3.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber karşımıza çıkan olayların; Allah’ın bize muamelesi olduğunu bilelim ve hayatı rabbimizin istediği gibi onun isimleriyle yaşayabilelim diye Allah’ın fiillerini Allah’ın öğrettiği gibi nüzul sırasına göre anlamaya çalışıyorduk.
Allah’ı tanıyabilmek için Allah’ın fiillerini öğrenmek, anlamak gerekir. Allah’ın isimleri fiillerinin arkasındadır, dolayısıyla kul, Allah’ın fiillerini görmeden isimlerini göremez, anlayamaz. Örnek vermek gerekirse; kerim olan biri başkasına cömertlik yaptığında önce onun yaptığı fiili görürüz. Bu fiilinden ötürü de onun kerim biri olduğunu anlarız. Bu şekilde fiiller, Allah’ın isimlerine perdedir. Bizim de rabbimizin cemalini müşahade etmemiz için önce rabbimizin fiillerine, fiilleri üzerinden de isimlerine şahid olmamız gerekir ki ardından zati tecellisi olsun ve rabbimizin cemalini müşahade edebilelim.
Hiç kimse Allah’ın fiillerini görmeden iman etmiş olmaz. İnsan, onun fiillerini görmezse sadece diliyle “her şeyi yapan Allah’tır” der; ama şahid olmadığı için bu söylediği onda imana dönüşmez. Ona “madem öyle söyle bakalım, Allah hangi işi yapmış, sana hangi muamelede bulunmuş” dediğimizde buna cevap veremez.
Allah’ın yaratması ayrı şey, kuluna muamelede bulunması ayrı şeydir. Zaten her şey onun yarattığı kuludur, mahlûkudur; ama bir de Allah’ın, kuluna özel olarak muamelede bulunması vardır. Allah’ın muamelesini, fiillerini, işini kendi üzerimizde görmeden, Allah’ın bize nerede, ne zaman, nasıl muamelede bulunduğunu ve bu muamelesinin Allah’ın hangi güzelliğinden, isminden tecelli ettiğini anlamadan Allah’ın bize özel olarak muamelede bulunduğuna şahid olamayız. O zaman da Allah’ın fiillerine iman etmiş olamayız.
Biz de şimdiye kadar yaptığımız bütün sohbetlerde rabbimizi isimlerinden, güzel fiillerinden tanıyalım ve bize özel olarak nasıl muamele ettiğini anlayıp iman edelim diye her şeyi en ince ayrıntısına kadar anlatmaya çalıştık. El Efâlu’l Husnâ ve Aşk sohbetlerimiz de yine bu imanı kazanmamız için yaptığımız sohbetlerdir.
İsterseniz Allah’ın güzel fiillerini nüzul sırasına göre ilk fiilden anlamaya başlayalım.
Geçen sohbetimizde söylemiştim; Allah Kur’ân’ı indirirken önce Alak Sûresi’nin ilk sekiz âyetini indirmiştir. Alak Sûresi’nde Allah’ın zatı için beyan ettiği ilk fiil “âlleme” fiilidir. Bu sohbetimizde ilk olarak “âlleme” fiilini anlamaya çalışacağız inşallah.
Âlleme fiili “öğretti, talim ettirdi” manalarına gelir. Allah, insana kendi esmâsını, güzelliğini dünya hayatında ne yapması gerektiğini, kısacası her şeyi bir bir öğretmiş, talim ettirmiştir. Bu yüzden Allah’ın ilk emri “oku” emridir.
Allah’ın kuluna öğretmediği hiçbir şey yoktur. Tabi, öğrenmek derken bilmeyi anlamayalım. Allah’ın öğretmesi bilmenin de ötesindedir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “o ki (kulluğu, insanın fıtratına kudret) kalem(iy)le (yazıp) öğretti (ve talim ettirdi)”70 buyurur. Allah’ın öğretmesi, kuluna talim ettirmesidir; yani öğrettiği şeyi kulunun fıtratına yazmasıdır.
Kulun, dünya hayatını yaşarken bilmesi gereken her şey kendi fıtratında mevcuttur. Bu nedenle karşılaştığı her şeyde onun ne olduğunu, Allah’ın hangi isminden tecelli ettiğini bilir; çünkü o ismi Allah onun fıtratına talim ettirmiştir. Dolayısıyla kul, varlık üzerinde Allah’ın isimlerini anlamaya çalışırken isimler kendisinde de mevcut olduğu için aynı zamanda Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak kendini de anlar, tanır; ama kendini tanıması için öncelikle kendini görmelidir. Diğer bir tabirle neyi, niçin yaptığını, işlediği hangi fiilin Allah’ın hangi esmâsından tecelli ettiğini anlamalıdır. Yoksa kendini anlayamaz, tanıyamaz.
Allah, kuluna “kendini anlat” buyurduğunda eğer kulun aklına, gönlüne Allah’ın fiilleriyle, isimleriyle kendisine yaptığı muameleler gelmiyorsa -ki kul farkında olsun, olmasın bütün hayatını, vaktini Allah ile muhatap olarak yaşamıştır- kul hakikati inkâr etmiş olur, zaten küfür de budur.
Her bir kul yaşadığı bütün olaylarda Allah ile muhataptır. Geriye kalan bütün varlık kendisi için sadece bir imtihan sebebidir. Allah, kulu kazansın diye onu insanlarla, varlıkla imtihana tabi tutar. Bu yüzden âyet-i kerimede “o, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır”71 buyurur. Demek ki imtihanın sebebi; hangimizin daha güzel amel edeceğiymiş! Güzel yapmamız için hem iyilikler, güzellikler, nimetler hem de musibetler, belalar, dedikodular, iftiralar, hastalıklar olmalıdır ki onların karşısında tavrımızı ortaya koyup güzel yapabilelim.
Muameleyi Allah’tan bilmediğimiz takdirde kimden bilirsek bilelim onu Allah’a şirk koşmuş oluruz. Elbette ki herkesin kendi fiilinin faili olması ve fiilinden mesul olması ayrıdır; ama Allah imtihan vesilesi olsun diye kullarının tercihine müdahale etmez ve insanlara istedikleri şeyi yapmaları için izin verir. Böylelikle insanlara bir imtihan takdir eder. Yaşadığımız olaylara bu şekilde bakmadığımızda vesileyi, bize muamele eden rabbimizin önüne geçirmiş oluruz ki o zaman da Allah’a şirk koşmuş oluruz.
İmtihanlar sadece imtihana tabi tutulan kul için geçerli değildir. Allah imtihana tabi tuttuğu kuluyla aynı anda diğer kullarını da imtihana tabi tutar; yani o kulla beraber onu tanıyan herkes imtihanda olur. Onlar da bu imtihanı kazanabilmek için “acaba rabbim benden ne yapmamı istiyor” demeli ve imtihana tabi tutulan kula elinden geldiği kadar yardım etmeye çalışmalıdır.
Eğer biri imtihana tabi tutulan kul için “Allah onu imtihana tabi tutmuş, bana düşen ona yardım etmek, güzel yapmak ve onu sıkıntısından kurtarmaya çalışmaktır. Acaba rabbim benden şimdi ne yapmamı istiyor” demezse o kulu Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görmüş ve hiç farkında olmadan ona ilâhlık vasfı vermiş olur; çünkü onun bu fiili kendi kendine işlediğini söylemiş ve imtihanı da, imtihanın sahibini de, o kulun sahibini de, kendi sahibini de yok saymış, inkar etmiş ve sanki her şey Allah’tan bağımsız yaşanıyormuş gibi bakmış olur. İşte, küfür budur.
