close

4.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın güzel fiillerine şahid olmak için Nüzul Sırasına Göre Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk’ı anlamaya, bununla beraber Allah’ın, kulunu nasıl sevdiğini ve kuluna sadece rahmetiyle, sevgisiyle muamele ettiğini öğrenmeye çalışıyorduk.

Allah’ın her fiili onun aşkından, muhabbetinden, rahmetinden tecelli eder. Allah zaten kendini apaçık bir şekilde tanıtmıştır. Kul, Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımazsa Allah’a başka vasıflar verir ve Allah’ı yanlış tanır ki o tanıdığı da Allah olmaz, kendi kendine ürettiği putu olur. Kulun bu duruma düşmemesi için rabbini onun kendisini tanıttığı gibi tanıması ve öyle iman etmesi gerekir. Aksi takdirde rabbini yanlış tanır ve Allah hakkında su-i zanda bulunur.

Geçen sohbetimizde “âlleme fiili (öğretti, talim ettirdi) manasına gelir. Allah öncelikle kuluna öğretir, talim ettirir sonra onu imtihana tabi tutar. Öğretmediği hiçbir konuda kulunu imtihana tabi tutmaz” demiş ve Allah’ın, kuluna neleri öğrettiğini, talim ettirdiğini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise âlleme fiilinden sonra ikinci fiil olarak Allah’ın deâ “davet etti” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah, kulunu davet eder. Nereye davet eder?

Vallahu yed’û ilâ dâris selâm: “Allah, (kullarını) selâm yurdu (olan cennet)e davet eder.” Allah, kullarını cennete, selamete, gönlün selamette olmasına, cennet olmasına davet eder. Ve yehdî men yeşâu ilâ sırâtin mustekîm:109 “Ve (o), dilediğini (hidâyeti isteyeni) sırât-ı mustakîme (Hakk’a dosdoğru varan yola) hidâyet eder.”

Allah, kullarını cennet yoluna, gönlün cennet olmasına hidâyet eder ve onları hayatın cennet olmasına davet eder. Şeytan ise insanı cehennem yoluna, gönlün cehennem olmasına davet eder. Biz de ya Allah’ın davetine ya da nefsimizin, şeytanın davetine icabet ederiz.

Kendimize, gönül hâlimize, nefis hâlimize, yaşadığımız hayata baktığımızda Allah’ın davetine ne kadar icabet ettiğimizi ya da Allah’ın mı yoksa nefsimizin, şeytanın mı davetine icabet ettiğimizi anlarız.

Hz. İsrafil (a.s.) Sûr’a üfürdüğünde kıyamet kopar ve Allah, kullarını huzura davet eder. Yevme yed’ûkum fe testecîbûne bi hamdihî ve tezunnûne in lebistum illâ kalîlâ:110 “(Allah’ın) Sizi (kabirlerinizden) çağıracağı gün hemen ona hamd ederek çağrısına uyacaksınız ve (dünyada) pek az kaldığınızı zanned(ip bunu kesinkes bil)eceksiniz.”

Kıyamet günü mü’min, Müslüman, müşrik, kâfir, kısacası herkes dünya hayatının kısacık olduğunu, orada çok az bir süre kaldığını ve artık ebedi bir hayata geçtiğini anlamış olarak rabbinin davetine icabet eder.

“Zira onlar (sizi) ateşe çağırırlar. Allah ise izni (ve yardımı) ile (sizi) cennete ve mağfirete çağırır.”111 Müşrikler, Allah’tan başkasına davet edenler, şeytanlar sizi ateşe davet eder. Allah ise izni ile sizi cennete ve mağfirete davet eder; ama davet ederken âyetlerini net bir şekilde açıklar ki eksik hiçbir şey kalmasın ve insanlar rablerinin nasihatini anlayıp gereğini yapabilsin.

Dikkat edersek Allah okuduğumuz âyette “Allah izni (ve yardımı) ile (sizi) cennete ve mağfirete çağırır” buyurdu. Demek ki Allah’ın davetine icabet edersek Allah’ın mağfiretine kavuşmuş oluyormuşuz! Onun davetine icabet ettiğimizde rabbimiz bizi mağfiret eder, böylelikle cennete layık oluruz; ama Allah’ın davetine değil de müşriklerin davetine icabet edersek o zaman da cehennemi hak ederiz; çünkü Allah, müşriklerin, insanları ancak ateşe davet ettiğini beyan etmiştir.

Allah, inkâr edenlerle ilgili olarak âyet-i kerimede “Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır. İnkâr edenlere gelince, onların veli(si, dostu ve destekçi)leri ise tâğuttur (azgınlığın kaynağı olan şeytan ve şeytanlaşmış insanlardır) onları nûrdan karanlıklara çıkarır”112 buyurur. Burada da görüldüğü gibi inkâr edenlerin, müşriklerin insanı davet ettiği tek yer ateştir, karanlıktır, cehennemdir. Zaten hayat bu iki tercihten ibarettir. Ya Allah’ın davetine icabet edip nûrun içinde oluruz ve gözümüz, gönlümüz, hayatımız nûr olur, aydınlık olur ya da şeytanın, nefsin, şeytanlaşmış insanların davetine icabet ederiz, böyle olunca da hem dünyada hem de ahirette karanlığa gömülürüz.

“Artık onlar hak mevlâları olan Allah’a döndürülmüşlerdir. Ve (Allah’a şirk koşarak) iftira ettikleri şeyler de kendilerinden sapmış (kaybolup gitmiş)tir.”113

Allah onların gerçek mevlası, yardımcısıdır. Müşrikler, münafıklar ise insanın sahte mevlasıdır. Hepsi insana “ben seni seviyorum, senin dostunum, senin yanındayım, kaybetmeni değil kazanmanı istiyorum, bundan dolayı seni davet ediyorum” der; ama hakikat tam tersidir. İnsan, rabbinin emrettiği gibi güzel yapmaz ve kazanmazsa Kıyamet günü Allah’tan başka tarafa davet edenleri yanında bulamaz. Sadece mevlasını, rabbini bulur sonra dünyadayken ilâh edindiği o kişiler kendisini azaptan kurtaramaz.

Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sına nüzul sırasına göre baktığımızda Allah önce “öğretti, talim ettirdi” fiilini sonra da “davet etti” fiilini beyan etti.

Buradan anlamamız gereken şey nedir?

Allah, öğretmeden, hakkı, hakikati talim ettirmeden kullarını davet etmez. Öncelikle âyetini indirip her şeyi tek tek açıklar ve hayrı, güzelliği, iyiliği öğretir, daha sonra herkesi hayra, güzelliğe davet eder. Allah her şeyi apaçık bir şekilde beyan ettiği hâlde biri Allah’ın vahyine karşı “ben, bence, bana göre” derse kendini rabbinden daha âlim ve daha hakim olarak; yani daha iyi bilen ve daha iyi hüküm veren olarak görmüş, “işin en doğrusunu, hikmetini ben biliyorum” demiş ve nefsini Allah’ın önüne koyup kendini Allah’a şirk koşmuş olur.

