close

12.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimizi, rabbimizin bizim üzerimizdeki muradını anlamaya çalışıyorduk.

Herkes kendine göre; yani gördüklerine, anladıklarına, duyduklarına, tattıklarına, yaşadıklarına göre kendisi hakkında bir bilgiye sahiptir; ama insanın kendisi hakkındaki bilgisi Allah’a göre değilse bu durumda bilgisi sadece vehimdir, zandır ya da şeytan ona vesvese vermiş, öyle öğretmiştir. O da şeytanın vesvesesini doğru olarak kabul etmiştir.

İnsanın bir şeyi doğru zannetmesi ne o bilgisinin doğru olduğunu gösterir ne de bu zannı kendisine bir şey kazandırır; çünkü Allah âyet-i kerimede “zan haktan hiçbir şeyi kazandırmaz”359 buyurmuştur. Tam tersine insan bu zannıyla kendi kendini kandırmış olur ki hem zannı kendisine fayda vermez hem de “ben biliyorum, ben anladım” dediği için hakikati öğrenmesine mâni olur.

“Sakın (resulümüzü dinleyip duymazdan geldikleri ve onu hakiki manada) işitmedikleri hâlde ‘işittik’ diyenler gibi olmayın”360 Aynı zamanda Allah’ın âyetlerini işitip de “anlamadık” diyenlerden olmayın. İman ettiğini söyleyen bir mü’minin, Müslüman’ın “ben biliyorum” dediğinde o bilgisi Allah’ın vahyine uymuyorsa Allah’ın âyet-i kerimede beyan ettiği üzere işitmediği hâlde “işittim” diyenlerden olmuş olur.

Öyleleri var ki Allah’ın âyetlerini işitmemiş; yani anlamamıştır; ama buna rağmen “ben biliyorum, söylediklerim Allah’a göre doğrudur” der! Yani âyeti işitmediği hâlde işittiğini söyler. Oysaki işittiğini, anladığını söylediği şey Allah’ın buyurduğu değildir ve doğru olarak anlattığı şey de sadece kendi zannıdır. Zandan kurtulmak için yapılacak tek şey; Allah’ın kelamını okuyup her şeyi onun buyurduğu gibi anlamaktır; çünkü Allah ne demişse doğru odur, hak odur. Gerisi sadece vehimdir, zandır.

Zaten ramazan ayında, Kur’ân ayındayız. İnşallah bu ramazan ayı Kur’ân’ı okuyup zanlarımızdan kurtulmamız ve hakkı, hakikati rabbimizden öğrenmemiz için hepimize bir başlangıç olur.

Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim; Resullullah (s.a.v.) Efendimiz ramazan ayı hakkında “ramazanın ilk on günü rahmet, ikinci on günü mağfiret, üçüncü on günü de cehennemden kurtuluş ve saadettir”361 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ramazan ayının özelliğini anlatırken her on gününü bu şekilde sırayla söylemesinin bir hikmeti vardır.

Peki, bunun hikmeti nedir?

İnsanın hayatının da tıpkı ramazan ayı gibi üç hâli vardır.

Nasıl?

Ramazanın ilk on günü rahmettir. Bu kısım insanın dünyaya gelmeden önceki hâlidir ki insanın bu hâli saf rahmettir. Orada devamlı rahmetin içinde ve Allah’ın huzurundadır. Allah ona türlü türlü ikramlar yapmış, hikmet vermiş, bizim anlayamayacağımız kadarıyla kendine yakın kılmış ve cemalini müşahade ettirmiştir. Bu yüzden insanın dünyaya gelmeden önceki hayatında rahmetten başka bir şey yoktur.

Ramazanın ikinci on günü mağfirettir. Bu kısım da insanın dünya hayatıdır. Eğer Allah’ın affı, mağfireti olmazsa hiç kimsenin kazanması, kurtuluşa ermesi mümkün olmaz.

Ramazanın üçüncü on günü de kurtuluştur. İnsan, Allah’ın rahmetini anlar, etrafına rahmet olur, rahmet ederse burada mağfirete erer. Aynı zamanda mağfirete layık olur, dolayısıyla ebedi hayatı kurtuluş ve saadet olur.

Bu şekilde baktığımızda hayat ramazandan ibarettir. Böyle anlamazsak ne ramazanı ne de kendimizi anlamış oluruz. Tam tersine kendi kendimize vehme, hayale, zanna düşeriz.

Bu âlemde bütünüyle Allah’ın mağfireti tecelli eder. Mağfireti de sadece rahmetinden tecelli eder; çünkü Allah, kuluna her neyi verirse versin mutlaka rahmetinden, ekremliğinden, kerimliğinden dolayı vermiştir; ama bununla beraber iman edenler de Allah’ın bu mağfiretine, ikramına layık olmuşlardır; çünkü hayatlarını yaşarken rablerinin kendilerinden istediğini yapıp insanlara rahmet ve mağfiret olmuşlardır.

“Ben Kimim” sohbetlerinde anlattığımız her şey; hayatı rabbimizin isimleriyle nasıl yaşayacağımız ve karşılaştığımız bütün imtihanlara onun güzelliğiyle nasıl cevap vereceğimizdir. Aynı zamanda Allah’ın bize nefhettiği rûhumuzun üzerimizde nasıl tecelli edeceğidir; yani nasıl kendi kendimiz olacağımızdır; çünkü hayatın gayesi, Allah’ın bize nefhettiği rûh olup yeryüzünde onu temsil etmemiz ve rabbimize halife olmamızdır, dolayısıyla hakikatimiz üzerimizde tecelli etmeden hiçbir zaman kendimizi tanımış, bulmuş olmayız.

Allah âyet-i kerimede “biz (Allah’ın, rûhundan nefhedip kendisine halife olarak kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışma) emaneti(ni) göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler, (bu sorumluluk karşısında haşyet ve) korkuya kapıldılar; ama insan onu yüklendi. Çünkü o (nefsine karşı) çok zalim, (rabbine karşı ise) çok cahildir (onun vahyine ve resulüne her anda itaat edip boyun bükmeye muktedirdir)”362 buyurmuştur. Demek ki emaneti biz yüklenmişiz! Yani Allah bize emaneti zorla yüklememiştir, onu yüklenmeyi biz kendimiz tercih ettik.

Emanet bizim üzerimizdedir ve onun hakkını mutlaka vermemiz gerekir. Aksi takdirde kuru kuruya “ben insanım” demekle beşer olmaktan kurtulamayız. İnsan olmamız için öncelikle bir halife olarak insan olmanın vasıflarını; yani Allah’ın güzelliğini üzerimizde göstermeliyiz ki beşer olmaktan çıkıp Allah’ın beyan ettiği insan olabilelim.