Küfür; hakikati örtmek demektir. Örtmek de olan şeyi görmezden gelip yok saymaktır. Kulun hakikati örtmesi için ille de onu diliyle inkâr etmesi gerekmez, yalanlaması da hakikati örtmesi için yeterlidir. Kul bir fiili, muameleyi onu kendisine yapan insana verince Allah’ı yalanlamış, bu yalanlamanın neticesinde ise hakikati örtmüş olur. Eğer işi karşıdaki şahıs yapıyorsa bu durumda Allah ne yapıyor! İnsanın, her bir olay için “bunu falancalar yaptı” demesi, aslında “Allah bir şey yapmıyor” manasına gelir ki bu da “insanlar da ilâhtır, her istediklerini yapabilirler” anlamına gelir. Hâlbuki hakikat böyle değildir. Kim her ne yaşarsa yaşasın Allah onu imtihana tabi tutmuş ve ona muamelede bulunmuştur.
Allah âyet-i kerimede “oku”72 dediyse, “Allah (sana) talim ettirmiştir”73 buyurduysa “ben sana kendini, insanı, hayatı öğretmişim, sen bunları biliyorsun” demiştir. Sen ise işine gelmeyince bunları yok sayıyor, anlamazlıktan geliyorsun.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Evet, okuyacağımız bu âyette Allah, Hz. Îsâ (a.s.)’ı anlatır. “(Allah) Ona kitabı (hakikatin bilgisini), hikmeti (Allah’ın muradını), (önceden Mûsâ’ya verilen) Tevrat’ı ve (ona indirilecek olan) İncil’i öğretecek.”74 Allah peygamberlere her neyi öğretmişse ümmetine de onu öğretir.
Allah her ümmeti, peygamberiyle beraber edeceği için her ümmetin fıtratı farklıdır ve hepsinin fıtratı kendilerine gönderilecek peygambere, kitaba göre şekillenmiştir; yani Allah, her ümmeti kendi peygamberine iman edecek, ona indirilen kitap olabilecek şekilde yaratmış, terkip etmiştir. İmtihana tabi tutarken de öyle imtihana tabi tutar.
Bu ümmet gönül itibariyle, fıtrat itibariyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bütünüyle tabi olabilecek, canlı Kur’ân olabilecek şekilde terkip edilmiştir. Bu nedenle biri “ben Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığını yapamam” derse yalan söylemiş olur; çünkü Allah ona Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olabileceği şekilde her şeyi talim ettirmiş, öğretmiştir. Peygamberi gibi yapmak, daha doğrusu Allah’a kul olmak, âbd olmak sadece işine gelmiyordur. Bundan dolayı “ben Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığını yapamam” diyordur.
Böyle söyleyenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığını yapmak yerine “ben, bence, bana göre, ben biliyorum, herkes bana uysun” hatta “herkes benim kulum olsun, bana secde etsin” demek isterler. Kısacası kul olmak yerine ilâh olmak isterler! Onun için Allah’a kulluk yapmak, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak işlerine gelmez.
Tabi, bunu herkese söylemeleri ya da herkesten beklemeleri de gerekmez. Kimin gücü ne kadarsa o kadar söyleyebilir. Mesela; birinin gücü evinde ailesine, çocuğuna yetiyorsa, evindekiler için “emir benimdir, ben ne söylersem öyle yapacaklar, bu evde ilâh benim, bunlar da benim kullarımdır” der. Gücü evindekilere yettiği için onların bir tek kendisine uymalarını ister. Yoksa memleketi ona teslim etsek, imkânı, gücü olsa memlekette ki insanlar için de “herkes bana uysun, benim istediğim gibi yapsın” der.
Baktığımızda öyle firavunlar vardır ki Hz. Mûsâ (a.s.)’ın zamanındaki Firavun onların yanında mazlum kalır. Hem de bu firavunlar “ben mü’minim, Müslümanım” diyenlerdir. Eğer Hz. Mûsâ (a.s.)’ın zamanındaki firavunun yetkisi onlara verilse yapamayacakları zulüm kalmaz. Bir de kendilerini anlatırken “ben kimseye zulmetmedim, kimsenin hakkına girmedim” derler. Doğru, zulmetmediniz! Zulmetme imkânınız olmadı ki zulmedesiniz! İmkânınız olsa neler yapacağınızı Allah biliyor ve sırf siz kaybetmeyin diye size bu imkânı vermiyor!
Allah’ın herkese muamelesi insanın kazanabileceği şekildedir. Diğer bir ifadeyle Allah bir kula hangi fiiliyle muamele ediyorsa kul yalnızca o muameleyle Hz. İnsan olabilir, Allah’a dost olabilir, gönlü cennet olabilir, Allah’a yakın olabilir ve ebediyen kazanabilir; yani Allah, kullarına nasıl bir muamelede bulunmuşsa kulları için en güzel ve en hayırlı muamele odur. Bu muamele dışında farklı bir muamelenin yapılması kula zulüm olur; çünkü bu durumda kuldan kazanma imkânını almış ve ona bu imkânı tanımamış olur. Hâşâ, Allah hiç kimseye zulmetmez. Kul için gerekli olan her neyse öyle yapar. Allah âyet-i kerimelerde zulümle ilgili olarak “(ey kâfirler!) işte bu, ellerinizle yaptığınız şeyler yüzündendir. Yoksa, Allah, kullar(ın)a asla zulmedici değildir.”75 Muhakkak ki Allah, insanlara hiçbir şekilde zulmetmez; fakat insanlar kendilerine zulmederler”76 buyurmuştur. Allah, insana zulmetmiyorsa insanın hakkını veriyor demektir.
Hiç kimse Allah’tan ne daha âlim, ne de daha merhametlidir. Bu yüzden hiç kimse yaşanmış ya da yaşanacak bir şey için “şu şöyle olsun” diyemez. Kim böyle söylerse “Allah bilmiyor, ben biliyorum” demiş ve haddini aşmış olur. Bu duruma düşmemek için imtihan nerden, ne zaman ve nasıl gelirse gelsin asla itiraz etmemek gerekir; çünkü her şey zaten yerli yerindedir. Sana düşen; “Allah’ın, kulları için mutlaka takdir ettiği bir hayır vardır” deyip kazanmak için gerekeni yapmaktır. Bu imtihanın ille de sana gelmesi gerekmez. Madem her anda muameleyi yapan Allah ise o hâlde ister imtihanın içinde, ister yakınında, istersen de uzağın da ol, her halükarda önce Allah’ın fiiline, sonra da Allah’ın senden ne istediğine bak ve imtihanın gereğini yerine getirmek için güzel yapmaya çalış. Böyle yaparsan imtihanı da kul olmayı da kabul etmiş olursun. Aynı zamanda Allah’ı mülkün maliki, meliki olarak, rahman ve rahim olan rabbin olarak, sahibin olarak kabul etmiş ve imtihanın kazanma imkânı olduğunu anlamış olursun. Aksi takdirde “şunlar niye şöyle yaptı, şurada niye kan döküldü, burada niye fakir var, falan ülkede neden zulüm var” dersen Allah’ı rahman ve rahim olan rabbin olarak kabul etmemiş, tam tersine Allah’ı hesaba çekmiş olursun.