Bunu neden bu kadar keskin bir çizgi ile çiziyorum? -Çünkü Allah böyle söylüyor! Allah, kullarından çizgiyi kesin olarak çizmelerini istiyor. Kul çizgiyi keskin çizecek ki şirkten uzak dursun ve şirk çizgisine yaklaşmasın. Kul, iman ile şirkin arasındaki çizgiyi keskin bir şekilde çizmezse sonra farkında olmadan şirk çizgisini geçer, geçince de Allah’a dost olmaktan çıkar, hatta Allah’a düşman olur. Sonra gönlündeki imanı çıkarmak, müşrik olmak ve Allah’tan başka şeylere âbd olmak için imanıyla savaşır. Kulun böyle yapması Allah’a bir zarar vermez; ama kendisi gönlündeki iman ettiği rabbini kaybeder.

Her şey olduğu gibi açıktır. Biri Allah’ın vahyine baktığında imanı da şirki de en ince ayrıntısına kadar anlar ve iman ile küfür arasına nasıl bir çizgi çekmesi gerektiğini bilir. Eğer gerekeni yapıp Allah’ın davetine icabet ederse küfür çizgisine yaklaşmaz.

Evet, Allah davet eder. Allah’ın, kulu cennete davet etmesi bir anlık değildir, bu davet kulun bütün hayatı boyunca devam eder. Allah, kuluna yaptığı bütün muamelelerde her anda onu cennete, nûra, hayra, mağfirete, ikrama, Hz. İnsan olmaya, kendisine yeryüzünde halife olmaya, ayna olmaya, dost olmaya, yakın olmaya davet eder. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah, kulunun gönlüne her anda vahyeder” buyurmuştur.

Allah’ın; kulunun gönlüne olan bu vahyi kuluna yaptığı davetidir. Allah hem gönderdiği peygamberleriyle, indirdiği kitaplarla, vahyiyle, âyetleriyle kullarını davet eder hem de özel olarak her bir kulunun gönlüne hakkı, hakikati vahyedip onu cennete, nûra, mağfirete, Hz. İnsan olmaya, kendisine dost olmaya, yakın olmaya davet eder. Dileyenler Allah’ın bu davetine icabet eder, dilemeyen de icabet etmez. Bu tercihi Allah, kulunun kendi iradesine bırakmıştır, bu nedenle hiçbir kulunun tercihine karışmaz, müdahale etmez.

Allah’ın davetine icabet etmeyen birinin ille de dili ile “ya rabbi! Ben senin davetine icabet etmiyorum” demesi gerekmez. Hâli ve tavrıyla davete icabet etmediğini ortaya koyarsa; yani rabbini ciddiye almaz, rabbinin davet ettiği yere gitmez, “yap” dediğini yapmaz, “yapma” dediğini yaparsa Allah’ın davetine icabet etmemiş olur.

Rabbini ciddiye almayan biri kendini ciddiye almamıştır; çünkü rabbini ciddiye almadığında kendisi kaybeder. Üstelik ebediyen rabbini kaybeder! Yoksa kul onun davetine icabet etmedi diye rabbi hiçbir şey kaybetmez!

Allah’ın, kulunu davet ettiği şey yine kulun kendisidir, hakikatidir. Rabbi onu kendi hakikatine, cennete, Hz. İnsan olmaya davet eder. O yüzden Allah’ın, kuluna olan bütün daveti hem dünyası hem de ahireti için kula saf hayırdır, rahmettir.

Âyetleri okuduğumuzda Allah’ın devamlı olarak kullarını davet ettiğini görürüz. Allah, kullarını devamlı bir şeyleri yapmaya, bir şeyleri de yapmamaya davet eder. Yetmez, bu daveti yaparken de “şu yanlış size şöyle zarar verir, şu doğru size şöyle fayda verir” deyip bir de davet ettiği her şeyi kuluna öğretir, beyan eder. Bu durumda akıl sahibi hiçbir kul “Allah bunu emretmiş; ama emrettiği şey zararlıdır” ya da “Allah’ın bizi davet ettiği şey bizim için faydasızdır” diyemez.

Her ne kadar insanın aklı kendisine doğruyu söylese de insanı Allah’ın vahyinden başka tarafa davet edenler de vardır. Kulu hem Allah davet eder hem de şeytanlar, müşrikler davet eder. Kul da ya “rabbim Allah’tır” der ve Allah’ın davetine icabet eder ya da şeytanların, müşriklerin, münafıkların davetine icabet eder. Onların davetine icabet edince ise rabbini kaybetmiş olur; çünkü onların davetini “bu daha doğrudur” deyip Allah’a tercih etmiş ve Allah’ın önüne koymuştur. Allah’ın yerine değil, önüne koymuştur!

Kulu, Allah’tan başka tarafa davet edenler ya müşriktir, ya münafıktır, ya şeytanlaşmış olanlardır ya da şeytanın kendisidir. Bir kişi bu saydıklarımdan biri değilse insanı Allah’tan başka tarafa davet edemez. Onların davetine icabet edip onların doğru olduğunu söyleyenler ise müşrikten, münafıktan, şeytanlaşmış olanlardan, hatta şeytandan daha geri zekâlıdır; çünkü onları ilâh olarak kabul edip Allah’ın önüne koymuştur.

Unutmamamız lazım ki Allah’ın şakası olmaz. Allah hiç kimseye “ben böyle söyledim; ama sen yapmasan da olur” demez. İsterse bir kelime olsun, hiç fark etmez, kul başkalarının bir kelimesini bile Allah’ın kelimesinin önüne koyarsa o bir kelimeden dolayı imanını, rabbini, insanlığını kaybeder.

Evet, Allah talim ettirir, öğretir sonra da davet eder. Allah, kulunu yalnızca öğrettiği şeylere; cennete, nûra, hakka, Hz. İnsan olmaya, kendisine dost olmaya davet eder. Aynı zamanda mü’minleri bir ve beraber olmaya, kardeş olmaya,114 hayır olmaya, nimet olmaya, birbirine yardım etmeye, hidâyet olmaya, birbirini imana, cennete, namaza, oruca, hacca, ibadetlere davet etmeye davet eder.115

El Esmâu’l Husnâ ona aittir.116 Allah’ın bütün daveti sadece güzelliğiyse ve bütün güzellikler de yalnız Allah’a aitse bu durumda Allah’ın her daveti sadece kendisinedir, kendi güzelliğinedir. Kulunu buna davet etmediği hiçbir an yoktur. Kul, Allah’ın davetine icabet edip her güzel yapışında Allah’ın bir ismi ile Allah’a yaklaşır ve Allah’ın güzelliği onun üzerinde tecelli eder. Zaten kulun bu âlemde kazanabileceği tek şey; Allah’ın güzelliğidir, Allah’a ayna olması, halife olmasıdır.

