22.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimizi Allah’ın beyan ettiği gibi anlamaya çalışıyorduk.
“Ben Kimim” sohbetlerimiz boyunca bütün anlattıklarımızı toparlamak gerekirse; şimdiye kadar rabbimizin huzurundan geldiğimizi, bize yüklediği sorumlulukları, üzerimizde bir muradının olduğunu ve bu muradının gerçekleşmesi için bize güzelliğini, isimlerini ikram ettiğini; yani El Esmâu’l Husnâ’sını talim ettirdiğini, rabbimize verdiğimiz sözü, ahdi, aynı şekilde rabbimizin bizi dünyaya göndermeden önce büyük imtihanlara hazırladığını anlamaya çalıştık.
Allah bizi gönderdiği bu âlemde nasıl okumamız, anlamamız, düşünüp hareket etmemiz ve nasıl konuşmamız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar bize öğretmiştir. Yetmez, bir de peygamber, kitap, zikir göndererek yeniden hatırlatmıştır. Dünya hayatından sonraki hayatı bize anlatmış ve rabbimizi, kendimizi tanır, anlar, ciddiye alırsak dünyadaki hayatımızın sonucunda ebediyen kazanacağımızı, aksi durumda ise ebediyen kaybedeceğimizi bize haber vermiştir. Zaten peygamberleri bize örnek göstermesinin sebebi de onlar gibi yapıp ebediyen kazanmamız içindir. Bu yüzden Allah, kitabında devamlı peygamberlerin hayatlarından kesitler anlatmış ve bize imtihanlar karşısında peygamberlerin yaptığı gibi yapmamız gerektiğini beyan etmiştir.
Allah, vahyinde hiçbir şeyi eksik bırakmamıştır. Eğer Kur’ân’ı okursak; rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanır, kendimizi onun anlattığı gibi anlar, hayatı bize öğrettiği gibi öğrenir ve yaşamamızı emrettiği gibi yaşarız, o zaman da ebediyen kazanmış oluruz. Aksi hâlde Kur’ân’ı okumazsak rabbimizi dinlememiş, ciddiye almamış, dolayısıyla kendimizi ciddiye almamış oluruz ki bu defa da başka yerlere savrulur, kaybederiz.
İnsanın neden kendini tanıması gerekir?
Çünkü insan marifetinden, ilminden ibarettir. Nasıl öğrendiyse, anladıysa doğruyu öyle zanneder. Kendine göre hakikatleri, doğru dediği, yanlış dediği şeyleri olur. Oysaki doğru bir tanedir; o da Allah’ın buyurduğudur. İnsanın “doğru” dediği bir şey, Allah’ın da “doğrudur” dediği şeyse o zaman insanın söylediği doğrudur; ama öyle değilse o zaman söylediği yanlıştır ve bu yanlışı da kendisini sadece Allah’tan uzaklaştırır.
Rabbimizin bizi çıkardığı bu manevi yolculuk baştan sona marifetullahı elde etmemiz; yani rabbimizi tanımamız, kendimizi tanıyıp rabbimize şehadet etmemiz içindir. Hayat tıpkı manevi yolculuk gibi baştan sona marifet yoludur. Bu hayat yolculuğumuzda marifetimiz olursa Allah’ın takdirine, hükmüne, güzelliğine, hayr oluşuna, rahmet oluşuna hem kendi üzerimizde hem de bütün varlıkta, olaylarda, meselelerde, imtihanlarda şahid olup şehadet ederiz.
Peki, şehadet edince ne olur?
Şehadet edince muhabbet olur. Muhabbet olunca da aşk olur, iman olur, rabbimize teslimiyet olur. Bu teslimiyet de bize rabbimize yakınlığı, velayeti, kurbiyeti kazandırır. Bu yüzden rabbimizin bizi çıkardığı manevi yolculuk aslında teslimiyet yolculuğu, Müslüman olma yolculuğu, marifet yolculuğu, şehadet yolculuğu, muhabbet yolculuğudur. Rabbimize veli olma, yakın olma, sonuç itibariyle Hz. İnsan olma ve yeryüzünde ona halife olma yolculuğudur.
Biz de Allah’ın kulları olarak ya marifetullahı, rabbimize şehadeti kazanmak için hakikatimize doğru manevi yolculuk yaparız ya da bütün bunlardan habersiz olur, “böyle yaparsak cennete, şöyle yaparsak cehenneme gideriz” der ve kendimizi, rabbimizi, rabbimizin bizim üzerimizdeki muradını unutmuş, anlamamış oluruz.
Bilmemiz lazım ki Allah’ın bize indirdiği din sadece ibadetler dini değildir ve bizi bu dünyaya yalnızca ibadet edelim diye de göndermemiştir. Rabbimizin bizi yaratmasında bir muradı vardır. Bu muradını anlamadan “ben zaten ibadetlerimi yapıyorum. Şöyle yaparsam cennete giderim, şöyle yapmazsam cehenneme giderim” demeyi iman zanneder, yaratılış sebebi sanırsak rabbimize hiçbir hak tanımamış oluruz. Oysaki rabbimiz sever, sevilir, gazap eder ve bizi yaratmasında onun da bir hazzı vardır.
Allah âyet-i kerimede “(o gün) onun (Allah’ın) yanında hiçbir kimseye verilecek bir nimet yoktur. E’âlâ (yüceliği anlaşılamayacak kadar büyük) olan rabbinin vechini (cemâlini ve rızasını) isteye(rek gerekeni yapa)n müstesna!”663 Yani Allah’ın vechini isteyerek yaptığınız işlerden başka hiçbir işiniz nimete, ikrama, şükrana layık değildir, Allah onu kabul etmez, buyurmuştur. Rabbimize karşı muhabbetimiz, sevgimiz, kısacası imanımız olmazsa onun vechini isteyemeyiz, dolayısıyla işlerimizi onun vechini isteyerek yapamayız. Önce Allah’ı sevmemiz lazım ki onun vechini isteyebilelim. Aksi takdirde Allah’ın vechini isteyerek yapmadığımız için hiçbir işimiz huzura varmaz ve reddedilir.
O hâlde kulluğumuzu yapabilmek istiyorsak öncelikle rabbimizi sevmemiz şarttır. Bu da ancak rabbimizi tanımakla mümkündür. O hâlde Allah’ın bizden istediği şey; öncelikle onu tanımamız; yani şahid olmamızdır. Çünkü şahid olmadan tanımamız ve sevmemiz mümkün olmaz. Görmediğimiz bir şeyi sevebilir miyiz? -Sevemeyiz, sadece sevmeyi hayal etmiş oluruz. Sevmemiz için mutlaka görmemiz ve şahid olmamız gerekir.
Nasıl?