Sen kimi hesaba çekiyorsun! Yoksa sen Allah’ı yok mu saydın! Kalkmışsın “haydi, dua edelim, Allah bu imtihanı kaldırsın” diyorsun, bu öyle kuru kuruya sadece dil ile dua etmekle olacak şey midir! Allah senin duanla kulları için takdirini, imtihanı değiştirir mi! Sen önce kendine dua et! Kendine ait bir duanın olup olmadığına bak! Senin önce “ya rabbi! Ben hikmetle bakıp senin muradını görmek, kullarını tabi tuttuğun bu imtihanda benden ne yapmamı istediğini anlamak ve gerekeni yapmak istiyorum. Güzel yapayım derken sana ters düşmek, ilâhlık iddia etmek, şirk koşmak, emrin, imtihanın karşısında vahyine, hükmüne, emrine itiraz etmek, fikir beyan etmek istemiyorum” deyip kendine dua etmen gerekir.
Yaşadıkları ya da şahid oldukları imtihanlar karşısında “bu niye böyle oldu” diyenlerin kendilerine ait bir duaları yoktur. Onlar sanki Allah’ın ortağıymış gibi fikir beyan edip “şöyle olsa daha iyi olurdu” derler! Allah âyet-i kerimede “o, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır”77 buyurmadı mı! Eğer Allah “hanginiz daha güzel yaparsınız diye sizi imtihana tabi tutarım” buyurduysa bu durumda sana düşen; imtihanı anlayıp güzel yapmaktır. Allah’ın senden istediği şey budur.
Elbette ki böyle yapmak topraktan olan tarafımıza, bedenimize, nefsimize ağır gelebilir; ama rabbimize iman edip onu tercih etmişsek, rabbimizi canımızdan, dünyadan, her şeyden daha çok seviyorsak hiçbir engel tanımaz, mutlaka “gereken her ne olursa olsun yaparım” deriz; çünkü seven sevdiği için her şeyi yapar, yapabilmelidir! Söz konusu Allah’a iman olunca, bizi yaratan rabbimiz olunca gözümüzü kırpmadan canımızı verebilmemiz, fikir beyan etmeden, “acaba” demeden “senin yolunda ölürüm ya rabbi” diyebilmemiz, hatta bunu dememiz de yetmez, gerektiğinde onun için ölmemiz gerekir.
Evet, Allah’ın âlleme fiilini öğrenmeye çalışıyorduk, devam edelim.
Allah Hz. Yûsuf (a.s.) için buyurur. “İşte böylece rabbin seni seçecek, sana (rüyada görülen) olayların yorumunu öğretecek ve daha önce ataların İbrahîm ve İshak’a nimetini tamamladığı gibi sana ve Yakûb soyuna da nimetini tamamlayacaktır. Muhakkak ki rabbin alîmdir, hakîmdir (her şeyi ve herkesi bilen, her işinde hikmet ve hayır olandır).”78 Kuluna âlim ve hâkim olan Allah öğretir.
Te’vîlil ehâdîs, hadiselerin te’vili demektir; yani âyet bir de “Allah sana hadiselerin te’vilini, olayların, meselelerin, Allah’ın muamelesinin hikmetini öğretecek” manasına gelir.
Allah hadiselerin te’vilini bütün kullarına öğretir; ama kul, rabbini dinlemezse hiçbir şey öğrenemez. İnsan sadece rabbini dinleyince onu anlayabilir. Dinlemek için de mutlaka aklını kullanıp Allah’ın vahyinin nûruyla bakıp anlamaya çalışmalıdır. Kul, rabbini dinler, anlarsa her anda rabbiyle muhatap olduğunu, Allah’ın isimlerinin hayatının neresinde, ne zaman tecelli ettiğini bilir, bunu tadar. O zaman da rabbinin her anda kendisiyle beraber olduğunu ve kendisine her anda “seni seviyorum kulum, seni sevdiğim için kazanmanı istiyorum, bu muameleyi de sana kazanman için yapıyorum” dediğini anlar. Böyle bir kul, rabbiyle konuşurken bire bir konuşur, muhatabı olan Allah’la konuşur, gayba konuşmaz; çünkü Allah’ın kendisine o anda muamele ettiğine şahid olmuş, şehadet etmiştir.
Bizim de bütün derdimiz budur. Herkesin, Allah’a yakın olduğunu ve her anda rableriyle muhatap olduğunu anlayıp tatmalarını istiyoruz. Şimdiye kadar gösterdiğimiz bütün çabanın, yaptığımız bütün sohbetlerin tek sebebi; insanlar rableriyle muhatap olduğunu bilsin ve rablerinin yakınlığını tatsın diyedir.
Nasıl ki kul namazdayken iyyâke na’budu ve iyyâke nestain:79 “(Rabbimiz!) Yalnız sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz” dediğinde miraçta, huzurdadır ve bunu huzurda direkt olarak rabbine söylüyor, diyorsak bir de kulun hayatı yaşarken orta namazına dikkat etmesi gerekir. Öyle ki her anda rabbinin huzurunda olduğunu ve rabbiyle beraber olduğunu bilsin.
Orta namazı nedir?
Orta namazı; kulun, namaz vakitleri dışında diğer zamanlarda da Allah’ın huzurunda olduğunu bilip rabbiyle konuşmasıdır. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e baktığımızda mutlaka her anda bir duası, Allah ile bir konuşması vardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz göğe bakınca, dışarı çıkınca, elbisesini soyunca, uykudan kalkınca, yemek yiyince, Ay’a, Güneş’e, yağan yağmura bakınca hep Allah ile konuşur, her anda Allah ile beraberdi. Allah’ı ya hamd ediyor, ya tesbih ediyor, ya tekbir ediyor ya da Allah’a bir şeyler söylüyordu; çünkü her anda Allah ile muhatap olduğunu biliyor ve muhataplığı yaşıyordu. Bu nedenle bir an bile Allah’ın huzurundan ayrılmıyordu. Şayet bir an olsun başka tarafa dönse, başka bir şeyle meşgul olsa kendine geldiğinde hemen “başka tarafa baktım” deyip sırf herhangi bir şeye baktığı için tövbe, istiğfar ediyordu!
Bir gün sahabeler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in tövbe, istiğfar ettiğini gördüler ve kendisine “ya Resulullah! Neden tövbe, istiğfar ediyorsun” diye sordular. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sanki bir bulut gönlümün üzerinden geçti, sanki bir şeyle meşgul oldum, bu yüzden tövbe, istiğfar ediyorum” diye cevap verdi. Buradan da anlaşılacağı üzere Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Allah’ın huzurunda olmadığı, Allah ile muhatap olmadığı tek bir anı bile yoktu.
Bu arada şeytan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hakkında “peki, beşerî durumlarda nasıl yapıyordu” diye insanın aklına bir sürü şey getirebilir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunun izahını da yapmış ve bir hadis-i şerifinde beşerî duruma örnek olarak “uyku esnasında gözüm uyur; ama gönlüm uyumaz”80 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün gönlüyle rabbinin huzurundadır. Gözleri ise beden itibariyle uyur! Aynı şekilde beden itibariyle bir iştedir; ama manevi olarak yine Allah ile beraberdir. İşte, bu, şeytanın verdiği vesvesenin cevabıdır. Tabi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in manevi hâlini anlamak için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in tattığını tadıp yaşadığını yaşamak gerekir.
