16.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber “ben kimim” sorusuna rabbimize göre cevap vermeye, aynı şekilde kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, nerede bulunduğumuzu ve nereye gideceğimizi rabbimizin bize vahyettiği âyetlerle öğrenmeye, anlamaya çalışıyorduk.
İnşallah şimdiye kadar yaptığımız sohbetlerle rabbimizin bize verdiği kıymeti, değeri idrak etmiş, fıtratımızın özelliklerinin de Allah’ın zatının, sıfatlarının tecellisinden ibaret olduğunu anlamışızdır.
Allah’ın bize verdiği özellikleri kullanırken ya onlarla kendimizi, rabbimizi bulur, rabbimize şehadet ederiz ya da onları nefsimizin, dünyaya ait olanların peşinden koşmak için harcarız. Böyle olunca gönül gözümüzü hakikatimize kapatır, aklımızı kullanmaz, ruhumuzun feryadını işitmeyiz. Kör, sağır, dilsiz, hakkı, hakikati ikrar etmeyen, kalbi taşlaşan, gönlünü zanlarla, vehimlerle, şeytanın verdiği vesveseyle çöplüğe döndüren, bunları da ilim zanneden biri olarak ebediyen kaybedenlerden oluruz.
Kulluk göründüğü gibi basit değildir. Tek bir yanlışımızdan, düşüncemizden, Allah hakkında su-i zanda bulunuşumuzdan dolayı bile kaybedebiliriz; çünkü Allah, kendisi hakkında su-i zanda bulunanlara azap edeceğini ve onları lanetleyeceğini buyurmuştur.
“(Bütün bu lütuflar) mü’min erkeklerle mü’min kadınları, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyması, onların kötülüklerini örtmesi içindir. İşte bu, Allah katında büyük bir kurtuluş (ve saadet)tir. (Bir de bunlar) Allah hakkında kötü zan ile zanda bulunan münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap etmesi içindir. Kötülük onları çepeçevre kuşatsın! Allah onlara gazap etmiş, onları lanetlemiş ve (âhiret günü) onlar için cehennemi hazırlamıştır.”465
Görüldüğü gibi Allah hakkında su-i zanda bulunanların yeri cehennemdir. Tek bir konuda bile Allah hakkında su-i zanda bulunduğumuzda yerimiz cehennem olur. Bu yüzden kulluk göründüğü gibi basit değildir. Hâl böyleyken baktığımızda Allah hakkındaki su-i zannın ne kadar çok olduğunu görüyor, biliyoruz. Eğer su-i zanda bulunmasaydık ümmet olarak hâlimiz böyle olmazdı. Rabbimizin sevmediği, razı olmadığı şekilde bakamaz, düşünemez, konuşamaz, öyle davranamazdık.
Peki, insanın Allah hakkında su-i zanda bulunmasının sebebi nedir?
İnsan; kendini, rabbini tanımadı mı, rabbinin kendisinden ne istediğini, nasıl yapması gerektiğini anlayamaz. Anlamayınca da hemen Allah hakkında su-i zanda bulunur. Oysaki Allah, kuluna her ne muamelede bulunursa bulunsun onun bütün muamelesi saf rahmettir, saf hayırdır, saf aşktır. İnsana da aşk olan bu zati tecellisiyle tecelli etmiştir; ama insan, rabbinin kendisi için bütün muamelesinin saf hayır ve saf rahmet olduğunu anlamazsa yaşadığı olaylarda Allah hakkında su-i zanda bulunur. Eğer kendini, rabbini bilirse o zaman da hayata, varlığa bakarken aşktan başka bir şey göremez, dolayısıyla Allah hakkında su-i zanda bulunamaz.
Geçen sohbetimizde insanın aşktan bir varlık olduğunu izah etmiştik. İnsanın bunu sadece bir bilgi olarak bilmesi yetmez. Bu bilgisi kendisinde hakikate, imana, ahlaka, amele, fiile dönüşmez ve olaylar karşısındaki tavrını belirlemezse hem kendisine yük olur hem de insan bu bilgisinden sorumlu olur. Allah ona “madem biliyordun, madem kabul ettin, o zaman neden gereğini yapmadın” diye sorar. O da gereğini yapmadığı için yalancılardan, aynı şekilde münafıklardan olmuş ve ebediyen kaybetmiş olur.
Kendi hayatımıza dönüp; şimdiye kadarki bütün yaptıklarımıza, verdiğimiz kararlara, yaptığımız tercihlere, nerede ve kimlerle olmak istediğimize baktığımızda aşktan bir varlık olduğumuzu ve aşktan başka bir şeyimizin olmadığını anlarız.
Nasıl?
Hepimiz mutlaka bir şeyleri severiz. Zaten aşk demek şiddetli muhabbet demektir. Biri biraz seviyorsa aşkı biraz vardır, biri çok seviyorsa onun da aşkı çok vardır; yani ne kadar çok seviyorsak aşkımız o kadar kâmildir. Hayatımız boyunca yaptığımız her şeyi sevdiğimiz için yaparız. Böyle bakınca aslında aşktan, sevmekten başka bir şey değiliz demektir.
Hepimizde mevcut olan bu aşk tamamen Allah’tan gelmiştir. Bu nedenle her neyi seversek sevelim onu sevdiğimizde aslında Allah’ın bize verdiği aşkı, muhabbeti kullanmış oluruz. Mesela; yüz türlü şeyi seviyorsak bu durumda birine aşkımızdan yüzde bir, diğerine yüzde iki, öbürüne yüzde beş pay vererek Allah’ın bize verdiği aşkı yüz parçaya bölüp dağıtırız. Böyle yapınca Allah’ın bize verdiği aşk sermayesinin hepsini kullanmış ve gönlümüzü yüz türlü sevgiyle doldurmuş oluruz ki o zaman da gönlümüzde Allah’ı sevmeye yer kalmamış olur.
Bu duruma düşmemek için hiçbir şeyin sevgisini gönlümüze koymamamız gerekir. Yalnız, “başka şeylerin sevgisini gönlümüze koymayalım” demek “hiçbir şeyi sevmeyelim” demek değildir. Tam tersine her şeyi yalnızca Allah için sevmektir. Bizim de her neyi seversek sevelim onu mutlaka Allah için sevmemiz ve ona “bu benim rabbimin yarattığıdır, rabbimin bana ikramıdır, imtihanıdır” diyerek bakmamız gerekir. Sevdiğimiz herhangi bir şeyin bizim için imtihan olduğunu bilip kazanmak için Allah’ın emrettiği gibi yapmaya çalıştığımızda o sevdiklerimizi Allah için sevmiş ve gönlümüzü başka sevgilerle kirletmemiş oluruz.
Allah, kulunun gönlüne daimi olarak nazar eder ve her nazar edişinde orda kendi sevgisini, güzelliğini görmek ister. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah, kulunun gönlüne nazar ederken orda kendi sevgisinden (tecellisinden, güzelliğinden) başka bir şeyi görmeyi sevmez, kabul etmez” buyurmuştur.
Eğer iman etmişsek o hâlde hepimiz biliyoruz ki Allah’a ait olmayan hiçbir şeyimiz yoktur. Öyleyse imanımızın gereğini yerine getirip her şeyi Allah’a bağlamamız gerekmez mi! Kaldı ki zaten her şey Allah’a bağlıdır. Hâl böyleyken bir şeyi Allah’tan bağımsız şekilde sevince onu Allah’a şirk koşmuş oluruz.
Peki, bu şirke düşmemek için her şeyi Allah’a nasıl bağlayabiliriz?
Öncelikle bütün güzelliklerin, iyiliklerin ve istisnasız her şeyin Allah’a ait olduğuna iman etmeliyiz. Bütün güzellikler Allah’a aittir, Allah’ın tecellisidir, dolayısıyla neyi, kimi seversek sevelim onda mutlaka Allah’ın bir isminin tecellisini severiz. İşte, birini ya da bir şeyi sevdiğimizde o sevdiğimizin Allah’ın bir isminin tecellisi olduğunu ve onda aslında Allah’ın isminin güzelliğini sevdiğimizi bildiğimizde onu Allah’tan bağımsız olarak görmemiş ve Allah’a bağlamış oluruz.
İnsan kul olarak, âbd olarak, âşık olarak yaratıldığı için sevmekten başka bir şansı yoktur. Her ne olursa olsun mutlaka bir şeyleri sever. Baktığımızda Firavun da seviyordu. Onun da sevgisi mevkiye, makama, hükmetmeye ve insanların kendisine secde etmesineydi.
Evet, neyi seversek sevelim onda tecelli eden Allah’ın bir ismini severiz, dedik. Bu yüzden sevgimiz Allah’tan başkasına gitmez. Küfür, şirk ise kendi gönül âlemimizde, bakışımızdadır; yani sevdiğimiz şeyi kendi gönül âlemimizde Allah’tan bağımsız sevince küfre, şirke düşeriz. Yoksa zaten hangi güzelliği seversek sevelim orada tecelli eden Allah’ın bir ismini severiz. Rabbimizin bizden istediği şey; kendi irademizle bilerek onu sevmemiz ve ona secde etmemizdir.
