13.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye, aynı zamanda kendimizi anlamaya, tanımaya çalışıyorduk.
Şimdiye kadar ki sohbetlerimizde dünyaya gelmeden önce kim olduğumuzu, rabbimizin bize verdiği kıymeti, değeri, şerefi, bize yüklediği sorumluluğu ve rabbimizle vaadleştiğimizi anlamaya çalıştık.
Allah bizi bu âleme ona verdiğimiz sözü yerine getirelim diye göndermiştir. Şimdi imtihan yerindeyiz ve her anda imtihana tâbi tutuluruz. Bu imtihanı kazanmamız için hayatı, kendimizi ve rabbimizin bize emrini, hükmünü anlamamız gerekir. Bunları anlamak için de mutlaka rabbimizin bize öğrettiği, emrettiği, seveceği ve razı olacağı bir bakışa sahip olmamız şarttır. Öyle ki imtihanlar karşısında doğru yapma, güzel yapma imkânımız olsun.
İnsanın bakışı kendi gönlünde meydana gelir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “de ki: Herkes kendi mizacına (karakterine) göre amel eder”384 buyurmuştur. Kim nasıl şekillenmişse işi de, sözü de, hâli de bu şekillenmesine göre olur. Biz de kendimize bakalım acaba neyle nasıl şekillenmişiz! Eğer Allah’ın rabliğini kabul etmişsek bu durumda bizi o şekillendirmiştir, dolayısıyla hayatımızı yaşarken onunla bakar, onunla anlar, onunla konuşur, onun emrettiği gibi hareket ederiz; ama şeytan, fıtratımızı bozmuşsa, rabbimizi değil de şeytanın verdiği vesveseyi kabul etmiş, dünyanın süsüne aldanmışsak o zaman da şeytan bizi şekillendirmiş olur.
Şeytan, insana dünyayı süsler. Âyet-i kerimede Allah’ın bize haber verdiği üzere şeytan “yeryüzünde onlara (günahları) süsleyeceğim”385 demiştir. Eğer hayatımızı yaşarken bu süse aldanırsak bakışımız Allah’a göre değil; şeytana, nefsimize, arzularımıza, isteklerimize veya insanlara göre olur ki böyle olunca da farkında olsak da olmasak da onları rabbimize şirk koşmuş, rabbimizin önüne koymuş oluruz.
Allah âyet-i kerimede “sizin dostunuz ancak Allah’tır, resulüdür ve iman edenlerdir.”386 “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Eğer imana karşı küfrü sev(ip tercih ed)iyorlarsa, babalarınızı ve kardeşlerinizi (bile) dost edinmeyin”387 buyurur. Kim olursa olsun küfrü imana tercih edenler bize dost olmazlar; çünkü bizi Allah yolundan saptırır ve Allah’tan başka şeyleri sevip onlara kul olmaya davet ederler. Bu yüzden bizim velimiz sadece Allah’tır, resulüdür, mü’minlerdir.
Allah’ı, resulünü ve mü’minleri dost olarak kabul edince Allah nefsimizi tezkiye eder, temizler ve bizi terbiye edip kendine âbd eder, kul eder. Hem biz ondan razı oluruz hem de o bizden razı olur. Eğer biz Allah’ın rabliğinden, bizi terbiye ve tezkiye etmesinden, büyütmesinden razı olmazsak o bizden nasıl razı olsun! Daha biz onun rabliğini, ilahlığını, isimlerini; halimliğini, hakimliğini, her işini bir hikmetle yapmasını kabul etmemişiz. Bu durumda onun bizden razı olmasını nasıl bekleyebiliriz!
Hz. İnsan olabilmemiz ve Allah’ın muradının üzerimizde gerçekleşebilmesi için “ben kimim” sorusuna cevap verirken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi eddebenî rabbî fe ahsene te’dîbî:388 “Beni rabbim edeplendirdi (terbiye etti) ne güzel edeplendirdi” dememiz gerekir. Aksi takdirde rabbimizin bizi terbiye etmesini ve şekillendirmesini kabul etmemiş; yani rabbimizi kabul etmemiş oluruz.
Her birimiz kendimize bakalım; bizi rabbimiz mi yoksa başkaları mı edeplendirmiş! Eğer rabbimizi dinlediysek, ciddiye aldıysak, ona iman ettiysek; yani her emrini, tavsiyesini, davetini kabul edip sevdiysek, “rabbim beni kendi güzelliğine, halife olmaya, huzuruna, veliliğine, dostluğuna, cemaline, kendi hakikatime davet ediyor” diyor ve bunun gereğini yerine getirmek için rabbimizin vahyini dinliyor, okuyup anlamaya çalışıyorsak, bununla beraber afaktaki, enfüsteki âyetleri okumaya, anlamaya, tefekkür etmeye çalışıyorsak işte o zaman rabbimizin vahyiyle edepleniriz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeyi Kur’ân ile edeplendirmişti, biz de Kur’ân’la edeplendiğimiz için bunun karşılığında canlı Kur’ân oluruz.
Her mü’min, Kur’ân’dan bir şeyler öğrenmeye, anlamaya çalışır, bizden önce gelenler de kendi kitabından, peygamberinden, nebîsinden veya resulünden bir şeyler öğrenmeye, anlamaya çalışmıştır; ama mesele öğrenmeye çalışırken bütünüyle anlamaktır; çünkü gönül de hayat da boşluk kabul etmez. Mesela; Allah’ın her konuda bir emri vardır. Eğer Allah’ın herhangi bir konudaki emrini bilmez, ona iman etmezsek o emrinin yerine mutlaka başka bir şey koyarız.
Evet, Allah’ın bir emrini bile bilmediğimizde ister farkında olalım, ister farkında olmayalım onun yerine birilerinin emrini, tavsiyesini, davetini kabul etmiş, onun istediği gibi olmaya çalışırken de rabbimizin istediği gibi olmaktan kendimizi mahrum bırakmış oluruz.
Bu duruma düşmemek için kendimize bakmalıyız. Acaba rabbimizin bizden bu âlemde ne istediğini ne kadar biliyoruz ya da ne kadar anlamışız; çünkü Allah’ın bizden ne istediğini ne kadar bilir, anlarsak o kadar doğru ve güzel yapma imkânımız olur; ama rabbimizin bizden ne istediğini bilmezsek zaten peşinen kaybetmişiz, demektir.
Biri “ben bu kadar biliyorum, fazlasına karışmam” diyebilir! Ona da “Allah’ın diğer emirlerini öğrenme imkânın yok mudur? -Tabi ki vardır. O zaman rabbinin diğer emirlerini de öğrenmen gerekmez mi! Öğrenmiyorsan onu ciddiye almıyorsun. Kıyamet günü rabbimiz sana ‘kulum sen beni dinlemedin, sana yaptığım vahyi anlamak istemedin, okumadın, dinlemedin, anlamaya çalışmadın, tefekkür etmedin. Sen beni ciddiye almadın’ derse nasıl hesap verebilirsin” demek lazım.
