close

15.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye, kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanımaya ve kendi üzerimizden rabbimizi tanımaya çalışıyorduk.

Kul, rabbini tanıdıkça kendini tanır. Bu yüzden insanın Allah’a olan marifeti ne kadarsa kendine olan marifeti; yani kendini tanıması da o kadardır; ama insanın kendini tanıyabilmesi için öncelikle “biz nereden geldik, neredeyiz, nereye gidiyoruz, Allah’ın bizim üzerimizdeki muradı nedir, Allah bize hangi özellikleri, vasıfları vermiştir ve onlarla nasıl kazanabiliriz” sorularının cevabını da anlaması gerekir. Öyle ki kendini, hayatı, nereye gideceğini, nasıl kazanacağını ve nasıl yapmazsa kaybedeceğini anlayabilsin.

Allah peygamber ve kitap göndererek insana dünyaya gelmeden önceki hâlini, Allah ile olan ahdini ve Allah’a verdiği sözü hatırlatmıştır. Aynı şekilde dünyaya nasıl geldiğini, dünyadayken ne yapması, nasıl terbiye olması, hayatı nasıl anlaması, nasıl yaşaması ve hayatının her anında nasıl yapması gerektiğini bir bir anlatmıştır. Bunun için örnekler verip peygamberleri ve peygamberlere iman edenleri anlatmıştır. Yetmez, bir de iman etmeyip azaba, gazaba uğrayanları anlatmış ve herkesi peygamberlere iman edenlerden olup kazanmaya davet etmiştir. Bu yüzden herkes Allah’ın vahyine baktığında kendini de nasıl kazanması gerektiğini de bilir, anlar.

İnsanın kendini tanıyıp rabbinin istediği gibi bir âbd, kul olabilmesi için onda El Esmâu’l Husnâ’nın tecellisinin olması lazım. Öyle ki kendini tanıyabilsin.

İnsan, kendinde var olan en öndeki özelliğin ne olduğunu anlayabilmek için rabbine bakmalıdır. Rabbine baktığında kendisindeki en öndeki özelliğini anlar.

Peki, insanda en öndeki özellik nedir?

En öndeki özellik; sevmektir, aşktır, şiddetli muhabbettir. İnsanı insan yapan, ona kâmil insan, Hz. İnsan olmayı kazandıran bu aşkı, muhabbetidir. Allah kendi güzelliğini sevmiş, kendi güzelliğini görmek ve göstermek istemiş, insanı ve varlığı da bunun için yaratmıştır. Yani bütün varlığın sebebi; sadece aşktır, sevmektir, muhabbettir.

Allah kendine, ilahlığına şahiddir ve insanların da hem kendi üzerlerinde hem de bütün âlemde rablerinin güzelliğine şahid olmalarını ister. İnsan bu şehadeti ancak aşkla yapabilir; çünkü insan zaten aşktan bir varlıktır. Aşktan bir varlık olduğu için her ne yaparsa yapsın kendindeki bütün özellikleri aşka, muhabbete göre kullanır. Mesela; gözünü, kulağını, gücünü, kuvvetini, konuşmasını neyi seviyorsa o sevdiğini zikrederek, isteyerek, ona bakarak, onu dinleyerek, anlamaya çalışarak kullanır. Bir şeyi sevince onun peşinden gider ve Allah’ın kendisine verdiği bütün güzellikleri, vasıfları, El Esmâ’ul Husna’yı o yolda sarf eder. Sonra peşinde koştuğu şeyin sevgisi bitince de ondan vazgeçer. O anda en öndeki sevgisi neyse gider bu defa sevdiği o şeyin peşinde koşar ve bütün güzelliklerini, özelliklerini onu kazanmak, ona yakın olmak ya da onu kaybetmemek için kullanmaya devam eder.

İnsanın bir şeyi sevmesindeki sebep nedir?

Sebebi o şeyi kendisi için gerekli görmesidir. İnsan sevdiği şey hakkında “bu benim için gereklidir, lazımdır” der, bundan dolayı onu sever, ister, onu kazanmak için bütün çabasını, gayretini sarf edip kendini, bütün hayatını o yolda harcar. Bu şekilde baktığımızda insanın yaptığı her şeyin sebebi; sevmektir, aşktır, muhabbettir.

İnsan her ne kadar Allah’ın kendisine verdiği güzellikleri, özellikleri dünyalık olanların peşinde koşarak harcasa da Allah her defasında kulunu kendine davet eder ve ona “asıl hayat ahiret hayatıdır. Asıl hayat Allah katındaki hayattır.439 Hayatını, ebedi bir hayatı kazanmak için harca. Dünya hayatı sınırlıdır, orada herkese bir ömür tayin edilmiştir. Sen bu sürede ebedi hayatını kazan ve ebedi bir hayata, ebediyen sevilmeye layık ol” buyurur.

Evet, insan aşktan bir varlıktır. Bu yüzden yaptığı her şeyi sevdiği için yapar, dedik. Bununla beraber insanı ancak sevdiği şeyler sevindirir, sevmediği şeyler de üzebilir. Allah, varlık üzerinden her şeyi bir âyet olarak kuluna anlatmış ve ona “bak, sevmediğin bir şeyi yaşayınca nasıl üzülüyorsun! Öyleyse seni ebediyen üzecek şeyler yapma, yanlış yapma! Hayatını yaşarken eksik yapmamaya bak ve ebedi saadeti kazanmak için elinden geleni yapmaya çalış. Ebedi hayatını buna göre anla” buyurmuştur; ama insan kendini, rabbini anlamayı, bilmeyi, tanımayı, marifetullaha ermeyi istemezse yalnızca gözünün gördüğüne ve aklının erdiğine göre hareket eder. Böyle olunca bir de bakar ki bir avuç toprağın, çamurun, dünyanın peşinden gitmiş ve ahiretini kaybetmiştir.

Allah âyet-i kerimede “insanlardan öylesi vardır ki, ‘rabbimiz! Bize (nasibimizi mal ve servet olarak) dünyada ver!’ derler. Böylesinin âhirette hiçbir nasibi yoktur”440 buyurur. Neden “bize dünyada ver” derler? -Çünkü insan neyi seviyorsa duası odur, onlar da dünyayı sevdikleri için nasiplerinin dünyadan olmasını isterler. Bir de dikkat edilirse “bana dünyada ver” derken “rabbimiz” derler. Yani onlar da rablerini bilirler; ama bildikleri hâlde rablerini dinlemezler.

Ne şekilde dinlemezler?

Allah’ın kendileri için ahireti tercih edişini tercih etmez, dünyayı tercih ederler. Allah’ın kendileri için veliliğini, dostluğunu tercih edişini tercih etmezler, onun yerine kendilerine başka veliler arayıp onların peşinden giderler. Allah’ın veliliğini, dostluğunu kabul etmeyip rablerini dinlemedikleri, ciddiye almadıkları için şeytan da onlara velilik yapar ve onlara dünyayı sanki ebediymiş gibi süsler.

Unutmamamız lazım ki “senin için hayırlı olan, güzel olan şudur, ben seni düşünüyorum, bunu senin için söylüyorum, benim dediğimi yaparsan kazanırsın” diyenler eğer anlattıklarıyla bizleri; Allah’ı, ahireti, ebedi hayatımızı kazanmaktan başka tarafa davet ediyorsa farkında olsalar da olmasalar da şeytanın vazifesini yapıyorlar, demektir. Çünkü iblis de Âdem babamıza “Allah’ın yasakladığı bu meyveyi yerseniz ikiniz de melek olur, cennette ebedi kalırsınız. Bunu sizin için söylüyorum”441 demiş, bir de ağlayıp yemin etmişti. Tabi, bunu bir sefer yapmamıştı, artık ne kadar zaman onlarla uğraşmışsa sonunda amacına ulaşmış ve ikisini de ikna etmişti. Onlar da şeytanın verdiği vesveseye kapılıp inanmış, “doğrudur” demiş ve o meyveden yiyip dünyaya inmişti.442

Şu anda iblis, şeytan aynısını bize yapmaya çalışır. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde “muhakkak ki şeytan sizin için (apaçık) bir düşmandır.”443 “Ey Âdemoğulları! şeytan sizi (de Allah’ın emirlerine karşı gelerek) ana babanızın ayıp yerlerini kendilerine göstermek için (nûrdan olan takvâ) elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi aldatmasın”444 buyurur. Yani onlar şeytana uyarak cenneti nasıl kaybettilerse siz de şeytana uyunca öyle cenneti kaybedersiniz, buyuruyor Allah.