Allah âyetin devamında bu emaneti yüklenmenin karşılığının ne olduğunu da haber verir. “(Allah bu emaneti insana verdikten sonra kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışmayan) Münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap edecek, (Allah ve resulüne) iman eden erkeklerin ve iman eden kadınların da tövbesini kabul buyuracaktır. Çünkü Allah ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”363

Allah’ın, emaneti yüklendiğimizi buyurduktan hemen sonra münafık erkeklere ve münafık kadınlara azap edeceğini buyurmasının hikmeti nedir?

Münafıklık, sadakallahulazim: “Azîm olan Allah doğruyu söylemiştir.” Kabul ediyorum, iman ediyorum, deyip gereğini yapmamaktır; yani münafıklar rûhundan, hakikatinden yana değildir. Allah’ın kendilerine yüklediği emanetle, güzellikle beraber olup Allah’ın nefhettiği rûh olmayı tercih etmek yerine çamurdan meydana gelen nefislerini, zahiri varlıklarını ve dünyayı tercih etmişlerdir. Ters tarafta durup Allah’ın nefhettiği rûhu tercih etmedikleri, rûhtan yana durup gereğini yapmadıkları, onunla güzel olmaya çalışmadıkları, onunla rahmet etmedikleri, sevmedikleri, yardım etmedikleri, affetmedikleri, mağfiret etmedikleri, hayırda yarışmadıkları için “ben emaneti kabul ediyorum” demeleri hiçbir işe yaramaz; çünkü insan sadece dil ile “ben yüklendiğim emaneti kabul ediyorum” demekle onu kabul etmiş olmaz. Tam tersine sözü ile hâli birbirine ters olursa bu durumda münafık olur.

Ne kadar büyük bir sorumluluğun altında olduğumuzu buradan anlamaya çalışmamız gerekir. Öyleyse “işte, Allah böyle söyledi, tamam, doğrudur, emaneti yüklenmişiz” demek; ama gereğini yapmamak bize bir şey kazandırmadığı gibi aksine kaybettirir.

Allah bir de müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap edeceğini buyurmuştu. Peki, onlara azap etmesinin hikmeti nedir?

Çünkü müşrikler emanete şirk koşarlar. Nerede? -Tabi ki kendilerinde şirk koşarlar. Emanet; Allah’ın rûhundan nefhettiğidir. Bir de onun karşısında insanın nefsi vardır. Biri Allah’ın nefhettiği rûhu değil de nefsini tercih ederse nefsini emanete şirk koşmuş olur. Böyle olunca da şirki kendi kendine koşmuş olur.

İnsan kendi tercihiyle ya nefsini sever ya da Allah’ın rûhundan nefhettiği, tecelli ettiği güzelliği sever. Eğer nefsini sever ve onun peşinden gidip ona uyarsa bu durumda nefsini tercih ettiği için nefsini rûhuna şirk koşmuş, ortak etmiş olur. İşte, böyle yapanlar müşriktir. Allah da bu yüzden müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap edeceğini buyurmuştur.

Aslında insan, nefsini rûhuna şirk koşmakla kendi kendine azap etmiş, haksızlık etmiş, zulmetmiş, hakaret etmiş, kendindeki Allah’ın güzelliğini küçümsemiş, hafife almış, basite almıştır, dolayısıyla kendi kendisini azaba layık hâle getirmiş ve azaba sürüklemiştir. Nefis şeytanla iş birliği yapar. İnsan da düşmanına uyunca azaptan başka bir şey kazanamaz.

Okuduğumuz âyette Allah, mü’min erkekleri ve mü’min kadınları ise mağfiret edeceğini buyurmuştu. Şimdi de burayı nasıl anlamamız gerektiğini izah edeyim.

Dikkat edilirse Allah “mü’minler büyük bir ikrama nail olur” ya da “cennete, yakınlığıma, dostluğuma layık olur” demiyor, bunun yerine “Allah onları mağfiret edecek” buyuruyor. Neden? -Çünkü emaneti taşımaya çalışırken eksik yapmış olabilirler. Yaratan (yarattığını) bilmez mi, buyurdu Allah.364 Hiç kimse emanetin hakkını veremez ve onu layıkıyla üzerinde taşıyamaz; ama kulun emaneti yüklendiğini bilmiş, anlamış olmasını ve bunun için elinden geldiği kadarıyla çabasının, gayretinin olmasını Allah yeterli kabul eder ve geriye bırakılanlar için “eksik bıraktıklarını mağfiret ediyorum ve seni emaneti taşımış olarak kabul ediyorum” buyurur. Allah mağfiret edip tamamlamasa, tam yapılmış gibi kabul etmese herkes emanete ihanet etmiş olur ki dolayısıyla kimsenin kurtuluşu olmaz.

“Ben mü’minim” diyen herkes ne kadar taşıyabiliyorsa, gücünün yettiği, elinden geldiği kadarıyla emanetin hakkını teslim etmeli ve onunla hayırda, rahmette, güzellikte olup güzel yapmaya çalışmalıdır. Gerisini Allah affedip mağfiret eder; ama emaneti taşımamız gerektiğini bilmezsek o zaman işin hakikatini anlayamamış, kendimizi tanıyamamış ve ne kadar büyük bir sırrın bize yüklendiğini belki kabul bile edememiş oluruz.

Allah’ın bize rûhundan nefhettiğini kabul etmeyince kendimizi sadece dünya hayatı olan; düşünen, gören, işiten, istekleri, korkuları, endişeleri olan çamurdan ibaret bir varlık olarak görmüş oluruz ki bu da kendimizi tanıyamamaktır. Zaten diğer varlıklar da zahiri olarak böyledir; ama insanın onlardan bir farkının olması gerekir. İşte, bu fark; Allah’ın insana rûhundan nefhetmesi ve insanın bu emaneti taşımasıdır. Aynı şekilde rabbini tanıması ve marifetullaha ermesidir. Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterip Hz. İnsan olmasıdır. Kendimizi böyle tanımadığımız müddetçe Allah’ın vahyine göre kim olduğumuzu bilmiş olmayız.

Her şey bizim emrimizde ve hizmetimizdedir.365 Buna karşılık Allah’ın bizden istediği şey; rabbimizin güzelliğini üzerimizde göstermemiz, ona halife olmamız, yeryüzünde onu temsil etmemiz ve rabbimizin sevdiği, razı olduğu gibi yapmamızdır. Bunun için de önce rabbimize iman etmemiz gerekir; çünkü rabbimizi sevmeden onun istediği, razı olduğu gibi yapmamız mümkün olmaz.