Bunun hesabını hiç kimse veremez. Hesabımızı vermemizi istiyorsak rabbimizi dinleyelim, vahyini okuyalım, rabbimizi ciddiye alıp bize olan her emrine, nasihatine cevap vermeye çalışalım. Hiç kimsenin Allah’tan başka hiçbir şeyi yoktur. Hepimiz ondan gelmişiz ve yine ona döneceğiz. Hâl böyleyken başka şeylere takılıp kalmak nasıl doğru olur! Yarın Kıyamet günü hiç kimse başkalarını mazeret olarak gösteremez; çünkü Allah her birimize ne imkân verdiğini bilir ve bize vahyiyle “benim sana muamelemi, seni tabi tuttuğum imtihanı, sana verdiğim imkânı gör. Başkasına değil kendine, kulluğuna ve seni yaratan rabbine bak! Seni kimin şekillendirdiğini, terbiye ettiğini anla! Rabbin sana neyi emretmişse bir kul olarak sadece onun gereğini yerine getirmeye çalış” buyurur.
“(Allah) Size şekil verip şekillerinizi güzel kılan hem de sizi temiz şeylerle rızıklandırandır.”389 Allah bizi hem zahiri hem de manevi olarak kendi güzelliği ile güzel yapmıştır. Biz de gönlümüzde Allah’ın şekillendirmesinden başka bir şey var mıdır, yok mudur, diye kendimize bakalım. Acaba başkalarının tavsiyesiyle, davetiyle, öğretmesiyle, talim ettirmesiyle mi şekillenmişiz yoksa Allah’ın terbiyesiyle mi şekillenmişiz! Eğer başkalarının öğretmesiyle şekillenmişsek hâlimizi, tavrımızı, düşüncemizi, bakışımızı hemen Allah’ın vahyiyle, terbiyesiyle değiştirmemiz gerekir.
Her nebî, resul geldiğinde kendisine iman edenleri Allah’ın indirdiği vahyiyle yeniden şekillendirip hidâyete erdirir. Onları Allah’a yakın olan, dost olan, âşık olan, teslim olan, rablerine karşı sorumluluğunu bilip takvâ sahibi olan, rableriyle güzel olan muhsin kullar hâline getirir ve gökteki yıldızlar yapar. Onlar da peygamberlerine iman edip onların şekillendirmesiyle şekillendikleri için salih amel, güzel amel işler, hayırda yarışır, Allah için mallarıyla, canlarıyla cihad eder, nefislerine taviz vermez ve nefislerini temizleyip tezkiye ederek gökteki yıldızlar derecesine yükselirler; ama bu tercihi kendileri yapmıştır.
Herkes tercihini kendisi yapar. Bir kul kendisi gibi aciz, zayıf birinin sözünü, davetini Allah’ın sözünün, davetinin önüne nasıl geçirebilir! Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “Allah, hiçbir şeye gücü yetmeyen, başkasının malı olmuş bir köle ile katımızdan kendisine verdiğimiz güzel rızıktan gizli ve açık olarak harcayan (hür) bir kimseyi misal verir. Bunlar hiç eşit olurlar mı? Hamd, Allah’a mahsustur; fakat onların çoğu (bunu) bilmezler.”390 Yani insan veya başka bir şey olsun hiç fark etmez, bir şeye gücü yetmeyen ve bir şeyi yaratamayan kimselere mi kulluk yapıyor, onları mı dinliyor, ciddiye alıyorsunuz; yani bunu kendinize nasıl yakıştırıyorsunuz, bu size yakışan bir şey midir, buyurur.
Nasıl ki sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olarak şekillendiyse günümüze kadar aynı nimet herkes için devam eder. Kıyamete kadar gelecek olan bütün peygamber vârisi Mürşid-i kâmiller de kendileriyle beraber olanları Allah’ın vahyiyle şekillendirir, terbiye eder. Zaten Mürşid-i kâmil “gönüldeki tahrif olan, Allah’ın emretmediği, sevmediği şekillendirmeleri çıkarır, Allah’ın vahyiyle yeniden şekillendirir. Gönüldeki Kur’ân’ı tahrif eden yazılar yerine Allah’ın âyetlerini, vahyini yazar. İşte, Mürşid-i kâmilin bütün işi budur.
Mürşid-i kâmil olmasa insan kendinde tahrif olan yerleri ne kadar terbiye edebilir, Allah’ın şekillendirmesiyle ne kadar şekillendirebilir, rabbinin edeplendirmesiyle ne kadar edeplenebilir? -Kimse bunları tek başına yapamaz, yapmaya kalkışırsa karmakarışık bir şey hâline gelir.
Gönül Beytullah’tır, Rahmân’ın arşıdır ve pırıl pırıldır. Bu yüzden rabbinin tecellisine layık olması ve kendisinde Allah’ın vahyinden, muhabbetinden, teslimiyetten, takvâdan başka bir şeyin olmaması gerekir. Yoksa Allah oraya tecelli etmez. Kul da yolda yürüdüğünü zannedip kendi kendini kandırır. Bir düşer, bir kalkar, bir bakar ki iman etmiştir, bir bakar ki rabbine şirk koşuyor, itiraz ediyor, isyan ediyor!
Neden?
Çünkü daha anlamamış, âyetler gönlünde tecelli etmemiştir. Bu nedenle küfür, şirk ona gelince âyetlerin, imanın nûru; küfrün, şirkin karanlığını yırtıp atamaz, böylelikle gönlü o şirkleri hemen kabul eder. Sebebi; gönlünde âyetlere imanın karşılığı yerine, kabul ettiği küfrün karşılığının olmasıdır. Hâlbuki kul, âyetlere iman etseydi herhangi bir âyetin zıttı olan bir küfürle karşılaştığında imanı o küfrü söküp atar ve gönlüne girmesine müsaade etmezdi.
Mesela; ona birileri tarafından “paran yoksa kıymetin yoktur. Malın yoksa değerin, şerefin yoktur. Kıymetini, değerini malından, mevkinden alırsın” denilmiş ve ona bu dünyadaki en önemli şeyin mal, mülk kazanmak olduğu öğretilmiştir. Hâlbuki insan bütün kıymetini, değerini, şerefini Allah’tan alır.391 İşte, o kişi buna iman etmeyince bunun yerine gönlüne şirk olarak kıymeti, değeri maldan, mülkten, mevkiden almayı yerleştirir.