Evet, Allah öğretti, öğretir. Öğretmediği bir şeyin hesabını sormaz ve kulundan onu anlamasını istemez. Öncelikle kuluna öğretir sonra kulundan o öğrettiği şeyi anlayıp yapmasını ister.
“(Yahudiler) Allah’ın hakkını takdîr edemediler; çünkü, Allah hiçbir beşere bir şey indirmedi, dediler.”81 Kendisine kitap gelip de kitabına, peygamberine iman etmeyenler “Allah hiçbir beşere bir şey indirmemiştir” derler. Böyle söylemekle Allah’ın hakkını takdir etmemiş olurlar. Allah beşere bir şey indirmeden, ona öğretmeden, talim ettirmeden onu nasıl sorumlu tutar, nasıl “haydi, güzel yap, doğru yap” deyip imtihana tabi tutar! Allah böyle bir şey yapmaz; çünkü kulun, güzeli, doğruyu yapması için önce onu bilmesi gerekir.
Allah herkese kitabı indirmiştir; yani her bir kulun gönlünde kendi peygamberine gönderilmiş olan kitap mevcuttur. Bizim de gönlümüzde Kur’ân mevcuttur. Bu; Allah’ın indirdiği Kur’ân, gönlümüzdeki Kur’ân’la karşılaşsın, âyetlerin sağlamasını yapalım, emin olalım diyedir. Gönlümüzdeki Kur’ân’la Allah’ın indirdiği Kur’ân’ı karşılaştırıp ikisini birleştirdiğimizde nûr tecelli eder; yani Allah’ın âyetini okurken “rabbim bana böyle söylemiş” deyip gönlümüzdekini de açığa çıkardığımızda ikisi karşılaşır, dolayısıyla şimşek çakar ve nûr tecelli eder; ama bu ikisi karşı karşıya gelmeden nûr tecelli etmez. Yalnızca kendi kendimize anlamaya çalışmış ve hayal kurmuş oluruz.
Aynı şekilde afaktaki (dışarıdaki) âyeti okuyup tefekkür ettiğimizde, afaktaki âyetler gönlümüzdeki vahiyle karşı karşıya gelince, Allah’ın “onlar imanlarını artırırlar”82 buyurduğu gibi yine gönlümüzde şimşek çakıp nûr tecelli eder ve bu nûr gönlümüze inmiş olur. Daha doğrusu gönlümüzdeki âyet dirilmiş, canlanmış olur. Allah’ın bir de bu şekilde gönlümüze vahyedip öğretmesi vardır.
“(Yahudiler) Allah’ın hakkını takdîr edemediler; çünkü, ‘Allah hiçbir beşere bir şey indirmedi’ dediler. De ki: Öyle ise Mûsâ’nın insanlara bir nûr ve hidâyet olarak getirdiği kitabı (Tevrat’ı) kim indirdi? Siz onu parça parça kağıtlar hâline getirip (istediğinizi) açıklıyor, çoğunu da gizliyorsunuz. Sizin de atalarınızın da bilmediği şeyler (Tevrat’ta) size öğretilmiştir.” Hepiniz buna şahidsiniz, öyleyse nasıl yok sayar, göz ardı edersiniz! Allah, bunu göz ardı edip yok sayanlar için başka bir âyette “(resulüm! Sen) ‘Allah’ de, sonra onları bırak, (bırak onlar) daldıkları (küfür bataklığı)nda oynayadursunlar!”83 Sen onları bırak ve “Allah” de. Bırak onlar daldıkları bataklıklarında oynasınlar, buyurur.
Vahyin dışında ne varsa bataklıktır. Rabbimizi unuttuğumuz anda bataklığa, çamura batar, orda oynar, debeleniriz. Bataklığa batmamak için “Allah” dememiz şarttır. Allah bize “sen ‘Allah’ de! Gerisini bırak; çünkü onlar seni ilgilendirmez” buyuruyor. Biz de “Allah” demedikçe, her anda Allah ile muhatap olduğumuzu anlamadıkça, Allah’ın bize ne söylediğini, her anda nasıl bir muamelede bulunduğunu anlayıp rabbimizi muhatabımız olarak kabul etmedikçe Allah’ın hakkını takdir etmiş olmayız. Bunu Allah söylüyor.
Bir de Allah’ın Hz. Hızır (a.s.) gibi özel olarak ilim öğrettiği kulları vardır. Allah âyet-i kerimede Hz. Hızır (a.s.) için “katımızdan kendisine bir rahmet verdiğimiz ve tarafımızdan kendisine (olayların iç yüzünü bilmeye dair özel) bir ilim öğrettiğimiz kullarımızdan bir kul”84 buyurur. Hz. Hızır (a.s.) Allah’ın özel manada ilim talim ettirdiği, özel olarak ihsanda, rahmette bulunduğu bir kuldur. Hz. Mûsâ (a.s.) bu ilmi öğrenmek için Hz. Hızır (a.s.)’a gidip “Allah’ın sana öğrettiğinden bana öğretmen için sana tabi olmak istiyorum. Sana tabi olsam beni kabul eder misin”85 demiştir. Demek ki ilmi gidip almak gerekiyormuş!
Dikkat edilirse Hz. Mûsâ (a.s.) “ya rabbi! Bana da katından ilim ver” dememiş, bunun yerine Hz. Hızır (a.s.)’a tabi olmuştur. Hz. Mûsâ (a.s.) gibi bir peygamber bile ilim öğrenmek için bir zata tabi olduğu hâlde, insan kendisine ilim verilen zata gidip tabi olmak yerine, kibirlenir “ben kendim yaparım. Zaten çoğu şeyi biliyorum, bilmediklerimi de internetten bakıp öğrenirim” der. Bakıp öğrenecekmiş! Bak, bakalım Allah’ın ilim verdiği zata tabi olmadan, öyle internetten, kitaplardan bakarak Allah’ın katındaki ilmi öğrenebilecek misin!
“Biz ona (Dâvûd’a), savaş(ın şiddetin)den sizi koruyacak elbiseler (zırh) yapma sanatını öğrettik.”86 Demek ki elbise dikmeyi de, zırh yapmayı da Allah öğretiyormuş! Allah’ın öğretmediği hiçbir şey yoktur.
“(Andolsun ki biz, bu Kur’ân nimetini size) Gönderdiğimiz gibi kendi içinizden size (afaktaki ve enfüsteki) âyetlerimizi okuyan, sizi (en derin nefsani istek ve arzularınızdan) temizleyen, size (bu) Kitâb’ı ve (onun içindeki) hikmeti talim ettiren (âyetleri size yaşatıp üzerinizde ahlaka dönüştüren) ve size (manevi olarak) bilmediklerinizi (ve dünyevi ilimle hiçbir zaman da bilemeyeceklerinizi) öğreten bir resul (gönderdik).”87 Bu resulü Allah her kavme göndermiştir. Allah bir de resulleriyle öğretir ve kullarına öğretmek için resullerini gönderir.
