür.
“Davet etti” fiilinden sonra belâ “imtihana tabi tuttu” fiili gelmişti. Biz de son sohbetimizde hep birlikte Allah’ın belâ fiilini anlamaya ve her anımızın imtihan olduğunu öğrenmeye çalışmıştık.
Allah, imtihana tabi tutarak herkese; nefhettiği rûhu, güzelliğini, Hz. İnsan olmayı, yeryüzünde halife olmayı ve kendi güzelliğine ayna olmayı kazanması için imkân verir ve kuluna “haydi kulum, gerekeni yapıp senin için takdir ettiklerimi kazan” buyurur. Allah’ın kendisine verdiği bu imkânları görüp gereğini yapanlar kazanır. İmtihanı yok sayıp nefsiyle, şeytanla bakanlar ise Allah’ın kendilerine verdiği imkânı görmezden gelir, bunun sonucunda da kaybederler.
Âyetlere baktığımızda Allah imtihanı görmeyenler ya da görmek işine gelmeyenler için âyet-i kerimede devamlı “kör, sağır, dilsiz, gönülsüz, aklını kullanmayanlar, anlamak istemeyenler, yalanlayanlar, kâfirler, hakikati örtenler, ikiyüzlülük yapıp münafık olanlar, Allah’a şirk koşanlar”148 demiştir.
Allah’ın varlığı karşısında varlık iddia edenler kendini Allah’a şirk koşmuştur. Hâlbuki kul; Allah’ın varlığı karşısında varlık iddia etmeyen, Allah’ın âyetlerine karşı fikir beyan edip “ben, bence, bana göre” demeyen, Allah’ın “hak” dediği şeye bâtıl gözüyle bakmayan ve “güzel” dediğini güzel değilmiş gibi görmeyendir. Allah’a âbd olanlar Allah’ın vahyi ve tabi tutuldukları imtihanlar karşısında “ben, bence, bana göre” demezler. Böyle diyenler Allah’ın kendisi için takdirini kabul etmemiş ve kendini Allah’a şirk koşmuştur.
Allah’ın efâlini henüz yeni yeni anlamaya başladığımız için aslında şimdiye kadar anlattıklarımız Allah’ın güzel fiillerinin anlaşılması için sadece kısa bir girişti. Rabbimizi tanıyabilmemiz, anlayabilmemiz, daha doğrusu rabbimizi her zerremizle hissetmemiz, tatmamız için El Efâlu’l Husnâ sohbetlerimizin içinde anlatacağımız başka şeyler de vardır. Bunlar da; Allah’ın bize nasıl yakın olduğu, bizi nasıl sevdiği ve bize her anda nasıl aşkla, muhabbetle muamele ettiğini anlamaktır.
Allah, fiillerini anlatırken kulları için neler yaptığını ve onları neden yaptığını beyan eder. İnşallah sohbetlerimiz boyunca hepsini tek tek anlamaya çalışacağız ki Allah’ın güzel fiillerini iyice anlamış ve rabbimizi fiillerinden, muamelesinden tanımış olalım.
Evet, geçen sohbetimizde Allah’ın belâ “imtihana tabi tuttu” fiilini öğrenmeye çalışmıştık. Bu sohbetimizde sıra dördüncü fiil olan “ceâle” fiilini anlamaya geldi. Şimdi de hep beraber “ceâle” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.
Ceâle kelimesi “kıldı, yaptı” anlamına gelir. Allah ya bir şeyi yapar ya da yapmaz, yapılmasına da müsaade etmez. Kulu ya hidâyette ya dalâlette kılar ya da araya perde çekip onu kör eder, sağır eder, dilsiz eder, kalbini mühürler veya damgalar. Allah birinin kalbini mühürledi mi, damgaladı mı artık onun işi biter, hiç kimse de onun hidâyetine vesile olamaz.
Allah’ın, bir kulun kalbini mühürlemesinin sebebi; o kişinin, Allah’ın kendisine verdiği aklı kullanmaması, aklını birilerine kiralamasıdır; yani Allah ona hayatı nasıl yaşaması gerektiğini vahyetmişken onun “ama herkes şöyle yapıyor” ya da “bizim partimiz, bizim cemaatimiz böyle yapıyor, bu yüzden ben de onların yaptığı gibi yapıyorum” deyip Allah’ın verdiği aklı kullanmamasıdır.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Fectebâhu rabbuhu fe cealehu mines sâlihîn:149 “Fakat rabbi onu (kavmine resul olarak göndermek için bir daha) seçti ve onu salihlerden kıldı.” Okuduğumuz bu âyet ceâle fiiliyle gelen ilk âyettir. Demek ki Allah seçiyormuş! Allah bu âyeti özel olarak her kim için söylerse söylesin, aslında her bir kul için söylemiştir.
Allah, kulunu âbd olarak, hidâyetçi olarak, önder olarak seçer ya da herhangi bir ismi ile isimlendirir, öyle seçer; yani kulu kerim diye, cömert diye, halim diye, rauf ve rahim diye isimlendirip seçer ve onu salihlerden kılar; ama Allah’ın, kulunu seçmesi için ilk önce kulun tercihini yapıp Allah’ı seçmesi gerekir. Kim Allah’ı seçerse Allah da onu seçer.
Peki, kul, Allah’ı nasıl seçer?
Biraz önce söylediğim gibi; Allah’ın vahyine karşı fikir beyan etmeden, varlık iddia etmeden “ya rabbi! Her şeyden vazgeçtim ve sadece seni seçtim. Senin söylediğin her şey haktır, benim için güzeldir, hayırdır, rahmettir, aşktır, muhabbettir, cennettir” dediğinde Allah’ı seçmiş olur, böylelikle Allah’ın kendisini seçmesine layık olur.
Allah hiç kimseye layık olmadığı bir nimet ikram etmez, ihsan etmez. Bu yüzden Allah yalancıları değil; sadece sadıkları, sözünde doğru olanları, özü, sözü, hâli, gönlü bir olanları seçer. Gönül itibariyle bu tercihi yapmadan hiç kimse Allah’ı seçmiş olmaz. Zaten Allah’ı seçmeyince de ya kendini, nefsini, aklını, ilmini ya da birilerini seçmiş olur.
“Biz hiç, (Allah’a teslim olan) Müslümanları (nefsinin hevâsına uyan) mücrimlerle bir tutar mıyız?”150 Mücrimler günah işleyenler demek değildir. Günah işlemek ayrı, mücrim olup cürüm işlemek ayrı şeydir. Cürüm işleyenler; Allah’a karşı suçlu olanlar ve ona teslim olmayıp nefsinin hevâsına uyanlardır. Biri Allah’a teslim olmuş, bir başkası teslim olmayıp suçlu olmuşsa Allah onları hiçbir tutar mı, nasıl bir tutsun!
Allah’ın hem bir Müslüman’a, kendisine teslim olana yaptığı muamele vardır, hem de teslim olmayana, kendisine karşı suçlu olana, cürüm işleyene yaptığı muamele vardır ve Allah’ın onlara yaptığı bu muamele hiçbir zaman bir olmaz, onlara mutlaka farklı farklı muamele eder. Rabbine teslim olanlar hem dünyada hem de ahirette kazanır ve hem dünyaları hem de gönülleri cennet olur. Allah’ın onlara olan muamelesi farklıdır. Cürüm işleyenlere olan muamelesi ise daha farklıdır.
Kim Allah’ın kendisine aşkla, muhabbetle, rahmetle, mağfiretle, ikramla muamele etmesini istiyorsa yapması gereken şey; Allah’a teslim olmak, itiraz etmemek, onun karşısında suçlu duruma düşmemek ve Allah’ın âyetlerini hükümsüz bırakmaya çalışmamaktır. Yoksa biri Allah’ın vahyi karşısında “evet, Allah öyle söylemiş; ama böyle de olabilir” derse zaten onun işi bitmiştir; çünkü böyle biri rabbini kabul etmemiştir.