Ona insanın bütün değerini malından, mevkisinden, parasından aldığını öğretenler bir de bunu devamlı tekrar ederler. Yetmez, kendi üzerlerinden de ona örnek olurlar ve onu kendi küfürlerine, şirklerine davet ederler; yani gönül âlemini kendi küfürleriyle, şirkleriyle şekillendirirler; ama bundan haberleri bile yoktur. Hatta bunu yaparken onu sevdiklerini, onun için hayrı istediklerini zannederler. Bu yüzden ona “bunları seni sevdiğim için söylüyorum. Bu dünyada paran, malın, mülkün olmadı mı bir kıymetinin olmadığını anlaman lazım. Haydi kazanmak için dünyaya sarıl, bir yerlere gelebilmek için okula sarıl, gerisi önemli değil” derler. Yani ona “Allah’a kul ol, varlığa, olaylara rabbinle bak. Rabbimiz bizi bu âleme ebedi hayatımızı kazanmaya, manevi olarak büyümeye, hakiki varlık olmaya, Hz. İnsan olmaya göndermiştir, bunları kazanmamız için her anda bize muamelede bulunur ve bizi imtihana tabi tutar. Senin de başına gelen bütün olayları rabbinden bir imtihan olarak görmen ve bu imtihanlara rabbinin istediği, sevdiği gibi karşılık vermen lazım” demezler.
Unutmamamız lazım ki bizim tek sorumluluğumuz Allah’a, bizi yaratan rabbimize karşıdır. Bizim rabbimiz odur ve hepimiz onun kuluyuz. Bize düşen; hayatımızı yaşarken yalnızca ona kul olmaya çalışmaktır. İlk önceliğimiz, hedefimiz; rabbimizin rızasını, sevgisini, ona kul olup ebedi hayatımızı kazanmaktır. Geriye kalan her şey bunları kazanmak için sadece birer vesiledir, araçtır. Eğer araçla amacın yerini değiştirir, aracı amacımızın önüne koyarsak bu defa rabbimize âbd, kul olmak yerine araçlara, sebeplere kul olmuş oluruz; çünkü hayatımızı rabbimizin rızasını kazanmakla değil; araçları kazanmakla geçirir, hayatımızı onların yolunda harcarız.
Evet, bu duruma düşmemek için önceliği neye verdiğimize bakacağız. Eğer gönlümüzde önceliği başka şeylere vermişsek onları hemen temizleyeceğiz. Rabbimizin söylediğinin dışında bir şey anlamışsak onu bırakıp hemen rabbimizin vahyini, vahyindeki muradını, bize ne demek istediğini iyice anlamaya çalışacak, gönlümüzdeki yanlış fikirleri hemen atacağız. Kendimize yalan söyleyip fetva çıkarmayacak, bahaneler uydurmayacağız. Başka türlü rabbimize kulluğu, imanı, cenneti kazanamayız.
“Muhakkak ki Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine mutlaka (vereceği) cennet karşılığında satın almıştır”392 âyet-i kerimede gördüğümüz üzere canı vermeden cenneti alamayacağımızı rabbimiz söylüyor. Hâl böyleyken birileri çıkıp “şu duayı okursan cenneti kazanırsın” diyorsa onun bu sözüne kanmayalım. Allah öyle söylemiyor. Kur’ân’a baktığımızda net olarak görürüz ki cennetin karşılığı iman edip Allah’a ve resulüne itaat etmek, iman edip salih amel işlemek, malımızla, canımızla Allah yolunda cihad etmek, Allah’ı, resulünü ve Allah yolunda cihad etmeyi her şeyden; anamızdan, babamızdan, eşimizden, çocuklarımızdan, aşiretimizden, ticaretimizden, işimizden, evimizden, kısacası sevdiğimiz veya seveceğimiz her şeyden çok sevmektir.
“(Resulüm!) De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz (akrabalarınız), kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz ticaret, (kendisiyle huzur bulup) razı olduğunuz meskenler size Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgili ise artık Allah (hakkınızda) emrini getirinceye kadar bekleyin!” Eğer cenneti istiyorsak; Allah, resulü ve Allah yolunda cihad etmek bizim için bunların hepsinden daha sevgili olmalıdır.
Daha sevgili değilse ne olur?
“(Bilin ki) Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez.”393 Daha sevgili değilse Allah’ın emrini bekleyin; çünkü siz fasık oldunuz. Fasıklar da küfür batağına batmıştır, rablerini dinlemez, ciddiye almazlar, bu yüzden cehennemliktirler, buyurdu Allah. Demek ki Allah yolunda cehd etmek bizim için her şeyden daha sevgili değilse fasık oluyormuşuz!
İnsanın, rabbini bilmesi bir işe yaramaz. Aynı zamanda rabbine iman etmesi ve hayatını rabbinin istediği gibi yaşaması gerekir. Firavun da âlemlerin rabbini biliyordu. Zaten bildiği için boğulurken “İsrâîloğulları’nın kendisine iman ettiğinden başka ilah olmadığına ben de iman ettim ve ben Müslümanlardanım” demişti. Allah da ona “şimdi mi (iman ettin)! Andolsun ki sen daha önce isyan etmiş ve fesad çıkaranlardan olmuştun.”394 Yani daha önce kabul etmemiştin, haddini aşmıştın, insanlara “ben ilahım,395 ben sizin rabbinizim”396 demiştin, şimdi mi iman ediyorsun, buyurdu. Buradan da anladığımız üzere insanın kaybetmemesi için rabbini bilmesi yeterli değildir.
Rabbimiz bize Kur’ân’da peygamberleri, onların güzelliğini, sıkıntılarını, sabırlarını, davetlerini, dualarını anlatır; yani aslında her defasında bizi anlatır; çünkü bizi de onlar gibi yaratmış ve onlara yüklediği sorumluluğu gücümüz nispetinde bize de yüklemiştir. Hesaba çekerken de bu verdiklerinden bizi hesaba çeker.
Mesela; Allah peygamberlerini anlatırken Hz. Eyyûb (a.s.) için “sabreden bir kuldu”397 Hz. Nûh (a.s.) için “şükreden bir kuldu”398 Hz. İsmâîl (a.s.) için “sadık bir kuldu” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için de “azim bir ahlaka sahip, rauf ve rahim bir kuldu, âlemlere rahmetti”399 buyurur ve her defasında bize onları örnek göstererek “siz de böyle olun” der. Ayrıca peygamberlerin sadece yaptığı güzellikleri anlatmaz, bir de kendilerine göre bir yanlış ya da eksik yaptıklarında nasıl tövbe ve istiğfar ettiklerini de beyan eder.
Örnek vermek gerekirse; Hz. Yûnus (a.s.)’ın kavmini bırakıp gitmesinin ardından “senden başka ilah yoktur. Sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin). Ben gerçekten (senin emrini beklemeden kavmimi terk ederek) zalimlerden oldum”400 dediğini ve nasıl istiğfar ettiğini bize haber verir.
Görüldüğü gibi Hz. Yûnus (a.s.) Allah’ın emrini beklemeden kavmini terk ettiği için “ben bir beşer olarak yanlış yaptım, senden af ve mağfiret diliyorum” deyip tövbe ve istiğfar ediyor! Allah da onun bu duasını, tövbesini kabul eder ve onu düştüğü zulümattan, karanlıktan; yani balığın karnından kurtarıp “işte biz mü’minleri böyle kurtarırız”401 buyurur.
Peki, bu âyetten ne anlamamız lazım?
