17.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber kendimizi tanımaya, “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve hayatı, varlığı, imtihanları, Allah’ın muradının ne olduğunu anlamaya çalışıyorduk.
Rabbimiz kendimizi nasıl anlamamızı istiyorsa bizim de kendimizi öyle anlamamız gerekir ki kendimizi gerçekten tanımış olalım. Bununla beraber hakikatimiz üzerimizde tecelli etsin ve Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşmiş olsun. Yalnız, kendimizi bilebilmemiz için de öncelikle rabbimizin El Esmâu’l Husnâ’sını bilmemiz ve onun her bir ismine iman etmemiz lazım.
Neden?
Çünkü Allah’ın doksan dokuz ismi vardır, Allah ismiyle beraber toplamda yüz isim eder. Eğer Allah’ın bir ismine bile iman etmezsek bu durumda imanımızın doksan dokuzu vardır; ama biri yoktur demektir. Aynı şekilde on isme iman etmezsek bu defa imanımızın yüzde onu yok demektir.
İmanımızın eksik olmaması için üzerimizde tecelli etmesi gereken isimlerden biri de El Hakem ismidir. Eğer El Hakem ismine iman etmezsek imanımız tam bir iman olmaz.
Peki, insan El Hakem ismine nasıl iman edebilir?
El Hakem ismi hayatın her anında tecelli eder. Tecelli ederken de El Hakîm ismiyle beraber gelir; yani kulun, bir olayla karşılaştığında onun hakkında hüküm verebilmesi için önce Allah’ın o olaydaki hikmetini anlaması gerekir. Allah’ın, muradı neyse ondaki hikmeti odur. Kulda da önce El Hakîm ismi tecelli edecek ve kul hikmeti anlayacak ki El Hakem ismi kendisi üzerinde tecelli etsin, böylelikle Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak o konuda doğru hükmü verebilsin.
Zaten herkes her anda hüküm verir; ama kul, halifeliğini yapabilmek için Allah’ın muradını bilerek hüküm vermeli ve bu hükmünün gereğini de yerine getirmelidir.
Allah bütün kulları için takdirini yapmış ve herkesin kaderini yazmıştır. Bu takdir; kulun kazanması için ona imtihan sahnesini hazırlamasıdır; yani “bu kulum hayat yolunu yürürken şu imtihanları yaşarsa çabasını sarf edip kazanabilir” demesidir. Yaratan yarattığını en iyi bilendir. Bu yüzden kim nasıl kazanacaksa Allah ona o şekilde muamelede bulunur.
Kul, tabi tutulduğu imtihanları kazanabilmek için öncelikle karşısına gelen imtihanlardaki Allah’ın muradını, hikmetini anlamalı; yani üzerinde Allah’ın El Hakîm ismi tecelli etmelidir. Böyle olunca kulun üzerinde El Hakem ismi tecelli eder ve kul o imtihanlar konusunda kararını verip hükmeder; yani karşısına çıkan olaylarda, seçeneklerde “hangisi doğrudur, hangisi yanlıştır! Hangisi dünyam ve ahiretim için hayırlıdır, faydalıdır, güzeldir, hangisi de dünya ve ahiretim için zararlıdır, bana sıkıntı verir! Hangisi beni Allah’a yaklaştırır, hangisi de Allah’tan uzaklaştırır” diye hesap eder. Üstelik bu hesabı da yalnızca kendi adına yapmaz, kimleri etkileyecekse hepsinin adına yapar. Böyle olunca da “ben” değil “biz” demiş olur ki işte bu da tevhiddir, vahdettir.
Neden?
Çünkü kendisi için istediğini kardeşi için istemeyenler mü’min olmaz, Müslüman olmaz.495 Kul da kendisiyle beraber olan ya da ulaşabildiği hangi insan sıkıntıya düşerse düşsün bu sıkıntıyı ha kendisi yaşamış ha o insan yaşamış hiç fark etmeden kendine ait bilmeli ve kardeşinin sıkıntısını gidermek için elinden gelen güzelliği yapmaya çalışmalıdır. Yoksa “bu benim sıkıntım değil, beni ilgilendirmez, bu onun sorunudur” derse Allah’ın El Hakem ismine iman etmemiş olur. Bu isme iman etmediği için de imanı eksik olur.
Nasıl ki Allah âyetlerini, resulünü gönderip kullarını kendine davet ediyorsa iblis de insanları Allah’tan alıkoymak için bütün çabasını, gayretini sarf edip insanları ters tarafa davet eder. Her kim şeytanın vesvesesine, hilesine karşı durur, Allah yolunda Allah için çalışırsa Allah ona verir, ikram eder. Allah, kulları için böyle bir takdirde bulunmuştur.
Evet, Allah ve resulü, insanları yardım etmeye, güzel yapmaya davet eder. Şeytan da bunları yapmaması için insana vesveseler verir. Hatta bu konuda iblisin söylediği bir söz atasözü hâline gelmiştir. Tabi, kimi ata edindiğimize ve kimler için “bizim atalarımız” dediğimize de bakmamız gerekir. Misal; bir atasözünde “acıma, yoksa acınacak duruma düşersin” denilir. İşte bu, iblisin sözüdür!
Biri iblisin bu sözünü doğru kabul ederse bu durumda kimseye iyilik yapmaması, ikramda bulunmaması, rahmet etmemesi gerekir. Böyle yapınca da merhametsiz, cimri, acımasız, zalim biri hâline gelir. Oysaki Allah bütün kullarını rahmet etmeye, ikramda bulunmaya, yardım etmeye davet eder. Hem de yardım ettiğin kardeşini “kendinle bir bilecek, ayrı görmeyeceksin”496 buyurur. Elbette ki bunun da çeşitli hikmetleri vardır.
Bir de insanlar “kime iyilik ettiysem kötülük buldum” derler. Bu da aynı şekilde iblisin sözüdür, diğer bir tabirle iblisin insanlara söylettiği sözdür. Bundan daha açık, daha net bir şey yoktur; çünkü insanlara zalim olmayı tavsiye eden; iblisten, şeytandan başka biri olamaz. Mü’min feraset sahibidir, bakınca bu tür sözlerin şeytana ait olduğunu hemen anlar.
Hayat baştan sona Allah’ın El Hakem ismiyle doğru karar verip hükmetmemiz için rabbimizin bizi tabi tuttuğu imtihanlardan ibarettir. Yalnız, her imtihan karşısında ne yapmamız gerektiğini Allah bize peygamberlerin hayatları, imtihanları üzerinden haber vermiş ve nasıl kazanacağımızın yolunu hepimize göstermiştir.
Mesela; Allah âyet-i kerimede “daha önce sana anlattığımız resullere ve sana anlatmadığımız (daha nice) resullere de (vahyettik).”497 Gönderdiğimiz nebîlerin, resullerin bir kısmını sana anlattık, bir kısmını da anlatmadık, buyurur. Yani bu kitapta; sana, ümmetine ve kıyamete kadar gelecek olan bütün insanlara örnek olması gerekenleri beyan ettik, diğerlerini artık buradan anlayın, der.
Peki, Allah’ın bize peygamberleri anlatmasındaki hikmet nedir?
Allah peygamberlerin yaşadığı imtihanları ve o imtihanlar karşısındaki tavırlarını bize anlatarak onların hayatından ders çıkarmamızı emreder. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bir imtihan yaşamadan önce Allah ona peygamberlerin hayatlarından bir ya da birkaç âyet indirip öncelikle onu yetiştirirdi.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hicret etmeden önce Allah ona Hz. Yûsuf (a.s.)’ın halini anlatır. Neden? -Tabi ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kavmi de onu yerinden çıkarmak istediği için! Allah, Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kıssasını anlatarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bu imtihan karşısında ne yapması gerektiğini öğretip onu bu imtihana karşı yetiştirir.
Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kavminin iman etmemesine karşı daralıp bunalınca; yani gönlünden bir şeyler geçince Allah ona bu defa “sen, rabbinin hükmünü sabırla bekle ve balık sahibi (Yûnus) gibi olma”498 buyurur. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i âyetlerde beyan ettiği peygamberlerin hayatları üzerinden bu şekilde yetiştirir, dolayısıyla onun üzerinden her bir kula yol gösterir. Bu yüzden hangi imtihanla karşı karşıya gelirsek gelelim o konuda rabbimizin istediği gibi yapabilmemiz için Allah bize peygamberlerin hayatını Kur’ân’da anlatır.
Bütün imtihanlar Allah’ın isimleri üzerimizde tecelli etsin diye vardır. Bu nedenle hangi imtihan bize gelirse gelsin Allah onunla manevi olarak kazanmamızı takdir eder ve bize “haydi, şimdi El Hakem ismim üzerinde tecelli etsin. Hem dünyan hem de ahiretin için hayır olanı tercih et ve ebedi hayatın için kendi takdirini yap” buyurur.
Dediğim gibi; El Hakem isminin tecelli etmesinden önce El Hakîm isminin üzerimizde tecelli etmesi lazım. Öyle ki rabbimizin o imtihandaki hikmetinin ne olduğunu anlayabilelim, dolayısıyla hükmümüzü Allah’ın halifesi olarak onun istediği gibi verip El Hakem ismini üzerimizde göstermiş olalım. Başka türlü onun istediği gibi hüküm vermemiz mümkün değildir.
Herhangi bir imtihan yaşadığımızda onun hakkında verdiğimiz hüküm Allah’ın hükmüyse bu hükmümüz doğrudur ve bizi Allah’a yaklaştırır; ama Allah’ın hükmü değilse o zaman da Allah’ın âyet-i kerimelerde “kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.”499 “Kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir”500 beyan ettiği üzere kâfirlerden ve zalimlerden oluruz.
İnsan, Allah’ın hükmüyle hükmetmeyerek asıl zulmü kendine yapar. Zulümat karanlık manasına gelir; yani biri Allah’ın hükmüyle hükmetmeyince kendi kendini karanlıkta bırakmış olur. Bunun sonucunda kendisinde karanlıktan, zulümattan, küfürden, şirkten başka hiçbir şey kalmaz.
İnsanın kendine zulmetmemesi için her bir imtihan karşısında “Allah’ın bu konudaki muradı, hikmeti, hükmü nedir, acaba rabbim bana nasıl bir hüküm vermemi emrediyor” diye tefekkür edip bütün olaylarda Allah’ın hükmüyle hükmetmesi lazımdır. Öyle ki kendine zulmetmiş; yani kendini karanlıkta bırakmış olmasın.
Allah önce imtihan sahnesini hazırlamış sonra da her bir kuluna Allah’ın isimlerini üzerinde gösterip halife olabilmesi için farklı farklı imtihanlar takdir etmiştir. Bu nedenle her kulun imtihanı ne bir eksik ne de bir fazladır; ama kul, Allah’ın nazarıyla nazar etmeyince, rabbinin ismiyle okumayınca hayatı kaos gibi karmakarışık görür. Hâlbuki hiçbir şey birbirine karışık değildir. Her varlığın arasında onları birbirine bağlayan Allah’ın tecellisi vardır. Allah’ın izni, takdiri olmadan hiçbir şey kıpırdayamaz. Her ne ki yaşanıyorsa Allah’ın takdiri ve kulları için bir hesabından dolayı yaşanır. Başka bir tabirle Allah bir imtihan gereği olarak, yaşanan tüm olaylarla kullarına birbirileri üzerinden imtihanlar yaratır. O yüzden yapmak istedikleri şeyler hususunda kullarına müsaade eder. İşte, bu, Allah’ın kulları için yaptığı takdiridir.
Allah’ın insanlar için genel olarak yaptığı takdir büyük takdiridir. Özel takdiri de her kul kendisi için yapar. Kula düşen; her ne yaşarsa yaşasın takdirini Allah’ın kendisinden istediği şekilde yapmaktır.
Peki, Allah’ın kulundan istediği nedir?
Allah’ın, kulundan istediği; kendisi için yaptığı takdiri kardeşi için de yapması ve kendisi için neyi istiyorsa, kardeşi için de istemesidir. Sadece istemesi yetmez, bir de gücünün yettiği kadarıyla kardeşi için duada olmasıdır; ama bu dua dil ile yapılan bir dua değildir. Allah hiç kimseye “kardeşin için bir şey yapmadan otur, ‘ya rabbi! Kardeşime yardım et, onu sıkıntısından kurtar’ diye dua et” demez. Allah kimseden böyle bir şey istemez. Tam tersine kardeşinin sıkıntısının geçmesi için çaba, gayret sarf etmesini ister; çünkü kul, bu çabayı, gayreti sarf edecek ki Allah’ın isimleri onun üzerinde tecelli etsin ve yeryüzünde Allah’a halife olsun.
Bilmemiz lazım ki Allah, kulu için takdirde bulunup sonra kulunu başıboş bırakmaz. Allah, onunla ilgili takdirde bulunduktan sonra bir de kulunu seyreder ve Allah’ın takdirini kendi üzerinde gerçekleştirmek için kulun hayırdan yana yaptığı her şeyde ona “kulum, sen benim emrettiğim, sevdiğim gibi yapıyorsun ya ben seninle beraberim” buyurarak ona yardım eder.
İnsan hakikatte Allah’ın güzelliğinden ibarettir; ama dünyaya bir çekirdek misali gelmiştir. Hayatı yaşarken güzel yaptıkça, imtihanlara Allah’ın takdir ettiği gibi karşılık verdikçe Allah’ın isimleri, güzelliği onun üzerinde açılır, kemâle erer, böylelikle kâmil insan olur. Bundan dolayı insanları kâmil insan yapan tek şey Allah’ın isimlerinin güzelliğinin üzerlerinde tecelli etmesidir. Kemalatı bunun haricinde başka bir yerde aramak yanlıştır. Bütün insanlar bu kemalata erip Allah’a halife olabilecek vasıftadır ve Allah bu imkânı her bir kuluna vermiştir.
Bu âlemde hiç kimse tek başına değildir. Bütün insanlar birdir ve herkes ancak birbiriyle kazanıp birbiriyle Allah’a yeryüzünde halife olabilir. Biri insanın olmadığı yerde halifeliğini yapabilir mi? -Yapamaz; çünkü gerektiğinde sabretmesi, gerektiğinde rahmet etmesi, gerektiğinde affetmesi, gerektiğinde ikram etmesi lazım ki halifeliğini yapabilsin.
Zaten halife demek; Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli ettiği ve Allah’ın güzelliğinden ibaret olan varlık demektir. Allah’ın isimlerinin tecelli etmesi için de insanların olması gerekir. İşte, insan, Allah’a yeryüzünde halifeliğini yapabilsin diye Allah onu insanlar üzerinden imtihana tabi tutarken bir de ona yardım eder ve onunla beraber olur. Öyleyse zahiri ve manevi olarak insanlara yardım etmeden, onları kendimizle bir görmeden yeryüzünde rabbimize halifelik yapamayız.