Evet, Allah’ın davetine her anda icabet etmeliyiz. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “rabbim bana hikmetle bakmayı emretti”117 buyurmuştur. Demek ki hayata, varlığa, olaylara hikmetle bakmak Allah’ın emriymiş! Biz de gönül gözümüzü açıp hikmetle bakmaya çalıştığımızda onunla ilgili hikmet gönlümüzde açılır. Allah âyet-i kerimede “(Allah) hikmeti dilediğine (bu uğurda çalışıp gereğini yapana) verir. Kime de hikmet verilirse elbette (ona) pek çok hayır verilmiş demektir”118 buyurmuştur. Hikmet gönlümüzde açılınca Allah bize hikmeti verir. Biz de Allah’ın Hakîm ismi ile Allah’a yaklaşırız.

Her anda Allah’ın bir daveti vardır, hikmetle bakış da Allah’ın davetidir. Kul tek başına kalsa bile bir şeye hikmetle bakarsa Allah’ın davetine icabet etmiş olur. Bu, bir insanla ya da bir hayvanla muhatap olurken de böyledir. Kul her anda Allah’ın daveti ile karşı karşıyadır ve bu davette kendisi için bir imtihan vardır. Allah, imtihanın ne olduğunu âlleme fiiliyle en ince ayrıntısına kadar ona öğretmiş, talim ettirmiş, fıtratına yazmıştır. Bu yüzden iyiliği, güzelliği, hayrı bilmeyen hiç kimse yoktur. Her insan iyiliği, güzelliği kendi üzerinden bilir; çünkü Allah ona bunu talim ettirmiştir.

Evet, Allah davet eder ve bu daveti aynı zamanda imtihandır. Devamlı söylüyoruz; imtihan kazanma imkânı demektir. Allah gönderdiği her imtihanla kuluna kazanma imkânı verir ve ona “haydi kulum benimle ol. Ben seni seviyorum, sen de sevgime karşılık ver. Senin bana yakın olmanı, benimle olmanı istiyorum. Öyle bir benimle ol ki benden başka bir şey görme, hatta kendini bile görme, sadece beni ve sana yaptığım emrimi görüp ‘lâ ilâhe illallah’ de” buyurur. İşte, Allah’ın daveti; hayatımızı yaşarken bir tek rabbimizi görmeye ve “lâ ilâhe illallah” demeyedir.

Eğer kendimizi, rabbimizi kaybetmek istemiyorsak yapmamız gereken şey; rabbimizi ciddiye almak ve hayatı onun istediği, emrettiği gibi yaşamaktır. Bunun için de rabbimizi isimlerinden, fiillerinden onun kendisini tanıttığı gibi tanımak ve bizden ne yapmamızı istediğini bilmektir. Biz de rabbimizi ciddiye alacak ve hayatı onun istediği gibi yaşayacağız inşallah.

Evet, Allah önce kuluna öğretti, talim ettirdi sonra onu davet etti. Bu davetin ardından kulunu imtihana tabi tutar. Bu nedenle Allah’ın kendini tanıtırken üçüncü olarak beyan ettiği fiil belâ “imtihana tabi tuttu” fiilidir. Yani Allah, kuluna öğretip onu kendine davet ettikten sonra kulunu imtihana tabi tutar.

Şimdi de Allah’ın belâ “imtihana tabi tuttu” fiilini anlamaya çalışalım inşallah.

“Ey insanlar! Şüphesiz ki biz, sizi bir erkekle bir dişiden yarattık ve (birbirinize karşı soy ve renginizle övünesiniz diye değil, bilakis) birbirinizle tanışmanız için sizi milletlere ve kabilelere ayırdık (ki Allah’ın kudretine şahid olasınız).”119

Allah, insanları ayrı milletlere, kabilelere ayırır sonra onlara peygamberlerini gönderir. İnsanlardan bir kısmı peygambere tabi olup salih amellerde bulunurken, bir kısmı onlardan biraz aşağıdadır; yani eksik yapar, hataya, günaha düşer; ama âbd olmak için elinden geleni yapmaya çalışır. Bir kısmı bunlardan da aşağıdadır, geri kalan ise kötülüklere boğulmuştur.

“Bir imtihan olarak sizi şerle de hayırla da deneriz ve (hepiniz ancak) bize döndürüleceksiniz.”120 Allah’ın vahyine, resulüne, doğru yola, kendi kendilerine dönsünler diye onları imtihana tabi tutarız.

“O, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır.”121

“Sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve size verdiği şeyler hususunda sizi imtihan etmek için kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılan odur. Muhakkak ki senin rabbin (küfründe ısrar edenlere verdiği mühleti) sona erdirmesi çabuk olandır.”122 Allah’ın azabı da, nimeti de seri bir şekilde gelir. Kim hangi iyilikte, güzellikte ya da kötülükte, yanlışta bulunursa bulunsun Allah onun hesabını seri olarak görür ve o kul yaptığının karşılığını hemen gönlünde bulur.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Kul bir güzellik işlediğinde ya da bir ibadet yaptığında Allah onun gönlünü kendine çeker, o da manevi olarak hemen Allah’a yaklaşır. Bununla beraber o kulun gönlü nûrlanır, cennete döner ve Allah bu muameleyi ona hemen yapar. Kul kötülük yapınca da bu defa gönlü cehenneme döner, dolayısıyla Allah’tan uzaklaşır, o da bunu en az itibariyle yarı yarıya hisseder, tadar. Bu yüzden kul güzellik yapınca Allah’a yaklaştığını, gönlüne Allah’ın muhabbetinin, rahmetinin indiğini; yanlış yapıp ters tarafa gittiğinde ise Allah’tan, gönlünün cennet olmaktan uzaklaştığını, gönlüne ateş düştüğünü ve manevi olarak kaybettiğini hisseder, tadar.

Âyet devam eder. Ve innehu le ğafûrun rahîm:123 “Ve o, ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).” Allah bize “yanlış yaptığında rabbinin ğafur ve rahim olduğunu unutma! Hemen tövbe, istiğfar et. Tövbe edersen rabbin seni mağfiret edip rahmetinin içine alır; çünkü o, ğafur ve rahimdir” buyuruyor.

Neden?

Çünkü Allah, kullarından asla vazgeçmez, sürekli olarak rahmetini, mağfiretini hatırlatarak kullarını hayatlarının sonuna kadar kendine davet eder. Davet ederken de devamlı “ben ğafurum, ben rahimim, ben rahmanım, ben kerimim, ben afuvvum” deyip kendini kuluna tanıtır ve ona “kaçma, korkma, endişe etme, ben senin ğafur ve rahim olan rabbinim” der. Onun için âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: (Rabbiniz buyuruyor ki) Ey nefisleri aleyhine (günah işlemekle ömürlerini) israf eden kullarım! (Günahlara bulaştık diye) Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin! Şüphesiz ki Allah bütün günahları mağfiret eder (bağışlar). Muhakkak ki o, ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”124 Yani “dünya dolusu günahın bile olsa korkma! Ben seni dünya dolusu mağfiretle karşılarım, yeter ki bana dön ve seni bırakmadığımı bil” buyurur.