Hayatı yaşarken ya Allah’ı sever, Allah için severiz ya da nefsimizle severiz. Bir şeye “bu benim için lazımdır, gereklidir, olmazsa olmazdır” dediğimizde onu kendi nefsimiz için sevmiş oluruz. Allah’ı sevmek ise bambaşka bir şeydir. Aynı şeyi Allah için sevdiğimizde bu defa o sevgimiz bize iman olur, aşk olur, muhabbet olur; ama nefsimiz için sevdiğimizde bu sefer bize küfür olur, şirk olur, riya olur, haset olur, kibir olur ve bize kaybettirir.
Bir şeyi sevmeyen hiç kimse yoktur; fakat Allah için sevmeyenler bir şeyi severken aslında kendilerini severler. Bundan dolayı Allah âyet-i kerimelerde, Allah’a şirk koşanların o şirk koştuklarına değil de kendi nefislerine taptıklarını ve nefislerinin hevâsını ilah edindiklerini466 buyurmuştur.
İnsan, Allah’ı sevilmeye layık görmedi mi kendini sevilmeye, ikrama, övülmeye layık görür ve insanlar kendisi için “ne kadar hatasız, kusursuz bir insan” desin ister; yani “ben subhânım, hamd bana layıktır. Büyük benim, tekbir edilmesi gereken benim” der. Bunun bir adım ötesinde Firavun’un “ben, sizin e’âla (en yüce) olan rabbinizim.467 Bu Nil Nehri’nin sahibi benim”468 dediği gibi kendini insanların ya da başka şeylerin sahibi olarak görür. İsterse Firavun kadar varlıklı olmasın, yalnızca bir eşeği olsun, yine de “bu eşeğin sahibi benim” der ve onunla şirke, küfre düşer. Bu şirke düşmesi için sadece “onun sahibi benim” demesi de gerekmez, “ben rızkımı eşeğin sayesinde kazanıyorum, eşek olmasa rızkımı kazanamam” derse, Allah’ın rezzak oluşunu bir eşeğe vermiş olduğu için eşeği yine Allah’a şirk koşmuş olur.
Sevdiğiyle şirke, küfre düşmemek için herkes sevgisini neye kullandığına, kullanırken de niyetinin ne olduğuna bakmalıdır. Allah âyet-i kerimede “onların ne etleri ne de kanları Allah’a ulaşır; fakat ona (sadece) sizin takvânız (kulluk sorumluluğunuzu bilip bunu yerine getirmeye çalışırken ona olan imanınız) ulaşır”469 yani Allah’a amellerinizden önce niyetleriniz ulaşır, buyurmuştur. Kulun niyeti düzgünse Allah ondan amelini kabul eder; ama niyeti düzgün değilse, ihlası yoksa o zaman işlediği amelde Allah’a karşı samimi değil demektir. Samimi olmayınca da Allah onun amelini kabul etmez. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadis-i şerifinde “ameller niyete göredir”470 buyurmuştur. Bu durumda insan, amelinin kabul edilmesini istiyorsa öncelikle niyetinin ne olduğuna bakmalıdır.
Niyetin kaynağı gönüldür; yani sevmektir. İnsan, neyi seviyorsa niyeti onu kazanmak olur. Bir insanı seviyorsa bu defa niyeti o insanın sevgisini, yakınlığını, dostluğunu kazanmak olur. Eğer o insanı severken onun rızasını, yakınlığını, dostluğunu Allah’a tercih ediyorsa işte o zaman onu Allah’a şirk koşmuş olur. Böyle olunca da “onlar kendi nefislerine tapıyorlar” âyetinde Allah’ın beyan ettiği üzere onu severken aslında kendi nefsine tapmış, kul olmuştur; çünkü onu nefsi için sevmiştir.
Herkesin mutlaka birini severken onunla ilgili bir niyeti vardır. Bu niyeti ya Allah için sevmektir ya da nefsi için sevmektir. Mesela; kardeşlerimiz Allah’ı sevmese, rablerini istemese, dertleri Allah’ın rızası, dostluğu, ebedi hayatları olmasa benimle hiçbir işleri olmaz. Bu durumda bizi sevmelerindeki niyetleri Allah içindir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah için birbirini sevenlerle ilgili olarak buyurur. “Allah, Kıyamet günü birbirini Allah için sevenlere nûrdan bir elbise giydirir ve başlarına taç takar. Onlar karşılıklı oturup ikrama nail olurken kıyamet yerindekiler onların kim olduğunu merak eder ve ‘bunlar peygamber midir, peygamber değillerse kimdirler’ diye sorarlar. Rabbimiz de ‘onlar dünyadayken birbirini benim için sevenlerdir. Hiçbir dünyalık menfaat olmaksızın sadece beni sevdikleri için bir araya gelip beni zikredenler ve âyetlerimi ders edinenlerdir’ buyurur.” Allah için birbirini sevmek işte bu kadar önemli bir meseledir.
Evet, başta da söylediğim gibi; insan zaten birini severken onda tecelli eden Allah’ın bir ismini sever. İnsan, her ne kadar birini sevince zahiri olarak “ona kanım kaynadı, o yüzden onu sevdim” dese de doğrusu öyle değildir. Kim kimi severse sevsin o kişideki Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisini sevmiştir; çünkü onunla samimiyet kurup arkadaş olduktan sonra sevdiği kişide Allah’ın güzelliğinin tecelli etmediğini; yani rahmet etmesi gereken yerde rahmet, ikram etmesi gereken yerde ikram etmediğini, hatayı, kusuru affetmesi gereken yerde de affetmediğini görürse ondan soğur ve uzaklaşır. Demek ki sevdiği aslında o kişi değilmiş; ondaki Allah’ın isimleriymiş! Bu yüzden birlikte zaman geçirmelerinden sonra Allah’ın güzelliğini onda göremeyince sevgisi biter.
Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim.
Geçen sohbetimizde söylemiştim; bir kardeşimiz sevdiği kişiyle evlenmek istiyordu; ama aileleri bu evliliğe karşıydı. İkisi de evlenmek için ailelerini karşılarına alıp ölümüne bir tavır göstererek “biz birbirimizle evleneceğiz” demişti. Aileleri yine karşı çıkınca ise kaçmışlardı. Biz de araya girip işin güzel bir şekilde sonuçlanması için elimizden geleni yapmıştık. Nihayetinde evlenmelerinin üzerinden üç ay geçmeden ikisi de yanımıza gelip birbirlerini şikâyet etmişti. Kardeşimizin hanımı bana “eşim eve gelmesin, onu görmek istemiyorum” dedi. Kardeşimizle konuştuğumda o da bana “ben eve gitmek istemiyorum, gözüm onu görmesin” dedi. Hani siz birbiriniz için ölümü göze almıştıınız! Bu kadar kısa sürede ne oldu da birbirinizi görmek istemeyeceğiniz kadar sorun yaşadınız!
Ne olduğunu söyleyeyim. Daha önce birbirlerini gördüklerinde sadece kabuğa, tabir-i caizse bardağın dışına bakmışlardı, birbirlerinin içini görmemişlerdi. Dışlarını beğenince içlerinin de dışları gibi olduğunu zannettiler; yani dıştaki kaba aldandılar. Birbirlerinin içini gördüklerinde ise Allah’ın güzelliğinin tecelli etmediğini anlayınca artık birbirlerini görmek istemeyecek duruma geldiler.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz evlilik hakkında “biriyle evlenirken ya güzelliğinden ya malından, mülkünden, servetinden ya aşiretinden ya da güzel ahlakından dolayı onunla evlenirsiniz. Siz güzel ahlaklı olanı seçin”471 buyurmuştur. Dikkat edilirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “dininden, ibadetinden dolayı evlenin” buyurmuyor, “güzel ahlakından dolayı evlenin” buyuruyor. Güzel ahlak; Allah’ın isimlerinin tecellisidir. İnsan güzel ahlaklı biriyle evlendiğinde mutlu olur hem dünyasını hem ahiretini kazanır. Öteki ise insanın başına yalnızca bela olur; yani imtihan olur.
Gayrimüslim birini severken de aynısı geçerlidir. Sonuçta kim olursa olsun İslam fıtratı üzerinedir. Allah onu kendi fıtratı üzere yaratmış ve ona isimleriyle tecelli etmiştir. O yüzden bir gayrimüslim kerim olabilir, merhametli olabilir, rahmet eden bir kul olabilir. Şimdi onu sevmeyecek miyiz? -Tabi ki seveceğiz; çünkü ondaki bu vasıflar, güzellikler rabbimizin tecellisidir. Her ne kadar o kendini rabbinden perdelemiş olsa bile Allah’ın onun fıtratına tecelli ettiği güzellikler onun üzerinde durmaya devam eder, dolayısıyla biz de onu tanıyınca Allah’ın ondaki bu güzelliklerinden dolayı onu severiz.