Allah, kulları için imtihan olsun, kazanma imkânı olsun diye kullarına mal verir ve malı çoğaltır. “Görmedin mi, Allah gökten bir su indirdi de onu yerdeki kaynaklara yerleştirdi, sonra onunla (yeryüzünde) türlü türlü renklerde ekinler çıkarıyor. Sonra (o ekinler) kurur da onların sapsarı olduklarını görürsün. Sonra da onu kuru bir çer çöp yapar.” Allah insan için örnek veriyor. “Şüphesiz bunda (dünya hayatını anlamada) gönül (ve akıl) sahipleri için bir zikir (öğüt ve ibret) vardır.”151 Allah, verdiği bu örnekte neyi anlamamız gerektiğini de beyan eder. “(İşte) Siz de öyle diriltilirsiniz.”152 Siz de hayatınızı yaşar sonra ölürsünüz daha sonra da gökten yağmuru indirip yeryüzünü dirilttiğim gibi sizi de Kıyamet günü öyle diriltirim.
E lem yec’âl keydehum fî tadlîl:153 “Onların (Kâbe’yi yıkma) tuzaklarını boşa çıkarmadı mı?” Allah tuzakları boşa çıkarandır. Biri sana tuzak kurarsa ben onu kendi tuzağına düşürürüm. Bu yüzden sen kulluğunu yap, rabbinin yolunda yürü, rabbine, cennete koş ve rabbinin yoluna davet et. Korkma, endişe etme! Kim nasıl tuzak kurarsa kursun gerekeni ben yaparım, buyurdu Allah. O hâlde Allah yolunda yürüyenler kendilerine kurulan tuzaklardan dolayı endişe ediyorsa iman etmemişler demektir.
Allah, bize kefil olup “korkmayın, size tuzak kuranlara gerekeni yaparım” buyurduysa bizim de rabbimize iman etmemiz, güvenmemiz ve ondan emin olmamız gerekir.
Fe cealehum ke asfin me’kûl:154 “Sonunda (rabbin) onları yenilmiş bir ekine (çer çöp yığını hâline) getirdi!” Hile yapanlar, tuzak kuranlar; Allah yolunda yürüyenlere ve Allah yolunda kurulan mescitlere, Beytullah’a karşı hile yaparsa onları yenmiş ekine döndürürüz, buyurdu Allah.
Yenmiş ekin gübre anlamına gelir. Tıpkı hayvanların, ekinleri yedikten sonra o yenilmiş ekinlerin gübre hâline gelmesi gibi Allah yolunda olanlara ve Allah’ın mescitlerine hile yapanlar da gübre hâline dönerler. Böylelerine baktığımızda zahiri olarak insan gibi görünürler; ama kıymetleri, değerleri gübre kadardır; çünkü rablerinin yoluna mâni olmuşlar ve dünya hayatını ahirete tercih etmişlerdir.
“Allah sizi (önce) topraktan, sonra bir nutfeden (dökülen bir damla sudan) yarattı, sonra sizi (erkek ve dişi olmak üzere) çiftler kıldı.”155
Allah her şeyi çift çift yaratmıştır. Buna ağaçlar da, otlar da, taşlar da dâhildir. Örnek vermek gerekirse; Diyarbakır’ın siyah taşları vardır ve bu taşların hem erkeği hem dişi olanı bulunur. Aynen bu taş örneğindeki gibi Allah her şeyi çift çift yaratmıştır. Çift olmayan hiçbir şey yoktur.
Allah bizim için neler yaptığını da beyan eder. “Orada sabit yüce dağlar meydana getirmedik mi ve (orada) size tatlı bir su içirmedik mi?”156 “Biz ona iki göz, bir dil ve iki dudak vermedik mi?”157 Allah nimetlerini sayarken en sonunda “buna şükredecek misiniz” ya da “hâlâ şükretmeyecek misiniz”158 diye sorar. Yani “size o kadar nimet verdim, ikram ettim. Peki, siz bu nimetlere şükredecek misiniz ya da hâlâ şükretmeyecek misiniz” buyurur.
“(Bir de ona dedik ki) Ey Dâvûd! Şüphesiz biz seni yeryüzünde bir halife yaptık. O hâlde insanlar arasında hak ile hüküm ver! (Nefsinin) Hevâ(sına arzu ve istekleri)ne de tabi olma, yoksa o seni Allah’ın yolundan saptırır. Doğrusu Allah’ın yolundan sapanlara hesap gününü unuttukları (ve böyle yaşadıkları) için (çok) şiddetli bir azap vardır.”159
Hesap gününü unutmayanlar yoldan çıkmaz; çünkü Allah’ın, ahiretin hesabını yaparak yaşarlar. Bu hesabı yapmayanlar içinse şiddetli bir azap vardır. Bu durumda “acaba konuşurken, düşünürken yahut bir şey yaparken ‘Allah bunun hesabını bana sorar’ deyip hesap gününün hesabını yapıyor muyuz yapmıyor muyuz” diye kendimize bakmamız lazım. Eğer ahiretin hesabını yapıyorsak hesap gününü ciddiye almışız, yapmıyorsak hesap gününü ciddiye almamışız demektir.
Hiç kimse “bu hesabı yapmak benim elimde değil” veya “benim buna gücüm yetmiyor” diyemez. Şayet insanın gücü kendine yetmiyorsa o zaman şeytana taviz verdiği için şeytanın ona gücü yetiyor, şeytan onu yürütüyor, demektir. Bu da onun şeytana tabi olduğunu gösterir.
Genel olarak şöyle bir bakalım. Hiç kimse gidip kendini uçurumdan aşağıya atar mı veya aklı başında herhangi biri gidip kendini arabanın önüne atar mı? -Elbette ki atmaz; çünkü bunun tehlikeli olduğunu bilir. İşte, ahiretin hesabını yapmayan biri hesap gününü tehlike olarak görmediği için onun hesabını yapmıyordur. Eğer hesap gününü tehlikeli olarak görseydi mutlaka bu hesabı yapardı.
Hesap gününün hesabını yapmayanlar aslında hesap gününe inanmamıştır ve ahirete imanı yoktur! Söyledim; yanlış yapmak, günah işlemek başka, Allah’a şirk koşmak başka şeydir. Allah, kulunun gücünün neye yettiğini, neye yetmediğini bilir. Dolayısıyla Allah günahları mutlaka affeder; ama şirk insanın kendi elinde olan bir şeydir, bu yüzden Allah şirki affetmez.
Allah, kulların kullara yaptığı zulmü hiçbir zaman kabul etmez; çünkü kulun kula yaptığı her zulüm şirktir. Kulun zulüm yaptığı bu kişi ister evladı, ister annesi, ister eşi, ister babası olsun hiç fark etmez, karşısındakine yaptığı her zulüm şirktir, Allah’ı yok saymaktır, kendini o zulüm yaptığı insana karşı rab olarak görmesi, ilâhlık taslaması, daha doğrusu firavunluk taslamasıdır.
Zulüm, insana sadece fiziksel olarak zarar vermek değildir. Gıybet de, dedikodu da, iftira da zulümdür ve bu zulümlerden kurtulup şirke düşmemek lazımdır.
Aynı şekilde kulun birine layık olmadığı bir muameleyi yapması da ona karşı zulümdür, şirktir. Biri başkasına onun layık olmadığı bir muamele yaparsa Allah’a karşı şirk işlemiş olur; çünkü böyle bir şey o kişiye karşı nankörlük yapmak ve kibirlenmektir.
“(Ey insanlar!) Andolsun ki biz sizi yeryüzünde (imtihanlara tabi tutup halife olmanız için) yerleştirdik ve orada size geçimlikler (maddi ve manevi her türlü nimeti) verdik. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!”160 Evet, Allah yine “her şeyi ben yapıyorum” buyurdu.