Kaybetmemek için bize düşen; şeytanı dinlemek değil, rabbimizi, rabbimizin vahyini, Kur’ân’ı dinlemek, okumak, anlamaya çalışmaktır. Eğer rabbimizin bize ne söylediğini ve bizden nasıl bir âbdiyet istediğini anlamazsak gönlümüzü şeytana, iblise açmış oluruz ki sonra şeytanı dinlememek için bir gücümüz olmaz; çünkü Allah’ın bizden ne istediğini, ne yapmamız gerektiğini bilmiyoruz ki şeytanın vesvesesine karşı bir gücümüz olsun! Bu nedenle rabbimizin bize ne söylediğini ve bizden ne istediğini anlamazsak peşinen kaybederiz. Sonra “bilmiyordum” dememiz de bizim için mazeret olmaz.

Neden?

Bilmiyorsak öğrenme imkânımız vardır da ondan. Bilmiyorsak öğrenmeye, anlamaya çalışmalıyız ki şeytanın tuzağına düşüp takvâ elbisemizi kaybetmeyelim. Hz. Âdem (a.s.) babamızın üzerinden soyulan elbise nûrdan elbise olan takvâ elbisesiydi. Kim “ben Allah’ın kuluyum” derse, Allah bu elbiseyi ona giydirir sonra da güzel yaptıkça, doğru yaptıkça, sevap işledikçe üzerindeki o nûr şiddetlenir. Zaten sevap kelimesi Arapça’da elbise demektir.

Evet, kul sevap işledikçe takvâ elbisesinin nûru şiddetlenir, şiddetlendikçe de bu nûr ona güç ve kuvvet olur, böylelikle şeytan ona yaklaşamaz. Aynı zamanda onun bu tavrı Allah’ın sevgisine layık olur ve Allah onu sever. Allah onu sevince o da Allah’ı seven ve Allah için seven bir kul hâline gelir.

Allah zaten insanı sever ve insanın bütün muhabbeti zaten Allah’tan tecelli eder. Allah, insanı aşktan yarattığı için insan farkında olsa da olmasa da maşuktur, sevilendir. Allah ona kendinden sevgi vermiştir; ama insan hata yaparak, günah işleyerek, yanlışa düşerek, şeytanın verdiği vesvesenin peşinden giderek Allah’ın kendisinden verdiği sevgiyi kaybeder ve onu kendinden perdeler.

Peki, bu sevgiyi tekrar nasıl açığa çıkarabilir?

Allah âyet-i kerimede “muhakkak ki Rahmân, iman edip sâlih ameller işleyen kimseler için (gönüllerde) bir sevgi var edecektir”445 buyurur. Bir kul iman edip salih amel işleyince Allah’ın sevgisine layık olur ve Allah onu sever; yani kulun kendi kendine perdelediği sevgi onun üzerinde tekrar açığa çıkar. Allah o kulu sevince bu defa kullarının gönlünde de ona karşı bir muhabbet yaratır ve her bir kulunun gönlüne onun sevgisiyle tecelli eder. Bu yüzden insanlar o kulu iradesiz olarak severler. Tabi, fıtratlarını bütünüyle kaybetmemişlerse severler. Aynı şekilde Allah’a ne kadar yakınlarsa bu sevgi de gönüllerinde o kadar tecelli eder.

Kulun; Allah için Allah’ın sevdiği, razı olduğu güzellikler, sevaplar işlemesindeki bütün gücü sadece Allah’a olan muhabbetidir, imanıdır. Kulun bu muhabbeti, takvâ elbisesinin nûru ne kadar şiddetliyse kul manevi olarak o kadar güçlüdür. Mesela; biri âşık olunca sevdiğinin övgüsünü, sevgisini kazanmak, ona varmak, kavuşmak için bütün âleme ölümüne meydan okur, hatta canını bile ortaya koyar; çünkü ona âşıktır. O yüzden sevdiği kişi için her şeyi yapabilir.

Ya da bir mevkiyi, makamı veya dünyayı olsun hiç fark etmez, herhangi bir şeyi sevdiğinde bütün gücünü onu kazanmak için harcar; çünkü “bu bana gereklidir, bana lazımdır. Ben o olmadan yapamam. Onsuz hayat benim için anlamsız olur. Benim için hayatın anlamı sadece odur” demiştir. İşte, insan, rabbine kulluğu bu şekilde kendi üzerinden anlamalıdır. Bir kul da Allah’ı ne kadar seviyorsa hayatını Allah’ın yolunda o kadar harcar, rabbine olan sevgisini, aşkını ispat etmek için o kadar gereğini yapma gücünü kendinde bulur.

Evet, insan aşktan bir varlıktır ve her ne yaparsa yapsın mutlaka sevgisinden yapar, dedik. İnsanın bütün hâli aşktır, imandır, muhabbettir ve bütün fiilleri hep bu sevgisinden, muhabbetinden tecelli eder; yani birini sevdiği için ona yardım eder, ikram eder, rahmet eder, o kazansın diye elinden geleni yapar.

Allah âyet-i kerimede sahabeyi överken “onlar, (Allah’ı sevdikleri ve rızasını kazanmak istedikleri için) o (malları)nı sevmelerine rağmen (mallarını ve) yemek(ler)ini yoksul(lar)a, yetim(ler)e ve esir(ler)e yedirirler(di). (Doyurdukları kimselere ise şöyle derlerdi) Biz sizi ancak Allah’ın vechi(ni, rızası ve cemâlini kazanmak) için doyuruyoruz. (Ayrıca) Biz sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz”446 buyurmuştur. Sahabeler rablerini sevmişler, iman etmişler ve bu imanları onlarda kemale ermiştir. Bu yüzden de kardeşlerini, kendi nefislerine, tercih ederler. Yemeğe ihtiyaçları olduğu hâlde kardeşlerine yedirirler ve bu yaptıklarını sadece rabbim beni sevsin, bana “sen benim kullarıma ikram ettin, emrettiğim, sevdiğim gibi yaptın, güzel yaptın, desin” diye yaparlar. Bütün imtihanlar böyledir.

İmtihanlar karşısında “rabbim benden ne istiyor, nasıl yapmamı seviyor” diyenler rablerini gerçekten sevenler ve onun sevgisini isteyenlerdir; çünkü insan, rabbinin sevdiği gibi yaptıkça âşıklığını gösterir ve bunun sonucunda maşuk olur; yani Allah’ın sevdiği bir kul hâline gelir.

Allah âyet-i kerimede bazen “onlar Allah’ı sever, Allah da onları sever.” Bazen de “Allah onları sever, onlar Allah’ı sever” buyurmuştur.

Kulun Allah için yaptıkları kendisine Allah’ın sevgisini, muhabbetini kazandırır. Tabi, bir de Allah’ın sevdikleri vardır. Allah sevince onlar da iradesiz olarak rablerini sevmiş olurlar. Başka bir tabirle Allah’ın sevgisi onların gönlüne aksedince onlar da bu sevgiyle Allah’ı sevmiş olurlar; ama kullar bir sever, Allah bin sever. Allah’ın sevgisi, muhabbetiyle kulların sevgisi, muhabbeti birbirine benzemez, kıyas dahi yapılamaz; çünkü Allah yaratandır, onun sevgisi baki, kulun sevgisi ise fanidir.

Evet, eğer insan aşktan bir varlıksa o zaman “ben kimim” sorusuna “ben âşık ve maşuk olan bir varlığım” diye cevap vermelidir. Geriye kalan her şey bu aşkla çalışır. Nasıl ki bir araba ne kadar mükemmel olursa olsun benzini olmadığında çalışmıyorsa insan da öyledir; aşk olmadığında harekete geçemez ve üzerindeki güzellikler açığa çıkamaz; çünkü ondaki bütün güzellikler onun imanının tecellisidir.

Bu iman ister Allah’a ister dünyaya ister nefsine olsun hiç fark etmez, insanın sevgisi kendisine güç ve kuvvet verir; yani insan bütün gücünü, kuvvetini imanından, sevgisinden alır. Mesela; insan çoluk çocuğuna rızık taşımak için uykusunu bozar, sabah erkenden kalkar, gider çalışır, yorulur, onlar için bir sürü zahmet çeker. Sıkıntılar yaşasa bile “çocuklarımın rızkı için bu işe ihtiyacım var, bunlara katlanırım” der ve hiçbir şekilde bahane üretmez, dolayısıyla o işi yaparken yaşadığı sıkıntılara bakmaz, işin sonunda neyi kazandığına bakar; çünkü yaptığı işten sonra kazanacağına iman etmiştir, bundan emindir.