Bununla beraber insan birini severken onda kendi güzelliğini görür. Bundan dolayı mü’min, mü’minin aynası olabilir. Tabi, bunun için karşısındakini görür görmez sevmesi gerekmez. Onunla biraz konuşunca, samimi olunca, onu biraz tanıyınca bir de bakar ki onu çok sevmiştir. İşte, sevdiği şey kendi üzerinde tecelli eden Allah’ın isimlerinin güzelliğinin karşısındakinde de bulunmasıdır; yani yine Allah’ın isimlerini sevmiştir.
Bütün bunlardan anladığımız üzere insan kimi severse sevsin aslında o kişideki Allah’ın isimlerinin, güzelliğini sevmiştir. Eğer birinde Allah’ın isimlerini göremezse onu sevemez.
Bunları anlatmamın sebebi nedir?
Birini severken farkında olsak da olmasak da onda sadece rabbimizin güzelliğini severiz. Ya onu severken “bu benim rabbimin güzelliğinin tecellisidir” deyip onu severiz ya da “sevdiğim bana aittir” der, onu Allah’a şirk koşarız. Eğer sevdiğimiz kişide gördüğümüz güzelliğin rabbimize ait olduğunu bilirsek o zaman bu sevgimiz bizde iman olur, Allah’a yakınlık olur; ama rabbimize ait görmezsek bu defa da sevgimizle şirke, küfre düşeriz.
Şirke düşmemek için bir şeyi severken “bu ne güzeldir” demek yerine “Allah onu ne güzel yaratmış, Allah’ın güzelliği onda ne güzel tecelli etmiş” demeliyiz. Bunu illa dilimizle söylememiz şart değildir. Gönül bakışımız böyle olmalıdır. Sevdiğimiz şeye bakarken Allah ile, resulüyle, Kur’ân ile bakmalıyız. Aksi hâlde sevgimizi doğru ayarlayamaz ve şirke düşeriz. İşte, bütün bunları neyi niçin sevdiğimizi bilip şirke düşmeyelim diye anlatıyorum.
Evet, insanda aşktan, âşıklıktan başka bir şey yoktur, dedik. İnsan neyi severse gönlüne o akseder, o dolar, o tecelli eder, dolayısıyla kıymeti, değeri, şerefi de ona göre olur.
İnsan, gönlünü neyle doldurduğunu öğrenmek istiyorsa “ben neyi seviyorum, neyin peşindeyim, derdim nedir” deyip kendi gönlüne bakmalı ve gönlünde Allah’tan başka sevgiler varsa onları hemen temizlemelidir; çünkü Allah, gönüle nazar eder ve orda kendi sevgisinden başka bir şey görmek istemez. Gönül Rahmân’ın arşıdır, Beytullah’tır, Allah’ın evidir. O hâlde gönülde Allah’ın sevgisi dışında bir sevgiye yer vermek doğru değildir.
Allah âyet-i kerimede ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya´budûn: “Ben cinleri ve insanları ancak bana âbd olsunlar (hiçbir şeyi bana şirk koşmayarak aşkla, muhabbetle kulluk etsinler) diye yarattım” buyurur. İnsan âbd olarak yaratıldığı için âbdliğin, kulluğun dışına çıkamaz. Hayatını yaşarken ya Allah’a âbd olur ya da başka şeylere âbd olur. İnsanın âbd oldukları; mevki olabilir, makam olabilir, hatta bir adım ötesinde korkusundan dolayı cinler, şeytanlar, cehennem olabilir ya da nefsinden dolayı cennet olabilir hiç fark etmez, her neyi Allah’ın önüne koymuşsa sonuç olarak ona âbd olmuş demektir.
Cenneti istediğin için çabanı, gayretini gösterip Allah’ın bütün emirlerini yerine getirmiş olabilirsin. İyi de sen Allah’a iman etmemişsin, Allah’ı sevmiyorsun. Senin yaratılış gayen; cennet için çalışmak değildi, Allah’a âbd olmaktı. Sen ise Allah’ın rızasını her şeyin önünde ve üstünde tutman gerekirken içindeki nimetlerden dolayı cenneti istiyorsun. Böyle kulluk olur mu!
Bazısı da dünyayı cennete çevirmeye çalışır. Bütün hedefi, dünyanın cennet gibi bir yer olmasıdır. İyi de senin işin dünyayı cennete çevirmek değil ki! Senin işin Allah’a âbd olmaktır. Allah zaten dünyanın cennet olduğunu söylemiyor, imtihan yeri olduğunu söylüyor.472 Hâl böyleyken ne kadar çalışırsan çalış dünya cennet olmaz; çünkü imtihanın gerçekleşmesi için iman da, küfür de, adalet de, zulüm de olacaktır. Aynı şekilde iyiler de, kötüler de, Allah’a dost olanlar da, şeytana dost olanlar da, rabbinin emrini yerine getirmeye çalışanlar da, şeytana tabi olup onun işini yapmaya çalışanlar da olacak ve bu kıyamete kadar böyle devam edecektir. En son da zaten mü’min hiçbir kul kalmayacak ve kıyamet kopacaktır.
Madem dünya imtihan yeridir, o hâlde neden dünyayı cennete çevirmek için hayatını harcıyorsun! Senin asıl işin; Allah’a âbd olmak ve imtihanlar karşısında güzel yapmaktır. Eğer gönlünde ilk sırada Allah değil de dünyayı değiştirmek varsa farkında olsan da olmasan da kulluğunu ona yapıyorsundur.
Evet, herkes gönlüne dönüp ilk sıraya neyi koyduğuna ve hayatını neyin peşinde, neyin sevgisini kazanmak için harcadığına bakmalıdır. Öyle ki farkında olmadan başka şeylerin sevgisini ya da korkusunu rabbinin sevgisinin, haşyetinin önüne koymasın. Aksi takdirde şirke düşmüş olur.
Daha önce vuslat yolunda nasıl yürüdüğümüzü anlamak için manevi yolculuğu biraz izah etmiştim. Konunun iyice anlaşılması için biraz daha izah edeyim.
Manevi yolculuğu aşağıdan yukarıya değil, yukarıdan aşağıya doğru yaparız. Bize yolculuğu bu şekilde gösteren, öğreten Allah’tır. Örnek olarak; Allah, Fâtiha’yı aşağıdan yukarıya değil yukarıdan aşağıya doğru anlatmıştır. Bu yolculuğun en altında olanlar; dalâlettekiler ve gazaba uğrayanlardır. En aşağıda durduğumuzda bu defa en yukarıya doğru yolculuk yapmak zorunda kalırız. Bunun için de hemen sonraki âyette Allah’ın beyan ettiği üzere Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber olup onların yaptığı gibi yapmaya ve onlar gibi olmaya çalışmamız gerekir. Onlarla beraber sırat-el mustakimde yürüdükçe yavaş yavaş yukarı tırmanır, manevi olarak nefsin mertebelerini geçer ve iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn âyetine geliriz.
İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn âyetinde elimizden geldiği kadarıyla Allah’a âbd olmaya, onu her şeyden çok sevmeye çalışırken ilerlemeye devam ederiz. Bunun sonucunda rabbimizin din gününün sahibi olduğunu, rahmân ve rahim olduğunu anlarız. En son ise “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” âyetine geliriz. Ayrıca “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” sözü cennet ehlinin cennete varınca söylediği sözdür.473 Yani buraya geldiğimizde artık yukarı varmış ve gönlümüz cennete dönmüştür.
Her ne kadar bizden önceki Mürşid-i kâmiller yolculuğu böyle izah etmiş olsa da biz “yolculuk böyle olmaz” dedik. Çünkü madem Allah yolculuğu anlatırken yukarıdan başladı, öyleyse manevi yolculuğun da yapılırken yukarıdan başlaması lazım.
Bir de yolculuğu şeriat, tarikat, hakikat ve marifet, diye ayırmışlardır. Hatta bir kısmı “önce marifet sonra hakikat gelir” derken, diğer bir kısmı “önce hakikat sonra marifet gelir” demiştir. Hâlbuki hakikatle marifet aynı şeydir; çünkü insanın en son varacağı şey marifetullahtır. Hakikat de bu marifetullahın hakikatidir.
Yolculuğu yukarıdan aşağıya doğru yaptığımız için biz de kardeşlerimizle yola başlarken rabbimizi önce kendisinden, âyetlerle El Esmâu’l Husnâ’sından tanımaya çalıştık. Rabbimizi tanımaya başladık mı zaten en yukarıda oluruz ve gönlümüz rabbimize giden bir yol hâline gelir. İbadetler ise rabbimizi tanımaya başladıktan sonradır. Önce rabbimizi tanıyacağız ki ibadeti kime yaptığımızı, ne için yaptığımızı bilelim. Rabbimizi tanımaya başlayınca sonra yavaş yavaş yola girer, ibadetlerimizi yapar ve çabamızı, gayretimizi sarf ederiz.