Her zaman söylüyoruz; iman inanmak demek değildir. İman; sevmektir. Allah’ın zatına iman; Allah’ın zatını sevmektir. Sıfatlarına, El Esmâu’l Husnâ’sına iman da; Allah’ın isimlerini, güzelliğini, El Efâlul Husnâsını, işini, emrini, hükmünü, takdirini, taksimatını sevmektir. Ancak sevince Allah’ın istediği gibi bir âbd, kul olabiliriz; çünkü Allah’ı nasıl ve ne kadar seviyorsak Allah’ın isimlerinin güzelliği üzerimizde o kadar tecelli eder, biz de hayatı yaşarken o kadar onunla güzellik yapar, rahmetiyle rahmet eder, ikramıyla ikram eder, affıyla affeder, mağfiretiyle mağfiret ederiz. Yoksa kendimizi tanıyamadığımız gibi bir de kendimizi Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görmüş oluruz. Oysaki bütün varlığımız sadece Allah’ın tecellisinden ibarettir.

Evet, Allah bize kendisini tanıma şerefini bahşetmiştir. Hepimiz bu âleme rabbimizi ve kendimizi tanımaya gelmişiz. Rabbimizi tanıdıkça kendimizi tanıyacak, kendimizi tanıdıkça, bizdeki güzelliklerine şahid oldukça da kendimizde rabbimizi tanıyacağız. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz men arefe nefsehu fekad arefe rabbehu:366 “Nefsine arif olan, rabbine arif olur” buyurmuştur.

İnsan kendini tanıyabilmek için kendinde Allah’ın güzelliğini görmelidir. Ne kadar güzel yapıyorsa, Allah’ın güzelliği kendisinde ne kadar tecelli etmişse, Allah için ne kadar seviyorsa, Allah ile ne kadar seviyor, ne kadar rahmet ediyor, affedip mağfiret ediyor, ikram ediyor, yardım ediyor, selam oluyor, şahid olup şehadet ediyor, her şeye ve herkese hakkını teslim edebiliyorsa, kendi üzerinde rabbine o kadar şahid olur, dolayısıyla marifete de o kadar sahip olur.

Bütün bunların başı “ben kimim” sorusuna cevap vermektir; ama hayal ile, kendimize göre düşündüklerimizle, vehmimizle, zannımızla ya da şeytanın verdiği vesvese ile değil, Allah’ın bize öğrettiği gibi âyetlerle cevap vermektir. Kendimize dönüp Allah’ın âyetlerine göre kendimizi ne kadar tanıdığımıza bakalım. Bakarsak zaten “ben kimim” sorusuna ne kadar cevap verebildiğimizi, kendimizi ne kadar tanıdığımızı, anladığımızı görürüz.

Kendimizi, kim olduğumuzu, Allah’a ne kadar âbd olup olmadığımızı anlamamızın ölçüsü canlı Kur’ân olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim aynamızdır. Ona bakınca eksiklerimizi de güzelliklerimizi de onun ahlak aynasında, hayat aynasında görür ve kendimize şahid oluruz.

Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah ğafûrdur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)”367 buyurur. Biz de kendimize bakalım; acaba Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar benzemiş; yani ona ne kadar tabi olmuş, Allah’a olan sevgimizi ne kadar ispatlamışız? Kısacası “ben Allah’a iman ettim ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi oldum” derken ne kadar doğru söylüyoruz!

Mesela; Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ey nebî! Muhakkak ki biz seni (ancak insanlar için) bir şahid, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik”368 buyurur. Neye şahid? -İnsana şahid. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz insana şahidlik yapıyordu; yani insan ona bakınca Allah’ın yeryüzündeki halifesini, Allah’ın güzelliğinin tecelli ettiği; âlemlere rahmet olan, kerim olan, rauf ve rahim olan, azim bir ahlak üzere olan varlığı görüyordu. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i böyle tanıtıyor369 ve bize de “sizden böyle bir kul olmanızı istiyorum” buyuruyor.

Âyet devam ediyor. “Ayrıca onun izni ile (insanları) Allah’a (çağıran) bir davetçi ve nûr saçan bir kandil olarak (gönderdik).”370 Allah’ın güzelliğini, hidâyetini, rahmetini, güzelliğini saçan, saçtığı nûrla gönüllerdeki küfrü, şirki, hatayı, kusuru, eksiği, yanlış anlamaları, cehalet karanlığını aydınlatan bir kandil…

Allah bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bu şekilde tanıtmıştır. Madem öyle kendimize bakalım; kendimizde rabbimizin tecellisini, güzelliğini ne kadar görüyoruz? İnsanlar için ne kadar müjdeci, uyarıcı olmuş, şahid olmuş, nûr saçan kandil olmuşuz? Kendimizi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le yan yana koyduğumuzda ondaki güzellik bizde ne kadar varsa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e o kadar benzemişiz. İmtihanlar karşısında ne kadar onun yaptığı gibi yapıyorsak ona tabi olduğumuzu söylerken de o kadar doğru söylüyoruz demektir.

“Ben kimim” sorusuna cevap verirken kim olduğumuzu anlamamız yetmez. Bir de şahid olmamız gerekir. Madem “ben kimim” sorusunun cevabını okuduk, dinledik, anladık o zaman haydi rabbimiz bizim üzerimizde kendi güzelliğine şahid olsun, biz de kendimize şahid olalım, âlem de bize şahid olsun; yani âlem kul görsün, mü’min görsün, rabbini seven, tercih eden dost görsün. Rabbinin insana yüklediği o büyük emaneti, büyük sırrı görsün ve buna şahid olsun. Üzerimizde onun nûrunun taştığı görünsün. Melekler, bütün varlıklar buna şahid olsun. Madem “ben kimim” sorusuna nasıl cevap vereceğimizi anladık, o zaman haydi rabbimizin övgüsüne layık olalım.

Allah’ın nefhettiği rûhu taşımak yerine yerleri, gökleri sırtımızda taşısaydık daha kolay olurdu! Çünkü bu nefisle, bu varlıkla beraber onu taşımak gerçekten çok ağır ve çok zor bir şeydir! Ama bunun mutlaka kolay bir yolu vardır; o da emaneti taşımamıza mâni olan, bize sürekli sorun çıkaran, rûhumuzun karşısında durup “ben, bence, bana göre” diyen, kendini Allah’ın nefhettiği rûha, onun da üzerinde Allah’a, âlemlerin rabbine şirk koşan nefsimizden kurtulmaktır. Ondan kurtulunca işler kolaylaşır.