“Beni yaratan rabbim” deyince kendimizdeki güzelliklerin tamamıyla rabbimize ait olduğunu bilir, tadarsak rabbimize kendi üzerimizden şahid olur, şehadet ederiz. Bizi yaratan oysa o zaman bütün güzelliklerimiz de ona aittir. Dışarıda zaten nereye bakarsak bakalım, ne yana dönersek dönelim, rabbimizin vechi, güzelliği tecelli etmiştir. Kendimizdeki ve dışarıdaki bütün güzelliklerin Allah’a ait olduğunu bilip tattığımızda ise o güzellikler üzerinden rabbimize şahid olmuş oluruz ki işte ancak o zaman rabbimizi tanıyabilir ve sevebiliriz.
Şehadet olmadan iman olmaz. “Ben kelime-i şehadeti okudum, Müslüman oldum” ya da “son nefeste kelime-i şehadeti getirirsek cenneti kazanırız” demek şehadet değildir. Şehadetimizin olması için her anda rabbimizin isimlerine, güzelliğine şahid olmamız lazım.
Evet, bütün mesele; insanın, yaratılışının gayesini, Allah’ın neden kendisini bu hayat yolculuğuna çıkardığını anlaması ve bunu bir an bile unutmamasıdır. Bunun için de insan kim olduğunu, hayatı yaşarken her anda kendisi için takdir eden, hükmeden, taksim eden rabbinin kendisi üzerindeki muradını anlamalıdır.
Biri rabbine nasıl şahid olacağını düşünüp tefekkür ettiğinde “ben bilmedim, anlamadım” diyemez; çünkü Allah ona öğretmiştir. Dünyaya gelmeden önce onu kendisine şahid kılmış, o da belâ, şehidnâ664 “evet, şahidiz ki sen bizim rabbimizsin, buna şehadet ediyoruz” demiştir ve bu şehadeti kendi fıtratında mevcuttur. İşte, insan orada şehadet ettiği gibi dünyadayken de şehadet edecek ki şahid olmuş olsun.
Nasıl ki Allah orada kullarıyla konuştuysa ve kulları da ona cevap verdiyse burada da Allah, kullarıyla konuşur.
Nasıl?
Allah hem peygamberleriyle konuşur, peygamberler de kendisine vahyedileni insanlara bildirir. Hem indirdiği kitabı üzerinden konuşur. Hem de her bir kulun gönlüne özel olarak vahyedip konuşur. Hangi şekil olursa olsun Allah, insanla konuşmuş olur ki insan da Allah ile konuşup ona cevap vermelidir.
Allah, insana bu kadar kıymet verip onunla konuşuyorken, insan kendini hafife, basite alınca farkında olsa da olmasa da rabbine karşı nankörlük yapmış olur. Mesela; peygamberlerin hepsi Allah’ın övdüğü, sevdiği, razı olduğu, dostluğuna, yakınlığına kabul ettiği ve Allah’ın isimlerinin güzelliğinin kendileri üzerinde tecelli ettiği kullardır. Allah onları severken onlar üzerinden kendi güzelliğini sever; yani onlardaki bütün vasıflar Allah’ın vasıfları, sıfatları, isimleri, güzelliği, tecellisidir ki bu da bütün insanlar için geçerlidir; yani Allah o vasıflarla tüm insanları vasıflandırmıştır. Öyleyse Allah bize peygamberleri örnek gösterip “onların yaptığı gibi yapın” buyuruyorsa hiçbir şekilde “ben bunu yapamam” diyemeyiz. Ya da kendi kendimizi kandırıp, daha doğrusu şeytanın bizi kandırmasına kapılıp “onlar peygamberdi, özel olarak yaratılmıştı, ben onların yaptığını yapamam” diyemeyiz; çünkü Allah öyle söylemiyor.
Peki, peygamberlere karşı bakışımız nasıl olmalıdır?
Allah âyet-i kerimede “Allah, meleklerden de insanlardan da resuller seçer”665 buyurur. Bu seçimi dünyada mı yapar? -Hayır. “(O, kullarının) Önlerindekini de arkalarındakini de (geçmişlerini de geleceklerini de) bilir.”666 Dolayısıyla bu seçimi daha dünyaya göndermeden yapar ve onu göndereceği zamanda, mekânda bulunan insanlar arasından en kamilini seçer. Kimin önde yürüyebileceğini, rabbine teslim olabileceğini, vahyi taşıyabileceğini bilen Allah’tır. Resullerini seçerken de bu ilmine göre en önde olanları seçip insanların önüne koyar ve insanlara “şimdi hep beraber ona uyun, onunla beni tanıyın” buyurur.
Allah, nasıl kul olunacağını, hayatın nasıl yaşanılacağını insana resulleriyle öğretir. Mesela; Allah âyet-i kerimede “resul, rabbinden kendisine indirilene iman etti”667 buyurur. Resuller de herkes gibi iman ederler. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “(bundan önce sen) kitâb nedir, iman nedir bilmezdin.”668 Sen de şaşırmıştın ve ne yapacağını bilmiyordun. “Seni şaşırmış (bir hâlde) bulup hidâyete erdirmedi mi?”669 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz imanı, kitabı bilmiyordu; ama Allah ona Kur’ân’ı, vahyini indirip daveti yapınca ilk önce o iman etti. “Resul, rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler).” Dikkat edilirse Allah, mü’minlerin de aynen resulü gibi iman ettiğini beyan ediyor; çünkü Allah, nasıl iman edileceğini ve nasıl kul olunacağını insana resulleriyle öğretir, insan da resulün iman ettiği gibi iman ederse Allah’ın istediği gibi iman etmiş olur. Bu durumda mü’minler iman ederken peygamberin iman ettiği gibi iman etmelidir. Öyle ki imanları Allah’ın kabul ettiği bir iman olsun.
Görüldüğü gibi; Allah mü’minlerle peygamberler arasında fark gözetmiyor. Yoksa peygamberler ya da sahabeler için “onlar özeldi, büyük zatlardı” demek yeterli değildir. Doğrudur, onlar büyük zatlardı; ama bizim de onlar gibi yapıp öyle olma imkânımız vardır, dolayısıyla “peygamberlerin zamanında yaşasaydık biz de iman ederdik” ya da “bu zamanda peygamber olsaydı ona tabi olurduk; ama şimdi elimizden bir şey gelmiyor” demek insanın kendi kendini kandırmasıdır. Kimi ne zaman, nerede dünyaya göndereceğine dair hükmü Allah verir ve her kulu hakkında en güzelini bilen Allah’tır. Herkes nerede olduğuna bakmalıdır. Kim dünyaya geldiği zamanda kimlerle beraberse; kemale erme, Hz. İnsan olma, peygamberlere arkadaş olma, dost olma yolculuğunu da onlarla beraber yapmalıdır.