Nasıl ki kul zahiri bir şeyi sevdiğinde onun için fedakârlık yapıyorsa, aynı şekilde Allah’ı sevince de bu fedakarlığı yapmalıdır. Eğer Allah için fedakârlık yapamıyorsa o zaman durup kendine bakmalı “ben gerçekten Allah’a iman etmiş miyim! Allah’a mı yoksa kendi nefsime mi iman etmişim, kendi nefsimi mi seviyorum” demelidir.

Aşk ispat ister, iman ispat ister. Kulun da hayatı yaşarken tabi tutulduğu imtihanlar karşısında Allah’a olan imanını, muhabbetini, onu sevdiğini ispatlaması “seni seviyorum ve senin sevdiğin gibi yapıyorum ya rabbi” demesi lazım. Böyle demezse rabbini unutmuş ve onun hesabını yapmamış olur. O zaman rabbini sevdiğini de söyleyemez. “Seni seviyorum; ama senin için bir şey yapamıyorum” diye bir şey olur mu! Biri bize böyle söylese onun sevgisini kabul eder miyiz? -Tabi ki etmeyiz. O yüzden iman inanmak değildir. İman; Allah ve resulünü her şeyden, canından da çok sevmektir. Allah’ı malından, canından, her şeyden çok sevmeyen kimse iman etmiş olmaz. İman ettiğini söylese de Allah onun imanını kabul etmez.

Allah kimlerden imanlarını kabul edeceğini bize beyan etmiştir. Mesela; Allah âyet-i kerimelerde buyurur “insanlardan öylesi vardır ki Allah’tan başkasını (Allah’a mülkünde ortak olan) eşler edinir de onları Allah’ı sever gibi severler. Fakat iman edenlerin Allah’a olan sevgileri çok şiddetlidir (onlar Allah’a âşıktırlar).”447 “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Sizden kim dininden dönerse (bilsin ki) Allah (onların yerine) öyle bir topluluk getirir ki (Allah) onları sever, (onlar da) Allah’ı severler. (Onlar) Mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı ise izzet sahibidirler. (Onlar) Allah yolunda (mallarıyla ve canlarıyla) cihad ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar.”448 Yani kimin kendilerine ne söylediğine bakmazlar. Sadece rablerinin sevgisini, rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini kazanmak için mallarıyla, canlarıyla Allah yolunda cihad eder, çaba, gayret sarf ederler. İşte, mü’min olan, Allah’ı seven kullar böyledir. Allah bir tek böyle olanlar için “mü’min” buyurur ve bir tek onların imanını kabul eder.

Bu âleme rabbimizi tanımaya ve onu sevip iman etmeye gelmişiz, bu yüzden bizim iman etmeye ihtiyacımız vardır, dolayısıyla bizim imana sarılmamız gerekir.

İmanımıza sarılmazsak ne olur?

“Sizden kim dininden dönerse (bilsin ki) Allah (onların yerine) öyle bir topluluk getirir ki (Allah) onları sever, (onlar da) Allah’ı severler. (Onlar) Mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı ise izzet sahibidirler. (Onlar) Allah yolunda (mallarıyla ve canlarıyla) cihad ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar.” Allah’ı sevmekten, Allah’ın sevgisini kazanmak için onun sevdiği gibi yapmaktan vazgeçerseniz dininizden dönmüş olursunuz. Allah da sizin yerinize Allah’ı seven ve Allah’ın da sevdiği kullar getirir, buyurdu Allah; çünkü muradının kulu üzerinde gerçekleşmesini istiyor.

İmanımıza sarılmaz, tam tersine Allah’ı sevmekten vazgeçersek Allah katındaki kıymetimizi, değerimizi, şerefimizi kaybederiz. Tek kelimeyle Allah bizi bu âlemde imtihanlar karşısında görmek istemez. Bizi giderir ve yerimize Allah’ı seven, Allah’ın da sevdiği, üstelik hiçbir kınayıcının kınamasından korkmayan, her yerde ve her anda “ben Allah’ın kuluyum, rabbim nasıl emrediyor, nasıl yapmamı seviyorsa öyle yaparım. Benim derdim; rabbimin benden razı olması, beni sevmesi, bana ‘kulum’ demesi ve ebedi hayatımı kazanmaktır” diyen ve başkalarının ne söylediğine bakmayıp mallarıyla, canlarıyla Allah yolunda cihad eden kullar getirir.

Herkes kendini yeteri kadar tanır. Bakacağız gerçekten Allah’a iman etmiş miyiz! Öyle kulaktan dolma bilgilerle değil, “insanlar inanırsan iman etmiş olursun, diyor. Ben de inanıyorum o zaman iman etmişim” diyerek değil! Bakacağız, Allah’ın bize imanı öğrettiği gibi mi iman etmişiz! Yoksa “işte inanıyoruz, herhalde mü’miniz” mi diyoruz! Kendimize baktığımızda ne şekilde iman ettiğimizi net olarak anlarız.

Devamlı söylüyoruz; iman inanmak demek değildir. İblis, Allah’a inanmıyor muydu! Tam tersine Allah ile konuşmuştu. Eğer inanmak iman etmek olsaydı bu durumda iblisin de imanlı olması gerekirdi; ama Allah onun kâfir olduğunu buyurdu.449

Bu yüzden inanmak iman değildir. İman; Allah’ı ve resulünü her şeyden çok sevmektir. Aynı şekilde iman ispat ister. İnanıyorsan gereğini yaparsın. Örnek vermek gerekirse; zahiri olarak “bu benim için gereklidir” dediğin bir şeyi kazanmak istediğinde çaba, gayret sarf etmeden onu alabileceğini düşünür müsün? -Düşünmezsin. Aksine en ufak bir şeyi bile emeğinin karşılığında alacağını bilirsin. O zaman ebedi hayatını kazanmak için de bir şey yapman gerekmez mi! Kaldı ki ebedi hayat için “orada her istediğin vardır, ne yana dönersen dön yığınla nimet, bitmez tükenmez bir saltanat ve hepsinin üzerinde Allah’ın rızası, cemali, selamı, rahmeti vardır”450 buyurdu Allah. Şimdi hem böyle bir hayatı isteyeceksin hem onu kazanmak için bir şey yapmayacaksın hem de üstüne “ben inanıyorum, cennete giderim” diyeceksin. Hiç böyle bir şey olur mu! Bilakis, buna iman etmişsen bu durumda imanının seni harekete geçirip sana ebedi hayatını kazandırması gerekir.

Allah âyet-i kerimede “iman etmemiş ya da imanında bir hayır kazanmamış kimse…”451 Yani iman etmeyenler ya da imanları kendilerine bir fayda vermeyenler, buyurur. Birinin imanı ebedi hayatını kazanmak ve Allah’ın sevdiği, razı olduğu gibi yapmak için kendisini harekete geçirmiyorsa imanı kendisine fayda vermemiş demektir. Birine imanı fayda vermiyorsa o kişi iman etmemiş gibidir. Bunu Allah söylüyor.

Yani biri “ben rabbimi seviyorum” desin; ama sevgisi onu harekete geçirmesin, hiç böyle bir şey olur mu! Oysa ki insanın bütün gücü, kuvveti, kudreti sevgisidir ve insanı ancak sevgisi harekete geçirebilir.

Evet, kendimizin, her şeyin aşktan, sevmekten ibaret olduğunu anlamaya çalışıyorduk. Her ne yaparsak yapalım mutlaka sevdiğimiz için yaparız. Mesela; genel olarak neyi seviyorsak ona bakmak, onu dinlemek, onu konuşmak, onu kazanmak isteriz. Dünyayı sevenler dünyayı kazanmak için çaba, gayret gösterip dünyanın peşinde koşar, zamanını, gücünü onun uğrunda harcar. Allah’ı sevenler de Allah’ın rızasını, yakınlığını kazanmak için çaba, gayret gösterip rabbini dinler, rabbine nazar eder, kendinde ve bütün varlıkta rabbine şahid olup şehadet eder. Devamlı onu zikreder, onu tesbih eder, ona hamd eder, onun vahyini okur, gönlü onunla beraber olur, onu tefekkür eder, onun için çalışır ve her durumda elini, ayağını rabbinin yolunda kullanır. İşte, böyle olanlar kuldur. Böyle olmayanlar ise Allah’ın kendilerine verdiği vasıfları, özellikleri hangi yolda kullanıyorsa onun kulu olmuştur.