“Ey âdemoğulları! şeytan sizi (de Allah’ın emirlerine karşı gelerek) ana babanızın ayıp yerlerini kendilerine göstermek için (nûrdan olan takvâ) elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi aldatmasın! Çünkü o ve kabilesi (olan yandaşları) sizin onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Muhakkak ki biz, şeytanları iman etmeyenlerin dostları kıldık.”161 Şeytanlar iman etmeyenlerin dostlarıdır.
Allah’ın “biz şeytanları, iman etmeyenlerin dostu kıldık” buyurmasının hikmeti nedir?
Allah bize “dostunuzu tercih edin” buyuruyor. Onun için başka bir âyet-i kerimede “sizin dostunuz ancak Allah’tır, resulüdür ve iman edenlerdir”162 buyurmuştur. Yani Allah’a ve resulüne dost olmayı tercih etmezseniz şeytana dost olursunuz. Bunu bilin ve tercihinizi yapın.
İnnâ cealnâ fî a’nâkıhim aglâlen fe hiye ilâl ezkâni fe hum mukmehûn:163 “Şüphesiz biz, onların (kibirlerinden dolayı) boyunlarına çenelerine dayanacak şekilde (manevi) halkalar geçirdik. Bu yüzden onların başları yukarı kalkıktır.” Allah’a, Allah’ın âyetlerine karşı kibirlenenlerin boyunlarına çenelerine kadar gelecek olan halkalar taktık, bundan dolayı onların başları kalkıktır.
Allah neden onların boynuna halka takar?
Elbette ki kibirlendikleri için! Kibirli birine baktığında boynunda bir halka olduğunu hemen görürsün. Boynundan çenesine kadar tıpkı köpek tasması gibi bir halka vardır. Nasıl? -O kişi “benim malım var, mevkim var, güçlü yakınlarım var” deyip insanlara karşı kibirlenir; yani başı insanlara kalkıktır.
Eğer Allah “bana, âyetlerime karşı kibirlenenlerin boyunlarına çenelerine kadar gelecek olan halkalar taktık. Bu yüzden onların başları kalkıktır” buyuruyorsa o zaman kibirlenenlere baktığımızda mutlaka bunu görürüz, görmememiz mümkün değildir. Zaten genel olarak baktığımızda insanların boyunlarında halka olup olmadığı görünüyor! Yeminle söylüyorum, kimin boynunda halka olduğu apaçık görünüyor! Öyleleri var ki boyunlarında tıpkı köpek tasması gibi halka vardır. İşte, bu onların nefsindeki kibirlerinden dolayıdır.
Eğer onların düştüğü duruma düşmeyi istemiyorsak “acaba boynumda bir köpek tasması gibi halka var mıdır, yok mudur, başım yukarı kalkık mıdır değil midir, acaba insanlara karşı kibirleniyor, kendimi birilerinden büyük görüyor muyum görmüyor muyum” diye kendimize bakmamız gerekir. Baktığımızda boynumuzda halka olup olmadığını görürüz.
Allah, boynuna halka takılanlara sonrasında ne olacağını da beyan eder. Ve cealnâ min beyni eydîhim sedden ve min halfihim sedden fe agşeynâhum fe hum lâ yubsırûn:164 “Biz, (gelecekte hesap vereceklerini unuttuklarından) hem önlerinden bir set hem de (geçmişlerinden ibret almamalarından dolayı) arkalarından bir set çekerek onları perdeledik. Artık onlar (hakkı) göremezler.”
Allah, boynuna halka taktığı birinin önüne ve arkasına set çekip gözlerini perdeler. Bunun neticesinde o kişi artık manevi olarak kör olur; yani kibri onu kör etmiştir. O da artık hakikati görmez, mü’mini görmez, insanı görmez! Kendini zaten görmez. Kendini görmediği için; kendisinin Allah’ın âbdi, kulu olduğunu görmediği için kendini ilâh gibi görür ve kendini, nefsini Allah’a şirk koşar.
Evet, Allah’ın hem zahiri hem de manevi olarak yaptıkları vardır, dedik. Allah bu âyette zahiri olarak yaptıklarından bir örnek verir. “Hem orada hurmalıklardan ve üzüm bağlarından nice bahçeler yaptık. İçlerinde (coşkun) kaynaklar akıttıkça akıttık.”165 Allah yeryüzüne rahmetini indirir. Orada hurmalıklar, üzüm bağları, bahçeler yapar ve içlerinden pınarlar fışkırtır. Demek ki aslında hiç kimsenin bağı, bahçesi yokmuş! Bu âyetten de anlaşıldığı üzere insan; bağı, bahçesi için “bunu ben yaptım” dese de Allah “onları ben yapıyorum, ben yeşertiyorum. Senin ‘benim bağım, benim bahçem, benim suyum’ dediğin şeylerin hepsi benim sana ikram ettiğimdir” buyuruyor! Eğer Allah isterse onu kurutur, çerçöp hâline getirir ve insanın “benimdir” dediği o bağdan, bahçeden geriye hiçbir eser kalmaz.
“Andolsun ki biz Mûsâ’ya kitabı (Tevrât’ı) verdik ve onunla birlikte kardeşi Hârûn’u da (tebliğ görevinde) ona yardımcı kıldık.”166 Allah bir de yardımcı verir.
Bu yardımcıyı Hz. Mûsâ (a.s.) istemişti. Allah’a davet eden bütün peygamberler mutlaka Allah’tan hem yardım hem de yardıma vesile olacak yardımcıyı istemiştir. Her peygamberin sahabesi aynı zamanda onun vahiy yükünü taşıyan yardımcısıdır ve bu kıyamete kadar böyle devam eder.
Allah “ben yardım etmek istiyorum” diyeni resulüne yardımcı kılar. Allah hiç kimseye çekemeyeceği yükü yüklemez, yapamayacağı işi yaptırmaz. Herkesin sorumluluğu gücü kadardır. İnsanın gücü neyse Allah’ın resulüne o kadar yardım edebilir. Aynı şekilde Allah kime hangi imkânı vermişse o kişi ancak o imkânla Allah’ın resulüne yardım edebilir. Örnek vereyim; kimi eliyle, kimi diliyle, kimi gönlüyle, kimi de malıyla Allah’ın resulüne yardım eder. Kısacası herkesin yardımı farklı farklıdır, bununla beraber hiçbirinin yardımı arasında bir fark, bir üstünlük yoktur. Kim tavrını ne kadar ortaya koyarsa o kadar kazanır.
Evet, Allah “ben yapıyor ve ben yaptırıyorum” buyurdu. Demek ki yardımı yapan aslında Allah’mış!
“(Onlara) Kötülüklerle tuzak kuranlara gelince, onlar için (kıyamet günü) şiddetli bir azap vardır ve onların o tuzak(lar)ı (hep) darmadağın olur.”167 Allah yolunda olanlara tuzak kuranların önüne geçeriz ve onların yaptığı işleri toz zerreleri gibi savururuz. Allah, kendi yolunda yürüyenler için “yolumda olanlara tuzak kurulmasına müsaade etmem. Korkmayın, yürüyün, ben sizinle beraberim” buyuruyor. Başka bir âyet-i kerimede de “Allah (Levh-i Mahfuz’da), ‘ben ve resullerim mutlaka galip geleceğiz’ diye yazmıştır”168 buyurur. Bu, Allah’ın vaadidir. Allah’ın resulleri mutlaka galip gelecek; çünkü onlar Allah ile beraberdir. Kim Allah’ın karşısında durabilir! Mesele; Allah’ın yardım ettiğine iman etmek, bundan emin olmak, “acaba” dememek, korkmamak, endişe etmemek ve ahireti dünyaya tercih edebilmektedir.