Allah alışveriş yaparken ne yapmamız gerektiğini beyan eder. “Alışveriş yaparken belli bir vadeye kadar borçlandığınızda onu mutlaka yazın. Okuma, yazmanız yoksa bir kâtibe yazdırın. Mümkünse iki tane de şahid bulundurun. İki şahid bulamazsanız bir erkek şahid, biri unutursa diğerine hatırlatsın diye iki tane de kadın şahid bulundurun. (Bakın) Allah size (neyi, nasıl yapmanız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar) öğretiyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”88 Yani kibirlenip “gerek yok, biz birbirimize güveniyoruz” demeyin sonra pişman olursunuz.
Er rahmân, allemel kur’ân: “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki). (Size) Kur’ân’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Halakal insân. “(O) İnsanı (alakasından ve sevgisinden) yarattı.” Allemehul beyân:89 “Ona (idrak etmeyi, Allah’ın âyetlerini okuyup anlayıp üzerinde ahlaka dönüştürmeyi ve anladığını başka insanlara) açıklamayı öğretti.”
Öğreten Rahmân’dır. O hâlde biri başkasına bir şey öğretecekse sopayla, dayakla değil rahmet ile öğretmelidir. Öyle zannedildiği gibi hocanın vurduğu yerde gül biter diye bir şey yoktur. Hocanın vurduğu yerde gül bitmez, şirk biter, cehalet biter! Allah öğretirken rahman olarak öğretiyorsa insan da karşısındakine şiddetle değil rahmetle öğretmeli, talim ettirmelidir.
Allah, Kur’ân’ı rahmetiyle talim ettirir ve her bir kula bunu talim ettirmiştir. Bu yüzden “Kur’ân kulun gönlünde mevcuttur” dedim. Sonra kul dışarıdaki âyetle gönlündeki Kur’ân’ın sağlamasını yapar ve ikisini karşı karşıya getirir. Böylelikle âyet gönlünde tecelli eder.
Allah insanı yaratmış, yaratırken de ona kendi üzerinde Kur’ân’ı göstermeyi, canlı Kur’ân olmayı, Allah’ın nefhettiği rûh olmayı, El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirmiştir. Bu, kulun üzerinde mevcuttur. Yapılması gereken şey; insanın içindekini Allah’ın vahyiyle karşılaştırıp açığa çıkarmaktır.
Allah insana bir de beyanı öğrettiğini buyurmuştur. Kul, beyanı öğrendiği için Hz. İnsan olmayı, Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterebilir. Bununla beraber Allah insanı âbd olsun diye yaratmıştır. Bu durumda insan, Allah’a âşıklığı da bütün zerresiyle üzerinde gösterebilir; çünkü Allah bunu ona talim ettirmiş, beyan etmiştir; ama insan kendinden kaçarsa kendini bulamaz ve kendini kaybeder. Kendini kaybedince ise rabbini, Allah’ın kendisine nefhettiği rûhu, Hz. İnsan olmayı kaybeder.
Allah, Âdem’e isimlerini talim ettirdiğini anlatır. Allah, Âdem’e bütün isimleri talim ettirdi sonra da ona “bunların isimlerini söyle” dedi. Meleklere bu isimleri arz edince melekler bilememiş ve “bizim senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yok, sen subhânsın ya rabbi” demişti; ama Allah Âdem’e isimleri talim ettirdiği için Âdem isimlerin hepsini saydı; yani meleklere kim olduğunu söyledi. Melekler de bunun üzerine Âdem’in secdeye layık olduğunu anlayıp tövbe ve istiğfar etti. 90
“Allah’ın kendisine kitap, hikmet ve nübüvvet verdiği kimsenin, sonra(dan kalkıp) insanlara, ‘Allah’tan başka (bir de) bana âbd olun’ demesi olacak şey değildir.” Allah bir kula kitap verir, ona kitabı, vahyi öğretirse o kulun, Allah’a şirk koşması “Allah’ı bırakın, bana kulluk yapın” demesi mümkün olmaz. Tam tersine hem kendisi Allah’a âbd olur hem de başkalarını Allah’a kulluğa davet eder. “Aksine (o ancak şöyle der), ‘(öğrenip) öğretmekte ve oku(yup okut)makta olduğunuz kitap uyarınca rabbaniler (yalnız Allah’a ihlâsla âbd olan kullar) olun!”91 Rabbaniler olun! Allah kelimeyi nasıl kullandıysa biz de öyle kullanıyoruz.
Rabbâniyyûn ne demektir?
Rabbani bir kul, rabbiyle beraber olan, rabbine âşık olan, maşukuyla âşk olmuş bir kuldur. Peygamberler de Allah’ın kullarını rabbaniyyûndan olmaya davet ederler. Biri bu davete icabet ederse rabbe ait, rabbin tecelli ettiği kul olur, Allah’ın vahyi, kitabı olur. Onun üzerinde rabbinin güzelliği görünür, tecelli eder. İnsanlar ona baktığında “bu, rabbani biridir” der. Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “canlı Kur’ân” diyorsak peygamberin davetine icabet eden kul da canlı Kur’ân olur ve Allah’ın âyetleri üzerlerinde görünsün, tecelli etsin diye başkalarını da Allah’a davet eder.
“(Resulüm! Mü’minler) Sana kendileri için nelerin helâl kılındığını soruyorlar. De ki: Size (bütün) temiz şeyler helâl kılınmıştır. Allah’ın size öğrettiğinden öğretip avcı hâle getirdiğiniz hayvanların sizin için tut(up yakala)dıklarından da yiyin ve (onu av için salarken) üzerine (besmele çekerek) Allah’ın ismini zikredin!”92 Allah size öğretiyor, buyurdu Allah.
Av hayvanları bir avı yakalarken onu öldürmüş olabilir, böyle bir durumda ne yapmamız gerektiğini Allah bize öğretmiş ve avladığınız hayvan, üzerinde Allah’ın ismi anılmadan kesilmişse ya da avınızı getiren hayvan onu boğmuşsa avınızı yerken Allah’ın ismini zikredip öyle yiyin, buyurdu.
Evet, Allah öğretir, talim ettirir, sadece öğretmez bir de bilgi verir. Allah, insanı yaratıp terkip ederken insanın dünya hayatında, ölüm anında, kıyamet yerinde, ahirette, hatta cennette karşılaşacağı her şeyi ona talim ettirmiş, öğretmiştir, hepsi kulun gönlünde mevcuttur. Bu yüzden kul, karşı karşıya geleceği hiçbir şeye yabancı değildir. Kulunu muhatap alıp imtihana tabi tutacak ve göndereceği imtihanlara onu muhatap edecek ya işte öncesinde imtihanı kazanması için kendisine nasıl bir özellik, nasıl bir manevi güç gerekiyorsa Allah hepsini kula vermiştir; yani kulunu terkip ederken imtihanı kazanabileceği vasfa göre terkip etmiştir.
Allah, insanı bilmediği, anlamadığı bir şeyle muhatap etmez, bu nedenle âyet-i kerimede “Allah kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemez.”93 Hiç kimseyi geçemeyeceği bir imtihana tabi tutmaz, buyurmuştur. Allah istisnasız herkese tabi tutulacakları imtihanları geçmek için gereken özelliği, manevi gücü vermiş ve bu gücü herkese talim ettirmiştir, dolayısıyla herkes ne yapması gerektiğini bilir. Hâl böyleyken biri gözünü kapatıp “ben görmüyorum” diyorsa görmediği için değildir. Sadece kendi kendine zulmetmiş, “görmüyorum” diyerek kendi kendini kandırmıştır.