Nefsin karanlığını aydınlatmak, her şeyi Allah’ın koyduğu yere koymak, faniyle bâkiyi birbirinden ayırmak için nefsin terbiye ve tezkiye olması, bunun için de bir yol yürümek şarttır. Yolun sonuna doğru yolculuk yaparken rabbimiz kendini ve bizi bize tanıtır, böylelikle bizi hem kendine hem bize hem de âleme şahid kılar. O zaman nefsimizdeki karanlıklar aydınlanır, emanetin de hakkını vermeye başlarız. Tabi ki emanetin hakkını bütünüyle vermek mümkün değildir; ama “mü’min erkekleri ve mü’min kadınları da mağfiret edecek” âyetinde buyurduğu üzere Allah gerisini mağfiret eder.

Evet, şirkimiz de bizde, kendini hakikatimize şirk koşan da bizdedir. Aynı zamanda her şey yine kendi elimizdedir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz savaştan dönerken “küçük cihaddan büyük cihada döndük” buyurur. Bunun üzerine sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Bundan daha büyük bir savaşa mı çıkacağız” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de cevap olarak “hayır, büyük cihad nefisle olan cihaddır”371 buyurur.

Nefisle cihad etmek gerçekten zordur. Zaten bu zorluğundan dolayı insan, mahlukatın en şereflisi ve meleklerin secde ettiği varlık hâline gelir. Sadece bu büyük cihadı verenler rabbini, kendini, varlığı tanıyabilir, Allah’a onun istediği, razı olduğu gibi bir kul olabilir.

Bu cihadı vermeyi kabul etmeyenler ya da anlamak istemeyenler, “ben, bence, bana göre” demekten kurtulamayanlar, tam tersine “ben, bence, bana göre” demeyi; yani nefsini, nefsinin benliğini, bencilliğini sevip ona kul olanlar ise kendini, rabbini, varlığı asla tanıyamaz, dolaysıyla Allah’a asla kul olamazlar. Onların kulluğu kendi nefislerinin arzularına, isteklerine, mevkiye, makama, dünyaya, insanların övgüsüne ya da yermesinedir. Hangisi olursa olsun neticede hiçbirinin kulluğu Allah’a değildir.

Kulluk, âbdiyet sevmek demektir. İnsan neyi seviyorsa onu ister, onun peşinden koşar, hayatını da onun yolunda kurban eder. Zaten etrafımıza baktığımızda bunu net bir şekilde görür ve biliriz. Ne rabbimizin verdiklerine şükredebiliyor ne de emanetin hakkını verebilmek için gereğini yerine getirebiliyoruz!

Allah âyet-i kerimede “siz hiçbir şey bilmezken Allah sizi analarınızın karnından çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve gönüller verdi”372 şükretmeniz gerekmez mi, buyurur.

Allah’ın bize verdiği zahiri gözümüzü, kulağımızı, kalbimizi zaten kullanırız; ama bir de manevi gözümüzü, kulağımızı, kalbimizi kullanmamız gerekir. Mesela; manevi görüşle ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den örnek vereyim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, cemaatle namaz kılarken en arka safta da bayanlar namaz kılarlar. Genç sahabelerden biri de bir hanım sahabeye âşık olmuştur. Âşık olduğu için namazda dönüp arkasına sevdiği kişiye bakar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz selam verip namazı bitirdikten sonra cemaate döner ve “arkanıza bakmaya çalışmayın, ben önümü gördüğüm gibi arkamı da görürüm” buyurur. Tabi, direkt olarak o genç sahabeye söyleyip onu utandırmaz, sadece buna dikkat edilmesi gerektiğini söyler. İşte, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, arkasını görebilmesi onun manevi görüşüdür.

Evet, Allah bize hem zahiri olarak gözler, kulaklar, kalpler vermiştir hem de manevi gözler, kulaklar, kalpler vermiştir; yani zahiri olarak gözlerimiz, kulaklarımız, kalplerimiz olduğu gibi bir de manevi gözümüz basiretimiz, kulağımız, işitmemiz, kalbimiz, gönlümüz, Allah’ın nefhettiği rûhumuz, hakikatimiz vardır. Bütün bunlara şükretmemiz, hamd etmemiz gerekmez mi!

Peki, şükrümüzü nasıl yapabiliriz?

Allah bize neyi her ne için vermişse verdiklerini o yolda kullandığımızda hem şükrümüzü hem de Allah’ın emrini yerine getirmiş oluruz. Böylelikle Allah’ın bize onları vermesindeki muradı da gerçekleşmiş olur.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Hikmetle bakıp rabbimizin güzelliğine, kendimizdeki rabbimizin tecellisine, ikramlarına şahid olunca gözümüzün hakkını vermiş ve gözlerimiz için şükretmiş oluruz.

Rabbimizin vahyini, bizi rabbimize yaklaştıracak, rabbimizi tanıtacak, ebedi hayatımızı öğretecek şeyleri dinleyince de kulağımızı doğru kullanmış ve kulağımız için şükretmiş oluruz.

Hayrı anlayınca, rabbimizin bize ne buyurduğunu tefekkür edip hayatımızı yaşarken nasıl âbd olmamız gerektiğini idrak edince ise aklımız ve kalbimiz için şükretmiş oluruz.

Eğer gözümüzü, kulağımızı, kalbimizi Allah için kullanmazsak bu nimetlere karşı nankörlük yapmış oluruz. Nankörlük yapınca da rabbimizin sevgisini, yakınlığını kaybederiz. Bu yüzden devamlı söylüyoruz; hakkı görmüyorsak kör olmamız daha iyidir. Hakkı işitmiyorsak sağır olmamız daha iyidir, rabbimizin vahyini anlamıyorsak kalbimizin olmaması bizim için daha hayırlıdır; çünkü Allah “madem emaneti yüklendin, bu büyük şerefi ben taşırım, sana en yakın olurum, halifen olur, seni temsil ederim, dedin. O zaman neden gerekeni yapmadın” diye bunların hesabını bize sorar.

Gözle ilgili bir de şunu söyleyeyim. Bir şeye baktığımızda onu görenin gözlerimiz olduğunu düşünürüz. Oysaki göz sadece bir pencere gibi ışığın aksettiği şeyi alır, beyine gönderir, beyin de gözün kendisine ilettiklerine bir mana verir. Biz de bunun sonucunda o şeyi gözlerimizle gördüğümüzü zannederiz; ama aslında gören göz değildir. Mesela; uyuduğumuz zaman gözlerimiz kapalıyken rüya görürüz. Eğer gören göz olsaydı bu durumda uykudayken bir şey göremememiz gerekirdi; ama hepimiz uyuduğumuzda rüya görüyoruz.

Peki, gören, beyindeki et parçası mıdır?