Âbd, demek kelime manası olarak; seven, sevdiğinin sevgisini kazanmak için sevdiğinin peşinden koşan demektir. Bu yüzden insan neye âbd olmuşsa onu sever, onu ister ve onu kazanmak için peşinden koşar, çaba, gayret sarf eder.

Herkes neye âbd olduğuna, kul olduğuna bakmalıdır. Allah “sizi bana âbd olasınız diye yarattım, bana âbd olun”452 buyuruyor. Bu, Allah’ın kulu üzerindeki hakkıdır. İnsan, Allah’a âbd olursa âlemlere sultan olur. Allah’a değil de başka şeylere âbd olursa bu defa her neyin âbdi olmuşsa onun hizmetçisi, kulu olur ki o zaman da Allah’ın kendisine verdiği kıymeti, değeri, şerefi kaybeder; çünkü hayatını fani olan şeylere satmıştır.

İnsanın hayatı çok kıymetli, çok değerlidir. Onunla cenneti, Allah’ın rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini satın alabilir. Hâl böyleyken insan kendini, hayatını en azından cennetten aşağısına satmamalıdır.

“Muhakkak ki Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine mutlaka (vereceği) cennet karşılığında satın almıştır. (Çünkü) Onlar Allah yolunda savaşırlar, öldürürler ve öldürülürler. Tevrât’ta, İncîl’de ve Kur’ân’da (onlara vaad edilen bu cennet, Allah’ın) kendi üzerine (aldığı) hak bir vaaddir. Ahdine Allah’tan daha çok vefa gösteren kim vardır! Öyleyse (ey mü’minler) onunla yapmış olduğunuz bu alışverişinizden dolayı sevinin!”453 Kul, alışverişi Allah ile yapar. Canını, malını, hayatını, vaktini Allah’a satar, karşılığında ise ebedi hayatını, cenneti, Allah’ın rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini kazanır; ama kazanmak için önce vermek gerekir. Vermeden almak yoktur; çünkü dikkat edilirse Allah âyetin başında “Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine mutlaka vereceği cennet karşılığında satın almıştır” buyuruyor.

Evet, Allah cenneti; malı ve canı verme karşılığında satıyor. Eğer yaratılışın gayesi Allah’a âbd olmaksa o zaman kul var olma sebebini bir an bile unutmamalı, nerede olursa olsun, ne yaparsa yapsın sadece Allah’ın sevdiği gibi yapıp onun sevgisini, rızasını kazanmaya çalışmalıdır. Yetmez, bir de her anda imanını arttırmaya devam etmelidir. Öyle ki Allah’a âbdiyeti kabul etmiş olsun.

Allah seriu’l hisabtır. Kul, Allah için bir iyilik, güzellik yaptığında onun karşılığını anında Allah’ın sevgisi olarak alır. Hangi konuyla ilgili hayır işlediyse, güzel yaptıysa o konuyla alakalı isim onda tecelli eder, böylelikle kul, kendindeki o ismin tecellisini ve o isme olan imanını arttırmış olur. Bundan dolayı Allah âyet-i kerimede mü’minleri anlatırken “mü’minler ancak o kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri titreyen, kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) arttıran ve yalnız rabblerine tevekkül eden kimselerdir”454 buyurmuştur.

Biz de kendimize bakalım acaba Allah zikredilince kalbimiz titriyor, ürperiyor mu! Gönlümüzde rabbimize karşı aşk varsa, muhabbet varsa kalbimiz titrer, ürperir. Misal; Mecnun’un yanında “Leyla” dense Mecnun’un kalbi titrerdi ya da birinin yanında sevdiğinin ismi zikredilse kalbi hemen titrer. Neden? -Çünkü gönlünde sevdiğine karşı bir aşk, bir sevgi vardır. İnsanın da Allah zikredildiğinde kalbinin titremesi, ürpermesi için gönlünde aşkın, muhabbetin olması gerekir. Yoksa başka türlü gönlü titremez, ürpermez.

Kalp ya Allah’a muhabbetten ya da Allah’ın azametini bildiği için haşyetten titrer. Her ne kadar muhabbetle haşyet birbirinden ayrı gibi görünürse de aslında birdir, aynı şeydir; çünkü haşyet muhabbetten tecelli eder.

Nasıl?

Bir şeyi seversen onu kaybetmekten korkarsın. Bu korkun ona olan muhabbetinden, sevginden dolayıdır. Eğer onu sevmezsen bu durumda onu kaybetmekten de korkmazsın. Kul da rabbini sevince onun rızasını, sevgisini kaybetmekten korkar, haşyet duyar. İşte, onun bu korkusu Allah’a olan imanından; yani aşkından, muhabbetinden kaynaklanır.

Tabi, bir de azaptan korkmak vardır. Azaptan korkmak ise nefsin korkusudur. Ona haşyet denmez, havf (korku) denir; yani nefsin korkusu denir. Bu da kulun nefsini sevmesinden kaynaklanır. Oysa ki insan nefsini de kurban etmeden rabbine yakın olamaz.

Allah, insana her neyi kurban etmesini söylemişse hepsi insanın kurbiyet kazanması içindir. Kurbiyet; Allah’a yakınlıktır. İnsanın kurban ettikleri Allah’a karşı insana kurbiyet, yakınlık kazandırır, dolayısıyla insan hayatını ne kadar kurban ettiyse; yani Allah’a ne kadar kurban olduysa Allah’a o kadar yakın olur. Ona bu kurbanı yaptıracak olan tek şey yine Allah’a olan aşkı, muhabbetidir.

Evet, insanı insan eden gönlündeki aşkı, muhabbeti, imanıdır. Bu yüzden Allah, imanını kaybedenler için “hayvan gibi, hatta hayvandan daha aşağı”455 buyurmuştur. Böyleleri Allah’ın kendilerine verdiği muhabbeti, sermayeyi yanlış yerde kullanmış ve kendilerini hayvandan daha aşağı konuma düşürmüşlerdir.

İnsan zaten manevi olarak aşktan bir varlık olduğu için sevmekten başka bir çaresi yoktur. İnsanda aşktan başka ne beklenebilir! Mutlaka bir şeyi ya da birilerini sevecek ki bu sevgisi onu varlıkta tutsun. Hiçbir şeyi sevmeyen; duygusuz, düşüncesiz, aşksız, muhabbetsiz, merhametsiz bir insan düşünün o kişi robot gibi olur. Buz gibi, kurumuş ağaç gibi olur. İnsanın insan olması için önce sevmesi şarttır. İnsan ne kadar seviyorsa o kadar insandır. İsterse başka şeyleri sevsin, hiç fark etmez, sonuçta bir şeyleri sevdiğinde bile yine Allah’ın kendisine verdiği muhabbetle, sevgiyle onları sever. Zaten Allah’ın verdiği muhabbeti yanlış yerde kullanmak böyledir.

Peygamberler geldiğinde insanın gönlündeki sevgiyi Allah’a yöneltir ve kendilerine tabi olanlara; her şeyi ne kadar sevmeleri gerektiğini, dünyanın içindekilerinin fani olduğunu ve Allah’ın onlar üzerindeki muradını öğretip talim ettirir. Peygamberler kendilerine tabi olanlara bu talimi yaptırmasaydı iman edenlerin bunu yapmaya güçleri yetmezdi.

Aynısı peygamber vârisi Mürşid-i kâmiller için de geçerlidir. Mürşid-i kâmil kendisine tabi olanların gönlündeki sevgileri alıp Allah’a çevirir. Bununla ilgili olarak bir kıssa anlatayım.

Adamın biri bir Allah dostunun yanına gidip “size tabi olmak istiyorum” der. Mürşid-i kâmil o kişiye “sen neyi seviyorsun” diye sorar. O da “hiçbir şeyi sevmiyorum” diye cevap verir. Mürşid, bu defa “anneni, babanı, kardeşini, hanımını, evladını da mı sevmiyorsun” diye sorar. Adam yine “hayır, onları da sevmiyorum” cevabını verir. Bunun üzerine mürşid “peki, dünyalık olarak sevdiğin bir şey var mı” diye sorar. Adam buna da “hayır, hiçbir şey yok” deyince bu defa Mürşid, adama “bak evladım, git bir şeyi sev öyle gel; çünkü kuru bir ağaç meyve vermez. Seni yetiştirebilmem için mutlaka bir şeyi sevmen lazım” der.