Hatta Allah haramları sayarken “(Allah) size sadece ölüyü, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesilmiş olan (hayvanın etin)i haram kıldı. Ancak (başkasının hakkına) saldırmamak ve sınırı aşmamak üzere kim de (bunlardan yemek) zorunda kalırsa ona günah yoktur”125 buyurmuştur. Bu durumda insan mecbur kaldığında leş de domuz eti de yiyip Allah’ın haram kıldıklarını kullanabilir; çünkü Allah, kulunun, hangi şartlar altında olduğunu ve gücünün neye yetip yetmediğini bilir. “(Hiç) Yaratan (yarattığını) bilmez mi?126 -Elbette ki bilir. Zaten bildiği için günahlara açık bir kapı bırakmış ve “şüphesiz ki Allah kendisine şirk koşulmasını asla bağışlamaz, bunun dışında kalan (günah)ları ise (kendi rahmet ve mağfiretinden) dilediği kimse için bağışlar.”127 Bütün günahları affederim; ama şirki affetmem, buyurmuştur. Günahların açık kapısı vardır; ama şirkin açık kapısı yoktur. Neden? -Şirk, gönlün fiilidir ve gönül de kulun kendi elindedir de ondan.

Şirk, insanın sadece puta tapması değildir. Allah’ın vahyettiği herhangi bir hükme karşı “şöyle olsa daha iyi olur” demek ve Allah’ın vahyini kabul etmemek de şirktir. Baktığımızda “ben Müslümanım” diyenlerin genel olarak düştüğü şirk budur. Allah bir konuda kesin bir şey söylemişken “ama bizde adet farklıdır” ya da “şimdiki zaman için bu geçerli değildir” denilir.

İnsan gerçekten şaşırıyor! Bir kul nasıl olur da kendisini yaratan rabbine “ben kendim için hayırlı olanı senden daha iyi biliyorum” diyebilir! Veya “Allah böyle söyledi; ama sanki başka türlü olsa daha doğrudur” diyebilir! Böyle bir şeyin olması mümkün müdür! Allah, kuluna akıl vermiştir, kul da bu akılla rabbinin kendisine vahyini anlamaya çalışmalıdır. Kulunu yaratan ona ne verdiğini ve onun için neyin hayırlı olduğunu bilmez mi! Hâl böyleyken insan nasıl olur da Allah’ın vahyinden, emrinden başka bir şeyin kendisi için daha hayırlı olduğunu söyleyebilir, böyle düşünebilir!

Allah, kulunu dünyaya göndermeden önce “ben sizin rabbiniz değil miyim”128 deyip onu rabliğine şahid kılsın, her şeyi ona talim ettirsin, öğretsin sonra da onu kendine davet etsin; ama kul, rabbinin davet ettiği şeyi beğenmesin, kendisi için tek hayır olarak kabul etmesin! Böyle biri kul olabilir mi!

Evet, âyetleri okumaya devam edelim.

Allah, insanları bir de yaptıklarından dolayı imtihana tabi tutar. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “başınıza gelen herhangi bir musibet kendi ellerinizle (yapıp) kazandığınız yüzündendir”129 buyurur. Kul bir yanlış yapmıştır; ama Allah doğru yapsın diye onu yanlışlarından dolayı başka bir imtihana tabi tutar.

İmtihan iki türlüdür. Birincisi Allah’ın özel olarak insanı imtihana tabi tutmasıdır; yani insanın hiçbir müdahalesi olmadan yaşadığı imtihanlardır. İkincisi de insanın, elleriyle yaptıklarının kendi karşısına çıkmasıdır. Allah, kaybettiği imtihanı bu defa doğru yaparak kazansın ve yanlış tarafını temizleyip kendini düzeltsin diye insanı kendi elleriyle yaptıklarından imtihana tabi tutar. Zaten böyle olmazsa hiç kimse kendini düzeltemez ve hatasını telafi edemez.

Bu yüzden herkes yaptığı şeylerin karşılığını mutlaka geri alır, dolayısıyla hiç kimsenin yaptığı yanına kâr kalmaz. Allah âyet-i kerimede “yaptığın (iyilik veya kötülük) bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa da Allah onu (senin karşına) getirir”130 buyurmuştur. Allah, kulunun karşısına yaptıklarını getirir ve kulunu onlarla imtihana tabi tutar.

İmtihan; Allah’ın güzelliğini, yakınlığını, dostluğunu, Hz. İnsan olmayı kazanma imkânıdır. Allah da kulu yanlış yapmış olsa bile kaybettiği yerde bu defa kazanması, güzel yapıp güzel olması için kuluna “haydi, sana tekrar imkân veriyorum” der ve ona kazanma imkânı verir. Bu da Allah’ın, kullarına olan saf rahmetidir.

“Muhakkak ki biz, (insanlardan) hangisinin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için yeryüzündeki her şeyi bir ziynet kıldık.”131 Hanginiz daha güzel yaparsınız diye. Hanginiz ebedi hayatı, hanginiz de dünyayı tercih edersiniz diye. Hanginiz Allah’ın “güzel” dediğine “güzel” dersiniz diye. Hanginiz rabbini, cenneti, ebedi olanı, hanginiz de dünyanın geçici olan süsünü, malını, mevkisini, makamını tercih edersiniz diye yeryüzünü süslü hâle getirdik. Öyle ki sizi imtihana tabi tuttuğumuzda tercihinizi yapabilesiniz. Bakalım, dünyadaki süsü mü yoksa rabbinizin davetini mi tercih edeceksiniz!

Yeryüzü süslü olursa kulun dünyadaki süs ile rabbinin daveti arasında tercih yapması gerekecek. Kul bu süsler arasında rabbini tercih ettikçe kazanır. Zaten kulun bütün gücü yalnızca duasıdır, tercihidir. İşte, Allah da kimin daha güzel amelde bulunacağını imtihan etmek için yeryüzünü süslemiştir.

“Her nefis ölümü tadacaktır. Bir imtihan olarak sizi şerle de hayırla da deneriz ve (hepiniz ancak) bize döndürüleceksiniz.”132 Allah hem hayırla hem de şerle; yani şer gibi görünenle insanı imtihana tabi tutar.

Dikkat edersek Allah her nefsin ölümü tadacağını buyurdu. Allah, bizi yakınlarımızın ölmesiyle de imtihana tabi tutar. Yakınlarımızı kaybettiğimizde sanki ölümden sonrası yokmuş gibi isyan eder, feryad edersek imtihanı kaybederiz; ama Allah’ın herkes için takdir ettiği ecel vaktinin en güzel, en hayırlı vakit olduğunu kabul edip Allah’ın takdirine rıza gösterirsek, rabbimizin istediği gibi bakmış ve imtihanı kazanmış oluruz.