Dikkat edilirse Allah “işte, biz Yûnus’u böyle kurtardık” ya da işte “biz nebîleri, resulleri böyle kurtarırız” buyurmaz, “işte biz mü’minleri böyle kurtarırız” buyurur; yani işi sonunda mü’minlere bağlar. Bununla da her birimize “sen de nefsinin karanlığındasın, ondan kurtulmak için kendine zulmettiğini ve kendini karanlıkta bıraktığını, rabbinin âyetlerinden, vahyinden, iman etmekten, rabbini sevmekten mahrum bıraktığını bil” diyor ve bizden de lâ ilahe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn: “Senden başka ilah yoktur. Sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin). Ben gerçekten zalimlerden oldum.” Senden başka ilah yoktur, gideceğim yer yoktur. Benim sevdiğim sensin, beni yaratan sensin, ilahım, mabudum sensin. Ben kendime zulmettim. Şu an içinde bulunduğum durum benim hak ettiğim, layık olduğum muameledir ve sen bana bununla dahi ikramda bulunuyor, âyetlerinle, vahyinle nûrlanıp kazanmamı istiyorsun. Sen vahyinde “hep birlikte Allah’ın ipi (olan Kur’ân’a ve onun resulü)ne sımsıkı sarılın”402 buyurdun ya ben de karanlıktan çıkmak için emrettiğin gibi ipine, sana, muhabbetine, emrine, hükmüne sarılacağım ya rabbi, dememizi istiyor.
Allah sadece peygamberleri değil Firavun’u, Nemrud’u, Ebu Leheb’i, Ebu Cehil’i, Karun’u kısacası iman etmeyenleri anlatırken de yine bizi anlatır ve bize “onlara bu yanlışları yaptıran şey nefisleriydi, sen de nefis taşıyorsun. Eğer nefsine taviz verirsen nefsin Firavun olur, Nemrut olur, Ebu Leheb olur, Ebu Cehil olur, Karun olur ve kendini tıpkı onlar gibi bir şeye sahip zannedersin. Sen onlar gibi olma, onların yürüdüğü yolda yürüme, onlara tabi olma, onların bulundukları mevkiyi, makamı, sahip oldukları malı, mülkü, serveti isteyip de onların durumuna düşme” buyurur ve onları nasıl helak ettiğini haber vererek bizi uyarır, ikaz eder.
Kısacası bir yanda Allah’a davet eden peygamberleri ve onların yaşadıklarını, çektiklerini anlatır bir yandan da rabbinden yüz çevirip iblise, şeytanlara uyanları, onun verdiği vesvesenin peşinden gidip dünyaya, nefsine kul olanları, nefsinin tuzağına düşenleri gözümüzün önüne serer ve bize “sana anlattıklarıma bak, hangi tarafta olmak istiyorsan onlara uyarsın, bu konudaki tercih yalnız sana aittir; ama sakın kendini azaba atmayasın. Kendini azaba atman sana yakışmaz. Sen sana yakışanı yap. Seni her ne için yaratmışsam öyle olmaya ve hayatını yaşarken öyle yapmaya çalış” diyerek bizi kendine davet eder.
Madem Allah peygamberlerini ve onların karşısında duranları anlatmakla bize bizi tanıtıyorsa o zaman bizim de peygamberler ve peygamberlere karşı duranların üzerinden kendimizi anlamamız, tanımamız lazım; yani Kur’ân’ı okuduğumuzda bir yandan Allah’ın bize nefhettiği rûhumuzu, bize verdiği fıtratı, kıymeti, değeri, şerefi ve bu şerefi nasıl taşımamız, nasıl kirletmememiz gerektiğini anlamamız, bir yandan da kaybedenler üzerinden nefsimizin hâllerini, şeytanın bizi çekmeye çalıştığı tuzağı anlamamız lazım.
Allah, âyetleriyle bize önümüzdeki tehlikeyi, cehennemi, azabı gösterip kaybetmememiz için bizi uyarır, ikaz eder. Onun için resulleriyle, vahyiyle, mü’minlerle, verdiği bütün örneklerle bizi kendine davet eder.
Allah bizi kendine davet ettiği gibi iblis de, şeytan da kullanabildiği herkesi kullanıp bizi karanlıklara davet eder. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır. İnkâr edenlere gelince, onların veli(si, dostu ve destekçi)leri ise tâğuttur (azgınlığın kaynağı olan şeytan ve şeytanlaşmış insanlardır) onları nûrdan karanlıklara çıkarır”403 buyurmuştur. Yani Allah sizi cennete, iblis sizi ateşe davet eder. Allah sizi Allah yolunda malınızla, canınızla cihada, iman edip salih amel işlemeye, güzel yapmaya, hayırda yarışmaya; iblis de tam ters tarafa davet eder.
Allah’ın bize yaptığı davet nûrdan bir yola davettir. Ötekinin ise karanlıktan, zulümattan, ateşten bir yola davettir. Bu iki davet arasında tercihimizi kendimiz yaparız. Ya Allah’ın bizi davet ettiği nûru ya da şeytanın bizi davet ettiği karanlığı tercih ederiz. Bu tercihi nasıl yapmamız gerektiğini de rabbimiz vahyinde bize apaçık haber vermiştir. O yüzden “ben bilmiyordum, anlamadım” diye bir mazeretimiz olamaz.
Aslında hepimiz fıtrat itibariyle rabbimizin sevdiği, razı olduğu hâldeyiz ve rabbimizin güzelliklerine bürünmüş vaziyetteyiz; çünkü “Allah insanı kendi fıtratı üzere yarattı”404 buyurdu Allah. Dolayısıyla hepimiz Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sını taşırız; ama hayatımızı yaşarken bu fıtratımızı bozmuşuz, daha doğrusu fıtratımız bizden perdelenmiştir.
Nasıl?
Bir hakiki olan manevi rengimiz vardır, bir de sonradan büründüğümüz manevi rengimiz vardır. Allah bizi kendi güzelliğinin, isimlerinin boyasıyla boyamıştır; ama sonra birileri başka bir boyayla onun üzerini örtmüştür. Böyle olunca da baktığımızda üzerimizdeki boya farklı bir renk gibi görünür; ama aslında alttaki Allah’ın verdiği renk olduğu gibi durur; çünkü hiç kimse Allah’ın boyasını, verdiği rengi bozamaz.
Örnek vermek gerekirse; rengarenk kanarya kuşları vardır, onları ne kadar yıkarsak yıkayalım yine de bu renkleri gitmez. Allah onları öyle yarattığı için hiç kimse onların rengini bozamaz. Bozmak için onları bütünüyle yok etmeleri gerekir; ama her ne kadar renklerini bozamasalar da üzerlerine farklı boyalar vurabilirler. İşte, insanın fıtratı da aynen böyledir.
Allah, insanı isimlerinin boyasıyla boyamıştır; ama baktığımızda anne babalar onun üzerine farklı bir boya vurur ve onu başka tarafa sevk eder; yani ona “senin için kıymetli olan, değerli olan şudur ve senin mutlaka onu kazanman, şöyle şöyle olman lazım” deyip çocuğunun gönül hâlini değiştirir. Böylelikle ondaki benliği, bencilliği büyütür. Bunun sonucunda insan hakiki, orijinal hâlinden çıkmış olur; yani Allah’ın kendisine verdiği boyanın üzerine farklı boyalar vurulmuş olur.