Adam kendini o kadar perdelemiş ve nefis mağarasına o kadar gömülmüş ki nefsinden başka bir şeyi görmeyecek hâle gelmiş, kendinden başka herkese kör olmuştur! Sevgisi sadece nefsi olmuştur! Ama bunu kendisi yapmış; yani kendisi kendini nefsine boğmuştur! Bu yüzden Allah’ın ona kendinden verdiği muhabbeti, sevgiyi kullanmamıştır! Oysa gönlünde bir sevginin olması lazım ki Mürşid-i kâmil bu sevgiyi Allah’a yöneltebilsin.

İşte, gönlümüzdeki sevgileri Allah’a yöneltebilmemiz için bir Mürşid-i kâmile tabi olmamız şarttır. Peygamber vârisi bir Mürşid-i kâmille beraber olmazsak peygamberlere iman edenlerin bunu tek başlarına başaramamaları gibi biz de gönlümüzdeki bütün sevgileri rabbimize yöneltmeyi başaramayız.

Gönülde aşk olmasa, sevgi olmasa insan sadece robot gibi, kuru bir ağaç gibi olur. Bize de düşen; öncelikle sevmek ve neyi, ne kadar sevdiğimize bakıp bütün sevgimizi Allah’a yöneltmektir.

İsterseniz şimdi de sevgimizi Allah’a nasıl yöneltebileceğimizi izah edeyim.

Her neyi seviyorsak sevdiğimiz o şeyi de bizi de yaratan rabbimizdir. O zaman sevdiğimizi istiyorsak önce onu sahibinden istememiz lazım. Şayet sahibi bize vermezse onu alamayız. Eğer vermişse o zaman onu bize ikram eden rabbimizi de sevmemiz gerekmez mi! Örneğin; Allah bize evladımızı ikram etmişse o hâlde onu bize ikram eden rabbimizi sevmemiz gerekmez mi!

Herhangi bir şeyi ya da kişiyi Allah’tan bağımsız bir şekilde sevmek insanın hem kendine hem de sevdiğine yaptığı zulmüdür; çünkü insan onu Allah’tan bağımsız bir şekilde sevince o kişi için “bu benimdir” der. Hâlbuki o senin değildir, Allah’ındır, Allah’a aittir. Hiçbir zaman da senin olmayacaktır. Allah onu sana ikram ettiyse “bu benimdir” demek yerine yalnızca hamd et, şükret ve Allah ona nasıl muamele etmeni istiyorsa öyle muamele et ki sevdiğin ebediyen senin olsun. Aksi takdirde onu Allah’tan bağımsız bir şekilde seversen Allah’ın sana verdiği sevgiyi yanlış yerde kullanmış olursun. Sevgini doğru yerde kullanmak ve bu sevgini Allah’a yöneltmek için sevdiğin şeyi mutlaka Allah için sevmen ve onu sevme sebebini Allah’a bağlaman gerekir.

Mesela; doğru sevmekle ilgili olarak sahabeden bir örnek vereyim. Sahabeler anlatır. “Dünyayı, malı mülkü çok seven biri vardı. Aynı zamanda çok da zengin biriydi. Malını o kadar çok seviyordu ki kimseye bir kuruş vermez, en ufak bir ikramda bulunmazdı. Aradan bir süre geçti ve bu zat iman etti. Bir gün baktık ki bu zat bütün malını dağıtıyor. Ona ‘hani sen malını çok seviyordun, niye şimdi hepsini dağıtıyorsun’ diye sorduk. O da bize ‘doğrudur yine çok seviyorum; ama şimdi iman ettim ve malımı sevdiğimden dolayı ebediyen benim olmalarını istediğim için hepsini dağıtıyorum. Kimseye malımı vermiyorum, Allah için onları dağıtmakla hepsini ahirete gönderiyorum’ cevabını verdi.”

Tabi ki insanın sevdiklerinden birden vazgeçmesi kolay değildir. Dünyayı, mevkiyi, makamı bu kadar süre boyunca seven biri hepsinden bir anda nasıl vazgeçsin! O zat da kendi malına sımsıkı yapışmıştı; ama iman edince durum değişti. “Malımı çok seviyorum ve ebediyen benim olsunlar istiyorum” deyip hepsini Allah için dağıttı. İşte, Allah’a, ahirete iman insana böyle yaptırır.

Kul iman edince Allah ona neyi ne kadar sevmesi, malını nasıl kullanması ve imtihanlar karşısında nasıl bir tavır ortaya koyması gerektiğini öğretir. Yeter ki iman etmiş olsun, bu imanı mutlaka kendisini Allah’a yakın eder ve Allah için kurban ettirir.

Evet, Allah bizden kendisini tanımamızı ve kim olduğumuzu bilmemizi istiyorsa bu durumda rabbimizi, kendimizi tanımamız için “ben kimim” sorusuna öncelikle aşktan, muhabbetten bir varlık olduğumuzu söyleyerek cevap vermemiz lazım; yani “ben kimim” sorusuna cevap verirken önce kendimizdeki aşkı, muhabbeti görmemiz ve bu aşkımızın, muhabbetimizin bizi nasıl yönlendirdiğini, bize neleri zikrettirdiğini, nasıl bir çaba, gayret sarf ettirdiğini, hayatımızı neyin yolunda nasıl kullandırdığını, kısacası sevgimizin bize nasıl bir güç, kuvvet olduğunu anlamaya çalışmamız lazım. Öyle ki kendimizi anlamış, tanımış olalım.

Bu nedenle “ben kimim” diye sorduğumuzda öncelikle “ben aşktan bir varlığım, seviyorum. Sevgimle beraber korkularım, endişelerim, dualarım vardır; ama bunların hepsi aşktandır. Korkularım, sevdiklerimi kaybetmekten ya da kazanamamaktandır. Muhabbetim ise zaten yaptığım her şeyin ana kaynağıdır” diye cevap vermeliyiz.

Her şeyin ana kaynağı muhabbettir. Geriye kalanlar ise bu sırdan tecelli eder; ama muhabbetteki bütün mesele; severken rabbimizin emrettiği ve sevdiği gibi sevmektir; yani onun bize tecelli ettiği, aşktan olan zati tecellideki sevgiyi doğru yönetip bir şeyi fazla sevdiğimizi gördüğümüzde orada kendimize “dur” diyebilmektir; çünkü sevgimizi doğru yönetemezsek sonrasında bu sevgimizle rabbimize şirk koşarız ve bundan haberimiz bile olmaz.

Mesela; Allah âyet-i kerimede kendisinden evlat isteyen bir anne, babayı anlatır. “Sizi tek bir nefisten yaratan ve ondan da yanında huzur bulsun diye eşini yaratan odur. Ne zaman ki (insan eşiyle birleşip) onu (örtüp) bürüyünce (eşi) hafif bir yük yüklen(erek gebe kal)ır ve (bir müddet) onunla dolaşır. Nihayet (gebeliği) ağırlaşınca her ikisi de rabbleri Allah’a, ‘andolsun ki eğer bize sâlih bir evlat verirsen muhakkak şükredenlerden olacağız’ diye dua ederler. Fakat (Allah) onlara sâlih bir evlat verince, kendilerine verdiği (bu evlat) hakkında (‘benimdir’ diye sahiplenerek, ona Allah’tan daha fazla güvenip dayanarak) ona şirk koşarlar. Allah ise onların şirk koştuklarından çok yücedir.”456

Görüldüğü gibi önce “ya rabbi! Bize sâlih bir evlat verirsen muhakkak ki şükredenlerden olacağız” deyip Allah’a söz verirler, Allah onlara bir evlat verince ise bu defa onu Allah’a şirk koşmaya başlarlar.

Devamlı söylüyoruz; Allah, Kur’ân’da kimi anlatıyorsa aslında bize bizi anlatır. Bizim de âyetleri kendi üzerimize alıp Allah’ın bize ne söylediğini anlamaya çalışmamız gerekir.

Peki, insan kendi çocuğunu Allah’a nasıl şirk koşar?

Öncelikle çocuğunu Allah’tan daha çok sever, sonra ise “bu benimdir, onu ben terbiye edeceğim” deyip çocuğuna ilahlık taslar; yani çocuğunu Allah’ın istediği gibi terbiye edip ona Allah’ın öğrettiklerini öğretmez. Tam tersine kendi bildiğini öğretir ve kendisi nasıl anlamışsa çocuğunu da öyle yetiştirir.

İnsanın çocuklarını yetiştirmesi Allah’ın Rabb isminin tecellisidir; ama çocuklarını Allah’a şirk koşanlar, onları yetiştirirken âlemlerin rabbiyle terbiye etmek yerine, kendi nefislerini rab edindikleri için çocuklarını da kendi nefisleriyle terbiye ederler.