Namaz kılarken bile her Fâtiha’yı okuyuşumuzda Allah bize farzlarla yirmi, sünnetlerle beraber günde kırk sefer aynı yedi âyeti tekrarlatır. Mesela; her Fâtiha okuyuşumuzda iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:501 “(Rabbimiz!) Yalnız sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz. İhdinas sırâtel mustakîm:502 “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et” deriz.
Normalde hepimiz bir tek kendimizden sorumluyuz; ama âyete baktığımızda Allah bize duayı yaptırırken bir tek kendimiz için dua ettirmiyor, bize “bizi sırat-el mustakîme hidâyet et” dedirtip duamızın içine herkesi katıyor.
Allah bize bir şey söyletiyorsa o söz mutlaka haktır, dosdoğrudur ve kesinlikle onun söylediği gibidir. Madem öyle Allah bize devamlı bu âyeti tekrarlatıyorsa bizim de üzerimizdeki perdeyi biraz kaldırmamız ve “acaba rabbim burada bana ne demek istiyor” diye düşünmemiz lazım.
Sohbetimizin başında kendisi için istediğini kardeşi için istemeyenler mü’min olmaz, Müslüman olmaz, demiştik. İşte, tabi tutulduğumuz imtihanları geçip halifeliğimizi yapabilmemiz için başkaları için de hidâyeti istememiz, aynı zamanda hidâyete ersinler diye elimizden geleni yapmamız şarttır. İhdinas sırâtel mustakîm: “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et!” Allah bizden bütün kulları için hidâyeti istememizi emrediyor. Bizim de Allah’tan hidâyeti isterken yalnızca kendimiz için değil, her bir kul için hidâyeti istememiz, bunu da yalnızca gönül itibariyle değil, insanlar hidâyete, kurtuluşa, saadete ersinler, kulluklarını yapabilme imkânında olsunlar ve cennete gitsinler diye elimizden gelen çabayı göstererek yapmamız gerekir. Bu da Allah’ın vahyini onlara taşıyarak mümkündür.
Bizim için her konuda örnek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün insanların hidâyete ermesini istiyor mu? -İstiyor. Herkesin cennete gitmesini istiyor mu? -İstiyor. Bunun için her türlü fedakarlığı yapıyor mu? -Yapıyor. Hatta kendisine zulmedenlere, hakaret edenlere, kendisini memleketinden hicret ettirenlere, yetmemiş gibi bir de peşinden gelerek kendisini öldürmeye kalkışanlara bile Allah’tan hidâyet istiyor. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerindeki Allah’ın Rahmân ve Rahîm isimlerinin tecellisidir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmettir. O zaman kulun, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup rahmet olmaya çalışmaktan başka çaresi yoktur. Aksi takdirde sadece “ben kendi işime, ticaretime bakarım, başkası beni ilgilendirmez” demiş olur ki Allah da ona “insan” demez.
Neden?
Allah’ın isimleri, güzelliği üzerinde tecelli etmiyor, Allah’a halife olmuyor da ondan! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine eziyet edenlere bile bu şekilde yaklaştığı, hidâyete ersinler diye onlar için elinden geleni yaptığı hâlde biri hayatı imtihan olarak görmüyor, hem kendisi hem de insanlar için Allah’ın istediği gibi hüküm vermesi gerekirken üstüne Allah’ın kulları arasında “bu haklıdır, şu haksızdır, haydi onları yok edelim, falancaları öldürelim, bunları kötüleyelim, filancaları cehenneme gönderelim” diyorsa o zaman ona “sen kimsin, sen insan mısın” diye sormak lazım. Sen insan değilsin! Sen rabbini bilmeyen, tanımayan, Allah’ın kuluna yakınlığını anlamayan, peygamberi tanımayan, peygambere kendine göre başka vasıflar veren, âlemlerin rabbini başka isimlerle sıfatlandıran; rabbine karşı nankör, edepsiz, saygısız, ilahlık iddia eden birisin. Senin için bundan başka bir şey söylenemez.
Allah âyet-i kerimelerde subhâne rabbike rabbil izzeti ammâ yasifûn:503 “Senin rabbin, izzet sahibi olan rabbdır ki subhândır (her türlü noksanlıktan ve) onların vasıflandırmalarından münezzehtir.” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:504 “Allah subhândır, (onların) şirk koştuklarından (ve her türlü noksanlıktan münezzeh olandır)” buyurmuştur. Bu yüzden Allah onun adına hüküm vermenden, onu yanlış vasıflandırmandan ve ona şirk koştuklarından münezzehtir. Sen kendini Allah’a şirk koşuyor, onun adına hüküm veriyorsun!
Allah sana “sadece bana âbd ol, seni yeryüzüne halife kıldım, bu halifeliğini yapabilmen için de önüne peygamber koydum. Ona tabi ol, onu tasdik et, yoksa yalancılardan olursun. Sakın münafıklık yapma yoksa kaybedersin” buyuruyor; ama sen onu dinlemiyor, peygamberine tabi olman gerekirken onu yalanlıyorsun!
İnsanın, peygamberini yalanlaması nasıldır?
Biri “evet, peygamber öyleydi; ama bizde âdet farklıdır” der ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yapmazsa diliyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i doğrularken gönlüyle, fiiliyle, hâliyle onu yalanlamış olur. Peygamberine yalancı dediği için de kendisi yalancı durumuna düşer. Bunun üstüne de “herhalde ben doğru yapıyorum” deyip hakikati örtmeye çalışır.
Allah, bizim üzerimizde isimlerinin tecelli etmesi için takdirini yapmış ve her birimize imtihan sahnesini hazırlamıştır. Bizim de hayatı yaşarken kiminle, hangi olayla, meseleyle, hastalıkla karşı karşıya gelirsek gelelim her şeyi bir imtihan olarak görmemiz gerekir. Öyle ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığını yapıp yalancı durumuna düşmeyelim.
Bilmemiz lazım ki Allah ister bize rızkı daraltsın, ister genişletsin, isterse de hesapsız versin hepsi bizim için birer imtihandır ve her birinin imtihanı ayrı ayrıdır. Bizi sevindiren şeyler de sıkıntı veren şeyler de aynıdır. Hepsi Allah’ın bize “haydi, kulum kazan, haydi bana halife ol” davetidir. Allah’ın hangi isminin bizim üzerimizde tecelli etmesi gerekiyorsa o zaten fıtrat olarak bizde mevcuttur ve Allah bizi o isimleriyle donatmıştır. Bizim de bu isimleri üzerimizde gösterip tabi tutulduğumuz imtihanlarda gerektiğinde vermemiz, gerektiğinde almamız, gerektiğinde ise sadece seyretmemiz lazımdır; ama hangi imtihanlarda rabbimizin bizden ne istediğini anlayabilmemizin tek yolu vardır; o da hikmet sahibi olmamız ve Allah’ın muradını bilmemizdir.
Peki, Allah’ın muradını nasıl anlayabiliriz?
Rabbimizin ismine okuyunca; yani Allah’ın muradını, hikmetini anlayabilmek için çaba, gayret sarf edince, takvâ sahibi olunca hikmet sahibi olur, Allah’ın muradını anlarız; ama Allah hikmeti sadece takvâ sahiplerine verir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “(Allah) hikmeti dilediğine (bu uğurda çalışıp gereğini yapana) verir. Kime de hikmet verilirse elbette (ona) pek çok hayır verilmiş demektir”505 buyurur. Bu durumda hikmeti kazanabilmemiz için takvâ sahibi olmamız gerekir. Hikmet sahibi olmak tamamen bizim çabamıza bağlıdır. Yoksa Allah, hikmeti birine verip “haydi kulum, artık bütünüyle beni anla, ne istediğimi bil” demez. Biz, rabbimizin ismiyle okuyup çabamızı, gayretimizi gösterince, rabbimizin emrettiği gibi yapmaya çalışınca takvâ sahibi oluruz, sonrasında Allah bize hikmeti ikram eder. Biz de artık hikmet sahibi olduğumuz için tabi tutulduğumuz imtihanlardaki Allah’ın hikmetini anlarız. İşte o zaman ne yapmamız gerektiği konusunda doğru hüküm verir ve her halükârda kazanır, Allah’a yaklaşırız.