Âyetlere baktığımızda Allah da kullarını davet ederken önce kendini tanıtmış, imanı anlatmış daha sonra ibadetle ilgili âyetleri indirmiştir. Manevi yolculuğu bu şekilde düşündüğümüzde yolculuk aşağıdan yukarıya yapılmaz, yukarıdan aşağıya doğru yapılır. Zaten rabbimize yaptığımız bu kulluk yolculuğu anlaşılmadığı için ümmetin hâli ortadır. İnsanlar daha rabbini tanımadan, imanı bilmeden ibadet ederler; ama yıllarca ibadet etmelerine rağmen rablerini tanımazlar ve bu ibadetleri kendilerinde güzel ahlaka dönüşmez.
Bu yüzden rabbimize kulluğumuzu yerine getirebilmek için önce rabbimizi tanımamız, anlamamız gerekir. Tanıdıkça rabbimizi sevebiliriz. Sevdikçe de bu sevgimiz, marifetimiz bize güç olur, kuvvet olur, iman olur. Biz de Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışıp rabbimize yolculuk yaparız.
Bir de bunu yapan vardır ki o da Allah’ın nefhettiği rûhtur. Eğer “ben kimim” sorusuna doğru cevabı verir, Allah’ın nefhettiği rûh olduğumuzu bilirsek yolu yürüdükçe hakikatimiz bizde tecelli eder, biz de artık hayatı yaşarken rabbimize kulluğumuzu Allah’ın bize nefhettiği rûhla onun istediği, emrettiği şekilde yaparız.
“Ben kimim” dediğimizde hepimiz doğru cevabın ne olduğunu artık anlamışız, zahiri olarak bedenden ibaret olmadığımızın ve Allah’ın nefhettiği rûh olduğumuzun farkına varmışız. Rabbimiz bize marifeti vermiştir ve biz de rabbimize doğru yol yürümüşüz hamd olsun. Bu yolculuk; gönül yolculuğudur, rabbimizi, kendimizi tanıma, bu âlemde ne yapmamız gerektiğini bilme, anlama ve bunun gereğini yerine getirme yolculuğudur. Bu nedenle hepimiz artık nerede olduğumuzu, kim olduğumuzu, neden ibaret olduğumuzu biliyoruz hamd olsun.
Evet, hepimiz aşktan, Allah’ın isimlerinin güzelliğinin tecellisinden ibaretiz ve gönlümüzü nereye çevirirsek onu severiz. Bizim bundan başka bir gücümüz yoktur. Bu güç aynı zamanda bizim duamızdır. “(Resulüm!) De ki: Eğer duanız (istediklerinizi mülkün mâliki ve melikinden istemeniz) olmasa, rabbim size ne diye değer versin!” Yani sizin sadece duanız vardır. Siz dua edersiniz gerisini o yaratır, buyurdu Allah.
Genel olarak duayı da yanlış anlamışız. Dua etmek; “ya rabbi! Bana istediğimi ver” demek değildir. Dua; “ya rabbi! Her şeyin sahibi sensin. Benim rabbim sensin. Her şeyi takdir eden, istediğim şey hakkında hüküm verecek olan sensin. Ben senden istiyorum. Sen bana kendinden varlık ihsan etmiş, tercih etme hakkı vermişsin. Ben de bana istediğimi vermeni tercih ediyorum. Ben kendim için senden hayırlı olanı istiyorum; ama onun hayırlı olup olmadığını ancak sen bilirsin. Eğer istediğim benim için hayırlıysa onu bana ikram et. Hayırlı değilse beni ondan koru” demektir. Ancak böyle dua ettiğimizde doğru dua etmiş oluruz.
İnsan neyi severse onu ister, onun için duada bulunur; ama insanın en büyük duası; Allah’ın rızası, yakınlığı, aşkı, muhabbeti olmalıdır. Aksi hâlde gönlünde Allah için her şeyi yapabilecek kadar büyük bir muhabbet, iman olmayanlar bu dünyada Allah için ayağa kalkamadıkları gibi ahirette de ayağa kalkamazlar.
Allah, Kıyamet günü “beni sevenler ayağa kalksın” dediğinde herkes ayağa kalkmaya çalışır; ama o gün insanların dizlerinin bağı çözülmüştür, dolayısıyla herkes ayağa kalkamaz. Sadece dünyadayken Allah’ı gerçekten sevenler ayağa kalkabilir. Ayağa kalkamayanlar dünyadayken ayağa kalkmamış, Allah için gerekli çabayı, gayreti göstermemiş olanlardır; yani imanları, aşkları, muhabbetleri onlara Allah için çaba gösterecek gücü vermemiştir.
Neden?
İmanları onları ayağa kaldıracak ve rablerinin rızalarını kazanmaları için onlara gerekeni yaptıracak kadar güçlü değildi de ondan. Bu onların imanlarının olmadığı anlamına gelmez. Hani “zayıf iman” denilir ya işte onların da imanları vardır; ama bu imanları zayıf bir imandır.
Oysaki Allah mü’minleri tarif ederken “iman edenlerin Allah’a olan sevgileri çok şiddetlidir (onlar Allah’a âşıktırlar)”474 buyurmuştur. Öyleyse herkes kendine dönüp Allah’a karşı çok şiddetli bir muhabbetinin; yani aşkının olup olmadığına, varsa ne kadar olduğuna, gönlündeki aşkının kendisine Allah için neler yaptırabileceğine bakmalıdır. Eğer Allah’a karşı gönlünde bir aşk yoksa ya da Allah yolunda çaba göstermek için aşkı kendisini harekete geçirmiyorsa bu durumda Allah’ın kendisine verdiği aşk sermayesini dağıtmış, ona, yirmiye, yüze bölmüş, her bir şeyi biraz sevmiş demektir. Herkes kendine baktığında neleri ne kadar sevdiğini bilir, anlar.
Allah için olmayan sevginin insana faydası yoktur. İnsan, bir şeyi sevince o sevdiğine bir yararı olmaz ya da onu seviyor diye sevdiği şeyi korumuş olmaz. Sadece gönlünü onun sevgisiyle doldurmuş olur ki o zaman da Allah’ın kendisine verdiği aşk sermayesini yanlış kullanmış olur.
Sevmenin insana fayda vermesi için insanın gönlündeki sevgilerin dengede olması ve bu sevgisinin gölge değil, hakiki sevgi olması lazım. Hakiki sevgi de ancak Allah için sevmek ve Allah’ın güzelliğini, tecellisini sevmektir.
Örnek vermek gerekirse; bir kula bakarken “ne kadar güzel biri” demek başka, “Allah, güzelliğiyle tecelli edip onu yaratmış” demek ve ondaki Allah’ın güzelliğini görmek başka bir şeydir. Kul, birine bakarken onda Allah’ın güzelliğini görürse onu severken Allah’ın güzelliğini sevmiş olur. İşte, o zaman sevgisi hakiki sevgi olur; ama onda Allah’ın güzelliğini görmez, aksine ondaki güzelliği Allah’tan bağımsızmış gibi zannederse bu defa sevgisi hakiki sevgi olmaz; sevginin gölgesi olur, sahte sevgi olur. Üstelik bu sevgisi hakiki sevgiyi kazanmasına da mâni olur ve kul farkında olsa da olmasa da bu sevgisiyle şirke düşer.
Kul yanlış yaptığının farkında değilse cehaleti kendisi için mazeret olabilir; ama Allah, ona mutlaka öğretir; çünkü Allah âyet-i kerimede “biz, bir resul göndermedikçe (kimseye) azap edici değiliz”475 buyurmuştur. Resul yalnızca Allah’ın vahyini insanlara beyan eder, anlatır, öğretir ve herkesi bir tek Allah’ın vahyine davet eder. Öyleyse âyet “biz âyetlerimizi öğretmeden, iyice kavratmadan, belletmeden kimseye azap eder miyiz” manasına gelir. Evet, Allah bütün kullarına hakkı, hakikati öğretir, öğretmeden onları sorumlu tutmaz. Bu nedenle, insan bilmediği için değil, hakkı gördüğü hâlde görmezlikten geldiği ve “bu beni ilgilendirmez” dediği için azabı hak eder.
Unutmamamız lazım ki Allah’tan başka bir şeyi sevmek azaptır. Herhangi bir şeyi Allah ile sevmemek, Allah ile aramıza giren perdedir sonra bu perde bizim için azap olur.
Allah’tan başka her neyi seversek sevelim o fânidir ve bunu hepimiz biliriz. Fani olduğu için sevdiğimiz o şey hiçbir zaman bizim olmaz. “O (gökyüzü ve yeryüzü) üzerinde bulunan her şey fânidir (ve yok olacaktır). Ancak Zûl Celâli vel İkrâm (celal ve ikram sahibi ve celaliyle tecelli ettiği her muamelesinde mutlaka kuluna bir ikramı) olan rabbinin vechi (zatı ve zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) bâki kalacaktır.”476 Her şey fanidir, yok olucudur. Yalnızca celal ve ikram sahibi olan rabbimizin vechi, güzelliği bakidir. Biz de ya hakikatimize kavuşur, rabbimizle baki oluruz ya da gölge misali vehim ve zan olarak kendimizi bir şey zannederiz. Böyle olunca da rabbimizden ayrı kalır, ondan mahrum olur, rabbimizi göremez, şahid olup şehadet edemeyiz. Bu da zaten bizim için azap olur.