“Sizin için geceyi bir örtü, uykuyu bir dinlenme kılan da gündüzü dağılma (ve çalışma zamanı) yapan da odur.”169 Allah bu âyetle her bir kula tek tek “geceyi, gündüzü senin için yapmışım” buyurdu.
“Hamd, göklerin ve yerin fâtırı (yoktan yaratanı), melekleri ikişer, üçer ve dörder kanatlı resuller yapan Allah’a mahsustur. O, yaratmada dilediğini arttırır. Muhakkak ki Allah her şeye kadîrdir (kudretiyle her şeyi hükmü altında tutandır).”170
“Allah sizi (önce) topraktan, sonra bir nutfeden (dökülen bir damla sudan) yarattı, sonra sizi (erkek ve dişi olmak üzere) çiftler kıldı. Onun bilgisi olmadan hiçbir dişi ne gebe kalır ne de doğurur. Herhangi bir kimseye de (uzun) ömür verilmez yahut onun ömrü kısaltılmaz ki (bunların hepsi) bir kitapta (Levh-i Mahfuz’da yazılı) olmasın. Muhakkak ki bu, Allah’a göre kolaydır.”171
Allah her bir insan için bir ömür takdir etmiştir ve takdir ettiği bu ömür ne öne ne de geriye alınır. Allah, kulunu kendisine takdir ettiği bu ömür içinde kazansın diye imtihana tabi tutar. Kula düşen de her imtihan karşısında “bu imtihanda nasıl kazanırım” deyip gerekeni yapmaktır.
“O, yeryüzünü size bir döşek yapan, orada size (birtakım) yollar açan ve gökten bir su indirendir. (Ey insanlar! Unutmayın ki) Böylece biz, onunla her çeşit bitkiden çiftler çıkardık.”172
Allah “onda (yeryüzünde) sizin için yollar döşedik; yani yolları biz yaptık” buyurdu. Allah dileseydi öyle farklı bir şey olurdu ki yol diye bir şey olmazdı ve bir şehirden başka bir şehre gitmek mümkün olmazdı; ama Allah dünyanın yaratılışını yol olabilecek şekilde yapmıştır. Allah bir de gökten su indirip her şeyi çiftler hâlinde çıkarır, bitirir. Allah “hepsini sizin için yaptık” buyuruyor.
Allah bu âyette de kullarının duasına, davetine icabet ettiğini beyan eder. “(O putlar mı hayırlı) Yoksa darda kalmışa dua ettiği zaman icabet eden ve (başına gelen) kötülüğü gideren, sizi yeryüzünün halifeleri kılan mı? Allah ile beraber (başka) bir ilâh mı var! Ne kadar da az düşünü(p ibret alı)yorsunuz!”173 Başkalarını ya da başkalarının sözlerini Allah’ın sözüne, Allah’a nasıl tercih edebiliyorsunuz!
Allah, bu âyette ise Hz. Mûsâ (a.s.)’ın annesine vahyettiğini buyurur. “Biz (bunları gerçekleştirmek için) Mûsâ’nın annesine, ‘onu emzir, onun başına bir şey geleceğinden endişelendiğinde ise onu denize (Nil’e) bırak, korkma ve üzülme; çünkü biz onu sana geri vereceğiz ve onu resullerden yapacağız’ diye vahyettik.”174
Bu âyeti “Allah peygamberlerden başkasına vahyetmez” diyenler için okudum. Hepimiz biliyoruz ki Hz. Mûsâ (a.s.)’ın annesi peygamber değildi; ama buna rağmen Allah net olarak ona neyi vahyettiğini söylüyor. Âlimlerimiz bu konu hakkında “Allah, Hz. Mûsâ (a.s.)’ın annesine vahyetmedi, iham etti” derler. Oysaki ve evhêyna ila ûmmî Mûsa: “Ve Mûsâ’nın annesine vahyettik” âyetine baktığımızda evhêyna kelimesinde Allah Hz. Mûsâ (a.s.)’ın annesine direkt olarak açık açık vahyettiğini buyuruyor; ama bu âyet kendilerine âlim diyenlerin işine gelmediği için onu inkâr edip kılıf bulmaya çalışırlar.
Allah her bir kulun gönlüne vahyeder. Allah’ın bu âyette kullandığı kelimeler çok nettir. Bu vahiy, ilham gibi değildir. Zaten ilham başka bir şeydir. “Onu emzir, şayet onun için korkar, endişe edersen onu suya bırak. Onu suya bırakınca da korkma, endişe etme. Biz onu sana geri vereceğiz ve onu peygamberlerden yapacağız diye ona vahyettik” buyurdu Allah. Şimdi bundan daha net bir vahiy var mıdır!
Allah sadece Hz. Mûsâ (a.s.)’ın annesine değil Hz. Îsâ (a.s.)’ın annesine de vahyetmiştir.175
Allah, dilediğini peygamber olarak, dilediğini de peygamber vârisi olarak seçer. Allah kimleri seçtiğini beyan ediyor. “Onların içinden, sabrettikleri zaman emrimizle (insanları) hidâyete erdiren önderler çıkardık; çünkü onlar âyetlerimize kesinkes (görüyormuşçasına) iman ediyorlardı.”176 Ben-i İsrail’in içinden âyetlerimize iman edip sabredenleri seçtik. O hâlde seçilmeye layık olanların Allah’ın âyetlerine iman etmesi gerekir. Yetmez, bir de sabırlı olup her türlü sıkıntıyı yutabilmesi ve Allah’a yakın olması gerekir. Öyle ki vermeyene verebilmesi, kendisine gelmeyene gidebilmesi, kendisine kötülük yapana iyilik yapabilmesi, kendisini sevmeyeni sevebilmesi gerekir. Sadece bu vasıftakiler Allah’a yakın olmaya layık olur. Bu vasıfta olmayanların Allah’a yakınlığı yoktur.
Kul, Allah’ın âyetlerine iman edince iman ettiği kadarıyla bu vasfı alır; çünkü “Allah” dediği için artık “ben” diyemez. O kul için önemli olan tek şey sadece Allah’tır ve Allah’ın ne söylediğidir, başkalarının ne söylediğinin kendisi için hiçbir önemi yoktur. Böyle bir kul, Allah’ın kendisinden ne beklediğini bilir ve bunun gereğini yapar. Gereğini yaparken de kimin ne söylediğine bakmaz, hatta onları dinlemez, bir tek rabbinin kendisinden istediği gibi yapar.
Bunu Allah’a yakınlığın ölçüsü tam olarak bilinsin, kimse kendi kendine hayal kurmasın “belki ben seçilmişim” demesin ya da birileri onların peşinden körü körüne gitmesin diye izah ettim; çünkü kendini akıllı zannedip “belki ben mehdiyim” diyenler vardır.
Allah kullara soruyor. “(Resulüm!) De ki: Gördünüz mü? Eğer Allah, geceyi üzerinizde kıyamete kadar devamlı kılacak olsa, Allah’tan başka size bir ışık getirecek ilâh kimdir? Hâlâ (bu âyetleri) işitmeyecek misiniz? De ki: Gördünüz mü? Eğer Allah, gündüzü üzerinizde kıyamete kadar devamlı kılacak olsa, Allah’tan başka istirahat edeceğiniz geceyi size getirecek ilâh kimdir? Hâlâ (bu âyetleri) görmeyecek misiniz”177 Siz aklınızı kullanmayacak mısınız! Sizin rabbiniz benim, bunları sizin için ben yapıyorum, hem de her gün, her anda tekrar tekrar yapıyorum. Bunu yapabilecek benden başka ilâh var mıdır!
“Allah, sizin için rahmetinden dolayı geceyi ve gündüzü var etti ki (geceleyin) dinlenesiniz, (gündüzün) onun lütfundan (rızkınızı) arayasınız. Umulur ki şükredersiniz.”178 Allah şükretmeniz için geceyi ve gündüzü yarattı. O hâlde geceyle gündüze şükretmemiz lazım.