Israrla feryad edip “Allah’ın kullarına nasıl bir muamelede bulunursak Allah’tan da o muameleyi hak ederiz, onun için kimseye zulmetmeyin, haksızlık etmeyin” diyoruz. Zulmettiğin, haksızlık ettiğin kişi ister eşin, ister çocuğun, ister yakının olsun hiç fark etmez, yaptığın zulüm senin başına gelir ve Allah seni yaptığın o zulümle karşı karşıya getirir; çünkü Allah âyet-i kerimede “yaptığın (iyilik veya kötülük) bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa da Allah onu (senin karşına) getirir”94 buyurmuştur. Allah’ın bu konuda vaadi vardır, her yaptığının karşılığını göreceksin! O hâlde nasıl yanlış yapınca hiçbir şey yapmamış gibi davranıyor, “bir şey olmaz” diyorsun!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir mü’min bir mü’mine sertçe baksa (sertçe baktığı o mü’mine) hakkı geçer” buyurur. Birine sert baktıysan bu bakışının karşılığını göreceksin; çünkü onun hakkı sana geçmiştir. Aynı şekilde birine laf söylediysen, birini eleştirip çekiştirdiysen bunun da cezasını göreceksin. Hele ki suçsuz birini suçladıysan bunun cezasını çok ağır bir şekilde ödeyeceksin; çünkü ona iftira attın. O anda laf kalabalığı yaparak kendini haklı çıkarabilirsin; ama insanların nezdinde haklı çıkman önemli değildir. Sen Allah’a iman etmedin mi! Bununla karşı karşıya geleceğini bilmiyor musun! Yoksa Allah’ın âyetlerini inkâr mı ediyor veya “ben inandım” deyip âyetleri yalan mı sayıyorsun! Ha Allah’ın âyetlerini inkâr ettin, ha yalan saydın hiç fark etmez, her ikisinde de kaybettin; çünkü kula muamele ederken onun rabbini unuttun, ona sanki Allah seni görmüyormuş gibi muamele ettin. Sen seni yaratan rabbinin o kulla beraber olduğunu bilseydin, buna iman etseydin, tadıp hissetseydin ona bu muameleyi yapamazdın. Demek ki senin imanın yok ki Allah’ın huzurunda olduğun hâlde onun kullarına haksızlık yapabiliyorsun! Kendini hiç kandırma, senin imanın hakiki değil taklidi bir imandır.
Bunu anlatmamın sebebi; imanımızın taklitten hakikate dönüşmesi ve rabbimizin yakınlığını, muamelesini bilmemiz, hissetmemiz içindir. İnsanlarla, hatta bir hayvanla, herhangi bir mahlûkatla dâhi muhatap olurken onun sahibinin huzurunda olduğumuzu bilerek ona muamele etmemiz gerektiğini bilmemiz içindir.
Genel olarak hepimiz bu kıssayı biliriz. Allah, ben-i israilden kötü yoldaki bir kadını (etini satarak geçimini temin eden bir kadını) ayakkabısıyla kuyudan su çıkarıp bir köpeğe su verdiği için cennete koymuştur.95 Yine sırf eve zarar verdi diye kedisini odaya kilitleyip kedisinin açlıktan, susuzluktan nemli duvarları yalaya yalaya ölmesine sebep olduğu için ben-i israilden ibadet ehli bir kadını da cehenneme atmıştır.”96 Bunları bize haber veren Allah’ın resulüdür.
Bir köpeğe rahmet ettiği için günahı ne olursa olsun bu rahmetinden dolayı Allah o kötü yolda olan kadını cennete koymuş, bir kediye zulmettiği için ibadet ehli bir kadını da cehenneme göndermiştir. Yani bir hayvana dâhi merhamet etmez, ona zulmedersen ibadet ehli olsan bile senin imanın yoktur, senin rahmetin, merhametin yoktur, sen Allah’ı unutmuşsun demektir.
Allah hayvanlara yapılan zulmü dâhi kabul etmezken kaldı ki senin muhatabın; Allah’ın yeryüzündeki halifesi, Allah’ın kendi rûhundan nefhettiği, kendinden varlık verdiği, sıfatlarını, isimlerini verdiği, kendisine âbd olsun, âşık olsun, sevgisine karşılık versin diye yarattığı, yeryüzünde onu temsil eden bir insandır ve Allah onu seviyor, onu sevdiği için yerde, gökte her ne varsa hepsini onun hizmetine vermiştir.97 Yeryüzünde sadece bir insan kalsa bile yine her şey ona hizmet eder. Ay, Güneş, yıldızlar, yer, gök, hepsi onun hizmetindedir.
Allah için bir insan bütün insanlık gibidir, bütün insanlık da bir insan gibidir ve sen de kalkıp Allah’ın bu kadar kıymet, değer verdiği bir insana zulmedeceksin, haksızlık edeceksin sonra da “ben insanım” diyeceksin! Senin insanlıkla ne alakan olabilir! Sen rabbini hem muhatap olduğun insanın sahibi hem de kendi sahibin olarak görmüyorsun! O insanın sana yaptığı muamelenin Allah’tan olduğunu anlamamışsın, Allah’ın onu seninle imtihana tabi tuttuğunu bilmiyorsun! Hâl böyleyken nasıl “ben insanım” diyebilirsin!
İmtihan kazanma imkânı demektir ve imtihan her andadır; ama insan, “ben kulların gönlünü, gönüllerindeki Allah’ın sevgisini nasıl kazanırım” demeliyken sanki Allah kendisini görmüyormuş, işitmiyormuş gibi Allah’ın kullarına karşı pervasızca muamelede bulunur! Allah âyet-i kerimede “şayet o (şirk koşan)ları hidâyete davet ederseniz (sizi) işitmezler. (Resulüm!) Sen onların sana baktıklarını görürsün, hâlbuki onlar (basiretsizdirler, seni) görmezler”98 buyurmuştur. Zahiri olarak gözleri, kulakları vardır; ama manevi olarak, görmezler, işitmezler, anlamazlar, görmeyi, işitmeyi, anlamayı istemezler.
Kimi görmeyi istemezler?
Allah’ı görmeyi istemezler; çünkü Allah onların istediği gibi yapmıyor! Eğer Allah’ın kendilerini gördüğünü, işittiğini bilseler susmaları, susup güzel yapmaları, doğru yapmaları, rahmet etmeleri, fedakârlık yapmaları, ikram etmeleri, yanlışı affetmeleri gerekir; ama böyle yapmak yerine “en iyisi Allah’ı görmeyeyim” deyip karşılarındakini bağımsız bir varlık olarak görürler. İnsanları sanki kendilerine ait bir güçleri varmış da Allah dilemeden bir şey yapabiliyorlarmış gibi görür, insanlara öyle muamele ederler; yani insanlara ilâhlık vermişler; ama bundan haberleri yoktur.
Kendi zanlarınca işi kendileri yapıyor ya, kendileri Allah’tan bağımsız bir varlıktır ya bu yüzden muhatap oldukları insanları da Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görürler, kısacası kendilerine ilâhlık verdikleri için karşılarındakine de ilâhlık verirler. “Ben de ilâhım, o da ilâhtır, benim ona galip gelip onu mağlup etmem lazım. O bana bir şey diyemez, bir yanlış yapamaz, hatta yanlış yapması gerekmez, bana boyun bükmesi gerekir, bükmezse gerekeni yaparım” derler. İlâhlar ya, illa başkalarına karşı üstünlük sağlayacaklar!