Allah peygamberlere kitabı ve hikmeti vermiştir. Bu yüzden peygamberler her ne yaşanırsa yaşansın gönüllerindeki hikmet ve marifetullahla, Allah’ın o olaylar üzerindeki muradını hem öncesi hem sonrasıyla bilirler. Kul ise kemale ermeyene kadar Allah’ın bir imtihandaki hikmetini sadece o imtihanla karşı karşıya kaldığında anlayabilir; yani Allah, kulunun gönlüne o anda imtihan üzerindeki muradını, hikmetini vahyeder ve ona muradının ne olduğunu öğretir. Kemale erince ise artık o da olayları, meseleleri her yönüyle Allah’ın muradına göre anlar.
Zaten biri on sene içinde bile binlerce hikmetle karşı karşıya kalır. Tabi tutulduğu imtihanları önceden yaşadıkları üzerinden kıyaslasa dahi yine neyi ne için yaşadığını anlayabilir; ama hikmet öyle değildir. Hikmeti; Allah, kulunun gönlüne vahyedip “buradaki muradım, senin şunu anlamandır, şöyle yapmandır, şöyle konuşmandır” der ve kulunun gönlüne indirir.
Hâl böyleyken biri rabbinin ismini, rabbinin ismiyle okumazsa, karşılaştığı olaylarda “acaba rabbim benden neyi anlamamı, ne yapmamı, nasıl konuşmamı istiyor” deyip rabbinin muradını anlamaya çalışmazsa rabbinin ismiyle okumaya çalışmamış olur ki hikmet de ona asla gelmez. Bu kişi hikmetten uzak bir insandır, dolayısıyla Allah’ın El Hakem isminin onun üzerinde tecelli etmesi ve imtihanlar karşısında doğru karar vermesi mümkün değildir; çünkü daha yaşadığı imtihandaki Allah’ın muradının, hikmetinin ne olduğunu anlamak için çabasını sarf etmemiştir. Allah’ın muradını anlamadan nasıl doğru hüküm verecek! Böyle bir şey söz konusu değildir.
Tabi, doğru hükmün ne olduğunu bilmek de yetmez. İnsanın bir de hayatının her anında bu doğru hükümle karar vermesi ve bir tercih yapması gerekir. Bunların hepsi insanın rabbine halife olması, ona yakın olması, rabbinin güzelliğiyle güzel olması içindir. Aksi hâlde insan ne kim olduğunu anlayabilir, ne kendini, rabbini tanıyabilir ne de yeryüzünde rabbini temsil edip halifeliğini yapabilir.
Evet, biliyorsunuz ramazan ayının son on gününe girdik. Daha önce söylemiştik. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, ramazan ayının ilk on gününün rahmet, ikinci on gününün mağfiret, üçüncü on gününün de cehennemden; yani nefis cehenneminden kurtuluş olduğunu buyurmuştur.506
İnşallah rabbimiz bizi rahmetinin içine almış ve bize rahmetiyle muamele etmiştir. Bununla beraber istiğfar edip rabbimizden af ve mağfiret dilediğimiz, rabbimize döndüğümüz için de affa, mağfirete ermişizdir. Gönlümüzü küfürden, şirkten, riyadan, kibirden, hasetten temizlemeye çalıştığımız için inşallah bu son on günde artık nefis cehenneminden de kurtuluruz.
Zaten şimdiye kadar yaptığımız “Ben Kimim” sohbetleri vesilesiyle kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi ve nerede olduğumuzu öz itibariyle anladık. Tabi, nerede olduğumuzu hemen anlamamız mümkün değildir. Bunu ancak hayatı yaşadıkça rabbimiz bize öğretir, biz de rabbimizin bize yaptığı her muamelede kendimizi, varlığı, hayatı daha iyi anlarız. Yoksa bir ay kim olduğumuzu anlamaya çalışmakla kendimizi bütünüyle tanımış olmayız.
Bize düşen; sadece rabbimize göre nerede olduğumuzu, Allah’a göre nasıl okumamız, nasıl anlamamız ve nasıl hüküm vermemiz gerektiğini anlamaya çalışmaktır. Aynı şekilde; mülkün malikinin, melikinin Allah olduğuna, her şeyi onun yarattığına, bize ait hiçbir şey olmadığına iman etmektir.
Bu hayatta asla unutmamamız gereken bir şey vardır; o da Allah’ın bize verdiklerinin hepsinin bizim için bir imtihan olduğudur. Hayat baştan sona imtihanla doludur, sadece imtihanlar vardır, ondan başka bir şey yoktur; ama bu imtihanlar bize öyle bir manevi büyüklüğü, öyle bir ebedi hayatı kazandırır ki kazandığımız nimetin büyüklüğü akla, hayale gelmez. Mesela; Allah cennet nimetlerini anlatırken buyurur. “Ne yana bakarsan bak, (tarifi mümkün olmayan) bir nimet ve büyük bir saltanat görürsün.”507 “Allah, mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetler ve Adn cennetlerinde temiz (ve güzel) meskenler vaad etti. Allah’ın rızası ise (bunların) hepsinden daha büyüktür.”508 Selâmun kavlen min rabbin rahîm:509 “(Bir de onlara) Rahîm olan (isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden) rabb(lerin)den ‘selam’ hitâbı vardır.”
Rahim olan rabblerinden onlara selam vardır. Allah zaten cennettekilere rahmetiyle tecelli eder. Hatta cennetin bir ismi, sıfatı da Rahmetillah’tır (Allah’ın rahmetinin tecelli ettiği yerdir). Ama “Rahîm olan rabblerinden onlara selam vardır” âyetinde Allah’ın cennettekilere olan selamı, her bir kula olan özel rahmetinin, özel muamelesinin tecellisidir ki bu da akılla anlaşılabilecek bir şey değildir. Madem öyle her akıl sahibi biraz tefekkür ettiğinde bütün bu nimetleri kazanabilmenin basit olmadığını anlar. Öyle “işte, ibadetlerimi elimden geldiği kadarıyla yapıyorum, herhalde cenneti kazandım” diye bir şey yoktur. “Herhalde cenneti kazandım” demenle cenneti kazanmış olmazsın! Ya da birilerinin “kimsenin hakkına karışma, namazını kıl yeter, cennete gidersin” demesiyle de cennete gidemezsin. Birilerinin ne söylediği önemli değildir, Allah’ın ne söylediği önemlidir. Senin de ebedi hayatını nasıl kazanacağını başkalarından değil, rabbinden öğrenmen gerekir.
Herkes kendine göre bir şeyler zannedebilir ve bu zannını da doğru olarak kabul edebilir. Eğer herkesin ne dediğine bakarsan bu kalabalığın içinde kaybolursun. Kalabalık dediğim; aslında şeytan gürültü yapar; yani insanlara Allah’ın muradını unutturmak için bir sürü vesvese verir, insanlar da bu vesveseleri doğru zanneder. Sen de rabbinin sana ne dediğine bakmazsan şeytanın yaptığı gürültüde kaybolursun, böylelikle ne sende tecelli eden, yalnızca rabbini isteyen, rabbinin huzurundan ayrılıp gelen hakikatinin feryadını ne de rabbinin senin gönlüne yaptığı vahyi işitebilirsin.