Ölümü tatmayacak hiç kimse yoktur. Kul hayatını yaşarken neyle imtihana tabi tutulursa tutulsun nihayetinde her şeyi bırakıp Allah’ın davetine icabet edecek ve ahirete gidecektir. Giderken de tabi tutulduğu imtihanları ya kazanmış ya da kaybetmiş olarak gidecektir. Hiç kimse için bu ikisinden başka bir seçenek yoktur. Bana, sana, şuna, falan tarikata, filan cemaate göre değil; Allah’a göre bu böyledir. Kim Allah’a göre güzel yaparsa kazanır. Allah bizden neyi yapmamızı istemişse Allah’a göre güzel olan odur, bizim de tercihimiz bu yönde olmalıdır. Mademki herkes ölümü tadacak o zaman ister şerle ister hayırla imtihana tabi tutulalım, Allah’ın “yap” dediğini yapmamız lazım. Allah’a göre güzel yapmadıysak her kime göre güzel yapmışsak yapalım hiç fark etmez, ahirete gittiğimizde kaybederiz.

“Andolsun ki biz, sizi biraz korku ve açlıkla, biraz da mallar(ınız)dan, canlar(ınız)dan ve ürünler(iniz)den eksilterek (fakirlikle) imtihan ederiz. (Resulüm! Bunlara) Sabredenleri müjdele.”133 Kul “rabbim beni imtihana tabi tuttu” derse, imtihan karşısında sabreder ve rabbinin istediği tavrı gösterir. Allah da “bu tavrı gösterenleri müjdele” buyurdu.

Karşılaştıkları olayları Allah’tan bilenler, ister korkuyla, ister açlıkla, isterse de malı, canı ya da herhangi bir organını kaybetmekle imtihana tabi tutulsunlar yine de isyan etmez, itiraz etmez, feryad etmez, birilerini suçlamaz, “neden benim başıma bunlar geldi” demez, tam tersine “rabbim beni imtihana tabi tuttu, benim de bu imtihanı kazanmam için rabbime göre güzel yapmam lazım” deyip rablerine boyun büker, tevekkül ederler.

Tabi ki imtihanın gerçekleşmesine vesile olanlar vardır ve onlar da yaptıkları yanlışın cezasını mutlaka çekecekler; ama bir de herkes özel olarak bire bir Allah ile muhataptır ve Allah’ın bunlara müsaade etmesinde bizim için bir takdiri vardır. Bize düşen; öncelikle yaşadığımız her olaya Allah’ın müsaade ettiğini ve bu müsaadesinde mutlaka bizim için takdir ettiği bir hayır, bir rahmet olduğunu bilip vesileden önce vesilenin sahibine bakmaktır. Bu yüzden dikkat edersek Allah okuduğumuz âyette “andolsun ki biz sizi biraz korku ve açlıkla, biraz da mallarınızdan, canlarınızdan ve ürünlerinizden eksilterek fakirlikle imtihan ederiz” derken vesileyi beyan etmeden direkt olarak “biz sizi imtihan ederiz.” Yani “önce beni gör, seni ben imtihana tabi tutuyorum” buyurdu.

Böyle iman etmedikçe hayatı da imtihanı da anlamamış olur, bir sorun, sıkıntı yaşadığımızda “falanca şöyle yaptı, ondan başıma bu geldi” deriz. O zaman da sanki imtihan yokmuş, Allah’ın hayatımıza hiçbir müdahalesi yokmuş, Allah dünyanın rabbi değilmiş gibi zannederiz ki bu da iman olmaz.

Oysaki Allah âyet-i kerimede “(unutmayın!) son da ilk de (ahiret de dünya da) Allah’ındır.”134 Allah dünyanın da ahiretin de rabbidir. Dünya da ahiret de Allah’ındır, buyurmuştur. Dünyanın da ahiretin de rabbi Allah’sa o hâlde her ikisinde de hükmü geçen, emri geçen yalnızca Allah’tır. İnsan ise onun imtihana tabi tuttuğu kuludur. Dünya imtihan yeridir ve Allah, her anda kazanması için kuluna imkân verip onu imtihana tabi tutar. Hâl böyleyken Allah’ın muamelesini görmeden “bu şundan dolayı böyle oldu, falancanın yanlışı yüzünden başıma bunlar geldi” dersek Allah’ı yok saymış ve onun bizi imtihana tabi tuttuğunu kabul etmemiş oluruz.

Allah, bize “ister mal, ister can, ister korku, ister endişe, ister şer, isterse de hayır olsun, sizi ben imtihana tabi tutuyorum” buyuruyor. Öyleyse başımıza gelen her şey ve karşılaştığımız bütün olaylar bizim için rabbimizden gelen bir imtihandır.

Eğer Allah bize “seni ben imtihana tabi tutuyorum, imtihanı kabul ediyor musun” diye sorarsa genelde “evet, ya rabbi” deriz; ama hayatımızı yaşarken hâlimizle, tavrımızla, bakışımızla imtihanı kabul etmiyormuş gibi yaşarsak o zaman da Allah bize “hani imtihanı kabul ediyordun! Ama yaşadığın olaylarda beni görmüyor, Allah beni imtihana tabi tuttu, demiyorsun! Sadece imtihana vesile olanları görüyor, bir de onları benim yerime koyuyor ‘bunu onlar yaptı’ diyorsun. Bu, imtihanı nasıl kabul etmektir” diye sorarsa rabbimize verecek cevabımız olmaz.

Yaşadığımız imtihanlara vesile olanlar; eşimiz, çocuğumuz, annemiz, babamız, kardeşimiz, komşumuz, arkadaşımız veya hiç tanımadıklarımız olabilir, hatta bu imtihanlar bize hiç ummadığımız bir yerden bile gelebilir; fakat her nerden ve kimden gelirse gelsin bilmemiz lazım ki imtihanlar bize Allah’tan gelmiştir ve Allah’ın bunda bizim için bir takdiri, muradı vardır. Bizim imtihana vesile olandan önce imtihanın sahibini, Allah’ı görmemiz ve “rabbim beni bu imtihana tabi tuttuysa mutlaka bir muradı vardır. Acaba rabbim benden ne yapmamı istiyor! Acaba nerde bir yanlışım var, nerde ona şirk koşmuşum, nerde ona itiraz etmişim! Rabbim bu imtihandan benim ne anlamamı istiyor” deyip rabbimizin bizi tabi tuttuğu imtihanı anlamaya çalışmamız gerekir. Yoksa “ben bu imtihanı kaldıramam, ben buna dayanamam” dersek Allah’ı ve Allah’ın bizim hakkımızdaki takdirini kabul etmemiş oluruz.