“İşte âhiret yurdu! Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve fesad çıkarmayan kimselere (has) kılarız. (En güzel) Âkıbet ise takvâ sahiplerinin (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanların)dır.”179 Biz ahireti kibirlenmeyen bir de fesat çıkarmayan kimselere has kılmışız, cenneti onlar için yapmışız.
Kibirlenenler ve fesat çıkaranlar takvâlarını kaybetmiştir. Takvâ sahipleri, Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar ise; kibirlenmez, büyüklenmez, fesat çıkarmazlar. Tam tersine barış insanıdırlar, barıştan yanadır ve insanlara barışı getirirler. Elbette ki herkes gücüne göre bunu yapar.
Bu durumda bir evde sorun, sıkıntı varsa orada fesat vardır, kibirlenmek ve büyüklenmek vardır. İnsanın gücü, hükmü evinde geçer. Bu nedenle insanın iyiliği ya da kötülüğü kendi evinde anlaşılır, dolayısıyla kişinin nasıl biri olduğunu ev halkına sormak gerekir. Geçerli olan onun evdeki hâlidir, tavrıdır, dışarıdaki hâli geçersizdir; çünkü dışarıda ikiyüzlülük yapar. Asıl hâli ise evde ortaya çıkar. Neden? -Kimse evinde ikiyüzlülük yapamaz da ondan. Bir gün yapar, bir sene yapar; ama buna daha fazla devam edemez ve sonunda diğer yüzü ortaya çıkar. O yüzden insanın ailesi onun hâli, tavrı hakkında ne söylüyorsa kişinin geçerli olan hâli odur. Eğer evindekilere karşı kibirleniyor, fesat çıkarıyorsa ahireti kaybetmiştir.
“Andolsun biz, çevrenizdeki (birçok) memleketleri de (resullerimizi ve âyetlerimizi yalanladıkları için) helâk ettik. Belki (küfürlerinden) dönerler diye âyetleri (türlü biçimlerde) tekrar tekrar açıkladık.”180
“Her kim acele olanı (dünyayı) isterse ona orada dilediğimiz şeyi istediğimiz kadar hemen verir sonra da ona cehennemi (yurt) kılarız. (O) Kınanmış ve kovulmuş olarak oraya girer.”181 Dünyayı isteyen biri Allah’ı tercih etmemiştir. Bu kişi mü’mindir, Müslüman’dır; ama elini açıp dua ederken “ya rabbi! Bana dünyayı ver, parayı ver, ev ver, sağlık ver, sorun, sıkıntı verme” der. Başka bir emrin var mı! Sen şimdi kul musun, kulluk bu mudur! Allah bu hâlde olanlar için “çarçabuk dünyayı isteyene dilediğimiz kadar veririz sonra da onu kovulmuş ve kınanmış olarak, rezil ve rüsva olmuş olarak cehenneme sokarız” buyurdu; ama onlar buna rağmen imanlarının olduğunu zannederler.
“(Resulüm!) Biz, Kur’ân okuduğun zaman seninle âhirete iman etmeyenlerin arasına gizli bir perde çekeriz.”182 Demek ki Kur’ân okununca iman edenlerin ve etmeyenlerin arasına gizli bir perde giriyormuş! Bu perdeyi Allah çeker. Oysaki baktığımızda onlar da Kur’ân’ı dinlerler.
Peki, Allah neden onların arasına perde koyar?
Tabi ki iman etmedikleri için; Allah’ı her şeyden, canlarından çok sevmedikleri için, bununla beraber Allah’ın kelâmını sevmedikleri için Allah onların arasına perde koyar! Allah onların arasına perde koyunca vahiy onların gönlüne inmez. Böyleleri Allah’ın âyetlerinin okunmasından sıkıntı duyar; çünkü âyetler onların işine gelmez. Allah da Kur’ân okunurken onların arasına perdeyi koyar.
Allah âyet-i kerimede mü’minleri anlatırken “kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) arttırırlar”183 buyurmuştur. Mü’minlerin, Allah’ın kelamı okunduğunda imanları, aşkları, muhabbetleri artar; çünkü mü’minler Kur’ân’ı dinlerken “rabbim böyle söylemiş, benim rabbimin bu sözüne sarılmam gerekir. Ben rabbimin vahyine sarıldığımda rabbim beni kendine çeker” der ve Allah’ın kendilerine ne vahyettiğini can kulaklarıyla dinlerler.
Evet, Allah Kur’ân okunduğunda iman edenlerle etmeyenlerin arasına manevi olarak gizli bir perde çeker. Zaten nasıl perde çektiğini hepimiz biliyoruz. İnsanlığın hâli ortadadır, hepimiz bunu görüyor, seyrediyoruz!
Âyet devam eder. “Ayrıca kalplerine, onu anlamalarına engel olacak kılıflar ve kulaklarına da bir ağırlık koyarız. Sen, Kur’ân’da rabbinin tek oluşunu zikrettiğin zaman ise onlar nefretle arkalarını dönüp giderler.”184 Böyleleri Allah’ı bir olarak kabul etmezler. Onlara “her şey Allah’a aittir, emir onundur, hüküm onundur, bize muameleyi her anda yapan ve her şeyi veren odur” dediğinde “peki, ya ben! Ben kimim, ben de şöyle olmasını istiyorum” der ve geri kaçarlar. Yani bulundukları yerden kaçmazlar, gönülleri bulundukları yerden, rablerinin âyetlerinden kaçarlar.
Bu âyet “Kur’ân’ı okuduğun zaman seninle ahirete iman etmeyenler arasında görünmez bir perde kıldık” âyetinin devamıdır. Ahirete iman etmeyenler, Allah bir ve tek olarak zikredildiğinde nefret edecek şekilde gerisin geriye kaçtıkları için Allah da Kur’ân okunduğunda aralarına perde koyar.
Neden?
Arada perde olsun, kör olsunlar, sağır olsunlar ki âyetleri işitmesinler, işitip kendilerine zulmetmesinler, ebediyen kaybetmesinler diye; çünkü böyle bir durumda âyetleri işitmemeleri işitmelerinden daha hayırlıdır. Olur ki yarın işitmeye karar verirler, en azından onlar için iş işten geçmesin.
İnsan ancak Allah’a iman edince, Allah’ı rab olarak, ilâh olarak, malik olarak kabul edince Allah’ın âyetlerini işitebilir. Başka türlü âyetler işine gelmez ve gerisin geriye kaçar.
Allah bir de dünyanın manevi hâlini anlatır. “Dünya hayatının misali, ancak gökten indirdiğimiz bir suya benzer ki; insanların ve hayvanların yediği yeryüzü bitkileri onun sayesinde (yetişip) birbirine karışır. Nihayet yeryüzü (o bitkilerle) ziynetini takınıp (rengarenk) süslendiği ve sahipleri de onun üzerinde (her türlü tasarrufa) kâdir olduklarını sandıkları bir sırada bir gece veya gündüz ona emrimiz (olan afet) gelir de onu sanki dün hiç (üzerinde bir şey) yokmuş gibi (kökünden kopararak) biçilmiş bir hâle getiririz.” Dünya hayatı da tıpkı böyledir. Bugün varsın, gücün istediğine yeter, gezersin, bir şeyler yapmaya çalışırsın, “ben” dersin! Sonra bir de bakarsın ki ölüm vakti gelmiştir, Allah sana “gel” demiş ve bütün hayatın bir anda yok olmuştur. “İşte, biz tefekkür eden (enine boyuna düşünen) bir kavim için âyetleri (birer birer) böyle açıklıyoruz.”185
Dünya hayatını anla, sanki dünyada ebedi kalacakmışsın gibi düşünme, konuşma, dünyayı ebedi zannetme! Dünyaya ebedi hayatını, rabbinin rızasını kazanmaya, Hz. İnsan olmaya, almaya değil vermeye gelmişsin. Bu yüzden vaktini, zamanını, hayatını, malını, ilmini, aşkını, muhabbetini, sabrını Allah için verip karşılığında Allah’ın sevgisini, rızasını, güzelliğini satın al. Aksi hâlde dünya hayatı yukarıdan indirdiğimiz bir suya benzer; yeşerir, büyür sonra bir gece veya bir gündüz vakti aniden bir afet gelir ve her şeyi kupkuru eder. Sen de hem elindekileri hem de ebedi hayatını kaybedersin, buyurdu Allah.