Peki, şeytan gürültü yapar mı?
Evet, elbette ki yapar. Allah, insanların tekrar dirileceği güne kadar iblisin mühlet istediğini beyan ederken âyet-i kerimelerde buyurur. (İblis der ki) “Şu benden üstün kıldığını görüyor musun! Yemin ederim ki eğer bana kıyamet gününe kadar mühlet verirsen pek azı müstesna onun neslini mutlaka hakimiyetim altına alacağım.”510 Allah da ona cevap verir. “(Çık) Git (oradan)! Onlardan kim sana tabi olursa muhakkak ki (yaptıklarınıza) tam bir karşılık olarak sizin cezanız cehennemdir! Onlardan gücünün yettiği kimseleri davetin (ve vesvesen)le yerinden oynat (ayağını kaydır), süvarilerinle, yayalarınla onları yaygaraya boğ, mallarına ve evlatlarına ortak ol, kendilerine vaadlerde bulun.511 Muhakkak ki benim (ihlâslı) kullarım üzerinde senin hiçbir hakimiyetin yoktur. (Onlara) Vekîl olarak rabbin yeter.”512 Bu âyetlerden gördüğümüz üzere demek ki şeytan gürültü yapıyormuş!
Allah’ın bize bunları anlatmasının bir sebebi vardır. Allah bu âyetlerle iblisin bizi kandırmak için neler yapacağını bize haber verir ki ona karşı dikkatli olalım ve onun tuzaklarına düşmeyelim.
İhlas ve samimiyetimiz olmadı mı şeytanın yaygarasına boğuluruz. Şeytan da bizim malımıza ve evladımıza ortak olur.
Nasıl ortak olur?
Allah’ın bize verdiği malı Allah yolunda harcamazsak o malı şeytanın yolunda kullanmış oluruz ki o zaman da malımız bizi felakete götürür. Bununla beraber sadaka versek, infak etsek, malımızı Allah’ın emrettiği yerlerde harcasak bile onu harcarken ki niyetimiz Allah’ın rızası için değilse onu yine şeytanın yolunda kullanmış oluruz; yani ihlasımız, samimiyetimiz yoksa ve niyetimiz Allah’ın rızası değilse malımızı bize şeytan harcatır. O harcattığı için de malımızın ortağı olmuş olur.
Allah, bir de “onların evlatlarına ortak ol” buyurmuştu. Bunu nasıl anlamamız lazım?
Eğer evladımızı imanlı olarak büyütmez, ona kendisini, rabbini, varlığı Allah’ın öğrettiği gibi öğretmez, okutmazsak bu defa şeytan, çocuğumuza varlığı okutur ve onu istediği gibi kullanır. Şeytan, çocuğumuzu ne kadar kullandıysa evladımız konusunda o kadar bize ortak olmuştur; yani çocuğumuz artık onun da evladı olmuştur. Eğer çocuğumuzu bütünüyle kullanırsa o zaman da çocuğumuz artık tamamen şeytanın kulu olmuş olur.
Şeytan hem manevi olarak vesveseler verip bize gürültü yapar ve bizi yaygaraya boğar hem de insanları kullanarak onlara gürültü yaptırıp bizi yaygaranın içine çekmeye çalışır. Hani “her kafadan bir ses çıkıyor” deriz ya işte biz de Allah yolunda yürüdüğümüzde şeytan bizim aleyhimize konuşan herkesi kullanır ve onlara gürültü yaptırıp her kafadan bir ses çıkartır.
Neden?
Elbette ki bizi meşgul etmek için. Rabbimizin huzurunda duramayalım, muhabbetle “Allah” diyemeyelim, secde edemeyelim, bir hayırda, iyilikte, güzellikte bulunamayalım, diye gürültü yapar ve bize sıkıntı verir.
Bununla beraber bizi gürültüye boğanlar bir de bize iblisin Hz. Âdem (a.s.) babamıza söylediği gibi513 “biz seni düşünüyoruz, seni sevdiğimizden bunları diyoruz, biz senin için söylüyoruz” derler. Onlara “ama Allah şöyle buyurmuş” dediğimizde bu defa hemen “Allah’ı bu işe karıştırma” derler. Oysa ki Allah’ın karışmadığı bir işimiz, bir anımız var mıdır! Diğer bir ifadeyle hesabını vermeyeceğimiz bir anımız var mıdır! Eğer yoksa o zaman “nasıl Allah’ı bu işe karıştırma” diyebiliyorsunuz!
İşte, bunu onlara söyleten şeytandır ve ister cahil ister kendini âlim zannetmiş biri olsun hiç fark etmez, böyle söyleyen birinin nefsi rabbinin huzurunda ilahlık iddia etmiştir, o da nefsinin kulu olmuştur. Başka türlü böyle pervasızca konuşabilir mi! Ağzından çıkan bu kelimeler onun felaketine, ebediyen kaybetmesine ve cehenneme gitmesine sebep olur! Hâl böyleyken insan nasıl rabbinin bir konuda emri varken onun emrinin karşısında durup insanlara tam tersini söyleyebilir!
İblisin insanlara söylettiği ve genel olarak kullanılan bir sözü daha söyleyeyim. Mesela; yapılacak bir şeyden bahsedildiğinde “inşallah” denince insanlar “bu işler inşallahla, maşallahla olmaz, kesin bir şey söyle” derler. Hâlbuki bu hayatta kesin bir şey var mıdır! İnşallah demek “Allah dilerse, Allah izin verirse” demektir. Allah dilemeden bir şey olabilir mi! Nasıl her şey Allah’ın izniyle meydana gelirken “bu işler inşallahla olmaz” dersiniz! Ben size kesin olacak şeyin ne olduğunu söyleyeyim, Allah sizi yerle bir eder, siz de bu küfrünüzle geberirsiniz!
Unutmamamız gerekir ki bu hayatta hiç kimse için kesin bir şey olmaz. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “hiçbir şey için sakın, ‘ben yarın şunu mutlaka yapacağım’ deme! Ancak, ‘(inşallah) Allah dilerse (yapacağım)’ (de)” buyurur. Eğer bir şeyin Allah izin vermeden yapılabileceğini düşünürsek ne olacağını artık buradan hesap etmemiz lazım!
Bir iş yapacağımız zaman “inşallah” demeyi unutursak Allah bize kaybetmememiz için ne yapmamız gerektiğini de beyan eder. (Bunu) Unuttuğun takdirde rabbini zikret ve de ki: Umarım rabbim beni, bundan daha yakın bir rüşde (ve doğruya) hidâyet eder.”514 Bizim de unutunca hemen rabbimizden özür dilememiz, af ve mağfiret isteyip “umarım rabbim beni bundan daha hayırlısına ulaştırır” dememiz lazım.
Peki, bundan daha hayırlısı ne olabilir!
İnşallah diyememişiz ya işte daha hayırlısı gönlümüzün bu hâle gelmesidir; “ya rabbi! Sen izin verirsen ben bu işi yaparım demeyi unuttum ve bu bana ders oldu. Tövbe, istiğfar ediyorum. İnşallah bir daha böyle bir yanlışa düşmem” demektir. Yaptığımız tövbe ve bir daha aynı yanlışa düşmemek için gösterdiğimiz çabamız, gayretimiz, gönlümüzü bu hâle getirdiği için böylelikle rabbimiz bizi daha hayırlısına ulaştırmış olur.