İnsan, hayatı yaşarken hem anne babası, hem okuldaki insanlar, hem de çevresindeki arkadaşları bu şekilde ona devamlı farklı renkler vururlar. Tabi, şimdi durum değişmiştir. İnsanlar sadece çevresinden değil televizyonda izlediklerinden ya da sosyal medyada gördüklerinden de etkilenir ve onlardan da farkı renkler alırlar. Öyle ki üzerlerine vurulan bu boyalardan dolayı artık Allah’ın kendilerine vurduğu boya görünmez olur ve manevi olarak tanınmaz hâle gelirler.
Peki, bu boyaların geçmesi ve Allah’ın vurduğu boyanın görünmesi için insana gerekli olan şey nedir?
Gerekli olan şey; rahmettir, mağfirettir, aşktır, muhabbettir. Bunlar olmasa insan yıkanamaz, temizlenemez, dolayısıyla Allah’ın kendisine verdiği boyası ortaya çıkamaz. İşte, Mürşid-i kâmilin bütün işi; insanı aşkla, muhabbetle, rahmetle, tövbeyle, istiğfarla onu rabbine döndürüp yıkamak ve onu nefsinin kirinden, boyasından temizlemektir.
Allah âyet-i kerimede “boyası Allah’tan daha güzel kim vardır”405 buyurur. Hakiki renk Allah’ın verdiği renktir ki Allah’tan başka hiç kimse insanları hakiki renkle renklendiremez. Madem hakiki rengimiz Allah’ın üzerimize vurduğu renktir, onun boyasıdır. O zaman bu hayatta ki en büyük hedefimiz de; üzerimize sonradan vurulan boyalardan kurtulup kendi hakikatimizi ortaya çıkarmak olmalıdır.
Her birimiz kendimize baktığımızda mutlaka Allah’a göre kendimizi biraz tanımış, hayatı da onun öğrettiği gibi anlamışızdır. Tabi, herkesin anlaması farklı farklı olsa da nihayetinde hepimiz kendimize baktığımızda Allah’ın bizi ne kadar şekillendirdiğini kısmen görürüz. Kısmen diyorum; çünkü bunu bütünüyle görebilmemiz için bütünüyle temizlenip üzerimizdeki boyalardan tamamen kurtulmamız lazım.
Bütünüyle temizlenmemiz için de işe önce lâ ilahe illallah’tan başlamamız gerekir; yani “Allah’tan başka ilah kabul etmiyorum. Benim ilahım Allah’tır. Beni yaratan, üzerimde bir muradı olan, beni yeryüzüne halife kılan, bana haydi kulum, yeryüzünde benim seni yarattığım gibi tertemiz olarak beni temsil et diyen odur” dememiz lazım; çünkü lâ ilahe illallah dediğimizde diğer ilahları ve insanların bize öğrettiği her şeyi reddetmiş oluruz.
Yolun başı da sonu da lâ ilahe illallah’tır ve bütün ibadetlerimiz sadece lâ ilahe illallah diyebilmemiz içindir. Mesela; namaz kılarken ihdinas sırâtel mustakîm: “Bizi sırât-ı mustakîme (sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et! Sırâtallezîne en’amte aleyhim:406 “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna” deriz.
O zaman soralım; yolda değil miyiz ki her namaz kılışımızda Allah bunu bize devamlı tekrar ettiriyor? -Evet, yoldayız, zaten bunu yolda olanlar söylerler; ama Allah bunu devamlı tekrar ettirerek bize “bak, dikkat et, her anda yolda olduğunu ve nimet verdiğim kullarıma tâbi olman gerektiğini bil! Hayatı yaşarken sırat-el mustakimde olabilmen için nebîlere, sıddıklara, şahidlere, salihlere uyman gerektiğini anla! Her an önüne bir imtihan gelir ve senin de her anda sırat-el mustakimde olup onların yaptığını yapman ve bunu da bir an bile unutmaman gerekir” buyurur. Bu yüzden günde kırk defa Fâtiha Sûresi’ni tekrar ederiz.
Evet, kendimizi rabbimizin tanıttığı kadarıyla tanımaya ve kendimizi ne kadar bildiğimizi anlamaya çalışıyorduk.
Peki, kendimizi sadece tefekkür etmekle tanıyabilir miyiz?
Elbette ki hayır. Kendimizi tanıyabilmemiz için mutlaka bir yol yürümeliyiz. Bir şey hakkında bilgi sahibi olduğumuzda onu anladığımızı zannederiz; ama hakikat öyle değildir. Mesela; Kâbe’miz deyip kıbleye döneriz; ama Kâbe’yi bilmek başka bir şey, Kâbe’yi gidip ziyaret etmek ve Allah’ın oradaki tecellisine şahid olmak başka bir şeydir.
Aynısı insan için de geçerlidir. İnsanın, kim olduğuna dair bir bilgisinin, fikrinin olması ayrıdır, kendini hakikatiyle tatması ayrıdır. İnsan kendi hakikatini tatmayana ve buna şahid olmayana kadar sadece kendisi hakkında bir düşünceye, bilgiye sahip olmuş olur ki bu bilgisini tatmadığı sürece de kendini tanımış olmaz.
İman için de aynısı söz konusudur. Bir iman tadılmıyorsa iman değildir, imanın bilgisidir; çünkü inanmak, “inanıyorum” demek iman değildir, imanın bilgisidir. İman ise bu bilgiyi tatmaktır. “Ben Allah’ı seviyorum” dediğimizde Allah’a olan sevgimizi ne kadar tadıyorsak sevgimiz o kadardır. Yoksa lafla “ben Allah’ı çok seviyorum” demek sevgi olmaz. Nasıl ki birine “seni seviyorum” dediğimizde o kişiye karşı gönlümüzde bir aşkın, tabir-i caizse ateşin; yani bizi etkileyen, yakan bir şeyin olması gerekiyorsa rabbimizi sevdiğimizi söylediğimizde de gönlümüzde rabbimize karşı bizi yakan bir aşkın olması ve bu aşkı tadıyor olmamız gerekir.
Dediğim gibi; kim olduğumuzu düşünerek kendimizi tanımış olmayız. Kendimizi tanıyabilmemiz için manevi bir yolculuk yapmamız şarttır. Hayat baştan sona imanı kazanma ve kendimizi rabbimizle tanıyıp bilme yolculuğudur. Bu hayatta Allah bizi kazanmamız için imtihanlara tabi tutar, biz de tabi tutulduğumuz imtihanlara ya rabbimize ya kendimize ya da birilerine göre karşılık veririz. Bu şekilde baktığımızda zaten insanlar olarak hepimiz manevi bir yolculuğun içindeyiz; ama yolculuğumuzu ya hakikatimize doğru yapar ve rabbimizin sevdiği, razı olduğu gibi olur, ona âbd olup yeryüzünde rabbimizi temsil ederiz ya da nefsimize doğru bir yolculuk yapar ve kendimizi zahirden, çamurdan ibaret bir varlık olarak görürüz. Bunun sonucunda ise kaybederiz.
