close

11.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep birlikte “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve nereden geldiğimizi, geldiğimiz bu âlemde rabbimizin bizden ne istediğini, nasıl yapmamız, nasıl olmamız gerektiğini, nereye gittiğimizi, gideceğimiz yerde bizi nelerin beklediğini; kısacası kim olduğumuzu Allah’ın âyetleriyle anlamaya çalışıyorduk. Bununla beraber “hepiniz ondan geldiniz, dönüşünüz onadır”326 âyetinde rabbimizin buyurduğu üzere rabbimizin bizi çıkardığı bu yolculuktaki muradının ne olduğunu; yani hakikati rabbimizden olduğu gibi anlamaya çalışıyorduk.

Hakikati anlamazsak ne olur?

Anlamazsak hiçbir şey olamayız. Herhangi bir taştan farkımız kalmaz. Devamlı söylüyoruz; bu âleme rabbimizi tanımaya, rabbimizin güzelliğine şahid olup El Esmâu’l Husnâ’sının güzelliğini bir halife olarak kendi üzerimizde göstermeye gelmişiz. Bütün imtihanlar, yaşadığımız her şey Allah’ın güzelliğiyle güzel olmamız ve bu güzelliği üzerimizde gösterebilmemiz içindir. Eğer hayatı böyle anlayamadıysak, sadece görünen tarafa, sebeplere takılıp rabbimizi görmezsek bu durumda rabbimize karşı kör olmuş oluruz.

Allah âyet-i kerimede “(o gün) onların azabı kat kat arttırılır; çünkü onlar (dünyadayken âyetlerimizi) dinlemeye (dahi) tahammül edemiyorlar ve (afaktaki, enfüsteki âyetlerimizi bile) görmüyorlardı”327 buyurur. Eğer yaşadığımız olaylar karşısında “rabbim beni imtihana tabi tutuyor. Rabbimin her konuda bana bir emri, vahyi, gösterdiği sırat-el mustakim yolu vardır. Benim de peygamberler ve peygamberlere iman edenlerin yürüdüğü bu yolda yürümem gerekir” demezsek rabbimizin afaktaki ve enfüsteki âyetlerini görmek istememiş, Allah’ın buyurduğu gibi rabbimizi dinlemeye ve görmeye tahammül edememiş oluruz.

Hayatı yaşarken herhangi bir olayla karşılaştığımızda yaşadıklarımıza “Allah beni imtihana tabi tutuyor” demek yerine “falanca şöyle yaptı, o böyle yapmasaydı başıma bunlar gelmezdi” der ve yaşadıklarımızı insanlara bağlarsak hayata karşı eksik bir bakışla bakıyoruz demektir. Doğrudur, yaşadığımız şeylere falancalar vesile oldu; ama hepsi Allah’ın buna izin verdiği birer imtihanlardır. Allah onların bize karşı böyle yapmalarına müsaade ederek bizi onlar üzerinden imtihana tabi tutar.

Biri bize imtihan olduğunda kendi imtihanını kaybetmiş olur; ama biz onun imtihanına bakmayalım. O kendi imtihanını kaybetmiş, yanlış yapmış, günaha, küfre, şirke, zulme, karanlığa düşmüş, zalim olmuş olabilir. Bunları yaparak zaten zulmü en başta kendisine yapmıştır. Biz sadece bu tür imtihanlarla karşılaştığımızda bizim ne yapıp yapmadığımıza bakalım.

Allah bizi hem nimetlerle hem de musibetlerle imtihana tabi tutar. Bu durumda ister bir haksızlıkla istersek de bir nimetle, ikramla karşı karşıya geldiğimizde “rabbim beni bununla imtihana tabi tutuyor. Yapmam gereken şey sadece rabbimin bana emrettiğidir. Rabbim bana yaptığı bu muamele karşısında benden nasıl bir tavır sergilememi, ne yapmamı emrediyorsa ben öyle yaparım” dediğimizde başkalarına değil, kendimize; yani imtihanlar karşısında ne yapıp yapmadığımıza bakmış, dolayısıyla yaşadığımız olayları insanlardan değil vesilenin sahibinden, Allah’tan bilmiş oluruz; ama “rabbim bu imtihan karşısında bana ne yapmamı emrediyor” demez, gerekeni yapmaz, aksine bir de aldığımız nimetleri, başımıza gelen musibetleri sadece buna vesile olanlardan bilirsek o zaman yaşadığımız olaylar, imtihanlar üzerinden rabbimizi görmeye tahammül edememiş, sebepleri görmüş ve sebeplerin sahibini görmemiş oluruz.