Peygamberlerin yaptığını yapma ve onların kazandığı gibi kazanma imkânı herkes için aynıdır. Yeter ki insan yapmaya çalışsın. İnsanların fıtratları ayrı ayrı, farklı farklı olsa da Allah’ın rızasını kazanma imkânı hiç kimse için değişmez; çünkü Allah âyet-i kerimede “Allah kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemez.”670 Yani “sen samimi ol, ciddi ol, sana anlattığımı anlayabildiğin kadar anla, gücünün yettiği kadarıyla gerekeni yap yeter, sana çekemeyeceğin yükü yüklemem, vermediğim bir nimetin hesabını da sormam” buyurmuştur.
Allah bize “sana kazanma imkânı vermişim, elinden geleni yaparsan rızamı, yakınlığımı, dostluğumu kazanırsın” buyurduğu hâlde şeytan da hemen hile yapıp bize vesvese verir ve “sen yapamazsın, sen kul olmayı başaramazsın” der. Eğer onun bu hilesine karşılık biz de “evet, şimdiye kadar sayısını Allah’ın bildiği kadarıyla veliler, Mürşid-i kâmiller geldi; ama hepsi Allah’ın seçtiği kullardı, ben onların yaptığı gibi yapamam” der ve onlara verilenler bize verilmemiş gibi zannedersek bu hakaret olur, haksızlık olur.
Mürşid-i kâmillerin hepsi bizi Hz. İnsan olmaya davet eder ve bizim de bu davete icabet edip Hz. İnsan olmayı kazanmamız lazım. Bu yüzden “falanca zaten büyük bir kuldur, o bizi kurtarır” diyemeyiz. Kimse kimseyi kurtaramaz. Herkesin kulluğu kendine aittir. Biz kimseyle değil; Allah ile muhatabız ve bize düşen de sadece vesileye sarılmaktır. “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’a karşı takvâ sahibi olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)! O’na (yaklaşmak için bir hidâyetçi ile) vesile arayın”671 buyurdu Allah. Vesileye sarılmak Allah’ın emridir.
Yeter ki kul, rabbine yakın olmak, dost olmak, kendi hakikati olmak istesin, her şeyde ona Allah’ın yakınlığını kazandıracak vesileler vardır. İnsan da bu vesilelere sarılıp mutlaka kendi hakikatine doğru yolculuk yapmalı ve kendi kendisi olmalıdır. Kendi hakikati olunca Hz. İnsan olur. Aksi hâlde kendi kendisi olmayınca birileri ona müdahale eder ve onun hâlini, şeklini değiştirir. Allah’ın âyet-i kerimede “Herkes kendi mizacına (karakterine) göre amel eder.”672 Yani herkes şekillenmesine göre iş yapar, buyurduğu gibi onu bambaşka bir şekle koyar. Sonra ona baktığımızda görürüz ki artık insana benzemiyor! Ona bakınca Allah’ın güzelliğinin tecellisini ve peygamberlere benzediğini göremez, onun hakkında “şu peygambere benziyor” diyemeyiz. Aksine “Allah’ın yeryüzündeki halifesine, Allah’ın kendisinden söz aldığı, ahitleştiği varlığa değil; başka bir varlığa benziyor” deriz. Neden? Çünkü -Kim olduğunu unutmuş ve birileri onu başka bir hâle, şekle büründürmüştür.
Herkes kendine bakmalıdır. Kendine baktığında ne olduğunu görür. Kim ne olmuşsa, varlığa bakarken neyi görüyorsa Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak rabbine de öyle bakar; çünkü insan, rabbinin aynası, onun halifesidir. Bu durumda insan öncelikle kendini tanımadan, kendi hakikatini, manevi tarafını sevmeden rabbini nasıl tanıyabilir, ona nasıl âşık olabilir, nasıl rabbini canından çok olacak şekilde ölümüne sevebilir!
Biri henüz kendini sevmiyorken rabbini sevebilir mi? -Sevemez. Kendini Allah’ın nefhettiği rûh olarak değil de nefisten, isteklerden, perdelerden, çamurdan ibaret gördüyse kendini nasıl sevebilir! İstediği kadar “ben Allah’ı seviyorum” dese de yalan söylüyordur; çünkü Allah’ı ancak kendi üzerinden sevebilir; ama o daha kendindeki güzelliği, Allah’ın güzelliğini görmüyor. Hâl böyleyken Allah’ı nasıl sevsin!
İnsana kendisinden daha yakın hiçbir şey yoktur. Mesela; sevmek deyince birinin sevgisini bilmek, anlamaya çalışmak başka bir şeydir, insanın kendi yaşadığı sevgiyi bilmesi başka bir şeydir. İnsan kendi sevgisini bütün şiddetiyle tadar, bu nedenle sevgiyi asıl kendisi sevince anlar. Ya da insan “falanca şuna rahmet etti” dediğinde gördüğü sadece ilmiyle anlamaya çalıştığı rahmettir; ama asıl kendisi rahmet edince rahmeti tatmış olur. İşte, insan da rabbinin isimlerini bu şekilde devamlı kendi üzerinden tanımalı, anlamalı, aşkı, muhabbeti de kendi üzerinden tatmalıdır, ancak böyle olunca Allah’ın isimlerini ve sevgiyi, aşkı anlayabilir.
Evet, kim olduğumuzu bilmek için “ben kimim” sorusuna “ben Allah’ın rûhundan nefhettiği, zatıyla, sıfatlarıyla tecelli edip yarattığı kuluyum” dememiz lazım; yani yaratıldığımızı ve kul olduğumuzu asla unutmayalım. Allah, rûhundan nefhedip bizi yaratmış ve bize melekleri secde ettirmiştir. Yetmez, “o, göklerde ve yerde ne varsa hepsini kendi katından (bir lütuf olmak üzere) sizin hizmetinize vermiştir”673 âyetinde buyurduğu üzere bize “dünyayı, ahireti her şeyi senin için yarattım” demiştir. O yüzden bütün hadisat âyetleri, bütün olaylar, meseleler, imtihanlar, hepsi bizim içindir; ama bunu anlayabilmemiz için bakacak birinin olması; yani bir şahsiyetimizin olması gerekir.
Şahsiyet sahibi olmamız bir tek Allah’ın vahyine göre yaşayınca mümkündür. Herhangi bir olaya Allah’a göre bakıp “acaba Allah’ın buradaki muradı nedir” diye düşünürsek Allah’ın ondaki muradını mutlaka görürüz; ama böyle düşünmezsek bu defa zahiri olarak baktığımız için olayları nefsimize ya da birilerine göre anlarız ki o zaman da şahsiyetimizi kaybetmiş, başkalarının düşüncesine, hayata bakışına göre şekillenmiş oluruz. Böyle olunca da varlığı, olayları, meseleleri Allah’a göre göremediğimiz için doğru anlamış olmayız.