İnsanlar cehenneme gitmez. Hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağı olanlar cehenneme gider. Bu yüzden cehennemde insan yoktur; yani oradaki hiç kimsede Allah’ın güzelliği yoktur. Cehenneme gidenler Allah’ın kendilerine nefhettiği rûhu, tecelli ettiği güzelliği bütünüyle kaybetmiştir; çünkü cehennem, Allah’ın nûrunu, güzelliğini yakamaz, Allah’ın nûru cehenneme gitse cehennem söner. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği bir hadiste mü’minler Sırat’tan geçerken cehennem onlara “çabuk geçin, nûrunuz ateşimi söndürüyor”477 der.
Peki, fani olanlara karşı bakışımız nasıl olmalıdır?
Fani olan her şey ebedi olanı, baki olanı kazanmamız için yalnızca araçtır. Amaç ise fani olanları kullanıp onlarla Allah’a imanı, Allah’ı sevmeyi, Allah’ın güzelliğini kazanmak ve Allah’ın güzeliğiyle güzel olmaktır. “Nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır”478 buyurdu Allah. Bizim de amacımız; hayatımızı yaşarken Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sı’nın tecellisini kazanmak olmalıdır. Her şeyin Allah’ın esmâsından tecelli ettiğini bilerek varlığa bakarsak o zaman baktığımız yerde Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin tecelli ettiğini görürüz. İşte amaç; varlığa bakarken her anda rabbimizin bu güzelliğine şahid olmaktır.
Bütün varlıkta tecelli edenin Allah’ın güzelliği olduğuna şahid olduğumuzda her neyi seversek sevelim onda sadece Allah’ın güzelliğini sevmiş oluruz. Zaten Allah’ın âbdi, kulu olarak devamlı bu hâlde olmalıyız. Bunun için de nereye yahut kime bakarsak bakalım onda Allah’ın tecelli eden güzelliğini görmeye çalışmalıyız. Görünce ise artık ne yana dönersek dönelim rabbimizin güzelliğini görmüş ve buna devamlı şahid olmuş, şehadet etmiş oluruz.
Allah’ın güzelliğinin tecellisi dışında kalanların hepsi gölgedir, hayaldir, zandır. Şeytan, rabbimizle beraber olmak yerine onlarla meşgul olalım diye onları bize süsler. Yetmez, bir de insanın; Allah’ın güzelliğini almayan tarafıyla; yani yanlışıyla, hatasıyla, günahıyla, küfrüyle, şirkiyle bizi meşgul edip insana karşı bize düşmanlık yaptırmaya çalışır. Zaten yaptırıyor da! Genel olarak baktığımızda insanlar birbirine düşman olmuş vaziyettedir.
Tabi, şeytan, insana karşı bize düşmanlık yaptırırken düşmanlığı insanın küfrüne, şirkine yaptırmaz, bizzat insanın kendisine yaptırır. Birinin yanlışı, hatası, günahı olabilir. Her ne olursa olsun o insandır ve bütün varlığı Allah’ın tecellisinden ibarettir; ama kaybolmuştur. Cehenneme giden de o kaybolan, rabbine asi olan, rabbini görmeyen, anlamayan, rabbini dinlemeyen, Allah’ın gönderdiği peygamberleri kendine örnek almayan tarafıdır. Yoksa Allah’tan olan nûru, güzelliği cehenneme gitmez. Bizim de şeytanın bu hilesine karşı dikkatli olmamız ve asla bir insana düşmanlık yapmamamız gerekir.
Unutmayalım ki düşmanlık insanın kendisine değil, insanın küfrüne, şirkine yapılır. Peygamberlere baktığımızda her biri insanları Allah’a davet ederken kavimleri tarafından bir sürü eziyete, sıkıntıya maruz kalmıştır; ama hiçbiri de insana düşmanlık yapmamıştır. Yalnızca onların küfrünün, şirkinin karşısında durmuş ve onları Allah’a, Allah’ın vahyine iman etmeye davet etmiştir. Eğer peygamberler insanları düşman olarak görseydi, inkâr edenleri, rablerine şirk koşanları ısrarla Allah’a davet etmeye devam edemezlerdi.
Peygamberlerden daha âşık hiç kimse yoktur. İstisnasız hepsi de aşk abideleri, kulluk örnekleridir. Her biri rableri için tereddüt bile etmeden canını, hayatını ortaya koyar ve insanları gece gündüz durmadan rabbine iman etmeye davet ederler. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “biz senden önce hiçbir resul göndermedik ki ona (şöyle) vahyetmiş olmayalım, ‘muhakkak ki benden başka ilah yoktur, öyleyse bana âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)”479 buyurmuştur.
“Lâ ilahe illallah” demek, “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: (Rabbimiz!) Yalnız sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz” deyip Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak, yaratılışın gayesi ve bütün peygamberlerin geliş sebebidir. Öyleyse insanın asıl amacı; öncelikle Allah’tan başka ilah olmadığına iman edip rabbine âbd olmaya çalışmak ve bütün şirklerden kurtulmak olmalıdır. Öyle ki hayatını peygamberlerin yaşadığı gibi yaşayıp rabbinin kendisinden istediği kulluğu yapabilsin.
Hiç kimse Allah’a şirk koşamaz. Peki, insanlar şirki nasıl ve nerede koşarlar? -Kendi gönüllerinde koşarlar. Bu da Allah insana tercih hakkı verdiği içindir. Allah’ın irade vermediği hiçbir varlık, rabbine şirk koşma gibi bir tercih yapamaz. Hepsi iradesiz bir şekilde rabbini hamd ile tesbih eder ve şirk koşma gibi bir düşünceleri olmaz. Nefisleri, tercih hakları yok ki hâl böyleyken nasıl şirk koşacaklar!
“Tercih hakları yok” derken öyle robot gibi ya da kukla gibi, rablerini hamd ile tesbih ederken ne yaptıklarını bilmiyorlarmış gibi zannetmeyelim. Bütün hamdlerini ve tesbihlerini aşkla, muhabbetle yaparlar. Bu aşklarının şiddetinden dolayı iradesiz bir şekilde rablerini hamd ile tesbih ederler. İnsanda ise tercih hakkı olduğu için nefsi araya girer ve insan “ben, bence, bana göre” der, “Allah’a göre” diyemez. Onun için rabbini hamd ile tesbih edemez ve rabbine şirk koşar.
Allah’ın isimlerinin tecelli etmediği tek bir varlık bile yoktur. Bu durumda varlığa, mahlukata bakarken Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisinden dolayı insanın gözleri kamaşmalıdır. Eğer insan, her şeyde Allah’ın güzelliğini görmek için bakarsa baktığı her yerde Allah’ın güzelliğinin tecellisini görür. Sonra bu tecelli onun gönlüne akseder ve bu da rabbinin isimlerine, güzelliğine şahid olup şehadet etmesi için onun duası olur; yani duası kendinedir. Kendisi, gönlünün Allah’ın güzelliğiyle dolmasını istemiş, isteği olsun diye de elinden gelen çabayı gösterip baktığı her varlıkta rabbinin güzelliğini görmeye çalışmıştır.
Evet, biri ne yana dönerse dönsün, nereye bakarsa baksın rabbinin güzelliğini görürse gönlü Allah’ın güzelliğiyle dolar; ama bakarken hata, kusur, eksik, yanlış görse bu defa gönlü küfürle, şirkle dolar. O da bu zulmü kendine yapmıştır.
Şirk; sadece Allah’tan başka ilahlar olduğunu kabul etmek değildir. İnsan birilerini Allah’tan çok severse sevdiği o kişileri yine Allah’a şirk koşmuş olur. Üstüne bir de o şirk koştuğu kişiler Kıyamet günü ona “şimdi bizimle sizin aranızda şahid olarak Allah yeter. Muhakkak ki biz, sizin (bize) tapmanızdan habersizdik.”480 Sizin bizi Allah’a şirk koşmanızdan bizim haberimiz yoktu, derler.
Hatta aynısını şeytan da söyler. Biri şeytana uyar, onun adımlarını takip eder, Allah’ın davetine değil de şeytanın davetine icabet ederse Kıyamet günü şeytan ona “kuşkusuz ben daha önce sizin beni (Allah’a) ortak koşmanızı da kabul etmemiştim”481 Yani “beni Allah’a ortak koşmanızı kabul etmiyorum, bundan Allah’a sığınırım” der.
İnsan, rabbine şirk koşar; ama bundan haberi yoktur. Ya korktuğu için şirk koşar ya da sevdiği için şirk koşar. Şirke düşme sebebi bu ikisinden biridir. Oysaki sevilmesi ve haşyet duyulması gereken yalnızca Allah’tır.