Mesela; biri eliyle suç işlediğinde suçlu olan eli mi yoksa kendisi mi olur? -Tabi ki kendisi olur. Aynı şekilde eliyle bir ikramda bulunduğunda ikramı eli mi yoksa kendisi mi yapmış olur? -Yine kendisi yapmış olur. İşte, imtihanlara karşı bakışımız da böyle olmalıdır. İnsanlar sadece imtihanlara vesiledir. Bizi onlar üzerinden imtihana tabi tutan Allah’tır.

Rabbimizin huzurunda olduğumuzu biliyoruz. İman etmişiz ki her an onun huzurundayız ve her anda her şeyi yapan odur; ama burayı kesinlikle doğru anlamamız ve işleri birbirine karıştırmamamız lazım. Her işi o yapıyor, derken yanlışı da güzelliği de Allah yapıyor, demiyoruz. Hâşâ, Allah kimseye yanlış yapmaz, Allah’ın hiçbir işi şer olmaz. Allah her ne yaparsa yapsın, nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o bizim için kesinlikle rahmettir, hayırdır, güzelliktir.

Peki, yaşadığımız olayları Allah’tan nasıl bilmemiz lazım?

Allah, karşılaştığımız olayları yaşamamıza müsaade ederek bizi birbirimizle imtihan eder. İmtihan her halükârda kazanma imkânıdır; yani rahmettir. Allah onları yaşamamıza müsaade ederek Allah’ın güzelliğini üzerimizde göstermemiz için bize rahmetiyle tecelli eder; çünkü o imtihanlar vesilesiyle Allah bizi düzeltir, temizler, nefsimizi tezkiye eder, büyütür, eğitir, kendisi için bir şeyler yapmamıza imkân verip “haydi kulum, güzel yap, sana emrettiğim gibi yap ve bana yaklaş, beri gel” buyurur. O zaten bize bizden daha yakındır, dolayısıyla “beri gel” derken aslında bize “kendine gel” buyurur.

İmtihanları rabbimizden bilmek ve imtihanlar karşısında rabbimizin razı olduğu gibi yapmak için olması gereken tek bir şey vardır; o da Allah’a imandır. Rabbimizi ne kadar bilmiş, tanımış, marifetullaha ne kadar ermişsek Allah’a o kadar iman etmişiz, rabbimizin huzurunda o kadar durabiliyoruz ve rabbimizin her işinin, efâlinin bizim için hayır olduğunu, rahmet olduğunu, ikram olduğunu, bize “yaklaş” demek olduğunu o kadar anlamışız demektir.

Genel itibariyle baktığımızda yaşadığımız olayları rabbimizden bir imtihan olarak görüyor muyuz? -Cevap, hayır. Ümmet olarak, insanlık olarak hem kendi üzerimizde tadarak hem de bütün insanlar üzerinden görerek şahid oluyoruz ki rabbimizi görmeye tahammül edemiyoruz. Tahammül edemediğimiz için de sebeplere saldırıyoruz.

Hangi imtihanı yaşarsak yaşayalım mutlaka Allah’ın o konuda yapmamızı istediği bir emri vardır ve bizden bu emrini yerine getirmemizi ister. Misal; bizi çeşit çeşit imtihanlara tabi tutarak bazen bize “haydi, affet, mağfiret et” der, bazen “nimetler karşısında teşekkür et” der. Bazen de “bunu kabul etmemen ve hemen kızman gerekir” der. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “andolsun ki (Allah), size (bu) Kitâb’ta, Allah’ın âyetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman onlar bundan başka bir söze dalıncaya (konuyu değiştirinceye) kadar onlarla beraber oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye (bir hüküm) indirmiştir”328 buyurur. İmtihanlar çeşit çeşittir ve her biri için Allah’ın bizden yapmamızı istediği farklı bir emri vardır. Gerektiğinde affedip yakın durduğumuz gibi gerektiğinde de uzak durmamız veya kızmamız gerekir. Onun için her durumda kızmayacağız, görmezlikten geleceğiz, oralı olmayacağız diye bir şey yoktur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak hadis-i şerifinde “bir kötülüğü, zulmü gördüğünüzde yapabiliyorsanız onu elinizle değiştirin. Yapamıyorsanız dilinizle müdahale edin. Buna da gücünüz yetmiyorsa gönlünüzden o yanlışa, zulme buğz edin”329 yani susup “her şey Allah’tan geliyor, demeyin” buyurmuştur.