Allah bizi hangi imtihana tabi tutmuşsa bizim için en hayırlı olan imtihan odur ve biz o imtihanı kaldırabilir, rabbimizin istediği şekilde ona karşılık verebiliriz. Bununla beraber her kul üzerinde Allah’ın takdiri farklıdır, dolayısıyla Allah’ın herkes için hayırlı gördüğü imtihan farklıdır. Biz Allah’ın bizi tabi tuttuğu imtihanlara bakalım ve kendi imtihanımızı geçmeye çalışalım. Aksi takdirde başkalarına bakıp “benim de imtihanım böyle olsun” demek doğru değildir. Böyle söyleyince kendimiz hakkındaki hayrı sanki Allah’tan daha iyi biliyormuşuz gibi zannetmiş oluruz ki bu da Allah’ı kabul etmemek olur.

Unutmamamız lazım ki hiç kimsenin bir kopyası daha yoktur. Allah her bir kulu özel yaratmıştır ve herkes Allah katında özeldir. O hâlde başkasına bakıp kendimizi onunla kıyas yapmamız yanlıştır. Allah kimseden böyle bir kıyası kabul etmez.

Bu sadece zahiri nimetler için geçerli değildir. Sıkıntılar, musibetler için de geçerlidir. Peygamberlerin veya Allah dostlarının hayatlarına bakıp onların yaşadığı imtihanı yaşamayı istememiz de doğru olmaz. Allah bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretirken “rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin (zorlu imtihanlar) gibi bize de ağır bir yük yükleme”135 dememizi buyuruyor.

Neden?

Çünkü Allah dilerse bizi ateşe atar. Ateşe atınca ona itiraz etmek gibi bir hakkımız olur mu? -Hâşâ, elbette ki olmaz. İtiraz edersek “ben kul değilim” demiş ve kulluktan çıkmış oluruz. Bu duruma düşmemek için Allah bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretmiş ve “geçmiştekileri tabi tuttuğun ağır imtihanlara bizi tabi tutma” dememizi söylemiştir. Bizim hangi imtihanı kaldırıp kaldıramayacağımızı yalnızca Allah bilir. Allah’ın bizi tabi tuttuğu imtihan, manevi olarak kazanmamız için bize en gerekli olan, en hayırlı imtihandır ve bu yaşadığımız her olay için aynen geçerlidir.

Hepimiz Allah’ın kuluyuz, onun için Allah’a “onlara yaptığın muameleyi bana da yap, onları tabi tuttuğun imtihana beni de tabi tut” demek gibi bir hakkımız yoktur. Eğer kul olmayı kabul etmişsek bu böyledir.

“Andolsun ki mallarınız ve canlarınız konusunda imtihana çekileceksiniz. Sizden önce kendilerine kitap verilen (Yahudi ve Hristiyan)lardan ve (Allah’a) şirk koşanlardan da birçok ezalar (görecek ve incitici sözler) işiteceksiniz. Buna rağmen eğer sabreder ve takvâ sahibi olursanız (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışırsanız) bilin ki bunlar azmedilmeye değer işlerdendir.”136

Allah bize “sen sadece bana karşı sorumlusun. Yahudi’yi, Hristiyan’ı, müşriki görme! Birinin ismi Müslüman olabilir; ama tavrı Yahudi’nin, Hristiyan’ın veya müşrikin tavrı ise onun isminin Müslüman olması bir şey değiştirmez, onunla karşı karşıya geldiğinde bir Hristiyan’la, Yahudi’yle ya da müşrikle karşı karşıyasın demektir. Sana düşen; hemen imtihanı görüp kazanmak için elinden geleni yapmaktır. Bunun için de ondan gelen eziyet verici sözlere sabret ve bir kul olarak sorumluluğunu yerine getir, hatta onun hidâyeti için de elinden geleni yap ve tavrını ortaya koy; çünkü sen benim kulumsun ve ben nasıl seviyorsam öyle yapman lazım. Başka türlü ‘işte, bu bana zor geldi, ağır geldi, niye bu bana böyle söyledi’ demen yanlıştır” buyuruyor. Allah bize insanlara tavrımızın nasıl olması gerektiğini öğretiyor.

Bir de “bunlar azmedilmeye değer işlerdendir; yani bunu yapanlar Allah’ın emrinin azametini görenlerdir” buyuruyor Allah.

Allah’ın emrinin azametini görenler imtihanı görürler. Allah dilemezse kimsenin herhangi bir şey yapabilme gücü yoktur. İstisnasız her şey onun emri ile meydana gelir. İşte, Allah’ın emrinin azametini görenler, imtihanları rablerinin bir emir ile kendilerine yaşattığını bilir, tabi tutuldukları imtihanlar karşısında doğru yapmak için titrerler. Her ne yaşarlarsa yaşasınlar “ben, bence, bana göre” demez “rabbim benden güzel yapmamı istiyor, ben de rabbim nasıl razı olacaksa öyle yaparım” derler. Azim sahibi peygamberler de zaten bu tavrı gösterdikleri için Allah onlara “azim sahibi”137 demiştir.

Hz. Nûh (a.s.), Hz. İbrâhîm (a.s.), Hz. Îsâ (a.s.), Hz. Mûsâ (a.s.) ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ulu’l azm (büyük azim, ulu azim sahibi) peygamberlerdir ve her biri de tabi tutuldukları imtihanlara yalnızca Allah’ın razı olduğu şekilde karşılık vermişlerdir.

İncitici sözler karşısında nasıl yapmak gerektiğine kardeşlerimiz bizim üzerimizden mutlaka şahid olmuşlardır. Kendi adıma söylüyorum; her ne işte olursam olayım biri yanıma geldiğinde yaşı çok küçük bile olsa onu bir büyük olarak muhatap alır ve yanlışına, kusuruna bakmadan onunla en güzel şekilde ilgilenirim. Biriyle muhatap olduğumda isterse o esnada yanlış bir söz söylemiş olsun, asla o tarafa bakmam ve ona “niye böyle söylüyorsun” demem. Ona nezaketle muamele etmeye, ikram etmeye, sevgimi, yakınlığımı göstermeye devam ederim. Bununla beraber zahiri bir sorunu, sıkıntısı varsa ona yardımcı olmaya çalışırım; çünkü Allah’ın beni onunla imtihana tabi tuttuğunu ve benim de bu imtihan karşısında güzel yapmam gerektiğini biliyorum. Bu yüzden asla “falanca niye böyle yaptı” demem, tam tersine onu Allah’tan bir muamele olarak görürüm; çünkü Allah’ın imtihanlar karşısında bizden istediği tavır budur.

“İşte biz, o resullerden bazısını bazısına üstün kıldık. Allah onlardan kimiyle konuştu, kimini de derecelerle üstün kıldı. Biz, Meryem oğlu Îsâ’ya da apaçık deliller (mucizeler) verdik ve onu Rûhu’l-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dileseydi, bunların arkasından gelen (millet)ler, kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat (Allah onlara cüz’i irade bahşetti, onlar ise) ihtilafa düştüler. İçlerinden kimi iman etti, kimi de kâfir oldu. Yine Allah dileseydi onlar birbirlerini öldürmezlerdi; fakat Allah, dilediğini yapar.” 138 Yani “Allah dileseydi savaş olmazdı.” Ama Allah, aranızdan kimler sabreder ve canını ortaya koyup Allah yolunda cihad eder diye sizi savaşmakla imtihana tabi tutar. Demek ki savaşın olması başka bir imtihanmış!