Hayır, gören o da değildir. Hatta çok ilginç bir şey, kulak memesiyle ya da eliyle görenler vardır! Kulak memesinin gözle hiçbir alakası yoktur; ama bilgiler oradan beyine nasıl iletiliyorsa artık o şekilde görürler. Bu arada bilim adamları da bunun nasıl olduğunu merak ederler.

Evet, rabbimizin bize hem zahiri hem de manevi verdiklerine şükredip hamd etmemiz gerekir. Şükür olmayınca iman olmaz, âbdiyet olmaz, Allah’a halifelik olmaz.

Allah yeryüzünde bir halife yaratacağım dediğinde melekler “bizler hamdinle seni tesbih ve seni takdis edip dururken, orada fesad çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın” derler. Allah da onlara “muhakkak ki ben, sizin bilmediklerinizi bilirim”373 buyurur. Âdem’e bütün esmâyı talim ettirdikten sonra ise meleklere “eğer doğru söyleyenlerden iseniz, (haydi) şunların isimlerini bana haber verin” der. Bu defa melekler “sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin ya rabbi), senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yoktur. Muhakkak ki sen alîmsin, hakîmsin (her şeyi, herkesi bilen ve her işinde hikmet ve hayır olansın)”374 derler.

Melekler hata işlemez, yanlış yapmaz, günaha düşmezler. Zaten böyle bir özellikleri yoktur. Hepsi de nûrdan, aşktan, muhabbetten varlıklardır. Onun için “bizler hamdinle seni tesbih ve seni takdis edip dururken, orada fesad çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın” derken aslında “halife olmaya rabbini hamd ile tesbih eden bir varlık layıktır” diye hesap ettiler. Allah, insanı halife yapmasındaki muradının ne olduğunu sonra onlara gösterdi. Yani onlara “siz rabbini hamd ile tesbih eden nûrdan varlıklarsınız; ama beni, bütün isimlerimi nefsi olduğu hâlde üzerinde gösterebilecek bir varlık temsil edebilir” buyurdu. Onlar da artık bunun hikmetini anladılar.

Eğer nefis, şeytan, karanlık, küfür olmasa kulun tercih hakkı olmaz. Tercih etme hakkı olmayınca da kul varlık olmaz; çünkü tercihi olmayan birine varlık denmez. Baktığımızda insan dışında hiçbir varlığın tercihi yoktur. Hepsi de iradesiz olarak rabbini hamd ile tesbih eder. İradesiz derken aşkla, muhabbetle tesbih ederler. İtiraz edebilmeleri için karşılarında kendisi için itiraz edebilecekleri bir seçeneklerinin olması lazım ki iki şık arasında kalıp tercihlerini yapabilsinler; ama böyle bir seçenekleri yoktur. Bu nedenle insan dışında bir varlığın itiraz etmek gibi bir gücü yoktur. Hepsi de rablerini tesbih etmekten başka bir şey bilmezler.

İnsanda ise bir tarafta nefis, bir tarafta Allah’ın nefhettiği rûh vardır. Allah, insana bu şekilde iki seçenek vermiş ve ona “bir yanda hak, bir yanda batıl vardır. Bir yanda günah bir yanda sevap vardır. Bir yanda güzellik, bir yanda çirkinlik vardır. Bir yanda iyilik bir yanda kötülük vardır. Bir yanda rabbine dost olmak, âbd olmak, bir yanda şeytana dost olmak, kul olmak vardır. Bir yanda emanete sadakat göstermek bir yanda emanete ihanet edip onu yok saymak, görmezden gelmek, anlamaya çalışmamak, reddetmek vardır. Bir yanda dünya, bir yanda ebedi bir hayat vardır. Bir yanda meleklerin güzelliği, rablerini hamd ile tesbih etmesi, emrini, hükmünü beğenmesi, bir yanda da şeytanın isyanı, itirazı, şikâyeti, rabbinin emrini, hükmünü, takdirini beğenmemesi vardır. Haydi, bunlar arasında tercihini yap” buyurmuş ve bütün tercihi insanın kendisine bırakmıştır.

Zaten insan bütün hayatı boyunca sürekli tercih hâlindedir. Devamlı olarak “şuraya gitmeyi tercih ediyorum, şöyle yapmayı tercih ediyorum, şunu öğrenmeyi tercih ediyorum, şunu görmeyi, şunu duymayı, şunu anlamayı, şunu kabul etmeyi tercih ediyorum” der ya da “şunu duymayı, şunu görmeyi, şunu anlamayı, şunu almayı, şunu kabul etmeyi, şuraya gitmeyi, şunu yapmayı istemiyorum” der. Öyle ki yemek yiyip yemeyeceğini düşünür yemek yemeyi tercih eder hatta yemek çeşitleri arasında “şunu yemek istiyorum” deyip bir de tercih içinde tercih yapar.

Kısacası insan hayatı boyunca tercih hâlindedir, Allah da insana “hayatını yaşarken beni tercih et. Ben sana karşı rauf ve rahimim, kerimim, gafur ve rahimim. Ben senin yanındayım, sana rahmetimle, ikramımla muamele ediyor, kazanmanı istiyorum. Korkma, endişe etme, mahzun olma. Sen sadece gücünün yettiği kadarıyla yapmaya çalış, ben onları tam yapmışsın gibi kabul ederim. Ben gücünün neye yettiğini bilmez miyim! Sen endişe etme, sadece yürü, ben senin yanındayım, sana gerekli bütün yardımı yaparım” buyurur.

Yol boyunca yürümeye çalışıyoruz; ama bakıyoruz ki yürüyemiyoruz. Güzel yapmaya çalışıyoruz; ama bakıyoruz ki düşüyoruz. Sabretmeye çalışıyoruz; ama bakıyoruz ki sabır gösteremiyor ve kızıyoruz; yani hepimiz hâlimizin ne olduğunu biliyoruz; ama bizi bizden daha iyi bilen bizi yaratan rabbimizdir. Rabbimiz bizi gücümüzün yetmediği bir şeyden sorumlu tutmaz. Bu yüzden âyet-i kerimede “Allah kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemez.”375 Yani biz hiç kimseyi vermediğimiz bir şeyden hesaba çekmeyiz ve yapamayacağı bir şeyi yapmasını ondan istemeyiz, buyurmuştur.

Allah bize “rahat ol, sen sana verdiklerimi kullan ve tercihini doğru yap. Senin gücün duadan başka bir şey değildir. Senin için tercih etmek yalnızca dua etmektir. Sen duanı ve tercihini yap. Gerisini ben yaratırım. Yaratmak, rızık vermek bana aittir. Ben salihlerin işini görürüm.376 Sen kendini ıslah etmeye, temizlenmeye, salih bir kul olmaya çalış. Sonrasında ben senin işini görürüm” buyuruyor.