Elbette ki imtihanlar Allah’tan gelir; ama bu imtihanları yaşamamıza vesile olan insanlardır. Bizim onlara da yardım etmemiz lazım.

Nasıl?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz (s.a.v.) “zalime de mazluma da yardım edin” buyurunca, sahabeler “ya Resulallah! Mazluma yardım etmeyi biliyoruz. Zalime nasıl yardım edeceğiz” diye sorarlar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de cevap olarak “onu zulmünden alıkoyarak (zalime yardım edin)” buyurur. Zalimi zulmünden alıkoyunca ona yardım etmiş, hayır olmuş oluruz. Bu yüzden imtihanı da rabbimizin bize ne söylediğini de doğru anlamamız lazım. Doğru anlamak için de yapmamız gereken şey; rabbimizin bize indirdiği Kur’ân’ı okuyup anlamak ve her âyet üzerinden rabbimize cevap verip onunla konuşmaktır. Öyle ki Allah gönlümüze anlamadığımız hikmetleri indirsin ve muradını öğretsin.

Allah âyet-i kerimede hikmetle ilgili olarak “(Allah) hikmeti dilediğine (bu uğurda çalışıp gereğini yapana) verir. Kime de hikmet verilirse elbette (ona) pek çok hayır verilmiş demektir”330 buyurur. Kul, Allah’ın muradını anlayınca doğru yapma imkânı olur, her anda doğru yapar, Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapar, böylelikle her anda Allah’a yaklaşır.

Tabi, Allah’a yakın olmayı da doğru anlamak gerekir. Allah’a yakınlık hâşâ iki kişinin veya iki şeyin birbirine olan yakınlığı gibi düşünülemez. Rabbimiz kendi kendine, kendi sıfatlarına, El Esmâu’l Husnâ’sına yakındır. Bu durumda Allah’a yakınlık deyince fena ve beka anlaşılmalıdır; ama fena ve bekayı geçiştirip “bunlar Allah’ın ikramıdır” demeyelim. Evet, her şey Allah’ın ikramıdır; ama bu ikramı almak için kulun bir çabası, gayreti olmalıdır. Allah fenayı sadece çabasını gösterenlere ikram eder. Bu nedenle fena bulmak için mutlaka bir adım atmamız şarttır. Biz bir adım atarsak Allah da bize on adım yaklaşır; çünkü Allah hadis-i kutside “kulum bana bir adım atarsa ben ona on adım atarım. Kulum bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak gelirim”331 buyurmuştur.

Allah kelimeyi böyle kullandıysa o zaman mutlaka bunu anlamamız lazım. Peki, Allah nereye gelir ya da Allah’ın gelişi ne demektir?

Biz adımımızı ona atınca Allah da bize gelir. Kulun atacağı adım fena adımıdır. Allah’tan gelen adım ise beka adımıdır; yani Allah kendi güzelliğiyle kuluna beka vererek onu hakiki bir varlık yapar.

Fena; zahiri olan faniden kurtuluş ve baki olan Allah’a dönüş demektir. İnsan faniyi baki olanın yerine koyarsa baki olanı kaybeder ve kendini baki olandan mahrum kılar. Hepimiz bu hayatın fani olduğunu ve rabbimizin bizi mutlaka huzura davet edeceğini; yani öleceğimizi biliyoruz. Burada var olan her şey fanidir. Biri ölünce dünya da bedeni de kendisi için fani olur. Baki olan tarafı ise; Allah’ın kendisinden nefhettiği rûhu, hakikatidir ki huzura da onunla gider.

Her şey yok olur; ama yok olan, Allah’ın nefhettiği rûh değildir. Allah’ın nefhettiği rûh bakidir. Allah ona öyle tecelli etmiştir ve o en ön saftadır. Fani olanlar Allah’ın nefhettiği rûhtan sonrakilerdir.