Şimdiye kadar gelenlerin hepsi gitti ve hepsinin de hayatı böyleydi. Bizimki de onlardan farklı olmayacak, dünyaya geldik ve gideceğiz. Devamlı söylüyoruz; mutlaka birbirimizi mezarlığa götürüp ahirete yolculayacağız. Bizden, şu andaki insanlardan kimse kalmayana kadar birbirimizi ahirete yolculamaya devam edeceğiz. İstisnalar kaideyi bozmaz, elli sene yahut yüz sene sonra şu anda yaşayanların hiçbiri bu dünyada olmayacak! İnsan dünyadayken neyi kazanmışsa onunla gidecek ve insan olup olamamanın hesabını verecek! Bize düşen; dünya hayatını sanki ebediymiş ve elimizdekiler hep bizde kalacakmış gibi zannetmemek, bunun yerine kazanmak için ahiretimize hazırlanmaktır.
“Allah izin vermedikçe bir kimsenin iman etmesi mümkün değildir.” İman etmek Allah’ın izniyledir. “O, aklını kullanmayanların üzerine (şirk ve küfür) pisliği(ni) döker.”186 Kulun iman edebilmesi için aklını yanlış düşüncelerden, fikirlerden, şeytanın verdiği vesveselerden bağımsız olarak Allah’ın vahyinin ışığında, nûrunda kullanması gerekir. Yoksa iman edemez, Allah da onun üstüne pisliği döker. Bu pislik manevi pisliktir. Allah’ın vahyine karşı beyan edilmiş her türlü fikir, düşünce, vesvese, zan pisliktir. Bütün bunlar kulun iman etmesine manidir ve kul iman etmeyince bu manevi pisliğin içinde boğulur.
Daha iyi anlaşılması için örnek vereyim.
“Falan âlim böyle söyledi, falan cemaat, falan tarikat, falan mezhep şöyle söyledi” demek manevi pisliğin içinde boğulmaktır. Bunların içinden Allah’ın vahyine ters düşen her şey istisnasız olarak pisliktir ve kulun iman etmesine manidir. Allah da vahyine ters düşen fikirleri kabul edenlere imanı vermeyeceğini buyurdu; çünkü iman sevmekti. Böyleleri ise Allah’ın sevgisine, imana layık değildir. O ki başka bir şeyi Allah’ın vahyinin önüne koymuş ve başkalarına “ilâh” demiş, “rab” demiştir. Şimdi o, sevgiye nasıl layık olabilir!
Israrla, feryadla “mutlaka imanımızı, amelimizi, ahlakımızı, İslam’ımızı, hayatımızı, her şeyimizi Allah’ın vahyinin ölçüsüne vurarak Allah’ın kitabına, Kur’ân’a arz etmemiz gerekir” diyoruz. İlmimizi, düşüncelerimizi Allah’ın vahyinin ölçüsüne vuralım doğruysa zaten doğrudur; ama yanlışsa o ilmimiz, düşüncemiz pisliktir, hem de iman etmemize mâni olan pisliktir. Bizim de Allah’ın vahyini hak olarak, doğru olarak kabul edip hemen o düşüncelerimizi, bilgimizi atmamız lazım.
Allah âyet-i kerimede “müşrikler pisliktir”187 buyurmuş, az önce okuduğum âyette ise “Allah aklını kullanmayanların üzerine pisliği döker”188 buyurmuştur. Allah’ın vahyine ters düşen bir fikri olanların üstüne pislik dökülmüştür, müşrikler ise bütünüyle pislik olmuştur. Bu ikisi birbirinden farklıdır. Kimde yanlış bir düşünce varsa o düşünce gönlüne pislik olarak dökülür. Tabi, bu pisliği alan onun kendisidir; ama biri müşrikse manevi olarak bütünüyle pisliktir ve yeri cehennemdir; çünkü pislik temizlenmez. Bütünüyle üzerine pislik dökülenlerin; yani kirlenenlerin ise temizlenme imkânı vardır. Eğer hâllerinden vazgeçer ve Allah’ın vahyini her türlü fikrin, düşüncenin, sözün üzerinde tutarlarsa bu pislikten kurtulurlar.
Müşrik olup bütünüyle pislik olmamak için kendimizi Allah’ın vahyine ters düşen her şeyden temizlememiz, bunun için de sadece “rabbim Allah’tır ve rabbim ne demişse doğru olan, güzel olan odur” dememiz şarttır.
Daha önce okuduğumuz âyetlerde Hz. Îsâ (a.s.) insanları davet ederken “rabbaniyyûn”189 olmaya davet ediyordu. Rabbaniyyûn; Allah’a ait olan, Allah’ın terbiyesinden geçmiş olan kul demektir. Rabbaniyûn kul, Allah’ın terbiyesinden öyle bir geçmiştir ki Allah onu yeniden inşa etmiştir. Daha önce nasıl bir hayat yaşamış olursa olsun Allah onu Hâllak ismiyle yeniden yaratmış, rab olarak onu yeniden terkip etmiş, aşktan, muhabbetten, nûrdan, El Esmâu’l Husnâ’dan bir varlık yapmıştır; ama kendisi bu tercihte bulunmuştur.
Rabbaniyyûn bir kul olmak için “ya rabbi! Şimdiye kadar bilmedim, yanlış anladım, yanlış düşündüm, yanlış fikirler aldım, yanlış yollarda gittim, kendimi kirlettim, beni Hâllak isminle yeniden yarat” deyip Allah’a teslim olmak lazım. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman eden müşrikler hemen akabinde sahabe olmuş, gökteki yıldızlar olmuşlar ve hem hidâyete ermiş hem de hidâyete erdiren olmuşlardı. Kul da “ya rabbi! Gönlümü kudret kaleminle yeniden yaz. Bütün ilmimi sildim, artık hiçbir şeyi bilmiyorum” deyince Allah da ona Hâllak ismiyle tecelli eder ve onu yeniden yaratır, inşa eder. O da artık yepyeni biri olur.
“Âyetlerimizi yalanlayanlar karanlıklar içinde kalmış sağır ve dilsizlerdir. Allah kimi dilerse onu (âyetlerini dinlemediği için) dalâlette bırakır, kimi de dilerse onu (âyetlerine iman ettiği için) doğru yola iletir.”190 Sırât-ı mustakîmde kılar.
Allah’ın âyetlerini inkâr etmek ayrı, yalan saymak ayrı şeydir. Âyetleri yalan saymanın ne olduğunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği bir hadisle izah edeyim.