Peki, insan, korkusuyla Allah’a nasıl şirk koşar?
Mesela; Allah âyet-i kerimede “(kâfirler) bir de cinleri Allah’a şirk koştular”482 buyurur. Sorsak herkes “ben cinleri Allah’a ortak koşmuyorum” der; ama hakikat öyle değildir. Cinleri Allah’a ortak koşarlar; fakat bundan haberleri yoktur. Örneğin; cinlerden o kadar korkarlar ki ismini bile söylemeye cesaret edemez, “cin” demek yerine “üç harfliler” derler. Hâlbuki nasıl onlardan bu kadar korkabilirsiniz, sizi cinlere karşı kim böyle korkuttu! İnsan, hiç ismini dahi telaffuz edemeyecek kadar onlardan korkar mı! Onlar da sizin gibi kuldur. Hem de size secdeyle emredilmiş kuldur. Onların da tıpkı insanlar gibi velileri, mü’minleri vardır. Misal; cinler Kur’ân’ı dinledikten sonra “meğer bizim beyinsiz olanımız (iblis), Allah hakkında saçma sapan şeyler söylüyormuş.483 Şüphesiz ki bizim içimizde sâlih olanlar da vardır, bundan başka olanlar da. Bizler farklı farklı yollarda (olan topluluklar) olduk”484 derler. Yani “içimizden kimisi rabbine koştu, kimisi orta yolu seçti, kimisi de o beyinsiz olana, iblise uyup kendine zulmetti” derler. Buradan da anlaşıldığı üzere cinler de tıpkı insanlar gibi kuldur.
Cinler ile insanların arasındaki fark nedir?
Fark; Allah’ın insana rûhundan nefhetmiş olmasıdır. Allah’ın nefhettiği rûh insanda olduğu için cinler de insana secde etmekle emrolunmuştur. Hâl böyleyken baktığımızda insanlar cinlerden bir zarar göreceklerini zannederek onlardan korkuyorlar! Bu korkularının sebebi; cinlerin kendilerine bir zarar verebileceklerini zannetmeleridir. Oysaki iblis, Kıyamet gününe kadar Allah’ın kendisine mühlet verdiği takdirde insanları hakimiyeti altına alacağını söylediğinde Allah ona “muhakkak ki benim (ihlâslı) kullarım üzerinde senin hiçbir hakimiyetin yoktur. (Onlara) Vekîl olarak rabbin yeter”485 buyurdu. Bu aynı zamanda cinlerden olan bütün şeytanlar için geçerlidir. Hiçbirinin insan üzerinde bir hâkimiyeti yoktur; ama Allah “onlar size zarar veremez” buyurduğu hâlde insanlar şeytandan korkuyorlar! Unutmamamız lazım ki şeytandan korkmak ona tapmaktır.
Bazıları da var ki “şeytan beni kandırdı, onunla baş edemedim. Benim şeytanım çok güçlüdür, ona devamlı yeniliyorum” der. Bu kadarı da artık ayıp eğil midir! Bari bunu söyleme. Şeytanın çok güçlü olduğunu söylemek ve kendini onun altında görmek sana yakışan bir şey değildir. Neden ondan bu kadar kokuyorsun veya neyi kaybetmekten korkuyorsun! Kaybetmekten korktuğun bir şey vardır; ama bu senin imanın değildir. Şeytan seni başka bir yerden korkutuyor. Ondan korkan senin nefsindir. Mü’min hiç şeytandan korkabilir mi! Şeytanın korkusu mü’minin gönlüne yaklaşabilir mi! Ya da mü’min daha en başından “şeytan beni kandırır” diyebilir mi! Şeytan sana vesvese veriyor diye senin de hemen onun dediği gibi mi yapman gerekir!
Allah “şeytan ancak kendi dostlarını korkutur. Şu hâlde, eğer siz (Allah’a ve onun resulüne) iman etmiş kimseler iseniz onlardan korkmayın, (sadece) benden korkun!”486 buyuruyor. Öyleyse senin de rabbinden korkman lazım değil mi! Merak etme, şeytan sana bir şey yapamaz. Allah, şeytan için “benim kullarım üzerinde senin hiçbir hakimiyetini yoktur” buyuyorsa o zaman bil ki şeytanın sana zarar verebilecek bir gücü yoktur! Allah öyle söylüyorsa mutlaka öyledir, kim Allah’ın emrinin, hükmünün dışına çıkabilir!
Bazı insanlar da zahiri olarak insanlardan ya da başka devletlerden korkar ve onları çok güçlü görüp farkında olmadan onları Allah’a şirk koşarlar. Misal; genel olarak Amerika için “Amerika çok güçlü bir devlettir, şöyle gelişmiş teknolojileri, şöyle büyük silahları vardır” denilir. Böyle düşünmek bir mü’mine yakışmaz. Bunu söyleyenler hiç farkında olmadan gücü, kuvveti Allah’a değil de bir ülkeye vermişler, bunun neticesinde onları Allah’a ortak koşmuşlardır.
Oysa ki El Ğâlib olan Allah değil midir! Eğer her zamanda, her mekânda galip gelen Allah ise bu durumda o ülkeler ne yapabilirler! Hâl böyleyken bu kadar Müslüman ülke olmasına rağmen Müslümanlara belki de tarihte şimdiye kadar hiç yapılmamış bir zulüm yapılıyor; fakat Müslüman ülkeler tavırlarını ortaya koyamıyorlar! Mü’min bu mudur, mü’minin imanı böyle midir! Fazla değil, iki üç ülke bile onlara karşı tavrını ortaya koysa ve “petrolün vanasını kapatıyoruz, bundan sonra size petrol vermiyoruz” dese; yani onlar için bir şey yapmasalar hepsi eşek olurdu, Müslümanlara bunları yapamazlardı; ama hiçbir Müslüman ülke gereğini yapmadığı için onlar da Müslümanlara “bunlar insan değil, bizim hizmetçilerimizdirler. Bunlar, dünyayı kirletiyorlar, bize sıkıntı veriyorlar. Dünya bir tek bize aittir, bunlar bizim malımıza sahip çıkıyorlar. Dünyadan ne kadar temizlenseler o kadar iyi olur” diyor ve mü’minlere zulmediyorlar. İnsanlıklarını nasıl kaybetmişler! Baktığımızda insanlıklarını nasıl kaybettikleri, şeytana nasıl uydukları, daha doğrusu nasıl şeytan oldukları apaçık görülüyor. Diğerleri de bu şeytanlara kul olmuşlar, korkudan seslerini çıkaramıyorlar.
İnsan, kendi kendine zulmediyor. Oysa insan bir şey yaparken sonunu düşünmek zorundadır. Eğer mü’minler akıllarını kullanıp sonunu düşünselerdi, başlarında bir mü’min olurdu ve hep birlikte tavırlarını olduğu gibi ortaya koyardılar. Bunun sonucunda hiçbir devlet Müslüman ülkelere zulmedemezdi.
Allah âyet-i kerimede “(Allah’a ve onun resulüne gerçekten) iman etmiş kimseler iseniz üstün gelecek olan (mutlaka) sizlersiniz”487 buyurmuştur. Peki, üstün müyüz? -Hayır, değiliz! Tam tersine ne kadar büyük bir zillet içerisinde olduğumuzu hep beraber görüyoruz. Öyle ki insan, Müslümanlara yapılan zulmü seyretmeye bile dayanamıyor! Hem de bu zulmü yapanlar “bütün dünya bir araya gelse yine bana karışamaz, yine istediğimi yaparım” diyorlar. İnsana bu kadar hakaret edilebilir mi! Ama yine de hiç kimse bir şey yapmıyor, müdahale etmiyor! Hâlbuki siz de onlara “böyle yapamazsınız, yoksa gerekeni yaparız” desenize. Sizin onlardan ne eksiğiniz vardır! Neymiş, silahları varmış! Hepimiz bu dünyaya kulluğumuzu, imanımızı ispat etmeye gelmişiz ve sonuç itibariyle yeri geldiğinde ölmek de gerekir. Madem öyle tavrınızı ortaya koysanıza, neden bir şey yapmıyorsunuz! Neden yapmadıklarını söyleyeyim; çünkü “rahatımız bozulabilir, onlarla aramız bozulabilir” diyorlar. Dikkat edin, Allah’la aranız bozulmasın! Siz bu hâlinizle ebedi hayatınızı kaybediyorsunuz. Dünyadaki rahatınız bozulmasa ne olacak!
Bütün mesele; aklımızı kullanmayışımızdır. Aklımızı doğru kullanıp anlamadığımızdan dolayı da imanımız bize doğruyu seçtirmemiştir. Bu nedenle Allah’tan korkmamız gerekirken başka şeylerden korkuyor ve farkında olsak da olmasak da onları Allah’a şirk koşuyoruz!