“Andolsun ki içinizden cihad edenleri ve sabredenleri (ayırt edip) bilinceye (insanlar da bunu görüp bilinceye) kadar sizi imtihan edeceğiz; çünkü biz, sizin (bütün) iddialarınızı(n doğruluğunu) test edeceğiz.”139 Burada da gördüğümüz gibi imtihan; Allah yolunda cehd etme ve sabretme imtihanıdır.

Allah insana göz, kulak vermiştir. Neden? -İmtihan etmek için. Kul görsün, işitsin, imtihanı anlasın ki kazanmak için gerekeni yapabilsin diye Allah insana göz ve kulak vermiştir. İmtihanı anlamayan biri kör ve sağırdır, aklını çalıştırmamış, anlamamış, görmek ve işitmek istememiştir.

“Eğer Allah dileseydi sizi bir tek (şeriat ve yol üzerinde bulunan bir) ümmet yapardı; fakat size verdiği (farklı şeriat ve yollar)la sizi imtihan etmek için (böyle yaptı).”140 Allah dileseydi hepiniz aynı şeyleri düşünür, aynı şeyleri yapardınız; ama Allah hanginizin daha güzel yapacağını imtihan etmek için her ümmete, insana ayrı ayrı özellikler, zahiri olarak da farklı imkânlar vermiştir.

Bizim de yapmamız gereken şey diğer insanların durumuna bakıp “şu niye şöyledir, falancalar niye böyledir” demek değil; Allah’ın bizi imtihana tabi tutmak için tek bir ümmet yapmadığını bilmek ve elimizden gelen bütün imkânı kullanıp hayırda yarışmaktır. Allah bize “(ey mü’minler!) Siz hayır işlerinde yarışın”141 diye emrediyor.

Genel itibariyle baktığımızda Allah’ın bize verdikleri ile başka birine verdiği imkânlar birbirinden farklıdır. Hangi durum içinde olursak olalım “bizde niye bu imkânlar yok” demememiz, bunun yerine Allah’ın bize verdikleriyle hayırda yarışmamız gerekir. Unutmayalım ki hepimizin dönüşü Allah’adır.142 Biz de başkaları da sadece rabbimize hesap vereceğiz, bu yüzden başkalarına değil; Allah’ın bize verdiği imkânlara bakıp onlarla rabbimizin istediği, emrettiği gibi güzel yapmaya çalışmalı ve yalnızca kendi hesabımıza bakmalıyız.

“Allah, Kıyamet gününde, ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda hüküm verecektir.”143 Birbirinizle anlaşmazlığa düşebilirsiniz. Biriniz “şu doğrudur” ötekiniz “bu doğrudur” diyebilir; ama Kıyamet günü aranızda hükmü verecek olan Allah’tır. Size düşen; başkası hakkında değil, kendi hakkınızda hüküm vermek ve imtihanı görüp Allah’a göre güzel yaparak, doğru yaparak kendi imtihanlarınızı kazanmaya çalışmaktır.

Başkası yanlış yapmış olabilir ya da siz onun yaptığını yanlış görebilirsiniz; ama onun hesabı size ait değildir. O, kendi hesabını Allah’a verir. Aynı şekilde birbirinizle anlaşmazlığa düştüğünüzde bu anlaşmazlığınızın hükmünü yine Kıyamet günü Allah verir. Siz hüküm vermekle meşgul olmayın! Yalnızca doğru yapın, güzel yapın, rabbinizin sizi imtihana tabi tuttuğunu unutmayıp imtihanı kazanmaya ve rabbinizle beraber olmaya çalışın, buyuruyor Allah.

Sohbetimizin başında söyledim; Allah’ın davetine icabet edip güzelliğini kazanmamız için ille de sıkıntıların olması gerekmez. Her anda güzel yapma imkânımız vardır. Hiç kimsenin olmadığı yerde dahi bir şeye bakarken gönül gözümüzü açıp “bunu rabbim yaratmış ve bu, rabbimi hamd ile tesbih ediyor. Onun bir vazifesi vardır ve Allah onu bana hizmet etsin diye yaratmıştır. O da zaten bana hizmet ediyor. Acaba ben vazifemi yerine getirebiliyor, rabbimi hamd ile tesbih edebiliyor muyum” dediğimizde bile manevi olarak kazanırız; çünkü hikmetle bakmış oluruz. Hikmetle baktığımız için de gönül perdemiz açılır.

Evet, Hepimiz El Efâlu’l Husnâ ve Aşk sohbetleri vesilesiyle rabbimizin bize olan muamelesini anlamaya çalışıyoruz. Bu sohbetimizde Allah’ın bize her andaki davetini ve bizi imtihana tabi tutmasını anlamaya çalıştık.

Allah’ın, Kur’ân’da beş yüz civarında efâli vardır. Allah’ın güzel fiillerini anlayıp iman ettiğimizde kıpırdadığımız zaman bile rabbimizle muhatap olduğumuzu tadarız, gönlümüz böyle bir hâl alır.

Bütün isimler “Allah” isminden tecelli eder. Allah ismi de tamamıyla aşk, muhabbet, sevmek ve aşktan yanmak demektir. Allah’ın isimleri varlıkta, mahlûkatta da tecelli eder; ama en kâmil manada insanda tecelli eder; çünkü Allah varlığı insan için yaratmış144 ve insanın hizmetine vermiştir.145 Eğer Allah, varlığı insanın hizmetine vermişse o zaman bütün varlık insana aittir, demektir.

Allah’ın fiilleri isimlerinden tecelli eder. Fiil, kula isimden daha yakındır, dolayısıyla kul, Allah’ın isimlerini anlamaya çalışırken fiillerinden, Allah’ın işinden anlamaya çalışmalıdır. Bu anlamda El Efâlu’l Husnâ Allah’ın isimlerine, isimler de Allah’ın zatına açılan kapıdır. Onun için Allah’a gönül itibariyle nazar ederken fiillerinden nazar edilir.

Fiiller isimlerin kapısıdır, derken ne anlamamız lazım?

“Allah bana rahmetiyle muamele etti” ya da “Allah bana ikram etti” dediğimizde Allah’ın yaptığı bu muameleler Allah’ın fiilidir. Allah, rahmet etme fiilini Rahmân ve Rahîm isimleriyle yapmıştır. Aynı zamanda yaptığı ikramı Kerîm ismiyle vermiştir. Bu şekilde Allah’ın fiiline bakınca fiilden isme geçmiş oluruz, isimden de Allah’ın zatına kapı açılır ve Allah’a vasıl olunur.