Doğrusunu söylemek gerekirse bizim de endişelerimiz vardır. Hem de her birimiz için anlaşılamayacak kadar büyük endişelerimiz vardır; ama bu endişemiz Allah bize azap edecek, kendinden mahrum edecek, bize rahmet etmeyecek, bizi affetmeyecek, mağfiret etmeyecek diye değildir. Bizim endişemiz; Allah’ın huzurunda nasıl başımızı kaldırıp onun huzurunda duracağımızdır. Allah’ın bize yaptığı bütün ikramlara, verdiği şerefe, yüklediği emanete, rûhundan nefhetmesine karşılık nasıl utanmadan, hayâ etmeden onun huzurunda duracağız, onu merak ediyorum.

Allah, peygamberlerine nasıl muamele etmişse bize de öyle muamele etmiş, onlara neyi vermişse bize de onu vermiştir. Mesela; peygamberine kitap indirmiş ve ona “bu kitap benim kullarımındır, onlara ver. Sen sana indirilen kitaba iman et, sonra mü’minler de senin iman ettiğin gibi iman etsin” demiştir. Yoksa kitap sadece peygambere gelmemiştir. Kitap peygamberin vesilesiyle hepimize gelmiştir. Kitabı peygambere ait zannetmek onu reddetmektir. Allah, kitabı her birimize göndermiştir ve peygamberinden ne istediyse bizden de onu ister. Biz de ne kadar peygamberler gibi yaparsak o kadar onlar gibi oluruz, dolayısıyla bize indirilen kitaba uymuş oluruz.

Allah bizi indirdiği kitaptan gücümüzün yettiği kadarıyla sorumlu tutar. Bu nedenle “ben rabbimin benden istediklerini yapamadım, gücüm onları yapmaya yetmedi” diye mazeret gösteremeyiz. Yarın Kıyamet günü huzurda durabilmek için şimdiden Allah’ın kitabına ne kadar uyduğumuza, ne kadar onun istediği, emrettiği gibi yaptığımıza bakmamız gerekir. Öyle ki rabbimizin huzurunda durmaya yüzümüz olsun.

Allah’tan korkmayı, azabı, gazabı anladık; ama bir de rabbimizin huzurunda utanmayı anlamamız lazım; çünkü hayatımıza baktığımızda her günümüz yanlışlarla, eksiklerle, yanlış sözlerle doludur. Bu eksiklerimize bakınca rabbimizin huzurunda hayâ etmememiz mümkün değildir. Kendimize bakarken bir de işin bu tarafına bakalım.

Yanlışlarımızın rabbimizle aramızda perde olmaması için mutlaka yapmamız gereken bir şey vardır; o da rabbimizin huzurunda boyun büküp “ya rabbi! Onları sil, benim bile öyle günahlar işlediğimden haberim olmasın, hepsini unutayım” demektir.

Ramazan ayının mağfiret bölümündeyiz, Allah, kullarının günahını affeden, mağfiret eden, saf edendir. Bir de kullarının günahını inkâr edendir. “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Eğer Allah’a karşı takvâ sahibi olursanız (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışırsanız) O, size (hakla bâtılı birbirinden ayıran) Furkân’ı verir, sizin kötülüklerinizi örter ve sizi mağfiret eder.”377 Âyette geçen yukeffir kelimesi kefere kökünden gelir, kefere de “inkâr etti” manasındandır. Bu yüzden âyet ve yukeffir ankum seyyiâtikum: “(Allah) Sizin günahlarınızı inkâr eder” manasına gelir. Allah, bir kulunun günahını inkâr edince buna kim ne diyebilir! Allah, kulunun günahını inkâr edince onu silmiş olur. Bunun nasıl bir şey olduğunu biz bilemeyiz.

Allah, günahlarımızı inkâr etmezse durum gerçekten vahimdir. Rabbini isteyen, her şeyden çok seven mü’min bir kul olarak tabi ki onun huzurunda durup rabbimizin cemalini müşahade etmeyi, onunla konuşmayı ve ona nazar etmeyi istiyoruz. O zaten bize nazar eder; ama biz onun huzurunda ne kadar eksik olduğumuzu bilirsek utancımızdan başımızı kaldıramayız, bu da bize azap olur.

İnsanın; rabbinin huzurunda başını kaldıramaması insan için bir azaptır. Eğer Allah, cehennem ehline “susun ve artık (bir daha) benimle konuşmayın”378 buyurduysa ve bu da onlar için en büyük azap olduysa rabbinin huzurunda mahcup olmak da cennet ehli için azaptır. Hatta bu mahcubiyetle cennete gitseler bile onlar için yine cehennem olur.

Rabbimizin huzurunda mahcup olmamak istiyorsak yapmamız gereken şey; geçmişi hatırlamamak üzere bütünüyle silmek ve bir daha dönüp oraya bakmamaktır. Nasıl ki insan güneşe bakınca gözü kamaştığı için başka bir tarafa baktığında her yeri karanlık görüyor ve bir şey göremiyorsa bizim de rabbimizin huzurunda durup ona öyle bir nazar etmemiz lazım ki, rabbimizin güzelliği, aşkı, muhabbeti, sevgisi bize öyle bir tecelli etsin ki bu tecellinin şiddetinden artık gönlümüzde onun güzelliğinden başka bir şey görmeyelim.

Daha önce söylemiştim; Allah bir kulu huzura alınca ona her şeyi unutturur ve o kul için dünya hayatı bir anlık bile olmaz. Allah onun geçmişini öyle bir siler ki kul sanki hep huzurdaymış gibi bir hâlde olur. Dünyaya gidip geldiğini bir an hatırlar gibi olur; ama bu an dünyaya gidip geldiğini düşünebileceği bir an kadar bile değildir. Hatırladığı bu bir anda yine hatasını, kusurunu, eksiğini hatırlamaz sadece rabbinin güzelliğini ve ona kul olduğunu bilir. Yani o bir anda hatırladığı tek şey; rabbine yakın olduğu, rabbinin onu kabul ettiği, rabbinin onu nasıl sevdiği ve sanki rabbinden hiç ayrılmadığıdır. Başka bir şey hatırlamaz. Neden? -Çünkü kul, rabbinin huzurunda geçmişini hatırlarsa utanır. Allah, onu utandırmamak için ona hiçbir şeyi hatırlatmaz. O da sanki rabbinin huzurundan hiç ayrılmamış gibi bir hâlde olur.

Allah zaten kulundan yanadır, kuluyla beraberdir. Kula da düşen; rabbinin huzurunda durduğunu bilip hayatı yaşarken ondan hayâ etmesi ve utanmasıdır.