Sahabeler pazar yerinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Allah âyet-i kerimede ‘kim âyetlerimizi yalan sayarsa’ buyuruyor. Peki, Allah’ın âyetlerini yalan saymak ne demektir” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onların anlayacağı bir şekilde örnek verir ve “ben ‘şu tepenin arkasında bir ordu size saldırmak üzere geliyor’ dersem bana inananlar tezgâhını toplayıp burayı terk ederler (bunlar bana inanan, iman eden kimselerdir. Bundan dolayı tezgahlarını toplarlar). Aralarından bir kısmı da ‘doğru söylüyorsun öyledir (tepenin arkasında bize saldırmak için gelen bir ordu var)’ derse; ama alışverişlerine devam ederse benim söylediğimi yalan saymış olurlar; çünkü sözümü ‘doğrudur’ deyip tasdik ederler; ama yerlerinde durup hiçbir şey yapmazlar. Allah’ın âyetlerini yalan saymak da böyledir. Allah’ın vahyi hakkında ‘doğrudur, Allah böyle söylemiş’ dedikten sonra peşinden ‘ama’ deyip gerekeni yapmamak ya da yaptığı yanlışı terk edip doğru yapmamak Allah’ın âyetlerini yalan saymaktır” buyurur.
Allah, âyetlerini yalan sayanlarla inkâr edenleri bir tutup hepsinin cehennemlik olduğunu buyurdu. İnkâr edenlere kâfir, yalan sayanlara münafık, dedi.
“Şüphe yok ki münafıklar (cehennem) ateşin(in) en alt tabakasındadırlar. (Orada) Onlara asla bir yardımcı da bulamazsın”191 buyurdu. Münafıklar, kâfirlerden, şeytanlardan bile daha aşağıdadır; çünkü bilmeyen insanlar onlara bakıp “bunlar mü’mindir, herhalde yaptıkları doğrudur” derler; yani başkalarının hak yoldan çıkmalarına sebep olurlar. Bu yüzden münafıklar tehlikelidir.
Evet, “Allah kimi dilerse yoldan çıkarır” buyurdu Allah. Kim Allah’ın âyetlerini yalan sayarsa Allah onu yoldan çıkarır. Yoldan çıkmayı kişinin kendisi dilemiş, kendisi Allah’ı tercih etmemiştir. Biri Allah’ı tercih etmeyince Allah da ona “benim söylediğimi kabul etmiyorsun öyle mi! Yarattığım bir kul olarak benim sözümü kabul etmiyorsun, benden daha iyi biliyorsun öyle mi! Haydi, git bakalım. İki ilâh olmaz, ben sana ilâhın ben olduğumu söylemiştim! Ya sen ya ben” der. Böyle biri düşmandır, Allah’a düşmanlık yapar. Zaten Allah’a düşmanlık onun vahyini, emrini kabul etmeyerek yapılır. Sonunda onun bu düşmanlığı da kendisini uçuruma sürükler.
Kim de dilerse Allah onu hidâyette kılar, sırât-ı mustakîmin üzerine koyar ve ona “haydi, kulum gel” der. Biri Allah’ı ister, çabasını, gayretini sarf eder, Allah’ı ciddiye alırsa hiçbir şey bilmese bile Allah onu sırât-ı mustakîmin üzerine koyup kendine çeker. İşte, kim de dilerse Allah onu hidâyette kılar, âyetinin manası budur.
“Eğer Allah dileseydi, onlar (Allah’a) şirk koşamazlardı (Allah onları tercihlerinde serbest bırakmıştır).” Allah, kullarına irade verip istediklerini tercih etmeleri hususunda onları serbest bırakmıştır. “Biz seni onların üzerine bir muhafız kılmadık. Sen onların vekili de değilsin (onların yaptıklarından hesaba çekilmezsin).”192 Sen onlar üzerinde gözetleyici değilsin, muhafız değilsin, bekçi değilsin, sen onların vekili değilsin. Vekil olan Allah’tır ve Allah onların hesabını sana sormaz. Sen sadece Allah’ın vahyini tebliğ et, gerisine karışma, hidâyet Allah’tandır. “De ki: Hak, rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”193 İnsan dilerse iman eder, dilerse küfründe, şirkinde ısrar eder ya da münafık olur, ikiyüzlü olur. Her hâlükârda tercih kendisine aittir.
“Biz her nebî için insan ve cin şeytanlarını (vahye) düşman kıldık.”194 İnsan ve cin şeytanları her peygambere düşmandır. Yalnızca peygamberlere değil onlara iman edenlere, tabi olanlara da düşmandır. Allah “bunu ben yapıyorum, öyle ki kimin şeytan olduğu belli olsun” buyurdu.
Dikkat edilirse Allah “insan ve cin şeytanları” dedi. Demek ki insanlardan da şeytan varmış! Şeytan denince aklımıza olağandışı bir varlık gelir, oysaki şeytan öyle değildir. Şeytan; Allah’a âbd olmakla sorumlu olan cinlerin iblise tabi olanları ve başkalarını Allah’tan farklı tarafa davet edenleridir. İnsanlar arasında da Allah’ı bırakıp başka tarafa davet edenler vardır. Hatta insanlar içinde o kadar çok insana benzeyen şeytan vardır ki insan olanlardan bile daha çoktur. Diğer bir tabirle insanlar içinde insandan çok şeytan vardır.
Şeytan bir de Allah’ın rahmetinden umudunu kesmiş, Allah’ın rahmetinden mahrum kalmış, taan eden (vesvese veren, kötü zanda bulunan) ve nimete layık görmeyen şeydir. Şeytan veya şeytanlaşmış olanlar insanı nimete, Allah’ın cemalini müşahadeye, Allah ile konuşmaya layık görmezler. Biri zikir yapıp “Allah, Allah” deyince ona kızar “Allah, Allah’ demek doğru değil, niye böyle yapıyorsun” derler. Kulu “Allah” demeye layık görmez, “insan kim ki Allah’ı zikretsin” derler. Oysaki Allah “beni zikredin (her anda benim hesabımı yapın) ki ben de sizi zikredeyim (sizin hesabınızı yapıp size rahmetimle muamele edeyim)”195 buyurdu. “Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir.”196 “Sizin dostunuz ancak Allah’tır, resulüdür ve iman edenlerdir.”197 “Andolsun ki insanı biz yarattık ve nefsinin ona ne vesvese verdiğini biliriz; çünkü biz ona (hayat veren) şah damarından (ve kendi varlığından) daha yakınız.”198 “O, ğafûrdur, vedûddur (kulunu sevdiği için onun her türlü günahını mağfiret eden, hakiki aşkın ve muhabbetin kendisinde tecelli ettiği tek zattır).”199 Vedûddur; sizi seven ve sevginizi isteyendir. “Rabbiniz Allah’tır. Ondan başka ilâh yoktur. O, her şeyin (yoktan yaratıcısı) hâlıkıdır.”200 “(O, herkesin kendisine bir imtihan olsun diye nimet veya musibet olarak verilenlerden hesaba çekileceği) Din gününün mâliki (sahibi ve idare edicisi)dir.”201 Sizin malikinizdir. Kısacası “o sizin her şeyinizdir” buyurdu. Hâl böyleyken nasıl “insan kim, Allah kim, insan kim ki onu zikretsin” diyebiliyorsunuz!
Böyleleri aynı zamanda “Allah’a yakın olanlar sadece peygamberlerdir, sahabelerdir, velilerdir, Allah dostlarıdır, onlar zaten özel insanlardır” derler. Peki, “geri kalan insanlar ne olacak” diye sorduğumuzda onların da sanki bir nevi çöp olduğunu söylerler. Hâlbuki Allah öyle söylememiştir. Allah hiçbir ayırım yapmadan “ben kuluma yakınım” demiş ve bütün herkese yakın olduğunu buyurmuştur. Allah herkese şah damarından daha yakınsa nasıl diğer insanların bir nevi çöp olduğunu, gereksiz olduklarını söyleyebiliyorsunuz!