Allah bize şeytanı anlatıyorsa bize yaptığı hilelere karşı dikkatli olalım ve onun tuzağına düşmeyelim diye anlatır. Bizim de kendimizi tanımaya çalışırken aynı zamanda düşmanımızı tanımamız ve düşmanımız olan iblise karşı nasıl bir tavır içinde olmamız gerektiğini anlamamız lazım. Öyle ki onunla savaşıp cihad edebilelim.
Mesela; insanların kendine göre hedefleri olur. Eğer birinin hedefi; Allah’a yeryüzünde halife olmak, Allah’a dost olmak, ebedi hayatını kazanmaksa o hâlde hedefini gerçekleştirebilmek için şeytanla, nefsiyle, şeytana uyanlarla, dünyayla savaşması, cihad etmesi, bir de onlara galip gelmesi gerekir. Tabir-i caizse kahraman olması gerekir. Kahramanlık yapacak ki onlara karşı yaptığı bu savaşı kazanabilsin.
Öyleleri de vardır ki hedefi başka şeylerdir. Misal; kimisi “biz devlet kurmak istiyoruz” der. Baktığımızda bu hedef büyük bir ideal, büyük bir amaç gibi görünür; ama öyle değildir.
Diyelim ki devlet kurmak için çalıştın, hayatını ortaya koydun, nihayet istediğin devlet kuruldu; ama sonra sen öldün. O zaman ne olacak! Allah sana “kulum, ben seni dünyaya devlet kurasın diye mi gönderdim” demez mi! Bazıları da vardır ki davası için benzin döküp kendini yakar. Doğrudur, bir davan vardır; ama davan bâtıl bir davadır. Mesele; senin hayatı yaşarken hak davayı seçebilmendir. Kendini batıl bir davanın uğruna kurban edecek kadar basit göremezsin. Sen bütün âlemsin!
Biraz önce “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” âyetini izah ederken bunu söyledim. Her “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn, ihdinas sırâtel mustakîm” dediğinde duana bir tek kendini değil herkesi katarsın; çünkü her bir kul seninle aynıdır. Senin de bakışının tevhid olması için kendini herkesle aynı görmen şarttır. Bunun için de biri açsa tıpkı sen açmışsın gibi onu doyurman, biri sıkıntıdaysa sen sıkıntıdaymışsın gibi onun sıkıntısını gidermen, yardıma ihtiyacı varsa kendin yardıma ihtiyacın varmış gibi ona yardım etmen ya da hastaysa onu ziyaret etmen gerekir. Allah, insana yaptığın bütün muameleyi kendisine yapılmış kabul eder. Buradan bile nerede olduğunu anlaman gerekmez mi!
Sen Allah’ın huzurundasın ve muhatap olduğun insanların her biri Allah’ın kuludur. Allah sana “ben” deme, “biz” de buyuruyor; çünkü “ben” deyince nefsinle söylemiş, “biz” deyince ise Allah ile söylemiş, Allah’ın emrettiği gibi söylemiş olursun. Tabi, “biz” demen de lafta kalmamalıdır. “Biz” derken samimi olman için gücünün yettiği kadarıyla elinden geleni yapman şarttır. Ancak o zaman el hamdu lillâhi rabbil âlemin:515 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin rabbi Allah’a mahsustur” diyebilirsin.
“El hamdu lillâhi rabbil âlemin” sözü aynı zamanda cennettekilerin cennete girince söyledikleri sözdür. Yani sen “biz” derken her insanı kendin gibi görüp Allah için çabanı sarf ettiğinden dolayı gönlün cennete döner. Kendin böyle olunca insanları da cennet olmaya davet edersin.
Kim gibi?
Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve bütün peygamberler gibi. Hiç kimseyi peygamberlerin yaptığını yapmaktan daha aşağısı kurtarmaz. Allah, nasıl kulluk yapılacağıyla ilgili peygamberleri örnek göstermiş ve onlara tabi olunmasını emretmişse o zaman kazanmak ve kaybetmemek için peygamberlerin yaptığını yapmak gerekir. Madem öyle hayatı yaşarken peygamberler gibi yapman gerektiğini bilmen, buna iman etmen ve peygamberler gibi olmayı sevmen lazım. Sonra da gücün neye yetiyorsa, Allah sana her neyi vermişse onunla rabbine halife olmak için çalışman, çabanı, gayretini göstermen gerekir.
Allah zaten bu âlemde onu temsil edebilmen için sana sahneyi hazırlamıştır. Sana düşen; yalnızca sana verdiklerini kullanıp onun sevdiği, razı olduğu gibi yapmaktır. Allah sana “her anda benim gibi yap” buyuruyor. Benim gibi yap demek; “benim sevdiğim, razı olduğum, emrettiğim gibi ol” demektir. Yani Allah “sana her neyi emretmişsem hepsi de razı olduğum gibi yapıp bana halife olman, yakın olman, dost olman, sevgili olman içindir, sen sana söylediklerimi benim razı olduğum gibi yap” buyuruyor.
Hâl böyleyken nasıl olur da hayatını bâtıl davaların uğruna harcayabilir, kendini onlara kurban edebilirsin. Allah seni yeryüzünde halife olup onu temsil etmen için yaratmıştır. Bu yüzden tek hedefinin Allah’ın sevdiği, razı olduğu gibi yapıp yeryüzünde onu temsil etmek olması gerekir. Yoksa hem kendini hem de rabbini kaybedersin.
Evet, herkesin bir hedefi vardır, dedik. Hedefi dünya olanların yanında bir de hedeflerinin Allah’ın dinini herkese anlatmak ve herkesi İslam’a davet etmek olduğunu iddia edenler vardır. Şayet biri Allah’ın dinini insanlara anlatırken işi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yapmazsa o zaman işi kendi kafasına, nefsine göre yapmış olur.
Allah dünyayı, varlığı hiç kimseye teslim etmez. Her koşulda bütün hüküm, emir onundur ve dinin sahibi de Allah’tır. O zaman hiç kimse kendini dinin sahibiymiş gibi zannedemez; ama baktığımızda öyleleri vardır ki insanlara “kâfir” der, “müşrik” der, “benim gibi olmayanlar cehennemliktir, din bendedir, Allah’ın dinini ben yaşıyorum” der. Böylelerinin köpekten ne farkı vardır!
Bu din hiç kimsenin dini değildir, sadece Allah’ın dinidir. Sana düşen; Allah’ın dininde olmak ve Allah’ın dininin içine girip onunla kazanmaktır. Yoksa ona sahip çıkmak değildir. Allah zaten kitap gönderip dinini kullarına öğretmiştir. Öyleyse müsaade et kulları hakkındaki hüküm de emir de Allah’ın olsun.
Allah’ın dinine sahip çıkmaya kalkıp “bu dinin sahibi benim” diyenler, rablerini anlamamış, manevi olarak kazanmaları için Allah’ın onları kullarıyla muhatap ettiğini anlamamıştır. Rablerine yakın olmadıkları için de hikmeti, muradı anlamamıştır. Bu yüzden sadece zahiri tarafa bakar ve kendilerine göre hüküm verirler.
Oysaki bu din insan içindir. İnsan din için değildir. İnsanlar olmasaydı Allah Kur’ân’ı gönderir miydi? -Göndermezdi. O zaman Kur’ân da insan içindir; yani insanı insan yapmak içindir. Bu nedenle Allah emirlerini, hükümlerini indirmiş de insanlar mecburen ona uyacaklar diye bir şey yoktur. Allah böyle söylemiyor.