Aynı şekilde çocukları hakkında “büyüyünce bize bakar, bize yardım eder, sıkıntılarımızı giderir” deyip çocuklarını Allah’ın yerine koyarlar. Hem çocuklarını yetiştirirken onları istedikleri gibi terbiye etmeye çalışarak kendilerini Allah’ın yerine koyarlar hem de onlardan bir şey bekleyerek çocuklarını Allah’ın yerine koyarlar ve bunun farkında bile değildirler.

Bu şirke düşmelerinin sebebi nedir?

Bunun sebebi; çocuklarını yanlış bir şekilde sevmeleridir. Çocuklarını Allah’tan bir nimet, bir ikram olarak görmedikleri ve sadece kendilerine ait zannettikleri için onların hayatı hakkında kendilerini tek söz sahibi olarak görürler, böylelikle çocuklarını Allah’a şirk koşarlar.

Bilmemiz lazım ki bir şeyi Allah’tan bağımsız bir şekilde sevdiğimizde o sevgimiz şirk olur; ama sevdiğimizi Allah ile sevince bu defa sevgimiz bizim için iman olur, muhabbet olur.

Allah da bize bu âyetle “çocukların bile olsa her şeyi benim için sev, benden dolayı sev. Sakın onlarla bana şirk koşma” buyuruyor.

Şöyle bir baktığımızda bu âlemde Allah’a ait olmayan bir şey var mıdır! Eğer her şeyin Allah’a ait olduğuna iman etmişsek o zaman sevgimizin de yalnızca Allah’a ait olması gerekmez mi! Madem öyle fani olanın peşinde sürüklenmek ve hayatımızı onların uğrunda heba etmek yerine, rabbimizin rızası peşinde koşmamız ve yalnızca onun sevgisinin hesabını yapmamız lazım. Yoksa sevdiğimiz o şeyleri hiç farkında olmadan Allah’ın sevgisinin önüne geçirir ve onları Allah’a şirk koşarız.

Bu şirke düşmemek istiyorsak; her neyi seversek sevelim onu faniliği ile, zahiri tarafı ile değil, manevi tarafıyla sevelim; yani “onu da ondaki özellikleri de Allah yaratmış” deyip Allah’ın isimleri, güzelliği ona tecelli ettiği için, kısacası Allah için sevelim.

Fani bir şeyi asla sevmeyeceğiz diye de bir şey yoktur. Önemli olan; onu doğru sevmemiz ve bu sevgimizi Allah’a bağlayabilmemizdir. Bir şey fani olabilir; ama onunla baki olanı kazanma imkânımız vardır. Mesela; bir kul fani olabilir; fakat onu manevi tarafından dolayı Allah için seversek bu durumda ebediyen onunla beraber oluruz.

Hayat zahirden ibaret değildir. Her şeyin zahiri tarafı olduğu gibi bir de manevi tarafı vardır ve her şey bu manevi tarafıyla rabbini hamd ile tesbih eder. Aynısı yiyecekler için de geçerlidir. Her yiyeceğin bir tesbihi, zikri vardır ve her birinin zikri, tesbihi birbirinden farklıdır. Hatta bir şey yediğimizde yediğimiz o yiyecek bizde rabbini tesbih etmeye devam eder. Bu yüzden öyle yiyecek deyip geçmeyelim. Onun da manevi bir tarafının olduğunu ve bu tarafıyla rabbini tesbih ettiğini, zikrettiğini bilelim.

Varlığa bakarken onun manevi tarafına değil de bir tek görünen tarafına bakarsak varlığı rabbimizin bize tanıttığı gibi tanıyamamış oluruz ki bunun sonucunda da varlık üzerinde tecelli eden Allah’ın isimlerine şahid olamayız. Şahid olamadığımız gibi varlığın manevi tarafını sevmek yerine fani olan, çamur olan, zahiri tarafını severiz. Bu sevgimiz de Allah’a bağlanmadığı için şirk olur ve bize kaybettirir.

Genel olarak insanlar zahiri tarafa baktığı için sevgi konusunda yanılırlar ve birinin dış tarafını sevince o kişiyi sevdiklerini düşünürler. Oysaki hakikat öyle değildir.

İnsan birini gerçekten sevdiğinde o kişinin dış tarafını sevmez, onun içini, gönlünü; yani ondaki tecelliyi sever. Eğer insan, birinin dış görünüşünü severse ve bundan dolayı o kişiyle evlenirse onunla bir arada yaşamaya başlayınca onun iç yüzünü gördüğü zaman yanlış yaptığını anlar; çünkü evlendiği kişinin gönül hâli kendisiyle aynı değilse onunla yaşayamaz ve devamlı sorun yaşar.

Örnek vermek gerekirse; arkadaşlardan biri sevdiği kişiyle evlenmek istemiş, hatta bu evliliğin olması için iki taraf da ölümü göze almıştı. Biz de bu süreçte onlara yardımcı olmuş, destek olmuş, aynı sıkıntılarla karşı karşıya kalmıştık. Evlenmelerinden sonra ise aradan üç ay geçmeden iki taraf da birbirini şikâyet etmek için yanımıza geldi. Adam “ben eve gitmeyi, onun yüzünü görmeyi istemiyorum” dedi, kadın “ben onu görmeye tahammül edemiyorum, bu yüzden eve gelmesini istemiyorum” dedi. Hani siz evlenmek için o kadar sıkıntı yaşadınız, ölümü göze aldınız, bizi de bu sıkıntıların ortasına koydunuz. Şimdi ne değişti de birbirinizin yüzünü dahi görmeye tahammül edemeyecek duruma geldiniz?

Neden bu duruma geldiklerini söyleyeyim; önceden birbirlerinin sadece dış taraflarını sevmişlerdi. Beraber yaşamaya başlayınca ise birbirlerinin içini gördüler. Bir bardağın içinde zehir varsa bardağın dışı ne kadar süslü olursa olsun insan onu içemez. İşte, bir insanla beraber olduğumuzda da dışı ne kadar güzel olursa olsun şayet o insanın içi güzel değilse onunla beraber yaşayamayız.

Bunun olmaması için bir insanda sevmemiz gereken şey onun dışı değil; içi, gönlü, manevi yönü olmalıdır.

Diğer taraftan, insanlar eskiden birbirleriyle tanışmadan, daha önce birbirlerini görmeden görücü usulüyle evlenirlerdi; ama buna rağmen bir ömür mutlu bir hayat yaşarlardı. İşte, bunun sebebi de evlendikleri kişinin gönlünün güzel olmasıdır. İnsan gönlün güzelliğini; yani insanın manevi tarafını sevince gerçekten sevmiş olur. Bu yüzden insanın biriyle olan beraberliği, anlaşması tamamen gönülden kaynaklanır.

Mesela; insan, biriyle tanışır ve o kişiyle arkadaşlık kurar; ama bir süre sonra onunla arkadaşlık yapamayacağını anlar; çünkü gönlü kendisine uymamıştır. Ya da insan biriyle tanışır, onunla samimi olma niyetinde bile değildir; ama o kişiyle biraz konuşunca, görüşünce, yakın olunca hemen onu sever ve onunla samimi olur. Bu da yine gönülden, gönüldeki Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisinden kaynaklıdır. Tanıştığı o kişide Allah’ın iki üç ismi öndedir, örnek verecek olursak merhametlidir, sabırlıdır, sevgi doludur, hoşgörülüdür, ikram etmeyi seviyordur. Bunlardan dolayı o kişiyle hiç samimi olma niyeti bile yokken onunla samimi olur ve yakınlık kurar. Buradan da anladığımız üzere demek ki sevilen aslında insanın dış tarafı değil iç tarafıymış!

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah sizin suretinize bakmaz. Bilakis kalplerinize, gönüllerinize bakar”457 buyurmuştur. Allah, kulunun gönlüne baktığı için, Allah’ın yeryüzündeki halifesi de böyledir, bir şeyi severken onun içine, gönlüne, maneviyatına bakar ve onu öyle sever. Madem öyle bizim de her neyi ve kimi seversek sevelim, onun zahiri tarafını değil, manevi tarafını sevmemiz gerekir. Öyle ki Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak doğru yere bakmış ve sevgimizi doğru yerde kullanmış olalım.

Gönülleri aynı olan insanların birbirlerini sevmesinde ve birbirleriyle beraber olmak istemelerinde başka bir hikmet daha vardır. Şimdi de bu hikmeti izah etmeye çalışayım.