Zaten dünyanın fani olduğunu bilmeyen, anlamayan, “hepimiz bir gün bu âlemi terk edip ahirete gideceğiz” demeyen hiçbir akıl sahibi yoktur. Mü’mini de, kâfiri de, müşriği de dünyanın fani olduğunu bilir.

Hâl böyleyken bu âlemde neden bulunduğumuzu ve kim olduğumuzu anlamayınca dünyaya kendimize göre bir mana verir, “herhalde dünya böyledir” deriz. Oysaki “herhalde” demekle olmaz. Allah hayatın da dünyanın da ne olduğunu bize öğretmiştir. Onun öğrettiğinden başka bir şeye “doğru” dersek o fikrimizi, bilgimizi, düşüncemizi, küfrümüzü Allah’a imanın, Allah’ın vahyinin önüne koymuş oluruz ki böyle olunca da hiç haberimiz bile olmadan şirke batmış oluruz. Bu her konu için geçerlidir.

Biri Allah’ın dinini anlatıp “şöyle şöyle yapmak lazım” diyorsa; ama söylediği sözleri Allah söylememişse ve biz de onun söylediklerini doğru olarak kabul eder, Allah’ın söylediğini zannedersek o kişiyi Allah’ın yerine, önüne koymuş oluruz.

Bu yanlışa düşmemek için her şeyi rabbimizden öğrenmeliyiz. O yüzden ısrarla söylüyoruz; hepimiz Kur’ân’ı baştan sona okuyacak, rabbimizin bize söylediklerine cevap verecek, “işittik iman ettik, işittik teslim olduk, işittik ve itaat ettik” diyeceğiz; yani rabbimizin söylediği her şeye duayla, tövbeyle, istiğfarla, tesbihle, tekbirle, tevhidle cevap vereceğiz. Öyle ki gönlümüzde hiçbir eksik kalmasın; çünkü gönül boşluk kabul etmez. Bir şey bile eksik kalırsa mutlaka onun yerine gönlümüze başka bir şey eklenir. Her şeyi dosdoğru bileceğiz ki gönlümüze Allah’ın yanlış dedikleri eklenmesin.

Devamlı söylüyoruz; cevabı olmayan hiçbir soru yoktur. Allah her konuda her şeyin cevabını vermiştir, dolayısıyla “şunu anlamadım, öğrenmedim” diye bir şey yoktur. “Her ilim sahibinin üstünde daha iyi bir bilen vardır.”332 “Bilmiyorsanız zikir ehline sorun”333 buyurdu Allah. Bilmediklerimizi mutlaka bilen birisi vardır. Biz de bilmiyorsak sorup rabbimizin ne demek istediğini ondan öğrenecek ve anlayacağız. Yoksa kibirlenip “benim bildiğim, anladığım bu kadardır, bilmediklerimi de kendi kendime öğrenirim” demeyeceğiz.

Hz. Ali (r.a.) Efendimiz “bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum” buyurmuştur. Bu harfi ona kim öğretiyordu? -Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz öğretiyordu. Yoksa Hz. Ali (r.a.) Efendimiz herhalde başkası için ya da başka şeyler için böyle söylemiyor! Hz. Ali (r.a.) Efendimiz bu sözünde insanın rabbine, hakikatine ait öğreneceklerinin ne kadar kıymetli olduğunu söylüyor. Bizim de biri bize; rabbimize, kendimize, hakikatimize, ahirete ait bir kelime öğrettiyse onun kıymetini, değerini bilmemiz lazım.

Aslında öğreten kimdir? -Öğreten Allah’tır; çünkü kim neyi öğretirse öğretsin onu mutlaka rabbinden öğrenmiştir. Eğer bir harf öğretene kırk yıl köle olunuyorsa bu durumda asıl öğreten Allah olduğu için bizim de rabbimize âbd olmamız, kul olmamız gerekmez mi! Eğer o bizimle konuşmasaydı, bize vahyini indirmeseydi, peygamberini bize örnek kılmasaydı hakikatimize ait hiçbir şey öğrenemez ve bu âlemde kaybolurduk.