Evet, genel olarak baktığımızda şeytandan, cinlerden, açlıktan, hakkı söylemekten “karşımdaki beni yanlış anlar” deyip yanlış anlaşılmaktan, “ben Allah’ın kuluyum” demekten korkarız. Oysaki “Allah” dediğimizde biri “Allah” dememizi sevmiyorsa onun cehenneme kadar yolu vardır. Böyle birine neden insan gözüyle bakıyoruz! O, insan mıdır ya da insanlıkla ne alakası vardır! Aksine Allah’a ters düştüğü için hayvandan daha aşağıdadır. Nasıl olur da Allah’ı değil onu tercih edebiliriz! Çünkü Allah’tan haşyet duymuyoruz! Aksine Allah’tan utanıyoruz; yani mü’min, Müslüman olduğumuz için utanıyor, “aman kimse benim derviş olduğumu anlamasın, kimse benim Müslüman olduğumu, Allah’a kul olduğumu anlamasın” diyoruz! Müslümanlığımızdan, mü’minliğimizden nasıl utanabiliriz! Mü’min bir kul için böyle bir şey olabilir mi! Tam tersine bütün zerremiz Allah’a kulluğu haykırmalı ve imanımız bize her zerremizle “ben âlemlerin rabbinin kuluyum” dedirtmelidir.
Eğer Allah’ı değil, insanları tercih ediyorsak bilelim ki mü’min olamamışız ve gönlümüzü başka şeylerin sevgisiyle doldurmuşuz. Gönlümüzdeki bu yanlış sevgileri temizlemeden, gönlümüze Allah’ın muhabbetini doldurmadan da mü’min olmamız mümkün değildir.
Bu duruma düşmemek için nerede olursak olalım rabbimizin huzurunda olduğumuzu unutmayalım ve her ne olursa olsun “ben Allah’ın kuluyum, âbdiyim” deyip onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışalım. Rabbimize kulluk yaparken istersek tek başımıza olalım, karşımızda da binlerce kişi olsun, hiç fark etmez, onları görmeyelim. Bize herhangi bir zarar verebileceklerini zannetmeyelim.
Neden?
Hepsi Allah’ın kudretinin içindedir de ondan. Kendim için söyleyeyim; yüz kişi burada silahla, tankla, topla karşımda dursa ve hep birlikte bana ateş etmeyi düşünse yeminle söylüyorum gönlüm kıpırdamaz; çünkü hepsinin Allah’ın kudretinin içinde olduğuna iman etmişim. Onlar kendilerini bir şey zannedebilir; ama bütün kudret sadece Allah’a aittir. Allah dilemeden silah patlar mı ya da onun izni olmadan kimse bir şey yapabilir mi? -Asla, Allah’ın müsaadesi olmadan hiç kimse bir şey yapamaz. Hâl böyleyken gönlümden en ufak bir şey geçse, en ufak kıpırdama olsa kendimi mü’min bile kabul etmem. Tabi, insanın zahiri olarak kendini koruması ayrı şeydir. Ben bir mü’minin nasıl bir gönül hâline sahip olması gerektiğini izah ediyorum. Kul, ebette ki böyle durumlarda gerekli tedbirleri almalıdır; ama gönül itibariyle de Allah dilemeden hiç kimsenin kendisine en ufak bir zarar veremeyeceğine488 iman etmeli ve bundan emin olmalıdır.
Bununla beraber çok korktuğum bir şey vardır; o da bir insanın gönlünü kırmak, incitmektir. Gönül, Allah’ın evidir. Ben de o evi, Beytullah’ı yıkmaktan hiçbir şeyden korkmadığım kadar korkuyor, endişe ediyorum. Bu bir çocuk da olabilir, hiç fark etmez, birini üzmek, sıkıntı vermek benim için çok ağır bir durum, çok ağır bir sorumluluktur.
Peki, niçin korkuyorum?
Rabbimin; kullarının gönlüne tecelli ettiğini ve bir kulla muhatap olurken aslında onun sahibiyle muhatap olduğumu, dolayısıyla onu kırdığım takdirde bunun sonucunun ne olacağını biliyorum da ondan.
Hepimiz Allah’ın huzurundayız ve yalnızca onunla muhatabız. Onun huzurunda olmadığımız, onun bizi imtihana tabi tutmadığı, gönlümüze tecelli etmediği, vahyedip bizi kendine davet etmediği hiçbir anımız yoktur. Her anda bizim muhatabımız Allah’tır. O zaten bizi muhatap almıştır. Asıl mesele bizim onu muhatap almamızdır.
Rabbimizi ne kadar muhatap alıp almadığımızı nasıl anlayabiliriz?
Rabbimizin huzurunda ne kadar durabiliyor, onun rızasının, yakınlığının hesabını ne kadar yapabiliyor, imtihanlar karşısında ne kadar “acaba rabbim benden ne yapmamı, nasıl olmalı istiyor” diyebiliyorsak rabbimizi o kadar muhatap almış, o kadar ciddiye almışızdır. Rabbimizi bize muhatap aldıran şey; rabbimizi sevmemiz ve ona olan aşkımız, muhabbetimizdir. Öyleyse gönlümüzü açıp kendimizi biraz tanımamız ve rabbimizi ne kadar muhatap olduğumuza bakmamız gerekir. Yoksa bu âlemde kayboluruz, sonuç olarak kendimizi, rabbimizi, ebedi hayatımızı kaybederiz.
Allah âyet-i kerimelerde “Allah’ı unutan ve bu yüzden (Allah’ın da) onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın! İşte onlar fâsıkların ta kendileridir.”489 “Kim Rahmân’ın zikri (olan Kur’ân)ı görmezlikten gelirse, biz ona bir şeytanı musallat ederiz de o, ona karîn olur (uydu gibi onun etrafında dolanıp ona en yakın dost olur)”490 buyurmuştur. Kelimeyi söylemek bile ağır geliyor! Şeytanın uydusu olmak demek şeytanın arkadaşı olur manasına gelir, şeytanın arkadaşı da şeytan olur. İşte, rabbimizi dinlemediğimiz takdirde karşılaşacağımız hâl budur.
İnşallah bu duruma düşmemek için kendimizi tanıyacak, kim olduğumuzu bilecek ve rabbimizin huzurunda onun emrini, hükmünü ciddiye alarak yaşayacağız.
Daha önce söylemiştim; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ramazanın ilk on günü rahmet, ikinci on günü mağfiret, üçüncü on günü de kurtuluş ve saadettir”491 buyurmuştur. Rahmet, Allah’ın saf ikramıdır. Mağfiret, kulun yanlışlarını, eksiklerini, anlayıp düzeltmeye çalışması, tövbe ve istiğfar edip rabbimizin mağfiretine ermesi ve gönlünü küfürden, şirkten, riyadan, Allah’a karşı su-i zandan temizlemesidir. Bunların peşinden ise nefsin cehenneminden, küfründen, şirkinden, riyasından, hasedinden kurtulmak ve saadete ermek gelir. Kurtulmak için de öncelikle tövbeyle, istiğfarla temizlenmek şarttır.
Bu sohbetimizle beraber ramazanın yirmi gününü geride bıraktık, artık son on güne giriyoruz; yani artık nefis cehenneminden kurtulma, kendimizi, kim olduğumuzu bilme ve cehennemden çıkıp cennete varma zamanıdır.
Her şey insanın kendi tercihiyle olur. Kul; rabbinin emrettiği gibi nazar edince, kim olduğunu bilince, neyi, ne kadar, nasıl, niçin sevmesi gerektiğini anlayınca ve her şeyi Allah için sevince gönlü cennet olur, bunun sonucunda da Allah tecelli eder; ama Allah ona her şeyi apaçık beyan etmişken rabbine “ben benim, sen de sensin” derse, “ben, bence, bana göre” der, “Allah” demezse o zaman da cehennemden çıkamaz, nefis cehenneminden kurtulamaz.
İnsan, cenneti de cehennemi de burada kazanır. İkisi de insanın kendi gönlündedir; yani insan ya Allah’ı sever, aşkla, muhabbetle, imanla, rabbine teslimiyetle, takvâyla, ihsanla, muhsinlikle, Allah’a yakın olmakla, Allah’ın isimlerinin güzelliğinin, nûrunun tecelli ettiği marifetullah cenneti olur ya da rabbini layıkıyla sevemez ve rabbinin aşkından mahrum kalır. Rabbini sevmek yerine gölgeleri, fanileri sever, Allah’ın verdiği aşk sermayesini onlara harcar. Böyle olunca da gönlü cehenneme döner; çünkü insan, Allah’ın Kerîm ismi üzerinde tecelli etmeyince cimri olur. Rahmân, Rahîm, Ğafûr ve Afuvv isimleri tecelli etmeyince; yani insanları affetmeyince de zalim olur, katı kalpli olur. Bu yüzden insan, Allah’ın güzelliğini kaybedince geriye bir şey kalmaz. Ancak kaba, katı, kendini beğenen, zalim, merhametsiz, cimri biri olur ki zaten cehennem budur.