Manevi yolculuk böyledir. Yoksa sanki zahiri olarak bir yol var da biz de o yolda yürüyoruz gibi düşünürsek yolculuğu anlamamış oluruz. Yolculuğumuz kendimizden yine kendimizedir; yani nefsimizden yüz çevirip hakikatimize dönmemiz, nefis olmaktan çıkıp Allah’ın nefhettiği hakikat olmamızdır. Bunu da daha önce bu yolu yürüyüp kendi hakikatine kavuşan ve kendini, rabbini tanıyan bir Mürşid-i kâmille beraber olmadan başarmamız mümkün değildir.
Evet, hakikatimize ne kadar yakın olursak kendimizi o kadar tanır, Allah’a da o kadar yakın oluruz, dolayısıyla Allah’ın güzelliği üzerimizde o kadar tecelli eder ve rabbimize yakınlığı, aşkı, muhabbeti o kadar tadarız. Bu durumda aşkımızın ve muhabbetimizin artması için öncelikle hem rabbimize hem kendimize olan marifetimizin artması gerekir; çünkü rabbimizi tanıdığımız kadarıyla kendimizi tanır ve rabbimizin tecellisini tadarız.
Tam ters taraftan ise nefsimizin benliğine, bencilliğine ne kadar gömülür, “ben biliyorum, bu malın, mülkün sahibi benim, şu işleri ben yaptım, falancaya ben yardım ettim” dersek o kadar da nefsimizle beraber oluruz; ama nefsimizden ne kadar kurtulup “Allah” dersek hakikatimize, rabbimize o kadar yaklaşırız; çünkü karşılaştığımız imtihanlarda “ben” demek yerine “Allah” demiş ve Allah’ın davetine icabet etmişizdir. Bu da bize fenayı ve bekayı kazandırır; yani nefsimizden ne kadar kurtulursak hakikatimizde o kadar fena buluruz, hakikatimizle ne kadar beraber olursak da o kadar beka buluruz; yani fena ile beka aynı şeydir.
Kısacası birinden uzaklaştıkça diğerine yaklaşır, birine yaklaştıkça da diğerinden uzaklaşırız. Biz de bu ikisi arasında tercih yaparız. O yüzden hayat baştan sona tercihtir ve rabbimiz bizden bu iki tercih arasında insan olmayı, hakikatimizi bilip yeryüzünde onu temsil etmeyi tercih etmemizi istiyor.
Bir kul, rabbini temsil edebiliyor, onun emrettiği, sevdiği gibi yapabiliyor, varlığa onun nazar ettiği gibi nazar edebiliyor, rahmet edebiliyor, ikram edebiliyor, yardım edebiliyor, kendisine yapılan yanlışları affedebiliyor, mağfiret edebiliyorsa o kul için nefis bitmiştir. Onda nefisten geriye kalan; Allah’ın güzelliğinin tecellisidir.
İnsanın yeri kendi hakikatidir ve kendisindeki bütün güzellikler zaten Allah’ın ona nefhettiği rûhtan tecelli eder. Bu nedenle insan hakikatine kavuştu mu Allah’ın güzelliği onda iradesiz bir şekilde tecelli eder ve karşısına çıkan her imtihana Allah’ın isimleriyle, güzelliğiyle karşılık verir.
Eğer insan bu hayattaki gayenin; kendini tanımak ve hakikatine kavuşup Allah’ın nefhettiği rûh olmak olduğunu anlamazsa, yaptığı iyilikleri, güzellikleri kendinden bilir ve “şu iyilikleri, yardımları yaptım, şu kadar ibadet ettim, herhalde cennete giderim. Ben şöyle güzel yaparken falancalar şöyle yanlış yapıyorlar, filancalar yanlış yoldadır, şöyle küfürdedir, şöyle şirktedir” derse hem rabbinin kendisini bu dünyaya göndermesindeki muradını anlamamış hem de kendine değil başkalarına bakmış olur.
Oysa ki senin işin başkalarına bakmak değildir. Allah, insanların hesabını sana sormaz. Sana sadece senin hesabını sorar. Bu yüzden önce kendine bakman lazım; çünkü sen kendine rahmet olursan sendeki bu rahmet etrafa da saçılır, böylelikle âlemlere rahmet olursun. Sen rabbini, rabbinin tecellisini kendi üzerinde, gönlünde seversen bunun sonucunda rabbin için bütün varlığı, mahlukatı sever, hepsine aşk olur, muhabbet olursun. Sen rabbinin sana olan ikramını önce kendin kabul eder, seversen âlemlere de kerim olur, ikram olursun; yani iş önce sende biter. O zaman başkalarının ne yaptığına değil kendinin ne yaptığına bakman ve kendini tanıyıp anlaman lazım.
Bu anlattıklarım kendimizi rabbimizin vahyiyle tanımamız için anlaşılması gerekenlerdir. Bundan sonrası Allah’ın saf güzelliğidir, ikramıdır ve hiçbir şekilde ne akla ne de hayale gelir. Hatta bütün insanların aklını, ilmini bir araya toplasak ve “haydi, bundan sonra neyin olduğunu düşünün” desek yine de hiçbir şekilde onun gölgesine bile yaklaşamazlar. İşte, insan böylesine ikrama nail kılınmış bir varlıktır.
Allah âyet-i kerimede kerremnâ benî âdem:407 “Biz, Âdemoğullarını mükerrem (ikrama nail) kıldık” buyurmuştur. İkrama nail kıldık, deyince sanki insana bir şey ikram edilmiş gibi anlaşılır; ama öyle değildir. İkram, insanın kendisidir, insan bizzat kendisi ikramdır. Rabbimiz zatıyla, sıfatıyla tecelli edince insan asıl ikramın ne olduğunu o zaman anlar; ama o tecelli etmeden bu ikramı hiçbir akıl anlayamaz, hayal edemez.
Hep beraber bu ikramın talibiyiz ve sadece rabbimizi istiyoruz. Rabbimiz bize öyle bir tecelli etsin ki bizde varlıktan hiçbir eser kalmasın! Aslında eser zaten yoktur. Benlik dediğimiz şeyin hepsi hayaldir, vehimdir, zandır, vesvesedir. Bu vehimden, zandan kurtulunca hakikate varırız.
Evet, hepimiz bu vehimden, benlikten kurtulup hakikatimize varmayı istiyoruz. Bu yüzden hep birlikte yolu yürüyor, rabbimizin âyetlerini okuyor ve âyetleri anlayıp her biriyle rabbimize cevap vermeye çalışıyoruz.