Edep, utanmak, hayâ insanı rabbinin huzurunda durdurur ve onu yanlış şeyler yapmaktan alıkoyar. Onun için bütün peygamberlerin üzerinde ittifak ettiği bir söz vardır. Baktığımızda peygamberlerin hepsi “utanmıyorsan istediğini yap”379 buyurmuştur. Yani biri utanmıyorsa onun işi bitmiş demektir.

Evet, edep ve hayâ insanı yanlışa düşmekten alıkoyar, dedik. Rabbimizden hayâ ederken aynı zamanda birbirimizi kırmaktan, birbirimizin hatasını, kusurunu yüzüne vurmaktan ve birbirimize “sen yanlış yaptın” deyip yanlışlarımızı görmekten hayâ etmemiz lazım. Biz birbirimizin yanlışını gördükçe, yüzüne vurdukça Allah’a nasıl “ya rabbi! Benim günahımı, yanlışımı, yanlış bakışımı sil” diyebiliriz! Biz Allah’ın kullarının yanlışını sildikçe Allah da bizim yanlışımızı siler. Dolayısıyla insana yaptığımız her muameleyi kendimize yapmış ve rabbimize “bana böyle muamele et” demiş oluruz.

Unutmamamız lazım ki Allah, kullarına yapılanı karşılıksız bırakmaz. Bazen Allah’ın rahmetini düşündüğümüzde sanki insanlara ne yaparsak yapalım Allah’ın bize bir karşılık vermeyeceğini düşünürüz; ama hakikat öyle değildir. Böyle düşünmemizin sebebi; rabbimizi teşbih ederken genel olarak dengeyi kuramayışımız ve teşbih ile tenzihi doğru yapamayışımızdır. Oysa ki Allah bizim düşündüğümüz hiçbir şeye benzemez, o subhândır.

Kul bu hataya düşmemek için rabbini hem tenzih etmeyi hem de teşbih etmeyi bilmelidir; çünkü teşbih ile tenzih bir arada olunca iman olur. Tek tarafta durunca ise iman olmaz küfür olur, cehalet olur.

İsterseniz ben rabbimizi teşbih ve tenzih etmeyi kısaca izah edeyim.

Bütün âlem Allah’ı teşbih etmek ve onu isimlerinden, efâlinden tanıyıp ona şahid olmak içindir. Kul, rabbini kendisi ve varlık üzerinde teşbih etmezse cahil kalır. Bu durumda insana düşen; rabbini kendi üzerinden teşbih ederek tanıyıp anlamaya çalışmaktır; çünkü insan, rabbini ancak teşbih ederek tanıyabilir; ama tanırken zatını değil tecellisini tanır. Başka türlü hiç kimse hiçbir zaman “ben Allah’ı tanıdım, anladım” diyemez, derse hâşâ rabbini ihata etmiş olur. Bu nedenle Allah’ı tanımak hiç kimse için söz konusu değildir. İnsan, Allah’ı yalnızca Allah’ın kendisini tanıttığı, tecelli ettiği kadarıyla tanıyabilir. Bizim de rabbimizi kendimiz ve varlık üzerinde teşbih ederek anlamamız, tanımamız lazım.

Nasıl?

Öncelikle kendi üzerimizden Allah’ı teşbih ederiz. Allah, tecelli ettiği kuluna benzer desek doğru olur mu? -Doğru olmaz; ama isimleri ve fiilleri üzerinden kul, kendisini yaratan rabbini anlayabilir. Teşbih etmek, benzetmek demektir. Kul da rabbinin isimlerini kendi vasıflarına benzeterek kendisi üzerinden rabbini anlar, tanır. Mesela; kendi görmesi üzerinden sonsuz bir deryadan bir damla misali Allah’ın görmesini; yani El Basîr ismini anlar. Aynı şekilde kul, kendi işitmesini, konuşmasını, irade etmesini, tercih etmesini, gücünü, kuvvetini, üzerindeki rahmeti, kerimliği, aşkı, muhabbeti bilir. Bu vasıflarına bakıp kendi üzerinden rabbini teşbih edince rabbini anlamış olur.

Aynı şekilde biri bir insana ihanet edince uğradığı bu ihanet insana nasıl ağır gelir, öyle değil mi! İşte, insan da rabbine ihanet edince ona yaptığı bu ihanetin, rabbine nasıl ağır geleceğini kendi üzerinden anlamalıdır. Öyle ki Allah âyet-i kerimede “bir de o (ehl-i kitaptan olan)lar, Rahmân çocuk edindi, dediler. Andolsun ki siz, (ey ehl-i kitap! Çok çirkin) bir iddiada bulundunuz. Bundan dolayı neredeyse gökler parçalanacak, yer yarılacak ve dağlar (darmadağın olup) yerle bir olacak!”380 İnsanın, rabbine şirk koşması öyle ağırdır ki bu ağırlıktan dolayı neredeyse gökler parçalanacak duruma geliyor! Allah bize şirkin ağırlığını beyan ediyor. Öyleyse kul kendine en ağır gelecek bir durum üzerinden şirki tefekkür etmeli ve Allah’ın şirki neden kabul etmediğini kendi üzerinden anlamalıdır.

Bir de rabbimizi tenzih etmek vardır.

Rabbimizi tenzih etmek; Allah’ın subhân olduğunu, yaratılmışları Allah’ın yarattığını ve hepsinin mahluk olduğunu, halk edildiğini, kuldan başka bir şey olmadıklarını bilmektir. Allah El Hâlık’tır, El Hallâk’tır, El Bedî’’dir, El Bâri’dir, El Fâlik’tir, El Fâtır’dır. Allah’ın bu isimlerinin hepsi yaratmayla ilgilidir. Bu durumda varlığı yok sayarsak yaratmayı yok saymış, Allah’ın isimlerini inkâr etmiş oluruz.

Allah tecelli edip varlığı yaratmıştır; ama hiç kimse Allah’ın zatını anlayamaz ve hiçbir şekilde oraya yol bulamaz. İnsanın varacağı en son nokta arşın altına varmasıdır. Bir sonrasında ise Allah perdeyi aralarsa zatı tecelli eder.

Allah kendini bize tanıtırken kul huvallâhu ehad: “(Resulüm!) De ki: O Allah ehaddır (zatında tek olandır).” Allâhus samed: “Allah sameddir (kendisinden bir şey artıp eksilmeyen, kendisinin hiçbir şeye muhtaç olmadığı, herkesin ve her şeyin kendisine muhtaç olduğu tek zattır).” Lem yelid ve lem yûled: “(O) Doğurtmamış (kimsenin babası değil)dir ve doğmamıştır.” Ve lem yekun lehu kufuven ehad:381 “Ve hiçbir şey ona denk değildir (o, yarattığı hiçbir şeye benzemez, hiçbir şey de ona benzemez)” buyurmuştur.