Allah bizi böyle bir hâlden muhafaza eylesin inşallah.
Evet, hep beraber Allah’ın güzel fiillerini öğrenmeye, bunun için de ilk olarak “talim eder, öğretir” fiilini anlamaya çalışıyorduk. Şimdi de Allah’ın “öğretir” fiilini Fâtiha üzerinden anlamaya ve Allah’ın bize Fâtiha’da neyi öğrettiğini anlamaya çalışalım inşallah.
Allah Fâtiha’da önce kendini tanıtır.
Bismillâhirrahmânirrahîm:99 “Rahmân ve Rahîm olan (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden) Allah’ın adıyla (Allah adına).”
Allah burada “bismillah” buyurdu. Bu âyet; kulun, Allah’ın her anda kendisiyle beraber olduğunu, Allah ile beraber hareket ettiğini ve Allah ile beraber fiilde bulunduğunu anlaması gerektiği âyettir.
Bismillah; Allah’ın adıyla, Allah adına, Allah ile beraber manasına gelir. O hâlde kul bir fiilde bulunurken “bunu Allah’ın bende tecelli ettiği ismi ile yapacağım. Benim varlığım Allah’a aittir, beni varlıkta tutan Allah’tır, ben bu yaptığımı Allah ile beraber yapıyorum” demelidir.
Bismillâhirrahmânirrahîm, âyetini okuduğumuzda “işi beraber yaptığım Allah, rahman ve rahimdir, Allah’ın bana verdiği isimlerle, güçle, kuvvetle, varlıkla, hayatla işi yapıyorum, muhatabım da yalnızca rabbimdir” dediğimizi bilmemiz gerekir.
El hamdu lillâhi rabbil âlemîn:100 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin rabbi Allah’a mahsustur.” Hamda, övgüye layık olan odur.
El hamdu lillâhi rabbil âlemîn dediğimizde “onun istisnasız her işi övgüye layıktır. Rabbim bana nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun bu muamelesi övgüye layık bir muameledir. Bütün âlemlerden Allah’a hamd olsun. Allah en küçük âlem olan zerreden, atomdan en büyük âlem olan kâinata kadar bütün âlemlerde övgüye layıktır. O, en güzelini yapar ve her bir âleme de en güzel şekilde muamelede bulunur. Ben de her bir âlemden onu övüyorum. O, hamda layıktır. O benim de, bütün âlemlerin, her varlığın, her zerrenin de rabbidir. O her şeyi terkip edendir, düzene koyandır. Her bir âlemin varlığını devam ettirirken onlara ayni ile bire bir, teke tek tecelli edip muamele edendir -kul bu muameleyi önce kendi üzerine almalıdır; çünkü Allah ona her anda özel olarak tecelli edip muamelede bulunur- onu bütün âlemlerden övüyorum; ama önce kendi üzerimden övüyorum” demiş oluruz.
Her birimiz kendimize bakalım. Acaba karşılaştığımız imtihanlar üzerinden rabbimizi gerçekten övüyor muyuz yoksa ona itiraz edip “bu işi böyle yapsaydın daha iyi olurdu” mu diyoruz!
Er rahmânir rahîm:101 “(O) Rahmân’dır (ve) Rahîm’dir (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”
Allah er rahmânir rahîm âyetiyle insanlara kendini tanıtır ve bütün kullarına “beni rahman ve rahim olarak tanımanız lazım” buyurur. Biz de “er rahmânir rahîm” dediğimizde “ben rabbimin rahmetine şahidim” demiş oluruz.
O, rahman ve rahimdir. Allah nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o muamelesi insana olan rahmetidir. Allah’ın rahmeti de onun ilâhlığından, sevgisinden tecelli eder; yani Allah sevdiği için kuluna rahmetle muamelede bulunur. Kulu kazansın diye ona muamele eder ve ona kazanma imkânı verir. Kulun önüne hangi musibet, hangi bela, hangi dedikodu, hangi iftira, hangi hastalık gelirse gelsin Allah ona kazanma imkânı vermiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “musibetin en büyüğü bana, peygamberlere sonra bize yakın olanlara gelir”102 buyurmuştur. Buradan da gördüğümüz üzere musibet saf rahmettir!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz rahmeten lil âlemindi.103 En büyük musibet, en büyük bela ona rahman ve rahim olan Allah’tan gelmiştir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz rahmeti hak etmiştir, Allah da ona daha çok kazanması için rahmet kapılarını ardına kadar açarak onu imtihana tabi tutmuştur. Sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz değil bütün peygamberler bu şekilde imtihana tabi tutulmuş ve istisnasız hepsi de kazanmıştır. Hem de bu bir günlük hayatta kazanmışlardır.
İnsan her muameleyi rahman ve rahim olan Allah’tan bir imtihan olarak bilip gerekeni yapınca kazanır. Ufak tefek, basit şeylere üzülüp, bunalıp, feryad edip “ya rabbi! Hele bunu şöyle yap” demekle ise kimse kazanamaz. Bu nasıl bir kulluktur! Sen hangi peygambere tabisin! Senin peygamberin imtihana tabi tutulurken böyle mi yapmıştı! Sen ona mı tabi oluyorsun, yoksa tabi olduğun başka bir peygamberin mi var! İmtihana tabi tutulduğun fiillerin faili Allah değil midir! Madem Allah’sa o zaman kime itiraz ediyor, kime karşı feryad ediyorsun!
Bir kul, rabbine rahman ve rahim olarak iman etmedikçe, rabbinin her muamelesinin rahmetinden olduğunu görmedikçe mü’min, Müslüman olmuş olmaz. Yalnızca taklidi Müslümandır; yani sadece ismi Müslümandır. Daha doğrusu işine gelince Müslüman olur, gelmeyince “ben Müslüman olmayı, mü’min olmayı kabul etmiyorum, ben Allah’ı kabul etmiyorum” der! Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “insanlardan öylesi de vardır ki Allah’a kıyısından (köşesinden, sadece işine gelen şeyler yönünden) kulluk yapar. Eğer kendisine bir hayır dokunursa (gönlü) onunla mutmain olur. Şayet başına bir imtihan gelirse de yüzüstü (küfre geri) döner. O, dünya(sın)ı da âhireti(ni) de kaybetmiştir. İşte bu apaçık hüsranın ta kendisidir”104 buyurmuştur. Allah’ı rahman ve rahim olarak kabul etmemiş biri kendisine nimet gelince “bu benim kerim olan rabbimdendir” der. Musibet gelince ise bu defa Allah’a şirk koşar.
Nasıl?
Kendisine gelen musibetler için “falanca şöyle yaptı, bu yüzden başıma bunlar geldi” der. Her şeyi insanlar yapıyorsa imtihan nerde kaldı! İşte, Allah’a işine gelen şeyler yönünden kulluk yapan biri imtihanı böyle kabul etmez, kabul etmek işine gelmez. Bu nedenle musibetle karşılaştığında Allah’a hainlik yapar! Aslında kendisine yapılan muamelenin imtihan olduğunu bilir; ama dediğim gibi musibetin imtihan olduğunu kabul etmek işine gelmediği için itiraz eder. Direkt olarak Allah’a bir şey söyleyemediğinden dolayı da “şu şöyle yaptı, filancalar böyle yaptı, onun için bunlar oldu” deyip Allah’ın kullarını suçlamaya başlar. Eğer başkaları böyle yaptıysa peki, Allah nerede, Allah ne yapıyor! Senin hayatında Allah yok muydu! Hani nimet geldiğinde ‘bu, Allah’tandır” diyordun, imtihan gelince neden “bu da Allah’tandır” demiyorsun!