Evet, Allah bu âlemde kaybolmamamız için vahyini indirip bize her şeyi tek tek öğretmiş, açıklamıştır; ama biri Allah’ın vahyinden, resulünden mahrum kalırsa yine kaybolur. İnsanın; Allah’ın vahyinden, resulünden mahrum kalmasının sebebi ise kibirlenmesidir. İnsan kibirlendiği ve “ben biliyorum” dediği için Allah’ın vahyine bakmaz, dolayısıyla ondan mahrum kalır.

Okuduğumuz âyette Allah “rabbini görmeye, dinlemeye tahammül edemeyenler, tenezzül etmeyenler” buyurmuştu ya işte mahrum kalanlar da Allah’ın vahyini öğrenmeye, anlamaya tenezzül etmez, “ben zaten her şeyi biliyorum, okumama gerek yok” derler. Unutmamamız lazım ki “her şeyi biliyorum” diyenler aslında hiçbir şey bilmezler.

Hepimiz bu âleme kendimizi bilmeye, tanımaya gelmişiz ve mutlaka kendimizi tanımamız gerekir. Bize düşen; hayatı yaşarken rabbimiz nasıl görmemizi istiyorsa öyle görmektir. Bununla beraber adil olmak, adaletli olmak ve her şeyi yerli yerine koymaktır. Adil olmak bize Allah’ın sevgisini kazandırır; çünkü Allah âyet-i kerimede “Allah adil olanları sever.”334 “Muhakkak ki o, (hem kendine hem de başkalarına zulmeden) zalimleri sevmez”335 buyurmuştur. Bir şeyi Allah’ın onu koyduğu yerden ettiğimizde, Allah’ın görmemizi istediği şekilde değil başka türlü gördüğümüzde; yani o şeye Allah’ın verdiğinden farklı bir mana verdiğimizde ona karşı adil olmamış ve ona zulmetmiş oluruz.

Mesela; adil olmadığımız bir varlığı rabbimiz bize haber verir. Hayvanlar kendilerine adil olmadığımız varlıklardır. Nasıl ki Allah bir insanı anlatınca bütün insanları anlatmış oluyorsa bir hayvanı anlatınca da bütün hayvanları beraberinde anlatmış olur. Örnek vermek gerekirse; Allah Hüd Hüd kuşunu ve karıncayı anlatmış,336 bize durumlarından haber vermiştir. Zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in söylediklerinden, hayvanlara olan muamelesinden de hayvanların aslında nasıl varlıklar olduğunu biliyoruz.

Hüd Hüd kuşuna baktığımızda Allah kuşun mü’min olduğunu, imanı, küfrü bildiğini, insanları tanıdığını söylüyor. Hüd Hüd kuşu337 Sebe diyarına gittiğinde orda gördüğü insanlar hakkında “onlar rablerini tanımıyorlar, Güneş’e tapıyorlar, yollarını kaybetmişler ve şeytan onlara işlerini süslü göstermiş”338 diyor. Yani “rablerini anlamak, görmek istemedikleri için yaratılmış fani bir şeyi, yaratanın önüne koymuşlar ve bu bizim ilahımızdır, demişler” diyor.

Allah, Hüd Hüd’ten ayrı olarak bir de karıncayı anlatır. Hz. Süleyman (a.s.) ordusuyla giderken kraliçe karınca, diğer karıncalara “yuvanıza girin. Süleyman’ın ordusu farkında olmadan sizi ezebilir” der. Hz. Süleyman (a.s.) hayvanların dilini bildiği için bunu duyunca güler.339 Tabi, Hz. Süleyman (a.s.)’ın buna şahid olması Allah’ın ona bir ikramıdır.

Bütün bu kıssalardan ne anlamamız lazım?

Hayvanların hepsinin bir zikri vardır. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “yeryüzünde hiçbir canlı ve (gökyüzünde) iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki (hepsi) ancak sizin gibi bir ümmet olmasın”340 buyurmuştur. Hayvanlar da insanlar gibi cemaattir ve hepsi rabbini zikreden, bilen, iman eden, hamd eden, tesbih eden, secde eden, rabbine âbd olan varlıklardır. Bu durumda hayvanlara bakarken onların birer cemaat olduğunu ve rablerine kulluk yaptıklarını bilerek bakmazsak onlara hakaret etmiş; yani onlara zulmetmiş ve onlara karşı adil olmamış oluruz.