Rabbimiz neye “doğru” neye “yanlış” neye “hak” neye “batıl” neye “güzel” neye “çirkin” dediğini, neyin kazandırıp neyin kaybettirdiğini ve kazanmamız için neler yapmamız gerektiğini bize örneklerle en ince ayrıntısına kadar bir bir anlatıp yolu göstermiştir. Onun için hiç kimse “ben ne yapacağımı, nasıl âbd olacağımı anlamadım” diyemez. Öyleyse kendimize hiçbir bahane bulmadan rabbimizin vahyini anlayıp iman etmeli ve gönlümüzde hiçbir ağırlık hissetmeden “evet ya rabbi! Her şey aynen senin söylediğin gibidir, hepsini kabul ediyor, iman ediyorum” demeliyiz. Böyle yaparsak yanlışlarımızdan kurtulur, pırıl pırıl oluruz.
Eğer kurtulamadığımız bir yanlışımız, hatamız, hâlimiz varsa o zaman da Allah’a göre konuşmalı ve “ben bunu yapıyorum; ama yaptığım yanlıştır, inşallah bundan da kurtulacağım” demeliyiz. Tam tersini yapıp yanlışımızı, günahımızı, hatamızı savunmamalıyız. Yoksa rabbimize şirk koşmuş; yani “ben ondan daha iyi biliyorum” demiş oluruz ki böyle olunca Allah muhafaza imanımız gider. İmanımızı kaybetmemek için kendimizi kandırmadan kayıtsız, şartsız bir şekilde rabbimize teslim olmalıyız.
Evet, hatamız, yanlışımız ne olursa olsun, rabbimizin huzurunda boyun büküp “hatam, kusurum, eksiğim, tembelliğim vardır; ama ben kul olmaya, rabbimin sevdiği gibi yapmayı becermeye çalışıyorum. Rabbimin huzuruna layık bir amelimin olmadığını biliyorum; ama o beni mükerrem kılmış en güzel şekilde yaratmış, kendine halife kılmış ve bana ‘velim’ demiştir” diyoruz inşallah.
Unutmamamız lazım ki Allah bizi kendisine âbd olalım, dost olalım, ayna olalım, halife olalım diye yaratmıştır, dolayısıyla bize nazar ederken rahmetle, muhabbetle nazar eder. Buna layık mıyız, daha doğrusu layık olabiliyor muyuz, bu ayrı şeydir.
İnşallah rabbimizin bize “velim” demesine layık olmaya çalışacağız. Kendi hâlimizden ötürü rabbimizin huzurunda hayâ edecek ve boynumuzu bükeceğiz. Bu boyun büküşümüz, rabbimizin huzuruna bizi layık hâle getirmesi demektir; çünkü huzurda dururken ancak edep ile hayâ ile dururuz.
Kıyamet günü hiç kimse konuşamaz. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(o gün), Rahmân(ın azametin)den dolayı (tüm) sesler kısılır. Bu yüzden fısıltıdan başka bir ses işitemezsin”408 buyurmuştur. Kul, rabbinin azametini anlayınca onun huzurunda susar, fikir beyan edemez. Bu durumda kıyametimiz kopmadan huzura gitmek, edep ile hayâ ile durmayı öğrenmeden huzurda durmak yoktur. İşte, rabbimiz bizi huzuruna hazırlıyor.
Eğer huzura gitmeyi istiyorsak nefsimize gereken muameleyi yapacak ve nefsimizin kıyametini koparıp her şeyini darmadağın edeceğiz inşallah. Nefsin tahtıymış, malıymış, mülküymüş, mevkisiymiş, kıymetiymiş, değeriymiş, hiçbir şey bırakmayacak, sahip çıktığı ne varsa hepsini darmadağın edip “seni tanımıyorum. Ben rabbimin kuluyum. Beni o yaratmıştır. Şimdiye kadar bilmeden, anlamadan birilerinin beni kirletmesine müsaade etmişim; ama artık temizleniyorum” diyeceğiz. Bunun için de üzerimizdeki Allah’ın boyasına eklenen bütün yanlış boyaları yıkayacak, temizleyecek ve fıtratımızı tıpkı bu âleme geldiğimiz şekliyle tertemiz yapıp gönlümüzü huzura layık hâle getireceğiz inşallah.
Zaten şimdiye kadar Allah’ın bize verdiklerini onun yolunda kullanıp rabbimizle alışveriş yapmış ve imtihanlar karşısında yaptığımız muamelelerle üzerimizdeki güzelliğimizi, rahmetimizi, kerimliğimizi, afuvluğumuzu büyütmüşüz. Yine böyle yapmaya devam edecek ve gönlümüzü huzura hazırlayacağız inşallah.
Unutmamamız lazım ki insan ancak tabi tutulduğu imtihanlarda Allah’ın sevdiği, istediği gibi yapmakla büyüyebilir ve üzerindeki Allah’ın isimlerinin güzelliğini artırabilir. Yoksa kendi kendine hayal kurmuş olur. Hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve peygamberlerin ne yaptığını, nasıl bir hayat yaşadığını biliyoruz. Onlar nasıl kazandıysa biz de ancak öyle kazanabiliriz. Başka türlü kazanmak hiçbirimiz için mümkün değildir; çünkü Allah âyet-i kerimede “Allah’ın kanununda asla bir değişiklik bulamazsın”409 buyurmuştur. Dolayısıyla Allah hiç kimse için adetini değiştirmez. O hâlde kendimizi kandırmadan “belki böyle de olur” demeden, elimizden geleni yapıp kazanmaya çalışacağız inşallah.
Kur’ân’ın bütününe baktığımızda Allah bize “ben sizin rabbinizim, benden başka ilah yoktur ve ben sizi bana âbd olasınız diye yaratmışım. Yarattığım herkes ve her şey benim kulumdur ve bu takdirim hiç kimse için değişmez” buyurur. İnsanın hâlleri, ibadetleri, hayırları değişebilir; ama kul olması asla değişmez. Önemli olan; hayatı yaşarken kâmil manada Allah’a âbd olmak ve rabbimizi tanımaktır; yani rabbimize âşık olup hakikatimize yaklaşmaktır. Yaklaştıkça zaten Allah’ın yakınlığını, aşkını gönlümüzde bütün şiddetimizle tadarız.
Biraz önce dediğim gibi; insanın kendini ve rabbinin yakınlığını bilmesi hayalle, düşünceyle olacak şey değildir. Mesele; bu yakınlığı tatmaktır. Rabbimize yakın olduğumuzu ne kadar tadıyorsak ona o kadar yakınız ve rabbimiz bize her an perdeyi açabilir demektir. Perdenin bize açılması için bu yakınlığı tatmamız, huzurda durmamız, bir şey yaparken Allah’ın rızasını gözetmemiz ve onun rızasından çıktığımız zaman ürkmemiz şarttır.
Bu söylediklerimin hiçbiri zahiri günahla alakalı değildir. Hepsi nefisle ilgilidir. Nefsimizden kurtulmadan huzura varamayız; çünkü nefsin her hâli şirktir, küfürdür, riyadır, hasettir, kendini beğenmektir, “ben, bence, bana göre” demektir. Rûhun da bütün hâli aşktır, muhabbettir, hayırdır, güzelliktir, aftır, mağfirettir. Bedene ait olanlar ise sadece günahtır. Allah her türlü günahı affeder; fakat şirki affetmez.410 Bu yüzden asıl mesele şirkten temizlenmektir.