Mesela; bir imtihana tabi tutulduğumuzda “ben bunu istemiyorum, böyle değil de şöyle olmasını istiyorum” diyoruz ya da bütün çabamız, gayretimizle rabbimize dönüp “bunu değiştir ya rabbi! Böyle olmasın, benim istediğim şekilde olsun” diye dua ediyoruz; ama duruma bir de şöyle bakalım; başımıza gelen her olayı yaratan Allah mıdır? -Allah’tır. Bizi imtihana tabi tutan o mudur? -odur. Allah bu imtihan karşısında bizden doğru yapmamızı, güzel yapmamızı istiyor mu? -İstiyor. O zaman yaşadığımız imtihanlarda “yok ben buna dayanamam, katlanamam, beceremem” diyemeyiz. Diyorsak kendimizi bilmiyoruz, tanımıyoruz ve kendimize hakaret ediyoruz demektir; yani Allah âyet-i kerimede “kendi kendinizi yermeyin”674 buyururken Allah’ın “yapma” dediğini yapıyor ve kendimizi yeriyoruz demektir. Kendimiz hakkında söylediğimiz bu söz de Allah’a gider.
Allah bize en büyük şerefi vermiş; ama biz kendimizi yeriyoruz! Bu durumda acaba kendi üzerimizden kimi yermiş oluyoruz! Bu bile rabbimizi, rabbimizin güzelliğini, sevgisini, rızasını, ona halife olmayı kaybetmemiz için yeterlidir; ama bunu kendimiz yaptık. Daha doğrusu şeytan bize kendimizi kınamamız için vesvese verdi, biz de şeytanın bu vesvesesini kabul edip “işittik ve itaat ettik” diyerek onun peşinden gittik.
Allah bizi kendisine âbd olacağımız ve her imtihana onun ismiyle karşılık verebileceğimiz vasıfta yaratmışken, kendimizi yaşadığımız imtihanlar karşısında küçük gördük, aciz gördük ve “ben bunu yapamam” dedik. Oysaki Allah bize o imtihanı kazanma gücünü vermiştir.
Bütün bunların temelinde; kendimizi ve rabbimizi tanımayışımız ve rabbimiz hakkında yanlış bir zanna sahip oluşumuz vardır. Allah hadis-i kutside “ben insanın zannı üzereyim. O beni nasıl zannediyorsa ona öyle muamele ederim”675 buyurmuştur. Gönlümüzdeki zanlar tamamen bilgimizden dolayıdır. Bilgimiz imana veya küfre ne kadar dönüşmüşse zannımız da ona göre olur. Eğer rabbimizi onun kendisini bize tanıttığı gibi tanımazsak rabbimiz hakkındaki zannımız doğru olmaz, dolayısıyla rabbimizi yanlış tanımış oluruz.
Eğer rabbimizi sanki her anda o tecelli etmiyormuş, her nefesimizde o bize muamele etmiyormuş, takdiri yapmıyormuş, sanki bizden ayrıymış, uzakmış da insanlar kendi kendine bir şeyler yapmaya çalışıyormuş gibi zannedersek ne olur?
Rabbimizi hayatımızdan çıkarmış oluruz. Hayatımızdan çıkarırken de gönlümüzden, bizi rahmetiyle çepeçevre ihata etmesinden, bize bizden daha yakın olmasından çıkarmış; yani rabbimizi habire kendimizden uzaklaştırmış oluruz. O zaman da yaşadığımız imtihanlarda “falanca bana şöyle yaptı, bu yüzden böyle oldu, filanca öyle yapmasaydı, başıma bu gelmezdi” der ve rabbimizi hayatımızdan çıkarmış oluruz. Oysaki imtihanlar bize zaten insanlar üzerinden gelir.
Şu anda bu âlemde imtihan yerindeyiz ve her anda rabbimizle muhatabız. Ya bu muhataplığı kabul ederiz ya da etmeyiz. Rabbimizin muhataplığını kabul ediyorsak o zaman rabbimize karşı samimi ve ciddi olmamız, her ne yaşarsak yaşayım imanımızdan taviz vermememiz gerekir. Misal; olur ki karşılaştığımız bir imtihanda, bir şeyleri yanlış veya eksik yapabiliriz; ama her ne kadar yanlış da yapsak her zaman hakkı söylemeli, “doğru olan; rabbimin buyurduğu gibi yapmaktı; ama benim gücüm öyle yapmaya yetmedi. Rabbimin söylediği gibi yapmam gerekirken şeytan bana vesvese verdi ve yanlış yaptırdı” demeliyiz. Bu yüzden her durumda “hakkı, hakikati kabul edeceğim ya rabbi! Beni bu vesveselerden kurtar, bana yardım et” diyecek, doğru yapmak için tefekkürümüzü doğru yapıp çabamızı, gayretimizi sarf edeceğiz inşallah. Böyle yaparsak yolu yürüdükçe imtihanlar karşısında rabbimizin istediği gibi yapma gücünü kendimizde buluruz.
Evet, kendimizi Allah’ın vahyiyle tanımaya çalışıyoruz. Tabi ki insanı anlatmak kolay bir şey değildir. Neden? -Âlemlerin rabbi ona tecelli etmiş de ondan! Âlemlerin rabbi bize tecelli etmişse o zaman kendimizi anlarken, tanırken aslında rabbimizi anlamaya, tanımaya çalışmış oluruz. Şayet ikisi beraber anlaşılmazsa insan kendini tanıyamaz, anlayamaz.
Neden ikisini beraber anlamak gerekir?
Çünkü insan aynasında, beşer aynasında tecelli eden odur ve bu aynada bir tek onun güzelliği görünür; ama insan hayatı yaşarken bu güzelliği örter. Aynadaki bu güzelliğin açığa çıkması için insan mutlaka manevi yolculuğunu yapmalıdır. Tabi, manevi yolculuğunu yapıp yolu yürürken; yani rabbine teslim olur, takdirine boyun büker, her emrine “işittik ve itaat ettik” derken mutlaka sabretmelidir.
Her şey bir anda olmaz. Allah âyet-i kerimede “sabır ve salât ile (Allah’ın rızasını, yakınlığını ve cemâlini) isteyin”676 buyurmuştur. İnsan da hakikatine doğru yaptığı bu yolculukta yolu yürürken mutlaka sabretmelidir. Eğer sabreder, gerekeni yaparsa mutlaka hakikati tecelli eder. Bunun sonucunda da kim olduğunu anlar.