Herkesin cenneti de cehennemi de kendisiyle beraberdir. Kim hayatı ne şekilde yaşamış, tabi tutulduğu imtihanlara ne şekilde karşılık vermişse gönlü ona göre cennet ya da cehennem olmuştur. Gönlümüzün cennet olmasını istiyorsak hayatımızı yaşarken birbirimize cennet olmamız lazım; ama ilk başta kendimize cennet olmazsak başkasına cennet olamayız. Bu nedenle önce bizim cennet olmamız gerekir.
Cennet de cehennem de buradadır ve ikisi de bizim gönlümüzdedir. Gönlümüz cennet olduysa cennete, cehennem olduysa cehenneme layığız. Hepimiz bu konudaki tercihimizi kendimiz yaparız. Ahirette sadece iki yer vardır; o da cennet ile cehennemdir. Elbette ki her ikisinin de kendi içinde dereceleri vardır. Her ne olursa olsun bütün çabamız ve gayretimizle rabbimizin bizim için tercih ettiği cenneti tercih etmeli ve bunun için çabamızı, gayretimizi sarf etmeliyiz.
İnşallah ramazan ayının kalan bu son on günü cehennemden kurtuluşumuz olur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir şey söylediğinde apaçık bir şekilde söyler. Bu hadisi de beyan ederken apaçık bir şekilde “ramazanın son on günü cehennemden kurtuluştur” buyuruyor. Tabi, hayal kuranlar “herhalde ahiretteki cehennemden kurtulacağız” diye zannederler. Oysaki daha önünüzde bir hayat var, hesap var, kitap vardır. Bunlardan geçmeden ahiretteki cehennemden nasıl kurtulacaksınız! Bunu nasıl böyle hesap ettiniz! Böyleleri cehennemden kurtulduklarını düşününce kendilerine göre artık bir şey yapmayacaklar ya bundan dolayı işlerine geldiği için “biz böyle iyiyiz” derler! Nasıl iyisiniz! Siz cehennem olmuşsunuz. Sizin önce bu cehennemden kurtulmanız lazım. Yoksa nasıl ölürseniz yarın Kıyamet gününde öyle dirilirsiniz, bu da sizin felaketiniz olur.
Evet, inşallah nefsin cehenneminden; küfründen, şirkinden, hasedinden, benliğinden, bencilliğinden, “ben biliyorum” demesinden, rabbini unutmasından, dinlememesinden, rabbinden yüz çevirmesinden, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmayışından, kendini kandırıp “o peygamberdi, ben onun yaptığı gibi yapamam” demesinden kurtulacağız ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olacağız.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak Allah’ın emridir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) De ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin”492 buyurmuştur. Eğer Allah’ı seviyorsak o zaman Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olacağız. Aksi hâlde onun resulüne tabi olmazsak, ahlakına bürünmeye çalışmazsak Allah’ı sevdiğimizi söylerken yalan söylemiş oluruz. Allah da bizim sevgimizi, “seni seviyorum ya rabbi” dememizi, “lâ ilahe illallah” deyişimizi kabul etmez.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak bizi onun gibi yapar, ona benzetir, ona yaklaştırır, bunun sonucunda biz de âlemlere rahmet olur, rauf ve rahim olur, azim bir ahlak üzere, Allah’ın övgüsüne layık oluruz.
Evet, hep beraber Allah’ın bize aşkı, muhabbeti ikram ettiğini ve bir şeyi severken Allah’ın bize verdiği bu aşk sermayesini kullandığımızı anlamaya çalıştık. İsterseniz imanın, her şeyi Allah için sevmenin ve Allah’ın bize verdiği aşk sermayesini doğru bir şekilde kullanmanın önemiyle ilgili bir kıssa anlatayım.
Süfyân Es-Sevrî Hazretleri’nin genç yaşta beli bükülmüştür. Kendisine “neden bu genç yaşta belin bükülmüş” diye sorarlar. O da “yanlarında zahiri dersler gördüğüm üç tane hocam vardı. Üçü de imansız gitti. Sonuncusu öyle bir zattı ki şeriatın hiçbir hükmünden, adabından bir an bile ayrıldığını görmedim. Şeriata bu kadar dikkat ediyor, her emrini yerine getiriyordu. O hocam vefat ettiği sırada baş ucundaydım, bir ara kendinden geçti, sonra kendine gelince ‘Süfyân, evladım. Bizi huzura kabul etmediler’ dedi. Daha sonra ağzından öyle kelimeler çıktı ki -elini Kur’ân-ı Kerim’in üstüne koyar- bundan habersiz ve nasipsiz gitti.” Yani küfür üzere gitti. “Ben de bunun üzerine korkudan öyle bir eğildim ki artık Allah’ın huzurunda sırtımı doğrultmaktan korktum. O günden sonra da belim böyle bükük kaldı” der.
Peki, hocası, şeriatın hükümlerine bu kadar dikkat ettiği hâlde neden Allah’ın huzuruna kabul edilmedi?
Ben neden kabul edilmediğini söyleyeyim; çünkü iman etmemişti; yani sevgisini yanlış yere vermişti. Dikkat ederseniz Süfyân Es-Sevrî Hazretleri onun hakkında “şeriatın hiçbir adabından bir an dahi ayrıldığını görmedim” dedi. Demek ki hocası zahiri olarak her şeyi yapıyordu. Her şeyi yapıyordu; ama gönlü Allah’a ait değildi. Gönlü Allah’a ait olsaydı asla imansız gitmezdi; çünkü biri hayatını yaşarken imanlıysa son nefeste imanını kaybetmez.
Mesela; biri küfür üzere ölünce o kişi için “imanını kaybetti” denilir. Hâşâ, nasıl kaybedebilir! Son nefeste imanını kaybeden birinin zaten imanı yoktur, imanı taklididir. İnsan, olmayan bir şeyi nasıl kaybetsin! Bu yüzden imanı varsa son nefeste onu kaybetmez. Allah âyet-i kerimelerde “yaptığın (iyilik veya kötülük) bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa da Allah onu (senin karşına) getirir.493 O gün insanlar amelleri(nin karşılığı) kendilerine gösterilmesi için bölük bölük (rabblerine) döner(ler). Artık kim zerre kadar bir hayır yapmışsa (o gün) onu görür. Kim de zerre kadar bir şer işlemişse (o gün) onu görür”494 buyurmuştur.
Allah zerre kadar hayrı da zerre kadar şerri de kulunun önüne getirir, ayrıca kuluna yardım eder. O hâlde insan, hiç son nefeste imanını kaybeder mi! Ama biri Süfyân Es-Sevrî Hazretleri’nin hocası gibi; rabbini sevmemiş, iman etmemişse, daha kendini, rabbini tanımadan, “ben Müslümanım” diyor, ibadet yapıyor, kendince ilim öğreniyor ve insanlara ilim öğretiyorsa olacağı budur. İnsan böyle şeylere şahid olunca gerçekten dehşete düşüyor!
Biri rabbini sevemiyorsa, rabbini; kendisini yaratan rabbi olarak kabul edememiştir. O zaman da son nefeste küfrü ortaya çıkar ve ahirete nefsindeki küfürle, şirkle gider. İşte, bu tehlikeye uğramamak için gönlümüz bütünüyle Allah’a ait olmalıdır.
İnsan son nefese kadar imtihandadır, dolayısıyla kendini garantide görmemelidir. Zaten bütün feryadım bunun içindir. Hepimiz dikkatli olalım, gönlümüzde rabbimizin sevgisinden başka bir sevgi olmasın ki son nefesimizi küfürle, şirkle verip ebediyen kaybetmeyelim diye bu kadar feryat ediyorum.
Biri Allah’ı seviyor, rabbine kul olmayı dert ediniyorsa, çabası, gayreti az da olsa kurtuluşa erer; çünkü sevilmeye layıktır. Allah, kulunun sevgisine karşılık vermez mi!
Bütün ibadetlerin, ilimlerin, bilgilerin hepsi rabbimizi tanımak, sevmek ve ona olan aşkı kazanmak içindir; ama bu aşkı kazandıktan sonra bir de onu korumamız gerekir. Bu yüzden Hz. Hüseyin (r.a.) “bu âleme aşkı kazanmaya ve kazandığımız aşkı, muhabbeti, imanı korumaya gelmişiz” buyurmuştur. Bizim de Allah bizi imtihanlara tabi tutarken rabbimize itiraz etmeyip, isyan etmeyip, bize olan bütün muamelesinin bizim için saf hayır, saf rahmet, saf aşk olduğunu bilip imanımızı korumamız ve onu kaybetmememiz gerekir.
Allah bizi gönlündeki aşk sermayesini boş yere saçanlardan ve bu sevgisiyle, şirke, küfre düşenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi; imanı, aşkı, muhabbeti kazananlardan ve kazandığı bu aşkı kaybetmeyenlerden eylesin. Allah bizi; gönlünü rabbine teslim eden kullarından eylesin. Allah bizi nereye bakarsa baksın rabbinin güzelliğine şahid olup şehadet edenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