Allah âyet-i kerimelerde “hak rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”516 Yani iman da bellidir küfür de bellidir. Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun. “Şüphesiz ki biz, ona (hidâyet) yolu(nu da) gösterdik. (O artık, ona ikram ettiğimiz maddi ve manevi tüm nimetlerimize) İster şükreder (mü’min olur) ister inkâr eder (kâfir olur)”517 buyurmuştur. Yani Allah tercihi insana bırakıp “istersen Hz. insan olursun, istersen hayvandan daha aşağı olursun” demiştir.
Allah; dinini, nûrunu, ikramını, rızkı, nimeti, insana şerefini, rûhu indirmiş ve “hepiniz onunla dirilin” buyurmuştur. “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”518 (Resulüm!) İşte böylece sana da emrimizden bir Rûh (olan bu Kur’ân’ı) vahyettik519 âyetlerinde görüldüğü gibi Allah Kur’ân’a “rûh” buyuruyor. Alırsan onunla hayat bulur, canlanırsın, almazsan da sen bilirsin, Allah seni zorlamıyor. Madem öyle insanları Allah’ın dinine uymaya mecburmuş gibi zorlayamaz, kimseyi zorla Müslüman yapamazsın. Allah böyle yapmanı söylemiyor! Sana düşen; Allah’ın dinini tebliğ ederken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nasıl yapmışsa aynen öyle yapmaktır. Aksi takdirde kendini dinin sahibi zannetmiş ve nefsine göre hareket etmiş olursun ki Allah da bunu kabul etmez.
Hiç kimse Allah’ın dinine bir şey yapamaz. Aynı zamanda hiç kimse Allah’ın dinini sahiplenemez. Kim Güneş’e ne yapabilir! Ya da kim “Güneş benimdir” diyebilir! Biri çıkıp “ben Güneş’in sahibiyim” derse bundan daha ahmakça, daha aptalca bir şey olabilir mi! Güneş seni aydınlatır; ama Allah bu konuda sana bir tercih hakkı vermiştir. Pencereni; yani gönlünü kapatırsan karanlıkta kalırsın; fakat gönlünü açarsan bu defa onunla dirilir, nûrlanır, aydınlanırsın. Onunla hikmeti, furkânı bulur, Hz. insan olur, rabbine yakın olur, canlı Kur’ân olursun. Öyleyse nasıl “bu dinin sahibi benim” diyebilirsin! Bundan daha edepsizce bir şey var mıdır! Kimseyi dininden, cemaatinden, mezhebinden, meşrebinden ya da dini yaşantısından dolayı eleştiremezsin. Asla böyle bir hakka sahip değilsin. Allah sana “kimseye bakma, kendine bak ve bana kul ol. Senin insanlara karşı bir sorumluluğun vardır. Hayatını yaşarken bu sorumluluğunu yerine getirmeye çalış” buyuruyor. Senin de rabbini dinleyip insanlara olan sorumluluğunu yerine getirmen gerekir. Başka türlü davranıp insanları küfürle, şirkle itham edemez, “din bendedir, benim gibi olmayanlar cehennemliktir” diyemezsin.
Rabbinin insanlar için sana verdiği sorumluluk; peygamberinin yaptığı gibi yapmaktır. Peygamberinin yaptığı gibi yapmazsan onu kabul etmemiş olursun. Sen ise “ben dosdoğru yoldayım, insanları Allah’a davet ediyorum” dediğin hâlde ağzından küfür saçılıyor! Hâlbuki senin davet ettiğin Allah’ın dini, güzelliği tıpkı peygamberin gibi senin üzerinde tecelli etmeliydi; ama senin üzerinde rahmet yok, hidâyet yok, muhabbet yok. O zaman sen kime tabi olmuşsun! Ya da kime tapıyorsun, kime “Allah” diyorsun! İnsanları Allah’a davet ediyorsun da sen Allah’ı tanıyor musun! Senin “Allah” dediğin kimdir! Kime “Allah” dediğini söyleyeyim. Tabi ki nefsine “Allah” diyorsun.
İnsan, kendini, rabbini bilmeyince onun huzurunda böyle pervasızca konuşur. Bu duruma düşmemek için rabbimize karşı edebimizi bilmemiz lazım. Hepimiz rabbimizin huzurundan geldik. Şimdi bulunduğumuz yerde yine rabbimizin huzurundayız ve rabbimiz bizim için bir takdir yapmış, kader yazmıştır. Bu büyük takdirin içinde de bize takdir etme, tercih etme hakkı vermiş ve bize “haydi kulum, benim senin için yaptığım takdiri tercih et. Bana halife ol, benimle güzel ol, manevi olarak büyü. Haydi, peygamberlerin yaptığı gibi doğru yap, güzel yap. Bir şey yaptığında kendi bildiğin gibi yapma, benim sana vahyettiğim gibi yap ve kelamımla, âyetlerimle diril! Her bir âyetime iman et hem sen onunla diril hem de âyetlerim sende dirilsin” buyurur.
Allah’ın vahyettiği gibi yapınca; yani rahmet edince rahmetle diriliriz, dolayısıyla rahmet etmekle ilgili âyetler üzerimizde dirilmiş ve Allah’ın isimleri, güzelliği üzerimizde tecelli etmiş olur. Böyle yapıp rabbimizin vahyiyle dirilmek için hem bütün varlıkta hem de kendi üzerimizde her şeyi rabbimizin ismine okuyacak, onun ismiyle, onun isimlerini okuyacağız inşallah.
Allah âyet-i kerimede “biz onlara, afakta (tüm kâinatta) ve enfüste (kendi nefislerinde) âyetlerimizi göstereceğiz ki o (Kur’ân)ın hak olduğu onlara (iyice) belli olsun”520 buyurur. Rabbinin tecellisinin hak olduğu ve bütün varlıkta hakkın nûrunun tecelli ettiği iyice anlaşılsın diye afakta ve enfüste size âyetlerimizi göstereceğiz.
Allah, âyetlerini gösterir; ama görmek, anlamak isteyenlere gösterir, onun için Allah’ın afaktaki ve enfüsteki âyetlerini yalnızca bakanlar görür. Bakmayanlar ya da kör olanlar göremez. Bakanlar afakta ve enfüste; gözünün görebildiği, göremediği her yerde ve kendi nefsinde rabbinin tecellisine, güzelliğine, rabbinin hak olduğuna, âyetlerin hak olduğuna, rabbinin dosdoğru söylediğine şahid olur. Görmek, bakmak istemeyenler ise zaten şahid olamaz.
Mesela; solucan, yılan, fare gibi bazı hayvanlar yerin altında gizlenir ve orada yaşarlar. Rabbinin âyetlerini, tecellisini, rabbinin güzelliğini görmek istemeyenlerin hâli de tıpkı bu hayvanların hâline benzer.
Nasıl?
Onlar da çamurun altında yaşar, yalnızca çamuru görmek isterler. Çamurun altında bir evleri vardır, kendileri de bu evlerine sığınır, oradan ayrılmak istemezler. Sadece çamura ait olan şeylerle ilgilenirler; yani para der, dünya der, eşya der, mevki der, makam derler. Toprağın altında çamur için boğuşur sonra çamur uğruna birbirini ısırır, birbirlerini yer, “haydi, para kazanmada rekabet edelim, yarışalım” derler. Oysa Allah cenneti anlatırken âyetin sonunda “yarışanlar bunun için yarışsın”521 buyurmadı mı! Siz rabbinizi hiç dinlemiyor musunuz! Nereden geldiğinizi, kim olduğunuzu, nereye gideceğinizi hiç merak etmiyor musunuz! Nasıl kendinizi bu kadar kör edebilir, başınızı kuma, çamura gömebilir, toprağın altında yaşayabilirsiniz! Bu, insana yakışan bir şey midir!