Evet, bu hâle sahip olanlar imtihanı kabul etmemiş, rabbini rahman ve rahim olarak görmemiştir. Allah onlara musibet vererek kazanmalarını istemiştir; ama onlar Allah’ın bu imtihandaki muradını anlamamıştır.
Mâliki yevmid dîn:105 “(O, herkesin kendisine bir imtihan olsun diye nimet veya musibet olarak verilenlerden hesaba çekileceği) Din gününün Mâlik’i (sahibi ve idare edicisi)dir.” Allah Kıyamet günü, hesap günü, herkesin yaptığının karşılığını bulacağı gün için “yevmid dîn” buyuruyor.
Hesabımızla karşı karşıya geleceğimiz günde kazanmış olmamız için Allah bizi imtihana tabi tutar. Bütün musibetler, belalar, dedikodular, iftiralar, hastalıklar biz Allah’ın rahmetinin içine girelim, Kıyamet günü Allah’ın bize rahmetle muamele etmesine layık olalım diye vardır; yani Allah rahmetinden dolayı bizi musibetlerle imtihana tabi tutar.
Biri musibetleri Allah’tan bağımsız bir şekilde görür ve onları bela olarak, sıkıntı olarak zanneder, musibetlerin arkasındaki nimeti görmezse imtihanı sevemez. Fiilin faili Allah olduğu için imtihanı kabul etmeyerek Allah’ı kabul etmediğini de bilir; ama kendisine gelen musibeti Allah’tan bir rahmet olarak görmediği ve musibeti sevmediği için imtihanı yok sayma yoluna gider, o zaman da sanki yaşadığı musibet imtihan değilmiş gibi konuşur, düşünür ve insanları suçlar.
İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:106 “(Rabbimiz!) Yalnız sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz.” Allah, kuluna ne söylemesi gerektiğini öğretiyor. Yani Fâtiha’nın ilk dört âyetinde söylediklerine karşılık kuluna “sen de ‘yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz. Seni senden istiyoruz, her neyi istersek isteyelim senden istiyoruz ya rabbi’ de ve bana teslim ol. Senin bundan başka çaren yoktur. Bana bunun dışında bir şey söyleme” buyuruyor!
Allah “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” âyetiyle insana kulluğu talim ettirir. Fâtiha’ya başlarken kendini tanıtmıştı, şimdi de kula kulun kendisini tanıtır ve ona “sen âbdsin, benim kulumsun, senin beni istemen, beni benden istemen ve istediğini sadece benden istemen lazım” buyurur.
“Beni benden istemen lazım” demek; seni imtihana tabi tuttuğumda nasıl yapmanı istiyorsam öyle yap ki beni, rızamı, sevgimi, yakınlığımı, rahmetimi kazanabilesin” demektir.
Eğer “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” diyemezsen, yalnız Allah’a âbd olman ve yalnız Allah’ı istemen gerektiğini anlamazsan kendi kendine bir din, bir ilâh hayal edersin. Neden? -Çünkü Allah’ın istediği gibi yapmayıp kendi nefsine göre bir ilâh hayal etmek işine gelmiş, belki de nefsin ilâhlık iddia etmiştir!
Allah “her istediğini benden iste” buyurduğuna göre her istediğimizi veren odur. Allah her istediğimizi, hatta bilmediğimiz ihtiyaçlarımızı dâhi bize verendir, tabi ki önce onları öğretendir. Bu yüzden Allah bize “hiçbir şey için onu ben yaptım, ben kazandım, deme. Kazandığını ben sana veriyorum, bazen istediğini, bazen de istemediğini veriyorum” buyuruyor.
Allah, bir de kendisinden başka ne istememiz gerektiğini bize öğretir. İhdinâs sırâtel mustakîm:107 “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et!” Benden sırât-ı mustakîme hidâyeti iste, sırât-ı mustakîmde, bana gelen yolda olmayı iste. Bana gelen yolu sana tarif ettim. Fâtiha’da baştan beri anlattığım yol; kendini benimle bilmen, hayatı benimle yaşaman, hamdı bana yapman, bütün âlemlerden bana hamd etmen, neyle muhatap olursan ol benimle muhatap olduğunu unutmaman, bir tek beni övmen ve “sen güzel yapıyorsun ya rabbi” demendir. Beni rahman ve rahim olarak bilmen, her muamelemin, her fiilimin rahmetimden, rahman ve rahimliğimden dolayı olduğuna iman edip bunu tatmandır. Din gününün sahibi olduğuma, sana yaptığım muameleyi din gününde kazanmış olarak huzuruma gelmen için yaptığıma iman etmen ve bunu anlamandır. İşte, yol, sırât-ı mustakîm budur!
Biz de ancak böyle olunca Allah’a âbd olur, onu sever, onu isteriz; çünkü ondan başka hiçbir şeyimiz yoktur. İstediğimizi Allah’tan isteyeceğiz ki hidâyette olalım, sırât-ı mustakîmde rabbimizle muhatap olalım, ona koşalım, ona yakın olalım.
Sırâtallezîne en’amte aleyhim, ğayril mağdûbi aleyhim ve lâd dâllîn:108 “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna. (Sana âbd olmayı kabullenmeyerek) Gazaba uğramışların ve dalâlette kalanların (yoluna) değil!”
Dalâlette olmamak, gazaba uğramamak, Allah’tan uzak olup rabbini kaybetmemek için Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber sırât-ı mustakîmde yürüyüp Allah’a gelmen lazım. Tek kelimeyle; Fâtiha olman, Fâtiha’nın özü olman, canlı Kur’ân olman lazım. Ancak o zaman rabbinle muhatap olmuş, onunla beraber olmuş ve onunla muhatap olduğunu tatmış, anlamış olursun.
Evet, Allah hem zahiri hem de manevi olarak öğretendir. Her anda gönle vahyeden ve kendini kuluna tanıtandır. Tabi, kul gözünü kapatıp “ben körüm, hiçbir şey görmüyorum” derse onun için yapılacak bir şey olmaz; çünkü Allah ona irade vermiş, tercih hakkı vermiş, o ise kendi isteğiyle hakikati görmemeyi tercih etmiştir.
Allah “ben görmek istiyorum” diyene “bak, işte hakikat budur” deyip hakikati gösterir. “Ben körüm, bir şey görmek istemiyorum” diyene de “madem kör olmayı istiyorsun, sen bilirsin. Tamam, kör ol” der ve “ille de göreceksin” deyip onu zorlamaz; çünkü tercihi kulun kendisine bırakmıştır.
Evet, hep beraber Allah’ın âlleme “öğretti, talim ettirdi” fiilini anlamaya çalıştık.
Allah bizi hakikati görmek istemeyenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi Allah’ın kendisine talim ettirdiğini bilenlerden ve öğrettiği kitabı, hikmeti anlayanlardan eylesin. Allah bizi talim ettirdiği El Esmâu’l Husnâ’yı tadıp üzerinde gösterenlerden ve yeryüzünde Allah’a halife olan, ayna olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