Aynısı bütün varlık için geçerlidir. Bununla ilgili olarak başka bir örnek daha vereyim. Allah âyet-i kerimede “(ne var ki) bunun ardından kalpleriniz (yine) katılaştı; hatta onlar, taş gibi yahut daha da katı oldu. Çünkü taşlardan öylesi vardır ki içinden nehirler çağlar. Öylesi de vardır ki (çatlayıp) yarılır da içinden su çıkar. Taşlardan bir kısmı da Allah’ın haşyetinden (yukardan aşağı) yuvarlanır”341 buyurmuştur. Taş, Allah’tan haşyet duyuyor! Öyleyse taşa bakarken onların da rablerini bildiklerini ve rablerinden haşyet duyduklarını bilmemiz lazım.

Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in daha önce minber olarak kullanıp üzerinde hutbe okuduğu bir hurma kütüğü vardır. Sonra sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e üç basamaklı bir minber yaparlar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine yapılan minbere çıktığında daha önce minber olarak kullanılan kütük ağlamaya, inlemeye başlar ve bunu orada bulunan sahabeler de seyrederler. Sahabeler bu durumu anlatırken “kütük öyle inleyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dayanamadı, aşağı indi ve kütüğe sarıldı sonra kütüğe bir şeyler söyledi, bunun ardından kütük hemen sustu” derler.

Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, kütüğe ne söylemiştir?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kütüğe “istersen seni dikeyim, bir daha yeşer, meyve ver; ama istersen de ahirette, cennette yeşer, meyveni orada ver” buyurur. Bunun üzerine kütük “ya Resulullah! Ben senden ayrı kalmaya tahammül edemiyorum, o yüzden cennette seninle beraber olmak istiyorum” der. Sahabeler bu olayı anlatırken devamında “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bize bir mezar kazdırdı ve kütüğü kabre koydu”342 derler.

Bununla beraber hayvanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelip “bana çekemeyeceğim yükü yüklüyor, eziyet ediyor ve beni aç bırakıyor” deyip sahiplerini şikâyet ederlerdi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onları çağırıp ikaz ederdi.

Bütün bunları neden anlattım?

Çünkü bakışımız doğru ve düzgün olmalıdır. Varlığa, mahlukata bakarken rabbimizin bize öğrettiği gibi bakmazsak onlara zulmetmiş oluruz; ama asıl doğru bakışın öncelikle insana olması gerekir. Bu yüzden ısrarla insanı anlatıyoruz ki insana karşı bakışımız doğru olsun ve insanı Allah’ın koyduğu yere koyalım ki zalimlerden olmayalım.

Madem ki bir şeyi Allah’ın koyduğu yere koymadığımızda ona zulmetmiş oluyorsak kendimize de Allah’ın öğrettiği gibi bakmadığımızda en büyük zulmü kendimize yapmış oluruz; çünkü kendimizi karanlıkta bırakmış, kör olmuş, rabbimizin nûruyla, vahyiyle, nazarıyla nazar etmemiş, ferasetimizi, basiretimizi kaybetmiş oluruz. Tabi, kendimize yanlış bakınca bu sefer insanlara da yanlış bakarız. İşte, kendimize zulmetmekten kurtulmamız için mutlaka kendimizi, insanı, varlığı rabbimizin öğrettiği gibi tanımamız ve he şeyi Allah’ın koyduğu yere koymamız gerekir.

Her şeyin bir zahiri tarafı vardır ve herkes bu perdenin arkasındadır. Biri perdeleri aralamışsa Allah ile nazar eder, Allah ile rahmet eder, Allah ile ikram eder. Allah’ın hadis- kutside “ben bir kulumu sevdim mi o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle tutar, benimle yürür, benimle rahmet eder, benimle ikram eder, benimle yardım eder”343 buyurduğu gibi o kul her işini Allah ile yapar. Böyle olunca da fani tarafından kurtulmuş olur ve Allah’ın bekası onda tecelli eder. İşte, böyle bir kul Hz. İnsandır.

Biri Hz. İnsan olmuşsa ondan herhangi bir sorun, sıkıntının gelmesi beklenir mi? -Elbette ki beklenmez. Zaten kendisi saf rahmet olmuş, ikram olmuş, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olmuş, Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin nûruyla nurlanmıştır, diğerleri ise karanlıktadır.