Mesela; elmasın da kömürün de yapıtaşı karbondur. Elması oluşturan karbon, yüksek bir sıcaklığa ve ağır bir baskıya maruz kalınca elmasa dönüşür. Maden aynı madendir; ama biri baskıya dayandığı için elmasa, değerli bir mücevhere dönüşmüştür. İnsan da aynen böyledir. Eğer sabretmeyi başaramazsa beşer olmaktan çıkıp Hz. İnsan olamaz.
Unutmamamız lazım ki hayat baştan sona sabrı gerektirir. Sabır olmadan insanın hakikati ortaya çıkmaz. Bu yüzden âyet-i kerimede “Allah sizi birbirinizle imtihana tabi tutar ki hanginiz sabredersiniz diye”677 buyurdu Allah. Bu sabrı göstermemiz için Allah bizi birbirimizle, dünyayla, varlıkla, yoklukla, şeytanla, malımızla, canımızla, evladımızla, işimizle, ticaretimizle, her şeyle imtihana tabi tutar.678 Bunu Allah söylüyor. Yani dünya tamamen imtihan yeridir. Madem öyle ağlayıp sızlamaya, feryat etmeye gerek var mıdır!
Ağlayıp feryat ediyorsak hâlâ rabbimizi tanımamış ve onun bütün işlerinin bizim için saf hayır, saf rahmet, saf güzellik olduğunu, manevi olarak büyüyüp kemale ermemiz için kazanma imkânı olduğunu anlayamamışız demektir. Oysaki Allah, vahyinde kendini bize tanıtmış ve güzel yapmamız karşılığında bize ebedi saate ereceğimiz bir âlem yarattığını haber vermiştir. Madem öyle imtihanlar karşısında dik durup onları kazanabilmemiz için mutlaka kendimize “sakin ol, sen seni yaratan rabbinin huzurunda değil misin! O seninle beraber değil midir! Seni görmüyor mu, işitmiyor mu! Seni senden daha iyi tanımıyor mu! Neye ihtiyacın olduğunu bilmiyor mu! Sana senin kendine olan rahmetinden daha çok rahmet sahibi değil midir! Neden böyle feryat ediyorsun! Bak, rabbin seni senden daha çok seviyor. Senin kendin hakkında bilmediklerini, senin için neyin hayırlı, neyin rahmet olup olmadığını o biliyor. O seni seviyor ve seni ebedi bir hayat için hazırlıyor. Hem de ‘hiç bilmediğiniz bir âlemde sizi yeniden yaratacağız (var edeceğiz)’679 âyetinde buyurduğu üzere sana bilmediğin bir âlem hazırlamıştır. Allah bilmediğin bir âlem diyorsa orayı düşünemez, hayal bile edemezsin. O zaman ne diye bu dünyanın imtihanına takılıyor, ağlayıp feryat ediyorsun. Tam tersine o âleme hazırlanman gerekmez mi” dememiz lazım.
Tabi ki rabbimiz ahirette yaşayacağımız bazı şeylerden bizi haberdar etmiştir; ama bir de bizi hiç haberdar etmediği şeyler vardır. Gerçi haberdar ettiklerini yine bilmiş olur muyuz? -Hayır. Misal; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miraca gittiğini ve orada yaşadığı bazı şeyleri biliriz; ama asıllarının ne olduğunu yine bilemeyiz. Sadece kendi kendimize bir şeyler hayal ederiz. Yoksa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in orada ne gördüğünü ne yaşadığını bir tek o bilir.
Allah’ın bizim için hazırladığı âlem de öyledir. Orada Allah’ın nasıl nimetler hazırladığını ve bize neleri ikram edeceğini bilemeyiz. Hâl böyleyken üç kuruşa, bir avuç toprağa tenezzül edip dünya hayatı için feryat etmek, isyan etmek, sanki bütün hayat dünyadan ibaretmiş gibi zannetmek ne kadar doğrudur! Dünya, ahiretin tarlasıdır. Bu tarlada bizim büyümemiz lazım. Yaptıklarımızla da ya Allah’ın nûruyla nûrlanır, güzelliğiyle güzelleşir, büyürüz ya da bize verdiği sermayeyi, güzelliği, fıtratımızı bozar, kaybederiz.
Eğer kendimizi tanıyacaksak bilelim ki dünyada yaşadığımız her şey büyümemiz için bir imkândır, dolayısıyla yaşadığımız imtihanlara karşı her zaman için “rabbim beni bununla büyütüyor, eğitiyor, bana öğretiyor. Bu imtihanlarla rabbim bana kendini tanıtıyor, şehadet ettiriyor ve beni kendine şahid kılıyor” dememiz gerekir.
“Doğu da Allah’ındır batı da. Nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır.”680 Allah her anda ve her yerde isimleriyle, güzelliğiyle tecelli etmiştir. Bütün olaylarda, meselelerde ise bizi kendisine, El Esmâu’l Husnâ’sına şahid kılar. Eğer yaşadığımız bu olaylar vesilesiyle rabbimizi tanır, anlarsak bunun sonucunda rabbimizin güzelliği bizde tecelli eder ve onun güzelliği, halifesi oluruz. Aksi takdirde sanki herkes istediğini yapabiliyormuş, herkesin kendine ait bir gücü varmış gibi zannederiz ki o zaman da rabbimize şehadet etmiş olmayız.
En basitinden bir örnek vereyim.
Eşhedu en lâ ilahe illallah: “Şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” deriz. Rabbimizden başka ilah olmadığına şehadet edebilmemiz için bütün gücün kuvvetin, hükmün, takdirin sadece Allah’a ait olduğunu kabul edip buna şahid olmamız şarttır. Bir an için bile gücü, kuvveti, hükmü kendimize, başkasına ya da şeytana verdiğimizde sanki Allah’tan başka ilahlar varmış ve onlar da her istediklerini yapabiliyorlarmış gibi zannetmiş oluruz ki böyle olunca da “şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” demiş olmayız.
O yüzden tevhid, vahdet öyle kolay olan, iki kelimeyle yaşanabilecek bir şey değildir. Gönlümüzdeki putları temizlemeden “lâ ilahe: İlâh yoktur” demiş olmuyoruz. Lâ ilahe diyemediğimiz için de “illallah: Allah’tan başka” diyemeyiz. “Muhammedun Resulullah” ise lâ ilahe illallah’ın peşinden gelir; yani önce “ilah yoktur” deyip Allah’tan başka bütün ilahları, kendisine Allah’tan bağımsız bir güç, kuvvet, varlık verdiklerimizi reddetmemiz lazım ki onun peşinden rabbimizin güzelliği bize tecelli etsin ve onun yeryüzündeki halifesi olalım.
En kâmil manadaki Hz. İnsan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve bütün peygamberlerdir. Her biri Allah’ın farklı bir güzelliğini, farklı bir kulluğu, âbdiyeti, âşıklığı üzerlerinde göstermiş ve her şeylerini kendilerini yaratan rablerine kurban etmiştir. Aynı şekilde hayatlarının hiçbir anında “ben, bence, bana göre” dememiş, devamlı “Allah’a göre” demişlerdir.