Günahla şirk çok farklı şeylerdir, bu ikisini birbirinden ayıralım. Mesela; rabbimiz leş, kan, domuz eti ve Allah’tan başkası adına kesilen hayvanın önce haram olduğunu buyurur; ama sonra mecbur kaldığımız takdirde ölmeyecek kadar onları yememize müsaade eder.411 Yaratan yarattığını bilmez mi?412 -Elbette ki bilir ve kulunun gücünün yetmediği durumlarda ona açık kapı bırakır; ama şirk için böyle bir şey söz konusu değildir.
İnsan şirk konusunda hiçbir zaman “ben yapamadım, şirkten kurtulamadım, rabbime âbd olamadım” diyemez; çünkü insanın gönlü kendi elindedir. “Ben şirkten kurtulamadım” diyen birine sormak lazım. Sen mi iyi biliyorsun yoksa seni yaratan rabbin mi seni daha iyi biliyor! Sen mi senin için hayır olanı daha iyi biliyorsun yoksa seni yaratan rabbin mi senin için hayırlı olanı daha iyi biliyor! Sen mi kendin için merhamet sahibisin yoksa senin rabbin mi senin için en çok merhamet sahibidir! Bunun cevabını istisnasız herkes bilir, “ben bilmiyorum” diyecek hiç kimse yoktur. Madem öyle biri, söz konusu Allah’ın emri, vahyi, hükmü olunca “ben, bence, bana göre” diyorsa nefsini rabbine bile bile şirk koşmuş olur ki Allah da bunu kabul etmez. Bu yüzden Allah bütün günahları affedip mağfiret ettiğini; ama şirki affetmediğini buyuruyor.
Allah âyet-i kerimede “doğrusu insan (hem kendi nefsine hem de diğer insanlara karşı) çok zalim, (rabbine karşı ise) çok nankördür”413 buyurur. En edepsiz, en terbiyesiz, en nankör insan; rabbine itiraz eden, rabbinin işini, emrini, hükmünü, rahmetini, affını, mağfiretini, ikramını beğenmeyen, kabul edemeyen insandır.
Kendisine devamlı ikramda bulunduğumuz hâlde bize sürekli nankörlük yapan birini sevebilir miyiz? -Tabi ki sevemeyiz. Rabbimizi kendi üzerimizden tanımamız lazım. Biz, bize nankörlük yapanları sevmediğimiz gibi Allah da nankörleri sevmez.414
Nasıl ki insan birinin sevgisini kaybettiğinde beraberin de o kişiyi de kaybediyorsa kul da rabbinin sevgisini kaybettiğinde rabbini kaybetmiş olur. İşte, Allah’ın şirki neden affetmediğini herkes kendi üzerinden bir âyet olarak bu şekilde okuyup rahatlıkla anlayabilir.
Hep birlikte şirkimizden, küfrümüzden, nefsimizden, benliğimizden kurtulmaya ve hakikatimiz olmaya çalışıyoruz. Hakikatimiz tecelli edince nankörlükten, şirkten, küfürden kurtuluruz. Yapmamız gereken şey; her ne olursa olsun rabbimizin istediği gibi bir kul olmayı unutmamak ve yola devam etmektir. Bunun için de öncelikle sabır ve salatla Allah’tan istemeye devam etmektir.
Allah âyet-i kerimede “sabır ve salât ile (Allah’ın rızasını, yakınlığını ve cemâlini) isteyin”415 buyurmuştur. Salat; bütün ibadetleri; namazı, orucu, haccı, zekâtı, sadakayı, infakı, rabbini zikretmeyi, Allah yolunda cihadı, hayrı, kısacası her şeyi kapsar. Allah bize “rabbinizden isteyin ve bunları yaparken sabırlı olun” buyuruyor.
Hepimizin istediği tek şey rabbimizdir. Zaten ibadetlerimizi yapıp rabbimizin yolunda cehd ettiğimizde yolu yürüdükçe rabbimize kavuşuruz. Allah da bize sabırlı olmamızı emredip “acele etmeyin, hemen olsun, bitsin, demeyin” buyuruyor.
Her şey yavaş yavaş gelir. Nefsimizden, nefsimizin üzerine örtülmüş perdelerden, şirkten, küfürden, nefsin vehminden, zannından yavaş yavaş kurtuluruz. Biz nefsimizden kurtulunca da en son muameleyi Allah yapar.
Nasıl?
Bütün Mürşid-i kâmillerin bu konuda söz birliği vardır. Derviş, nefsinden temizlenince en son hakkın nazarı Mürşidi kâmille beraber gelir; yani Allah, Mürşid-i kâmille dervişe nazar eder ve dervişteki son perde bu nazar sonucunda paramparça olur, toz duman olur; çünkü derviş artık gücünün yetmediği, hiç bilmediği, anlamadığı yere gelmiştir ve ne yapacağını, nasıl yapacağını bilemez hâldedir; ama bu yolu yürürken huzurda durmuş, çabasını, gayretini sarf edip gereken sabrı göstermiştir. Bu defa da Allah ona “şimdi sıra bende, sen elinden geleni yaptın, şimdi ben bir tecelli edeyim de gör” buyurur ve her şeyi bir vesileyle yaptığı gibi bu tecelliyi de bir vesileyle; yani Mürşid-i kâmille yapar.
Mürşid-i kâmille yapmasının sebebi nedir?
Çünkü kulunu yol boyunca Mürşid-i kâmille yürütmüş, âyetlerini onunla okutmuş, nefsini tezkiye edip terbiye etmiş, hikmeti, bilmediklerini öğretmiş, yolu onunla yürütüp terbiye etmiş, edeplendirmiş, huzurda durmayı öğretmiş ve onu yine Mürşid-i kâmille huzuruna hazırlamıştır. O yüzden bu son ikramı yine Mürşid-i kâmille yapar ve onunla dervişe nazar edip dervişteki son perdeyi paramparça eder. Bunun sonucunda ise dervişin hakikati kendi üzerinde tecelli eder.
Evet, bu âlemde olduğumuza göre rabbimizin bize yolu nasıl gösterdiğini, bizi vahyiyle nasıl eğittiğini, terbiye ettiğini, edeplendirdiğini anlamaya çalışmamız ve onun terbiyesiyle terbiye olmamız gerekir. Öyle ki yolu yürüyüp o son perdeden kurtulabilelim ve rabbimizin huzurunda duralım.
Allah bizi kendini tanımayanlardan ve bu âleme neden geldiğini anlamayanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi kendisini tanıyanlardan ve rabbinin muradının üzerinde gerçekleştiği halife olan kullarından eylesin. Allah bizi rabbini, kendini kaybedip kaybolanlardan eylemesin. Allah bizi rabbimizin nazarı ile nazar eden, rahmetiyle rahmet eden, affıyla, mağfiretiyle affedip mağfiret eden ve nefsini aradan çekip rabbine şahid olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