İnşallah bu duruma düşmemek için hep beraber kendimizi tanıyacağız. Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim; insanı anlatmaya çalışmak deryayı bir tasa sığdırmak olur ki bu da mümkün değildir. Ramazan ayı boyunca insanı anlatmamız insanın anlaşıldığı manasına gelmez; ama yine de en azından bu konuda tefekkür edebileceklerimizi bile anlasak yine de kendimizi, kim olduğumuzu, nerede, nasıl durmamız gerektiğini öz itibariyle anlar; yani Allah’ın verdiği şerefi kendimize layık görürüz.
Bütün mesele; Allah’ın verdiği şerefe insanın kendini layık görmesidir.
Nasıl ki Allah bir şeye “ol” deyince oluyorsa insan da kendisi için bir şeye “ol” deyince olmalıdır. Yoksa tercih hakkının bulunması bir mana ifade etmez. Bu nedenle insan kendisi için ebedi hayatı hakkında her neye “ol” derse o mutlaka olur; ama dünya hayatı için aynısı geçerli değildir; çünkü burası imtihan yeridir. Allah dilediğini dilediği şekilde imtihanlara tabi tutar. Bu konuda ondan başka hiç kimsenin söz hakkı yoktur. İnsanın dünya hayatıyla ilgili yapabileceği tek şey; sadece dua etmek ve rabbinden istemektir. Rabbi de dilerse değiştirir, dilerse değiştirmez ya da dilerse arttırır. Bu takdirini de kul manevi olarak nasıl kazanabilecekse ona göre yapar.
İnsanın duadan başka hiçbir güce sahip olmadığı ve bütün söz hakkının bir tek Allah’a ait olduğuyla alakalı Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri’nden bir örnek vereyim.
Pir Hazretleri “bir seferinde hastaydım, hastalık beni biraz meşgul edince rabbimden şifa istedim; ama şifayı istedikten sonra hastalığım daha da arttı. Ben yine rabbimden şifa istedim, hastalığım yine arttı. Ben şifa istedikçe hastalığım artmaya devam etti. En sonunda anladım ki susmam ve Allah’ın benim hakkımdaki takdirine rıza göstermem, sabır göstermem lazımmış” buyurur.
Tabi, Pir Hazretleri’nin manevi bir hâli vardır. Onun hedefi en büyük hedeftir; yani Allah’a kâmil manada âbd olmak ve onun istediği, razı olduğu gibi bir kul olmaktır. Bu yüzden yolculuğu yaparken Allah ona tattırarak, yaşatarak öğretir. Buradaki muamelesiyle de ona “rabbine teslim ol, takdirine rıza göster, sana biraz hastalık verdim, senin de sabret lazım, öyle hemen iyileşeyim deme. Bu işler senin söylemenle olmaz” buyuruyor.
Evet, kulun dünyayla ilgili hiçbir söz hakkı, “ol” emri yoktur; ama ebedi hayatı konusundaki söz hakkı, tercihi, “ol” emri yalnızca kendisinindir. İsterse gönlünü rabbine döndürür, rabbini tesbih eder, isterse de gönlünü dünyaya döndürür başka şeyleri zikreder. Gönlünü nereye döndürürse de gönül tıpkı bir ayna gibi olduğundan baktığı şey gönlüne tecelli eder ve insan o hâle gelir.
Kendi üzerimden bir örnek vereyim; bir şeye onu biraz daha iyi anlamak için dikkatlice bakarsam gözümü kapattığımda ilk önce onu görürüm; çünkü gönlüme aksetmiştir. Sadece dikkatlice “bu neyin nesidir” diye anlamak için bakmışım; ama buna rağmen gönlüme aksetmiştir. Ben de gözlerimi kapattığımda önce onu görürüm. Gönlümde kalıcı olmaması için onu hemen silmem lazım. Yoksa gönlüme resmedilir.
Bir şeye bakarken bile hemen gönlümüze aksediyorsa bu durumda severek baktığımız şeyler acaba gönlümüze nasıl kazınır, buna göre hesap etmemiz lazım. Yüz tane şeyi seversek hepsi olduğu gibi gönlümüze akseder ve anlamayacağımız bir şekilde var olurlar. Ben var olurlar demeyeyim. Sevdiğimiz için gönlümüze akseder, kazınırlar; çünkü sevdiğimiz için biz o şeye gönlümüzde “ol” demişiz. Bizim bütün hâlimiz; duamızdır, sevdiğimizdir; yani neyi seversek onun için dua etmiş oluruz, dolayısıyla hâlimiz de ona bürünür. Bunları “ol” emrinin nasıl tecelli ettiğinin anlaşılması için izah ettim ki gönlümüze yanlış şeyleri kazımayalım. Sonra ona “ol” dediğimizden dolayı hâlimiz öyle olur.
Evet, bu duruma düşmemek için gönlümüz bütünüyle Allah’a ait olmalı ve tesbihle, tahmidle, tekbirle, tevhidle, hamdle, şükürle meşgul olmalıdır. Aynı şekilde çabamızı gösterip gönlümüze Allah’ın muhabbetinden, âyetlerinden başka bir şey yaklaştırmamaya çalışmalıyız. Unutmayalım ki dışarıda gördüklerimizin içeride, gönlümüzde işleri yoktur. Bırakalım dışarıdakiler dışarda kalsın. Bizim bütün zahiri işimiz dışarıdadır, biz de işimizi dışarıda yapalım ve hiçbir şeyi gönlümüze almayalım.
Tabi bunu başarabilmek için önce nerede olduğumuzu, ne yapmamız gerektiğini, rabbimizin bizden ne istediğini, nereye gideceğimizi, nasıl gideceğimizi ve giderken buradan neleri götüreceğimizi anlamamız gerekir.
Zatın biri “huzura gidince rabbim bana ‘neyle geldin’ diye sorarsa ‘ya rabbi! Hatayla, kusurla, eksikle, yanlışla geldim. Bu yüzden affına, mağfiretine, rahmetine sığınıyorum’ diyeceğim” demişti. Elbette ki söylediği söz çok yerinde bir sözdür; ama bizim tercihimiz farklıdır. Biz öyle hatayla, kusurla geldik, demeyeceğiz. Allah’ın huzurunda hatanın, kusurun, yanlışın, eksiğin ne değeri ne kıymeti olabilir! Tabir-i caizse güneşin karşısında ufacık bir karanlığın ne önemi olabilir? -Hiçbir önemi olmaz. Öyleyse ondan söz etmek doğru değildir.
Biz rabbimizin huzuruna gidince rabbimiz bize “neyle geldin” diye sorduğunda “sana seninle, senin güzelliğinle geldim ya rabbi” diyeceğiz.
İnşallah rabbimizin güzelliği üzerimizde tecelli eder, onunla güzel oluruz, böylelikle huzura onun güzelliğiyle varırız.
Allah bizi onun huzurunda gönlünü başka şeylerin sevgisiyle dolduranlardan eylemesin inşallah. Allah bizi gözünü, gönlünü rabbinden ayırmayanlardan eylesin. Allah bizi yaşadığı her olayı rabbinden bir imtihan olarak bilenlerden eylesin. Allah bizi kendini, rabbini, tanıyanlardan anlayanlardan ve hayatı rabbine halife olarak yaşayanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