Peki, diğer insanlar da her hâl ve durum karşısında “Allah neye ‘doğru’ demişse doğru odur, hak odur” diyebilir mi?
Elbette ki diyebilir. Zaten biri böyle demiyorsa kibirlenmiş ve Allah’ın vahyi karşısında “ben, bence, bana göre” demiştir. İnsan âyetlerin karşısında durup “ben, bence, bana göre” dediği için “rabbim söylemişse doğru odur” diyemez.
“Tek bir doğru vardır; o da Allah’ın doğrusudur. Tek bir ilah vardır; o da Allah’tır, lâ ilahe illallah” diyemeyecek tek bir kul bile yoktur. İstisnasız herkes “ilah bir tek Allah’tır, ben de onun kuluyum” diyebilir. Yeter ki başkalarına ilahlık vermekten ve “ben, bence, bana göre” demekten kurtulsun. İnsan, nefsinden kurtulup “sen benim rabbimsin ben de senin kulunum ya rabbi” dediğinde işi biter ve kemalata erer; ama insanın, imtihanlara tabi tutulurken bunu söylemesi çok zor bir şeydir; çünkü bu söz hayatın her anını kapsar; yani insanın her anda kimseye Allah’tan bağımsız bir güç, kuvvet vermeyip “ilah bir tek Allah’tır” demesi gerekir. Aksi takdirde başkalarına her güç, kuvvet verişinde “onlar da ilahtır” demiş olur ki böyle olunca da “lâ ilahe illallah” diyemez.
Bir an için hayatımızın sonuna geldiğimizi düşünelim ve rabbimizin bizden ne istediğine, bizim ise neler yaptığımıza bakalım. Hatta öbür tarafa gittiğimizi, rûhumuzun bedenimizden ayrıldığını bedenimizi de götürüp geldiği yere, toprağa iade ettiğimizi düşünelim. Acaba Allah’tan gelen tarafımız, rabbimizin tecellisi, güzelliği olan rûhumuz nasıl bir hâldedir, acaba ona hangi elbiseleri giydirmişiz?
Herkesin rûhunun üzerinde farklı farklı elbiseler vardır. Kimin de dünya sevgisinin, kiminde makam sevgisinin, kimin de nefsini sevmesinin elbisesi vardır. Kimin de “insanlar beni övsün, alkışlasın, bana kıymet, değer versin” elbisesi, kimin de “insanlar beni yermesin, beni kötü bilmesin, hakkımda kötü konuşmasın” elbisesi, kimin de şeytanın verdiği vesveselerin, kimin de ise Allah’a muhabbetin, aşktan, imandan elbisesi vardır. Her insan, rûhuna bu şekilde farklı farklı elbiseler giydirmiştir.
Neden?
Rabbini tanımamış, âşık olamamış da ondan. Elbise aşktan, imandan olursa başka elbiseler oraya yaklaşamaz, yaklaşırsa yanar. Allah’ın aşkı, muhabbeti, imanı o elbiseleri kabul etmez, reddeder ve yakar; çünkü onun yalnızca bir tane maşuku vardır.
Maşuk birden fazla olmaz. Birden fazla olunca Allah hemen kula tercih yaptırır ve ona “ya ben ya onlar” der. İşte, kul da rabbini tercih edince geriye kalan bütün tercihleri, istekleri, sevgileri; yani manevi elbiseleri yanar. Rabbini tercih etmeyince ise her neyi tercih etmişse insan onu rûhunun üzerine elbise olarak giydirir.
Bazen dışarıda üst üste elbiseler giyen meczuplar, aklını yitirmiş insanlar görürüz. Yazın ortasında üzerlerinde bir sürü elbise vardır. Bir kazak giymişler, üzerine gömlek giymişler, ceket giymişler, palto giymişler, böyle parça parça kıyafetler giymişlerdir. Bakınca insana tuhaf gelir; ama acaba insanlar da manevi olarak bu hâlde olabilir mi? -Hem de nasıl olabilir. Genel olarak insanlara bakıldığında herkes rûhlarının üzerini elbiselerle doldurmuştur.
Bu elbiselerimizin yanması ve geriye hakikatimizin kalması yalnızca Allah’a âbd olmakla mümkündür. Allah’ın nebîleri, resulleri önümüzdeyken ve Allah onları bize açık açık anlatıp “nebîlerim, resullerim sizin için birer örnektir, hepinizden onlarınki gibi bir kulluk yapmanızı istiyorum” demişken hiçbir şekilde “ben nasıl kul olacağımı bilmedim, anlamadım” diyemeyiz. Hepimiz rabbimizin bizden nasıl bir kulluk istediğini biliyoruz; ama nefsimize güç yetirip kulluğumuzun gereğini yapamıyoruz.
Neden?
Çünkü nefsimizi o kadar çok ciddiye aldık, o kadar büyüttük ve nefsimizin isteklerini rabbimizin emrinin, vahyinin önüne o kadar koyduk ki artık ona güç yetiremiyoruz. Bunlar bizim kendi kendimize yaptığımız şeylerdir; yani bu tavizleri nefsimize biz verdik.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Mekke’yi fethettiğinde Kâbe’deki putları kendi eliyle devirdi; ama o dönemde sadece Kâbe’de put yoktu. Müslüman olmayı kabul eden farklı bölgelerde de putlar ya da benzeri taşlar mevcuttu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de Müslümanlığı kabul eden bölgelere “bulunduğunuz yerdeki bütün putları kırın” diye haber gönderdi; ama oradakiler “putlar bizi çarpar, sonra başımıza bir felaket gelir” diye korktular. Onlar putları kırmaya cesaret edemeyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeden birilerini gönderdi; ama göndereceği sahabeleri de mutlaka o bölgedeki kabileye mensup olanlardan seçti. Onlar da zaten gidip putları kırdılar.
Görüldüğü gibi insan, hiçbir gücü olmayan sıradan taştan korkuyor! İşte, insanın bu korkusu taşa yüklediği manadan dolayıdır. Kişi, Allah’a ait sıfatları puta verdiği için putun bir gücü, kuvveti olduğunu zanneder, bu yüzden sıradan bir taş olduğu hâlde puttan çekinir, korkar.
Aynısı günümüzde de vardır. Baktığımızda dünyanın bazı yerlerinde insanlar ineğe, öküze, maymuna, fareye veya herhangi bir şeye, Ay’a, Güneş’e, yıldızlara ya da bir insana, krala taparlar. İnsan âbd olarak yaratılmış ya, doğru yolu bulamayınca, rabbini, kendini tanımayınca gidip bir taşa, fareye, maymuna bile tapabilir ve ona farklı manalar yükleyerek ondan korkup çekinebilir.