Allah âyet-i kerimede “(kendini kınayan) Nefs-i levvameye yemin ederim”202 buyurur. Kul kendini levm eden bu nefis mertebesinde bataklığın içindedir, bir düşer sonra tövbe, istiğfar edip kalkar sonra bir daha düşer. Kul hatanın, günahın, batağın içinde olmasına rağmen Allah onun nefsine yemin ediyor! “Kulum düşse bile yine kalkıyor ve bana ‘sen benim rabbimsin’ diyor, rabbini tanıyor” buyuruyor. Bırakın velâyettekini, levvamedekini bile Allah böyle seviyor! Kul bir adım atıp küfürden çıkmıştır; ama hâlâ batağın içinde olmasına rağmen sırf her düştüğünde kalkıp tekrar rabbine döndüğü için Allah ona bu kadar kıymet, değer veriyor! Madem öyle nasıl onu küçük görür, basite alabilirsiniz!
İnsan her şeyin en güzeline layıktır, rabbine kul olmaya, âbd olmaya, dost olmaya layıktır. İnsan; ünsiyet peyda eden, yakınlık, dostluk kurabilen, dost olabilen, dost olan demektir. İnsan adım adım Allah’a, resulüne, kendine, insanlara, bütün varlığa dost olabilen, yakın olabilen varlıktır. Allah ona insan demiş ve böyle yaratmıştır. Onu hiçbir şekilde gereksiz göremez, “insan kim, Allah kim” diyemezsiniz. Derseniz, Allah ile kulu arasındaki bağı koparmış ve Allah’a ters düşmüş olursunuz; yani şeytanın düştüğü duruma düşersiniz. O zaman da Allah’ın “şeytan” dediklerinden olursunuz.
“İşte böylece biz her nebî için insan ve cin şeytanlarını (vahye) düşman kıldık. (Bunlar kendilerini ve mü’minleri) Aldatmak için birbirlerine yaldızlı sözler vahy(edip telkin) ederler. Eğer rabbin dileseydi bunu yapamazlardı.”203 Bu şeytanlar birbirlerine “biz akıllıyız, işi biliyoruz. İman edenler dünyayı bilmiyor, hepsi yanlış yoldadır, gericidir, biz medeniyiz, aydınız, büyük insanız, biz memleketi düşünüyoruz, dünyayı, insanlığı düşünüyoruz” gibi yaldızlı sözler söyleyip birbirlerini överler.
Siz daha kendinizi düşünemiyorsunuz. Kendiniz cehenneme sürükleniyorsunuz. Bundan haberiniz yok mu! Şeytan ipi boynunuza takmış, sizi peşinden çekiyor. Nasıl olur da biz akıllıyız, diyebiliyorsunuz!
Allah’ın vahyine iman etmeyenler birbirlerini yaldızlı sözlerle aldatır, kandırırlar ve bu sözlerle birbirlerine bu kötü gücü verirler. Rabbin dileseydi bunu yapamazlardı. Rabbin, cinlerden ve insanlardan olan şeytanlar belli olsun, herkes şeytanlarla, mü’minler arasındaki farkı görsün ve şeytana uymasın, ondan uzak dursun, diye buna müsaade etmiştir; çünkü kulun tercih yapabilmesi için iki şıkkın olması lazım. Eğer bir şık tek olursa kimsenin tercih hakkı olmaz.
“Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır. İnkâr edenlere gelince, onların veli(si, dostu ve destekçi)leri ise tâğuttur (azgınlığın kaynağı olan şeytan ve şeytanlaşmış insanlardır) onları nûrdan karanlıklara çıkarır.”204 Nûru ve karanlığı, Allah’ın yolu ile şeytanın yolunu görmelisin. İnsan hiçbir şey değildir, bu nedenle kendini bir şey zannedip “ben, bence, bana göre” dememelidir. Sen ne zaman ilâh oldun, ne zaman yaratılışına bakmadan Allah’a karşı düşünüyor, konuşuyor, cevap veriyor, Allah’a karşı duruyorsun!
Evet, Allah dileseydi bunu yapamazlardı. Her şey sana belli olsun, neyin ne olduğunu anlayasın diye senin için bunu ben yapıyorum. Sen beni tercih etmişsin ya, ters tarafı göresin ve beni nasıl tercih etmen gerektiğini bilesin diye senin için böyle yapıyorum, buyurdu Allah.
“Artık onları (rablerine) iftira ettikleri şeylerle (baş başa) bırak.”205 Onların söylediği her şey yalandır. Sen bana gel ve onları yalanlarıyla baş başa bırak.
“Allah kimi hidâyete erdirmek isterse onun göğsünü İslam’a açar, kimi de dalâlette bırakmak isterse onun göğsünü göğe tırmanıyormuş gibi iyice daraltır, sıkar. Allah iman etmeyenlerin üstüne işte böyle (şirk ve küfür) pisliği(ni) döker.”206 Göğsümüz İslam’a açılmamışsa, Allah’ın emirlerini yerine getirirken sanki göğe çıkacakmış gibi sıkıntı duyuyorsak bu iman etmediğimiz içindir. Allah böyle söylüyor.
Biri iman etmişse göğsü açılır, genişler, rahatlar ve Allah yolunda her şeyi yapabilecek vaziyette olur; çünkü Allah onun göğsünü açıp genişletmiştir. İman etmemişse o zaman da kulluk yapmak, Allah’a dost olmak, her şeyi Allah yolunda feda etmek, kurban etmek, ebedi hayatı kazanmak, Hz. İnsan olmak ona sanki göğe çıkacakmış gibi imkânsız gibi gelir ve Allah için bir şey yapma imkânıyla karşılaştığında göğsü daralır.
Allah, iman etmeyenlerin üzerine pisliği döker. Bu pislik; insanlardan olan şeytanların verdiği vesvesenin pisliğidir. Üzerine pislik dökülenler söz konusu Allah’ın vahyini yerine getirmek olunca “acaba insanlar ne der, herkes benim hakkımda ne düşünür” der, “Allah ne der” diyemezler; çünkü iman etmemişlerdir.
Allah bir iş için “bunu ben yaptım” buyurduğu hâlde biri “olur mu! Allah yapmadı, falancalar yaptı, şu sebeplerden dolayı böyle oldu” diyenler her şeyi Allah’ın yaptığına iman etmemiştir, dolayısıyla Allah’a iman etmemiştir ve mü’min değildir; çünkü başkalarına Allah’tan bağımsız bir güç, kuvvet vermiş ve işi başkalarının yaptığını söylemiştir. Hâlbuki Allah dilemeden ne kimse iman edebilir, ne kimse bir şey öğrenebilir, ne de bir şey yapabilir. Her şey Allah’ın kudret deryasının içinde tecelli eder. Biz de onun kudret deryasının içindeyiz.
Bütün muameleyi bize Allah yapar ve yaptığı muameleleriyle bizi kendine davet eder. Bize düşen; Allah’ın davetine icabet edip ona iman etmek, teslim olmak, ona karşı edepli olmak ve “ben” demekten kurtulup “rabbim Allah’tır” demektir.
Hep beraber bu sohbetimizde ceâle “kıldı, yaptı” fiilini ve bu fiilin geçtiği âyetleri anlamaya çalıştık. Okuduğumuz âyetlerde Allah “zahiri muamelede bulunduğum gibi her anda her bir kuluma tek tek manevi muamelede de bulunurum” dedi ve nasıl muamelelerde bulunduğunu bize beyan etti.
Tabi ki zaman sorunu açısından ceâle fiilininin geçtiği âyetlerin hepsini okumamız mümkün değildir; ama bir sonraki sohbetimizde kaldığımız yerden devam edeceğiz inşallah. Öyle ki rabbimizin bize nerede, ne zaman, nasıl muamelede bulunduğunu ve ne için “bunu ben yaptım” dediğini anlayabilelim.
Allah bizi başkalarına Allah’tan bağımsız bir güç, kuvvet verenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi “rabbim Allah’tır” diyenlerden ve rabbini, onun kendisini tanıttığı gibi âyetlerden tanıyanlardan eylesin. Allah bizi marifete sahip olanlardan, rabbini tanıyıp sevenlerden, iman edenlerden, âşık olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