Allah âyet-i kerimede “yeryüzünde hiçbir canlı ve (gökyüzünde) iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki (hepsi) ancak sizin gibi bir ümmet olmasın”458 Yani “yeryüzünde yürüyen canlılar, gökyüzünde uçan kuşlar her biri sizin gibi bir cemaattir” buyurmuştur.

Gökyüzünde bir keklik cemaati vardır, bir kaz cemaati vardır. Bir serçe cemaati, bir kartal cemaati, bir şahin cemaati ve daha nice kuş türlerinin birbirleriyle oluşturduğu cemaatler vardır. Yalnız hepsi de uçarken ya da göç ederken devamlı beraberdirler. Kimisi yüksekten uçar, hiç görünmez. Kimisi de yukarıdan aşağıya inmez, sadece ihtiyaç hâlinde aşağı iner. Hatta gözle görülemeyecek kadar yukarıda uçarken uyur, uyumak için dahi yere inmeye ihtiyaç duymaz. Kuşların her biri bu şekilde ayrı ayrı cemaattir ve içlerinde başka bir kuş türü bulunmaz. Zaten başka bir kuş onların arasında yaşayamayacağı için ne kendisi onların arasına girer ne de onlar o kuşu kabul ederler. Hepsinin bu şekilde kendi türüne özel cemaati vardır.

İnsanlar da aynen kuşlar gibi cemaat cemaattir. Birinin gönlü tanıştığı kişiyle aynı âlemde olmazsa, onunla beraber olamaz, aynı yerde duramaz, durursa sıkıntı yaşar. Bu yüzden herkes kendi gönlüyle aynı hâlde olanlarla beraber olmak ister, onlarla beraber olmayı sever.

Bu durum mü’minler için de geçerlidir; çünkü mü’min ancak mü’minin aynasıdır. Serçe bir kartala ayna olamaz. Şahin de bir ördeğe ayna olamaz. Her biri sadece kendi türünün aynasıdır. İnsanlar da ancak birbirinin gönül hâlini taşırsa birbirine ayna olabilir ve birbirinde kendi gönlünü görebilir.

Evet, “yeryüzünde hiçbir canlı ve (gökyüzünde) iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki (hepsi) ancak sizin gibi bir ümmet olmasın” buyurdu Allah. Âyet devam ediyor. “Nihayet (onların hepsi) rabblerinin huzurunda toplanacaklardır.”459 Allah Kıyamet günü hepsini huzurunda toplayıp hesaba çekecektir.

Demek ki hayvanların da hesabı varmış! Nasıl olmaz! Onların da kendilerine göre imanları, sorumlulukları vardır. En basitinden insanlara hizmettedirler ve bir yanlış yaptıklarında cezalarını çekerler. Aynı zamanda birbirlerine yanlış yaptıklarında da yanlışlarının cezasını çekerler.

Tabi, bu söylediğim; sadece birbirlerine yaptıkları haksızlıklar için geçerlidir. Yoksa Allah’ın izin verdiği nispette rızıklarını temin etmeleri başka bir şeydir. Nasıl ki Allah’ın helal kıldığı hayvanları kesip yemekle insanlar sorumlu duruma düşmüyorsa hayvanlar arasında da aynısı geçerlidir. Bir hayvan kendisi için rızık olacak bir hayvanı yiyebilir ve bundan sorumlu tutulmaz. Bu yüzden bir hayvanın başka bir hayvanı yemesi ayrı bir şey, ona zulmetmesi ayrı şeydir. Kısacası bizim hayvanlara yaptığımız muamelenin hesaba tabi olması gibi onların da bize yaptığı muameleler verecekleri hesaba tabidir.

Bütün bunları bu âlemde bir kul olarak nasıl durmamız ve kendimize, insanlara, varlığa nasıl bakmamız gerektiğini bilelim diye anlatıyorum. Bununla beraber aşktan, sevgiden ibaret olduğumuzu ve yaptığımız her şeyi sevgimizden dolayı yaptığımızı anlayalım diye anlatıyorum.

İnsan aşktan bir varlıktır, bu nedenle yaptığı her şeyi sevdiği için yapar. Sevdiği için biriyle arkadaşlık kurar, samimi olur, cemaat olur. Madem ki insan aşktan, muhabbetten ibarettir. O zaman “ben kimim” sorusuna vereceğimiz cevap da “ben rabbime âşık bir kulum, her neyi yaparsam yapayım rabbimi sevdiğim için yapar ve onunla rabbimin sevgisini, yakınlığını kazanmaya çalışırım” cevabı olmalıdır.

İnsan zaten fıtrat itibariyle rabbine iradesiz olarak âşıktır; çünkü rabbinin cemalini müşahade etmiştir. “(Resulüm!) Hani bir zaman da rabbin, Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, (ben) sizin rabbiniz değil miyim? (Buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) Evet! Şahidiz (ki sen bizim rabbimizsin), demişlerdi”460 âyetinde Allah’ın bize haber verdiği üzere hepimiz rabbimizin cemalini müşahade ettik ve rabbimize şahid olduk.

O andan sonra huzurda ne kadar kaldığımızı, orada neler yaşadığımızı, rabbimizin bize neler söylediğini, ona hangi sözleri verdiğimizi, rabbimizle nasıl ahidleştiğimizi Allah bilir. Biz onları hatırlamasak bile hepsi olduğu gibi gönlümüzde mevcuttur.

Her ne kadar oradan hiçbir şey hatırlayamasak da oradan geriye bize kalan bir şey vardır; o da aşktır. Bu aşktan dolayı rabbimizi sever ve onu sevmemiz gerektiğini biliriz. “Ben görmedim, işitmedim” dememiz bir şey değiştirmez. Eğer rabbimizin cemalini müşahade etmeseydik, hitabını işitmeseydik rabbimizi sevemezdik, gönlümüzde ona ait bir sevgi bulunamazdı. Eğer rabbimiz bizden sevmemizi, iman etmemizi istiyorsa bu durumda gönlümüzde ona karşı bir aşk mevcuttur demektir.

Allah, âyetin devamında neden Âdem’in belinden zürriyetini alıp onu kendine şahid kıldığını da beyan eder. “Kıyamet günü, biz bundan habersizdik, demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık).” Her ne kadar hatırlamadığını ve bundan haberinin olmadığını söylesen de Allah sana “senin bundan haberin var” buyuruyor. Eğer rabbimiz “sen bundan haberdarsın” buyuruyorsa o zaman kesinlikle haberin var demektir. Öyle “bilmiyordum” diye mazeret üretemezsin.

Rabbine olan sevgin, aşkın gönlünde mevcuttur; çünkü Allah sana rûhundan nefhetmiştir ve bu rûh da saf aşktır, muhabbettir. Gönlündeki aşkı başka tarafa yönlendirince “ben onu seviyorum, şunu seviyorum” diyorsun; ama aslında kendini seviyorsun. Kendine olan bu sevgin de rûhtan tecelli eder; yani kendini severken aslında Allah’ın sana nefhettiği rûhu seversin. Nasıl? -Rûhun, kendi sahibini sever ve onun bu sevgisi senin gönlüne akseder, sen de bu sevgiyle başkalarını sevdiğini sanırsın. Oysaki neyi seversen sev sevdiğin kendindir.

Peki, sen kimsin?

Sen Allah’ın rûhundan nefhettiği, melekleri secde ettirdiği varlıksın ve sen rabbini seviyorsun! Hâl böyleyken nasıl olur da “ben bunları hatırlamıyorum” diyebilir; yani “benim kendimden haberim yok” diyebilirsin! Eğer kendinden haberin varsa bu durumda Allah’tan, Allah’ın seni sevdiğinden, sana olan tecellisinden ve ona şahid oluşundan haberin vardır.

Nerden haberin vardır?

Gönlündeki aşktan, sevmekten dolayı vardır; çünkü gönlündeki sevgi rûhunun Allah’a olan aşkının tecellisidir. Senin de neyi seversen sev kullandığın sevginin bütün kaynağının; rûhunun Allah’a olan aşkının senin gönlündeki tecellisi olduğunu anlaman lazım. İstersen bu sevgiyi Allah için kullanır, Allah’ı sever, Allah için seversin, bunun sonucunda Allah’a yakın olursun istersen de o sevgini başka yerlere yönlendirir ve onları seversin. Onları sevince de değerin en fazla onlar kadar olur.

Bu yüzden Mevlâna “neyi seviyorsan osun sen, bir lokma ekmeği seviyorsan bir lokma ekmeksin sen” demiştir. Toprağı, çamuru, dünyayı seviyorsan değerin toprak kadardır; ama “Allah’ı seviyorsan sana paha biçilemez.”