Başka bir örnek daha vermek gerekirse; Allah, Hz. Mûsâ (a.s.)’ın kavmine “bir inek kesin” diye emrettiğinde İsrailoğulları “ineğin rengi, şekli nasıl olsun, çift süren bir inek mi, genç mi, yaşlı mı olsun, nasıl bir inek keselim”681 diye habire bahaneler üretirler.
Yapmaları gereken alt tarafı bir inek kesmekti; ama bu kadar bahane üretmelerinin sebebi neydi?
Sebebi; ineği kesememeleri, diğer bir tabirle kesmek istememeleridir. En sonunda zaten ineği kestiler. Hatta Allah onların bu durumunu anlatırken “az kalsın kesemeyeceklerdi”682 buyurur. Eğer ineği kesmeselerdi ineğe tapanlar olarak hayatlarına devam eder, bunun sonucunda da imanlarını kaybederlerdi.
Peki, İsrailoğullarının, ineği gözlerinde bu kadar büyütmelerinin sebebi nedir?
İsrailoğulları Mısır’dayken Firavun’un öküze taptığını görünce “bu Firavun öküze taptığına göre herhalde onun gerçekten bir gücü vardır” diyerek ineğin sevgisini almış ve ineğe, öküze kendilerine göre farklı manalar vermişlerdi. İşte, insan doğru yolu bulamayınca kendi kendini bu hâle düşürür.
İnsan bu duruma düşmemek için nefsine asla taviz vermemeli ve nefsini büyütmemelidir. Bununla beraber rabbini tanımalı, kendini de rabbiyle tanımalıdır. Öyle ki rabbinin emrini hayata geçireceği zaman nefsine güç yetirebilsin.
Eğer “insan kendini rabbiyle tanımalıdır” sözünü elli sene önce söyleseydik kesin taşlanırdık. İnsanlar bize “biz kim, Allah kim. Bizim birbirimizle ne alakamız vardır. O sadece bizi yaratandır” derdi. Ama bugüne baktığımızda da değişen pek bir şey yoktur. Hâlâ genel olarak rabbimizi tanımıyor, rabbimizin bizi neden yarattığını ve bize nasıl bir kıymet, değer verdiğini anlamıyoruz. Bu yüzden insanlar olarak hâlimiz ortadadır. Hepimiz kendimize baktığımızda nasıl bir hâlde olduğumuzu net olarak görürüz.
Evet, “ben kimim” sorusuna rabbimizin âyetlerine göre cevap veriyor ve kendimizi rabbimizin anlattığı gibi anlamaya çalışıyorduk.
Bu âleme neye geldiğimizi idrak etmemiz ve manevi olarak büyürken yavaş yavaş büyüdüğümüzü bilmemiz lazım. Nasıl ki zahiri olarak yavaş yavaş büyüyorsak manevi olarak da marifetle, imanla, şehadetle, şahid olmakla yavaş yavaş büyür, Hz. İnsan oluruz.
Rabbimiz bizi yaratırken bize kendini tanıtmayı, kendini bizim üzerimizde seyretmeyi; yani kendine bizim üzerimizde şahid olmayı dilemiştir. Aynı şekilde bizim de kendi üzerimizde ona şehadet etmemizi ve hakikatimizle ona şahid olmamızı dilemiştir. Rabbimize şahid olmak için rabbimizi önce efâlinden, işlerinden, yaratmasından tanırız, sonra sıfatlarından, El Esmâu’l Husnâ’sından tanımaya devam ederiz. En son da isimlerinin zattan tecelli ettiğine iman edince bu defa rabbimizi zati tecellisiyle tanımış oluruz. Böylelikle rabbimize, kendimize ve bütün âlemin onun isimlerinin tecellisi olduğuna şehadet ederiz. Ayrıca her şeyin rabbimizi hamd ile tesbih ettiğine de şahid oluruz.
Tesbih Arapça’da “sebehe” kökünden gelir ve “aktı” manasındadır. Bu durumda her varlık, tesbih ederken Allah’ın kendisine gösterdiği yolda akar. İşte, rabbimizi tanıyınca bütün âlemin Allah’ı hamd ile tesbih ettiğine, aşktan, muhabbetten semah ettiğine ve bütün varlığın Allah’ın tecellisinden ibaret olduğuna şahid olmuş oluruz.
Allah âyet-i kerimede “Allah, göklerin ve yerin nûrudur”683 buyurur. Onun nûrunun tecelli etmediği hiçbir şey yoktur. Her ne kadar varlığa baş gözüyle bakıldığında bütün varlık zahiri bir madde gibi görünüyorsa da aslında hepsi Allah’ın tecellisinden ibarettir ve bu tecelli durursa hepsi yok olur. Eğer her şey bir tecelliden ibaretse o zaman Allah’ın tecellisinden başka bir şey yok, demektir. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “o (gökyüzü ve yeryüzü) üzerinde bulunan her şey fânidir (ve yok olacaktır). Ancak Zûl Celâli vel İkrâm (celal ve ikram sahibi ve celaliyle tecelli ettiği her muamelesinde mutlaka kuluna bir ikramı) olan rabbinin vechi (zatı ve zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) bâki kalacaktır”684 buyurmuştur. Yani gördüğümüz, görebileceğimiz, yaşadığımız, yaşayabileceğimiz her ne varsa sadece Allah’ın celalinin ve cemalinin tecellisinden ibarettir.
Nasıl?
Nimet olarak, güzellikler olarak gördüğümüz bizi sevindiren şeylerin hepsi Allah’ın cemalinin tecellisidir. Sıkıntı, musibet, bela dediğimiz şeyler de Allah’ın celalinin tecellisidir ve ikisi aynı şeydir; çünkü ikisi de bizim için gıdadır. Allah’ın cemalinin tecellisi bizi sevindirirken celalinin tecellisi ise bizi üzer.
Her ne kadar biz ikisini birbirinden farklı görsek de ikisi de bize manevi olarak kazandırır. Allah’ın cemalinin tecellisi bizi büyütüp olgunlaştırırken, celalinin tecellisi bizi temizler, nefsimizden, şeytandan kurtarır ve aklımızın başımıza gelmesine, kendimizi tanımamıza, sırat-el mustakime girmemize vesile olur. Kısacası hepsi Allah’ın bize saf ikramıdır.
Hayat baştan sona yolculuktur. Bu yolculuk yokuşlarla doludur ve bazen iniş, bazen çıkıştır. Bu yokuşta inerken sevinir, çıkarken zorlanırız. Ne zaman zorlansak o bizi hep kendine çeker ve kendine davet eder. Bütün bunların hepsi Allah’ın saf ikramı, rahmeti, güzelliğidir.