Allah, kendini tanıtıyor. Ne o bir şeye benzer ne de hiçbir şey ona benzeyebilir. Onun herhangi bir yaratılmış varlığa benzemesi düşünülemez, dolayısıyla akla, hayale ne gelirse bilelim ki o Allah değildir. Bu şekilde iman ettiğimizde Allah’ı bu defa tenzih etmiş oluruz.

İmanımız rabbimizin vahyine göre olunca hem teşbih ve tenzihte dengede oluruz hem de hayatımızı yaşarken rabbimizin huzurunda durup onun sevdiği, razı olduğu gibi yaparız.

Hepimiz rabbimizin huzurundayız. Rabbimiz her anda bizi varlıkta tutar, bize muamelede bulunur ve bize “haydi, kulum güzel yap, doğru yap, doğru anla, doğru bak, doğru gör, bana şahid ol, şehadet et” buyurur. “Biz onlara, afakta (tüm kâinatta) ve enfüste (kendi nefislerinde) âyetlerimizi göstereceğiz ki o (Kur’ân)ın hak olduğu onlara (iyice) belli olsun.”382 “Biz, bir resul göndermedikçe (kimseye) azap edici değiliz.”383 “Bir kavme âyetlerimizi öğretmeden, anlatmadan, iyice belletip kavratmadan hiç azap eder miyiz” buyuruyor Allah.

Âyetlerde görüldüğü üzere daveti yapan Allah’ın kendisidir. Gerisi bizim için vesiledir. Vesileyi görüp vesilenin sahibini görmemek; eli görüp eli kullananı görmemek, aynı zamanda kalemi görüp yazanı görmemektir; yani aklı kullanmamak ve bakmayı bilmemektir. Vesilenin sahibini görmek için yaşadığımız her olayda aklımızı rabbimizin vahyine göre sonuna kadar kullanmamız ve rabbimizin bize onlar üzerinden bizi kendine nasıl davet ettiğine şahid olmamız lazım.

Evet, kendimizi tanıdıkça, anladıkça ne kadar büyük bir sorumluluğun altında olduğumuzu anlarız; ama bununla beraber ne kadar büyük bir nimetin, ikramın, şerefin sahibi olduğumuzu da anlarız. Bu şerefin büyüklüğü karşısında dehşete düşmemek mümkün değildir. Bizi yaratan âlemlerin rabbi “ben sana tecelli ediyorum. Ben seninle beraberim sen de benimle beraber ol. Benimle bak, benimle gör, benimle işit, benimle tut, benimle yürü” buyuruyor ve bize yolu gösteriyor. İnsan için bundan daha büyük bir şeref, daha büyük bir kıymet olabilir mi!

Ama rabbimizle beraber olmak öyle bir bakıştan ibaret değildir. Bu beraberliği kazmamak için manevi bir yolculuk yapmamız ve bu yolculuğun neticesinde nefsimizden, benliğimizden, bencilliğimizden kurtulup Allah’ın nefhettiği hakikatimize varmamız ve onunla görmemiz gerekir.

İnşallah rabbimizin âyetlerini anladıkça, rabbimizi sevdikçe, tanıdıkça ona âşık oldukça, aşk ile yolculuk yapıp yolu yürüdükçe, rabbimizin bize olan aşk ile davetine yine aşk ile icabet ettikçe yolun sonuna varır ve maşukumuza kavuşup aşktan, Allah’ın güzelliğinden ibaret bir varlık oluruz.

Bütün peygamberler, sahabeler ve şimdiye kadar gelen Allah dostlarına baktığımızda hepsi de rablerinin aşk ile davetine icabet etmiş, hakikatlerine doğru yolculuk yapıp aşktan, Allah’ın güzelliğinden ibaret bir varlık olmuşlardır. Şimdi ise sıra bu zamanda yaşayanlara; yani bize gelmiştir. İnşallah biz de gerekeni yapıp hem kendimiz hem de varlık üzerinde rabbimizin güzelliğine şahid olur, şehadet eder ve onun istediği gibi bir kul oluruz.

Bizim bunu başaranlardan bir eksiğimiz mi vardır? Allah onlara torpil yaptı da bizi ihmal mı etti, onlara verdiği imkânı bize vermeyerek bize zulüm mü yaptı? -Hâşâ! Böyle şeyler söz konusu bile değildir. Allah onlara ne vermişse bize de aynısını vermiştir. O zaman bize düşen; onlar gibi olmak için manevi yolculuğumuzu yapıp rabbimizin bize verdiklerini sonuna kadar kullanmak ve rabbimizin huzurunda bir kul gibi durmaktır. Aksi takdirde hiçbir şey yapmadan kuru kuruya onları övmekle bir şey kazanamayız. Tam tersine onları örnek alarak bizim övülmeye layık olmamız lazım. İnşallah biz de elimizden geleni yapacak ve rabbimizin yakınlığına, sevgisine, dostluğuna, övgüsüne layık olacağız.

Allah bizi edebini ve hayâsını kaybedenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi rabbinin huzurunda edep ile, hayâ ile duranlardan eylesin. Allah bizi teşbihte ve tenzihte dengede duranlardan, kendini ve rabbini tanıyanlardan, anlayanlardan eylesin. Allah bizi peygamberleri örnek alıp onlar gibi yapanlardan, Allah’a onlar gibi âbd olanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Yûnus /36 ↩
  2. Enfâl /21 ↩
  3. Beyhaki, Şuabu’l-İman, 5/223; Es-Saati, El-Fethu’r-Rabbânî, 9/223 ↩
  4. Ahzâb /72 ↩
  5. Ahzâb /73 ↩
  6. Mulk /14 ↩
  7. Câsiye /13 ↩
  8. El-Aclunî, Keşfu’l-Hafâ, 2, 262 ↩
  9. Âli İmrân /31 ↩
  10. Ahzâb /45 ↩
  11. Enbiyâ /107, Tevbe /128, Kalem /4 ↩
  12. Ahzâb /46 ↩
  13. Beyhaki, Ez-Zühd, Beyrut, 1996, 1/165 ↩
  14. Nahl /78 ↩
  15. Bakara /30 ↩
  16. Bakara /31-32 ↩
  17. Bakara /286 ↩
  18. A’râf /196 ↩
  19. Enfâl /29 ↩
  20. Mu’minûn /108 ↩
  21. Buhârî, Edeb, 78 ↩
  22. Meryem 88 /90 ↩
  23. İhlâs /1-4 ↩
  24. Fussilet /53 ↩
  25. İsrâ /15 ↩