Bilmek, bulmak sonra da olmak; yani aradan çekilmek ve bütünüyle Allah’ın kudret deryasının içinde olduğumuzu, bu kudret deryasında ise hiçbir gücümüzün olmadığını anlamamız gerekir. Allah dünyada bizi imtihana tabi tutup bir sağa, bir sola çevirir. Daha önce söylemiştim; insan deryadaki saman çöpü gibidir ve hiçbir gücü yoktur. Fırtına hangi taraftan eserse saman çöpü o tarafa gider. İşte, imtihan budur! Allah, kulunu bazen varlıkla, bazen yoklukla, bazen hastalıkla, bazen belayla, bazen mal ile, bazen can ile, bazen korku ile, bazen de umutla imtihan eder. Rüzgâr hangi taraftan eserse kul onunla imtihana tabi tutulur. İmtihanı böyle anlayalım.

Allah dilemezse hiçbir şey yapamaz, bir şey kazanamazsın. “Ben” demekten “ben şöyleyim, ben şöyle şeyler yaptım” demekten artık kurtul! Nefsine “sen hiçbir şey değilsin. Sen sadece Allah’ın kulusun. Allah seni kul olasın, âbd olasın, sevgisine layık olasın diye yaratmıştır. Senin başkalarına karşı hiçbir üstünlüğün yoktur. Sen de geri kalan herkes de imtihana tabidir. Başkasının imtihanı farklı, senin imtihanın farklıdır, kimseye bakma, yalnızca kendine bak” de! Allah bugün size farklı muamelelerde bulunmuş olabilir; ama yarın seni onun yerine, onu da senin yerine koyar, hiç kimsenin de buna mâni olmaya gücü yetmez.

Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) eğer Allah sana bir zarar dokundurursa onu (senin üzerinden) ondan başka aç(ıp kaldır)acak yoktur. Eğer senin için bir hayır dilerse onun lütuf (ve ihsan)ını geri çevirecek de yoktur”146 buyurmuştur. O hâlde devamlı olarak Allah’ın hesabını yap ve “benim rabbim Allah’tır. Ben onunla muhatabım ve rabbim bana her anda muamelede bulunuyor” de. Sonra da Allah’ın yaptığı istisnasız her muamelenin senin için saf hayır olduğunu bil.

“Şüphesiz ki bir toplum (yaratılışlarında) kendisinde bulunan (güzel ahlak ve fıtrat)ı değiştirmedikçe, Allah onlar(a verdiğin)i asla değiştirmez.147 Bu, kavim için geçerli olduğu gibi insan için de geçerlidir. Bir kavim kendini değiştirmedikçe Allah onları değiştirmez. Bir insan da kendini değiştirmedikçe Allah ondakini değiştirmez.

Diyelim ki Allah bir kula ikramda bulunmuştur. Eğer o kul, Allah’ın bu ikramı ile kazanıyorsa Allah ikramını değiştirmez; ama kul o ikramla rabbini unutur, kendini ve tavrını değiştirirse Allah da ona verdiğini değiştirir. Madem öyle rabbimize karşı gösterdiğimiz tavra bakalım. Allah bizi nimetle imtihana tabi tutuyor ve biz de bu imtihanı kazanıyorsak Allah bize verdiği nimeti değiştirmez; ama biz kendimizi değiştirirsek Allah da imtihanı değiştirir.

Bu hem hayır hem de şer yönünden aynen geçerlidir. Allah bize bir hayır ihsan etmiş, ikram etmiş ve bizi onunla imtihana tabi tutuyorsa bize düşen; gereğini yapıp o ikramla kazanmaya çalışmaktır. Şerle imtihana tabi tutuyorsa yine bize düşen; güzel yapıp imtihanı kazanmaya çalışmaktır. Aksi takdirde Allah bize ikram ettiklerini değiştirir.

Allah bize ikramını değiştirmesin istiyorsak bulunduğumuz hâle feryad etmememiz, isyan etmememiz, itiraz etmememiz, “ama” demememiz gerekir. Allah’ın bizi tabi tuttuğu imtihanlara “ama” diyorsak mü’min değiliz, Allah’ı, imtihanı kabul etmiyoruz demektir.

Bilelim ki Allah ne dediyse hak odur, doğru odur, güzel odur. Bununla beraber Allah’tan başka güzel yoktur. Ondan başka güzellik yoktur. Kulun güzelliği de Allah iledir, dolayısıyla insan ne kadar Allah ile olur, Allah ile beraber olur, Allah’a yakın olur, Allah ile muhatap olduğunu anlayıp gereğini yerine getirirse Allah ile o kadar güzel olur, Hz. İnsan olur, Allah’a yakın olur, dost olur.

Biz de kendimize dönelim ve hem imanımızı hem İslam’ımızı hem kulluğumuzu hem hayatımızı Allah’ın vahyine arz edip Allah’a ne kadar yakın olduğumuza, dost olduğumuza, Hz. İnsan olduğumuza bakalım. Baktığımızda manevi olarak nasıl bir hâlde olduğumuzu net olarak görürüz. O zaman da kazanmak için elimizden gelen çabayı gösteririz inşallah.

Evet, bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın deâ “davet etti” ve belâ “imtihana tabi tuttu” fiillerini âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.

Allah bizi imtihanlar karşısında isyan edenlerden, itiraz edenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi imtihanı anlayanlardan ve karşılaştığı her olayda rabbinin kendisini imtihana tabi tuttuğunu, bu imtihanlarla da kendine, rızasına, sevgisine davet ettiğini bilenlerden eylesin. Allah bizi imtihanın kazanma imkânı olduğunu anlayanlardan ve imtihanın gereğini yerine getirip kazanan kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Yûnus /25 ↩
  2. İsrâ /52 ↩
  3. Bakara /221 ↩
  4. Bakara /257 ↩
  5. Yûnus /30 ↩
  6. Hucurât /10 ↩
  7. Âli İmrân /104 ↩
  8. A'râf /180 ↩
  9. İbrâhîm Canan, Hadis Ansiklopedisi, XVI, 252, hadis No: 5838. 9 ↩
  10. Bakara /269 ↩
  11. Hucurât /13 ↩
  12. Enbiyâ /35 ↩
  13. Mulk /2 ↩
  14. En’âm /165 ↩
  15. En’âm /165 ↩
  16. Zumer /53 ↩
  17. Bakara /173 ↩
  18. Mulk /14 ↩
  19. Nisâ /48 ↩
  20. A’râf /172 ↩
  21. Şûra /30 ↩
  22. Lokmân /16 ↩
  23. Kehf /7 ↩
  24. Enbiyâ /35 ↩
  25. Bakara /155 ↩
  26. Necm /25 ↩
  27. Bakara /286 ↩
  28. Âli İmrân /186 ↩
  29. Ahkâf /35 ↩
  30. Bakara /253 ↩
  31. Muhammed /31 ↩
  32. Mâide /48 ↩
  33. Bakara /148 ↩
  34. Mâide /105 ↩
  35. Hacc /69 ↩
  36. Bakara /29 ↩
  37. Lokmân /20 ↩
  38. Yûnus /107 ↩
  39. Ra’d /11 ↩