Peki, bu yolda yolculuğumuz nereyedir?
“Onlar ki kendilerine bir musibet geldiği zaman, şüphesiz biz (her şeyimizle) Allah’a aidiz ve elbette biz (sonunda) ona döneceğiz, derler.”685 Hepimiz bu yolculuğumuzun sonunda ona gideriz. Öyleyse kendimizi sıkıntıya koymayalım, rahat rahat, güzel güzel rabbimize gidelim; yani rabbimize boyun bükelim, isyan etmeyelim, itiraz etmeyelim, şükürsüzlük yapmayalım, nankörlük etmeyelim, itiraz etmeyelim, yaşadığımız her imtihan karşısında rabbimiz için sadece “neylerse güzel eyler” diyelim.
Unutmamamız lazım ki bu âlemde şer diye, karanlık diye, cehalet diye bir şey yoktur. Diğer bir ifadeyle hiçbiri hakiki varlığa sahip değildir. Hayır olmayınca şer, aydınlık olmayınca karanlık, güzellik olmayınca çirkinlik, iman olmayınca küfür olur. İman ile, rabbimizin vahyiyle bakmadığımızda yaşadığımız olaylarda şer varmış gibi zannederiz. Oysa ki her şey Allah’ın tecellisidir ve Allah’ın tecellisi de saf güzellikten ibarettir. Hâl böyleyken rabbimizin istediği gibi bakmaz ve onun güzelliğini görüp şahid olmazsak rabbimizin güzelliğinden kendimizi mahrum etmiş oluruz.
Hakiki bir bakışla bakınca güzellikten başka bir şey göremeyiz. Bununla beraber elbette ki insan bir beşer olarak yaşadığı imtihanlarda üzülebilir. Nasıl ki insan acıkıyor, susuyorsa ve bu acıkması, susaması kendi elinde olan bir şey değilse sıkıntılar karşısında üzülmek de insanın kendi elinde olan bir şey değildir; ama mesele beşer olarak üzülürken gönül itibariyle de hakikati bilip karşılaştığımız her imtihanın bizim için mutlak hayr olduğunu bilmektir.
Allah El Hayr, Er Rahmân, Er Rahîm olandır ve her anda bizimle beraber olan, her anda, her nefesimizde bizim için bir şe’nde olandır. Bize de düşen; onunla beraber olmak, onun güzelliğini görmek ve ona şahid olup “sen benim rabbimsin, ben de senin âbdinim. Bende senin güzelliğinden başka bir şey kalmasın ya rabbi” demektir.
Her birimiz aslında bu fani varlığımızdan, benliğimizden, nefsimizden bıkmış, usanmışız ve onun karanlığından kurtulmak istiyoruz. Nefis; akılsız ve ahmaktır. Kendi hayrını bilmeyen, kabul etmeyen, yalnızca “ben bunu istiyorum, şunu istiyorum” deyip istedikleri olmayınca da feryat eden, isyan eden, itiraz eden bir varlıktır. Ona her ne kadar “sakin ol” desek de “hayır, ben ille de böyle olmasını istiyorum” deyip tutturur. Bu yüzden nefis için “nefisten daha çirkin, daha pis kokulu bir varlık yoktur” demişlerdir.
Nefisten daha karanlık, kendi kendini ateşe atan, sahibini ateşe sürükleyen, kendini ilah zanneden ve ilahlık iddia eden bir varlık yoktur. Firavunları cehenneme sürükleyen de zaten kendi nefisleriydi. Firavunlar ilah olduklarını gönülleriyle mi söylemişti? -Elbette ki hayır. Bunu söyleyen onların nefisleriydi. Aslında nefis de ilah olmadığını bilir; ama bile bile ilahlık taslar. Kendisi ilahlık taslayamasa bile gider, Allah’ın berisinde ilahlar edinir ve “Allah’ı kabul ediyorum; ama ben de biraz ilah olayım, şu da biraz ilah olsun, ötekinin bir gücü, kuvveti var, o da biraz ilah olsun” der.
Unutmamamız lazım ki nefsimize taviz verir ve onu dinlersek bizi götüreceği tek yer ateş olur. Ateşe düşmemek için nefsimize taraf durmamalı ve Allah’ın bize nefhettiği rûhtan yana durup rabbimiz bizden nasıl olmamızı istiyorsa öyle yapmalıyız.
İnşallah yolun sonunda rabbimiz bize “sen kimsin” diye sorduğunda Allah’a göre kim olduğumuzu onun huzurunda ikrar ederiz ve kim olduğumuzu söylerken de doğru söyleyenlerden oluruz.
Eğer “ben kimim” sorusuna burada rabbimizin âyetleriyle cevap verirsek inşallah huzurda da cevap verebiliriz; ama cevap verdiğimizde gönlümüze bakınca bu cevabımızı tatmıyor, yaşamıyorsak hemen eksik yerleri düzeltmemiz ve Allah bizi nasıl tanıttıysa öyle iman etmemiz lazım. İman sevmek demektir. Eğer kendimizi Allah’ın tanıttığı gibi tanır ve onun tanıttığı gibi olmayı seversek kendimize dair bilgimiz iman olur. Biz de bize tecelli eden rabbimize iman etmiş oluruz. İşte, o zaman “beni rabbim terbiye etmiş, terkip etmiş, benim için takdirde bulunmuş ve beni yaratmıştır” diyebiliriz.
Eğer “ben kimim” sorusuna verdiğimiz cevap rabbimizin âyetlerine göre değilse bu durumda tövbe etmemiz ve kendimizi her ne zannetmiş, kendimize nasıl bir varlık vermişsek onu terk edip rabbimizin tanıttığı gibi olmaya çalışmamız gerekir. İnşallah böyle yaparsak rabbimiz bizi kendimize verdiğimiz varlıktan ve nefsimizin karanlığından kurtarır. Böylelikle manevi güneşimiz doğar, biz de kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanır, öyle oluruz.
Herkesin manevi bir güneşi vardır. O güneşi doğunca karanlıkları aydınlanır, kendini, rabbini tanır, nerede olduğunu anlar, rabbinin takdirine, hükmüne şahid olup şehadet eder ve bütün varlıkta sadece rabbinin güzelliklerini görüp “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” der.
İnşallah biz de rabbine bütün âlemlerden hamd eden kullardan oluruz.
Allah bizi nefsinin karanlığına boğulanlardan ve nefsinden yana durup kaybedenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi “ben kimim” sorusuna doğru cevap verirken verdiği bu cevabı gönlünde tadanlardan eylesin. Allah bizi bütün varlıkta yalnızca rabbinin güzelliğini görenlerden, buna şahid olanlardan eylesin. Allah bizi manevi güneşi doğanlardan ve karanlıkları aydınlanan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