Her ne kadar aydınlıkta olsak da neticede dünyada yaşıyoruz ve karanlıktakilerle beraberiz. Onların her biri bizim için birer imtihandır. Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, peygamberlerin bütün işi sadece insanlara hidâyet olmak, rahmet olmak, hayır olmak, cennet olmaksa onlara tabi olanlar da yolu onların yürüdüğü gibi yürüyüp hakikatlerine yaklaştıklarında fani olandan kurtulmuş, baki olanla beraber olmuş, rableriyle beka bulmuş olurlar.

Peki, insan, rabbiyle nasıl beka bulabilir?

Kul, rabbiyle beka bulmak için iradesini, ilmini rabbine teslim etmeli ve “ben Allah’ın bana öğrettiğinden başka bir şey, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den de başka bir örnek bilmiyorum” deyip hayatı bu şekilde yaşamalıdır. Geriye kalan her şeyi de kendisi için bir imtihan olarak görmelidir.

Herkesin yolu yürüdüğü kadarıyla hâli, tavrı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzer ve rabbini bildiği, tanıdığı, rabbinin nazarıyla nazar ettiği kadarıyla da insanlara örnek olur, rahmet olur, hayır olur. Elbette ki herkesten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi yapmasını beklemek doğru değildir. Hayır da, şer de, nimet de, musibet de, güzel yapanlar da, yapmayanlar da olacak ki bu ikisi arasında imtihanlara tabi tutulabilelim. Bu hayat bir yolculuktur, bizler de yolcuyuz. Musibet olmazsa yol yürünmez. Her biri kendi mertebesine göre bizim için rahmettir.

Mesela bir gece vardır bir de gündüz vardır. Allah’ın buyurduğu üzere ikisini peş peşe getiren Allah’tır. İkisi birbirine kavuşmaz; ama birbirlerini takip ederler.344 İnsan için gündüz ayrı bir rahmet, gece ayrı bir rahmettir. Yol boyunca yaşanan imtihanlar da böyledir. Ne bütünüyle nimet vardır ne de bütünüyle musibet vardır. İkisi birbirini takip eder ve birbirine karışmaz.

Aynısı gönlümüz için de geçerlidir; yani gönlümüzün de bir gecesi, gündüzü vardır. Bir bakarız ki gönlümüz aydınlıktır, muhabbet hâlinde, hamd ve şükür hâlindedir. Bir de bakarız ki içimiz daralmış, bunalmış ve gönlümüze bir sorun, sıkıntı hâli gelmiştir; yani gönlümüzde gece olmuştur. Mutlaka böyle olmasının sebepleri vardır; ama bazen sebepsiz bir şekilde de gönlümüz gece hâlinde olabilir. Öyle ki neden böyle olduğunu bile anlayamaz “acaba niye sıkılıyorum” deriz.

Mesela; bazen bir süre muhabbet hâlindeyken sabah uyandığımızda ortada hiçbir şey olmadığı hâlde bakarız ki gönlümüz daralmış, sıkılmıştır; yani muhabbet hâli yerini birden geceye bırakmış ve gönlümüze gece çökmüştür. Biz de bunun üzerine “acaba nerede yanlış yaptım” diye kendimize sorarız. Oysaki gönlümüze gecenin çökmesi için bir yanlış yapmamız gerekmez. Sadece gece gelmiştir, geldiği için de gönlümüz kararmıştır. Bize düşen; yola devam etmek ve gündüz hâlindeyken nasıl yürüdüysek gecede aynı şekilde yürümektir. Yoksa olduğumuz yere çöküp “bir şey yapamıyorum, rabbimi zikredemiyorum, hayırda koşamıyorum” dersek yanlış yapmış oluruz.

Gönlümüz gece hâlinde olduğu zamanlarda da yapmamız gereken şey; gözümüzü, gönlümüzü rabbimizden ayırmadan yola devam etmek ve rabbimize yürümektir, koşmaktır. En son hakikatimize yaklaştığımızda artık fani olanı rabbimize, sahibimize teslim ederiz, böylelikle baki olan bizde tecelli eder.

Hayat kendimize, rabbimize yolculuk yapmaktan başka bir şey değildir. Manevi yolculuk sadece fenayladır ve sonuç bekadır. Bu yüzden vuslat yolculuğunu anlatırken “yol iki adımdır; biri fena, biri bekadır” demişlerdir.