Kıymetin bir tek sevdiğin şeyle ölçülür, diğer bir ifadeyle sevdiğin şey senin pahandır ve şerefini de ondan alırsın. Eğer sevdiğin şey faniyse o zaman kendini ona satmış ve rabbini, rabbinden aldığın şerefi, insanlığını kaybetmiş olursun; ama rabbini seviyorsan sana paha biçilemez. Bir şeyi akla anlatabilmek için ona mutlaka bir kıyas yaptırmak gerekir ya işte, Allah’ı sevmenin kıyası yapılamayacağı için senin bir pahan olamaz.

Toprağı, fani şeyleri sevenlerin gönlü çamura batmıştır. Faniyi değil de rabbini sevenlerin gönlü ise arşta, miraçtadır; çünkü aşk, âşığı maşukun huzurunda durdurur ve onun hâline, güzelliğine büründürür. Maşukun güzelliği tıpkı bir aynaya tecelli eder gibi âşığa tecelli eder.

Eğer aşk her şeyin yaratılış sebebiyse, özüyse o hâlde her şeyi bir arada tutan yine aşktır; yani Allah’ın sevgisi, tecellisidir. Eğer Allah âlemi sevmekten vazgeçer ve sevgisini âlemin üzerinden çekerse her şey yok olur.

Aynı şey insan için de geçerlidir. Kul, Allah’ın sevgisini kaybedince insanlığını, rabbini, nûrunu kaybettiği için yok mesabesinde olur. Bu nedenle Allah iman etmeyenler için “onlar hayvanlar gibidir, hatta (idrakten daha yoksun ve) yolca daha şaşkındırlar.”461 Hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağıdırlar, buyurmuştur. İman etmeyenler, rabbinin âyetlerini dinlemeyenler, ciddiye almayanlar, unutanlar ya da unutmuş gibi yapanlar hayvanlardan daha aşağıdır. Onlar dünyadayken Allah’ın âyetlerini unuttukları için Allah da Kıyamet günü onlara unutulmuş muamelesi yapar.

“Kim benim zikrimden yüz çevirirse mutlaka ona (dünyada) dar bir geçimlik (olan kurtulamayacağı bir gönül darlığı) vardır ve Kıyamet günü onu kör olarak haşredeceğiz. (O gün, o) Der ki: Rabbim! Niçin beni kör olarak haşrettin? Hâlbuki (ben dünyada) gören biriydim! (Allah) Buyurur: (Evet) Öyleydi, (ama) âyetlerimiz sana geldi de sen onları unuttun. Aynı şekilde bugün de sen unutuluyorsun! Biz (hayatını) israf eden ve rabbinin âyetlerine iman etmeyen kimseleri işte böyle cezalandırırız.”462

Yani âyetlerimiz sana geldiğinde onları görmezden geldin, onun için sen de bugün kör olarak haşredilirsin. Âyetlerim sana geldiğinde onları unuttun; dinlememiş gibi yaptın, ciddiye almadın, dinlemeye, okumaya, anlamaya tenezzül etmedin. Sen dünyadayken beni unuttuğun gibi bugün de ben seni unutuyorum, buyurdu Allah.

Allah’ın âyetlerini unutmak demek; herhangi bir âyeti zahiri olarak unutmak demek değildir. Allah’ın emrini, hükmünü, davetini yok saymak demektir. Misal; birini artık sevmediğimizde o kişi için “onu unuttum” deriz ya bu unutmak; sevmekten vazgeçmektir. Allah’ı unutmak için de onu sevmekten vazgeçmek gerekir. İşte, Kıyamet günü Allah’ın “dünyadayken sen beni unuttun” buyurduğu kişiler; dünyadayken Allah’ı sevmekten vazgeçenler ve onun vahyini, emrini, hükmünü yok sayanlardır.

İnsanın sevilmeye layık olan birinden vazgeçmesi doğru olur mu? -Elbette ki olmaz; çünkü bütün sevgiler Allah’a gider. Tabi, insan birini severken ondaki Allah’ın güzelliğini seviyorsa bu sevgisi Allah’a gider. Yoksa küfrü, şirki, günahı sevmesi Allah’a gitmez. Biri bunları seviyorsa zaten kaybetmiştir.

Mü’minler Allah’a ve resulüne karşı gelenleri, küfrü ve şirki destekleyenleri sevmezler. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) Allah’a ve âhiret gününe iman eden bir topluluğun; babaları veya oğulları yahut kardeşleri ya da aşiretleri (ve akrabaları) bile olsalar, Allah’a ve resulüne karşı gelenlere sevgi beslediklerini (asla göremez, onları o hâlde) bulamazsın”463 buyurmuştur. Bu yüzden biri mü’minse, Allah’ı seviyorsa o hâlde küfrü, şirki ya da Allah’ın sevmediği herhangi bir şeyi sevemez. Sadece Allah’ın sevdiklerini sevebilir. Yalnızca böyle olanlar Allah’a kul olmuş, mü’min olmuştur.

Evet, hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve bütün her şeyin aşktan, sevmekten ibaret olduğunu anlatmaya çalışıyorduk.

Tabi ki aşkı, muhabbeti; insanın hakikatini, Allah’ın bütün varlığı yaratma sebebini birkaç kelimeyle anlatmak mümkün değildir; ama insan öz itibariyle de olsa mutlaka Allah’ın bu hayatı yaratmadaki muradını rabbinin âyetleriyle anlamalı ve kendine, varlığa bakarken doğru bir bakışa sahip olmalıdır. Bunun için de “ben kimim” sorusuna cevap verirken aşktan bir varlık olduğunu bilmelidir.

İnsan, aşkı kaybettiyse her şeyini kaybetmiştir. Diğer taraftan ne kadar aşkı varsa ve bu aşkı ne kadar şiddetliyse o kadar diri olmuştur; çünkü iman edenler; yani Allah’ı her şeyden, canından da çok sevenler diri, sevemeyenler ise ölüdür.464 Bunu Allah söylüyor. O hâlde iman etmeyi ve Allah’ın diri dediği kullarından olmayı istiyorsak kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanımaya, anlamaya çalışmamız şarttır. Öyle ki kim olduğumuzu, nerede olduğumuzu, nereye gideceğimizi, bu âlemde ne yapmamız, nasıl bakmamız, nasıl okumamız, nasıl anlamamız, nasıl konuşmamız gerektiğini bilelim ve rabbimizin muradının üzerimizde gerçekleşmesi için hayatı rabbimizin emrettiği gibi yaşayabilelim. Aksi takdirde hem kendimizi, rabbimizi tanımış, anlamış olmayız hem de Allah’ın muradı üzerimizde tamamlanmamış olur ki sonuç olarak hakikatimizi kaybederiz.

Allah bizi âyetlerini, hükmünü unutanlardan, yok sayanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi Kıyamet günü kör ve yüz üstü bir şekilde haşrolanlardan eylemesin. Allah bizi rabbinin âyetlerini dinleyen, ciddiye alan ve hayatını rabbinin istediği gibi yaşayan kullarından eylesin. Allah bizi onun sevdiklerini seven, sevmediklerini de sevmeyenlerden eylesin. Allah bizi kendisine verdiği aşk, muhabbet, sevgi sermayesini doğru kullananlardan ve neyi, kimi severse sevsin Allah için sevenlerden eylesin. Allah bizi kendini rabbinin âyetleriyle tanıyanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Ankebût /64 ↩
  2. Bakara /200 ↩
  3. A’râf /20-21 ↩
  4. Bakara /38 ↩
  5. Fâtır /6 ↩
  6. A’râf /27 ↩
  7. Meryem /96 ↩
  8. İnsân /8-9 ↩
  9. Bakara /165 ↩
  10. Mâide /54 ↩
  11. Bakara /34 ↩
  12. İnsân /20, Kaf /35, Âli İmrân /15 ↩
  13. En’âm /158 ↩
  14. Zâriyât /56 ↩
  15. Tevbe /111 ↩
  16. Enfâl /2 ↩
  17. Furkân /44 ↩
  18. A’râf /189-190 ↩
  19. Müslim, Birr, 33; İbn Mâce, Zühd, 9; Ahmed B. Hanbel, 2/285, 539 ↩
  20. En’âm /38 ↩
  21. En’âm /38 ↩
  22. A’râf /172 ↩
  23. Furkân /44 ↩
  24. Tâhâ /124-127 ↩
  25. Mucâdele /22 ↩
  26. Fâtır /22 ↩