Fena kuldan beka Allah’tandır; ama burayı doğru anlamamız lazım. Fena da beka da zaten bizde mevcuttur. Yoksa dışarıdan gelen bir şey değildir. Fani olanı bırakınca bu defa baki olanla beraber olmuş oluruz ki fani olanı terk ettiğimiz için Allah bize bekayı ikram eder; yani üzerimizdeki beka açığa çıkmış olur. O hâlde manevi yolculukta ne kadar yol yürüdüğümüzü bilmek istiyorsak fani olanı baki olana ne kadar kurban ettiğimize ve baki olan için fani olandan ne kadar vazgeçtiğimize bakmamız gerekir.

Baktığımızda bir sürü bilgimiz vardır; ama baki olan sadece Allah’ın bize öğrettiğidir. Zahiri şeylerin bilgisini söylemiyorum. Onları zaten Allah bize teslim etmiş ve hepsini bizim emrimize verip “halifem olarak bunu öğren, yap” demiştir. Benim bahsettiğim bilgi zahiri şeylerin bilgisi değildir. Ben; kendini, rabbini, bütün varlığı bilmenin, rabbimize, kendimize, varlığa yapacağımız muamelenin, rabbimize, kendimize şahid olmanın, bununla beraber varlığı rabbimizin bize gösterdiği, öğrettiği gibi görmenin, anlamanın bilgisinden bahsediyorum.

Misal; insana dair kendimize ait bilgilerimiz vardır. İnsanı anlamaya çalışırken onun sadece zahirine bakar ve çamurdan, bedenden, görünenden ibaret olduğunu zannederiz. Oysaki Allah’ın bize insan hakkında öğrettiği böyle değildir. Eğer insanı çamurdan ibaret bir varlık olarak görürsek insana Allah’ın öğrettiği gibi bakamamış ve insanı tanımamış oluruz. Bu yüzden devamlı “insana bakarken görünene değil, insanın hakikatine bakmamız lazım” diyoruz.

Şimdi, bir insana baktığımızda onun hakkında “bu çamurdan, iki damla sudan yaratılmış” dersek onun hakkını vermiş olur muyuz! Böyle bir şey mümkün müdür! İnsanın çamurdan ibaret olduğunu zannetmek insana hakarettir. Ya da biri için “onun şu kadar malı vardır, çok zengin olduğu için kıymetlidir” ya da “falancanın mevkisi, makamı vardır, o yüzden değerlidir” dersek Allah’ın vahyine göre bakmış olur muyuz! İnsanın görünen tarafına bakmak onun çamuruna bakmaktır. Allah insana böyle mi bakmamızı söylüyor!

Allah, insanın gönlüne, imanına, takvâsına, ihsanına, muhsinliğine, rabbinden kazandığı güzelliğine, yeryüzündeki halifeliğine, varlığa olan nazarına, konuşmasına, söylediklerini amelinin destekleyip desteklemediğine; yani insanın manevi tarafına bakar. Hâl böyleyken biz insanın zahiri tarafına bakarsak insanın manevi tarafına karşı kör olmuş, manevi tarafı görmeye tahammül edememiş oluruz. Hâlbuki onda Allah’ın rûhundan nefhettiği emri vardır. İnsana bakarken nasıl onu görmeyiz, nasıl sadece çamura bakabiliriz!

Evet, fani olanı bırakmak ve kendimizi, hakikatimizi tanıyıp beka bulmayı istiyorsak öncelikle kendimiz, rabbimiz ve bütün varlık hakkındaki bilgileri bırakıp Allah’ın bize öğrettiğini almamız; yani ilmimizi rabbimize teslim edip “senin bana öğrettiğinden başka bir bilgim yoktur. Sen kendini bana nasıl tanıttıysan, beni bana nasıl tanıttıysan sadece onu biliyorum ya rabbi” dememiz lazım.

Bu yüzden biz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi “kendini bilen rabbini bilir” diyoruz. Bir de bunu yukarıdan okumak gerekir; yani “rabbini bilen kendini bilir.”

Peki, kendimizi ne kadar bilebiliriz?

Kendimizi bilmek, tanımak istiyorsak bize bir ayna gereklidir. O aynaya bakıp onda kendimizi görmemiz lazım. Göz her şeyi görür; ama kendini göremez. Gözün kendini göremediği gibi insan da kendi kendini göremez. Kendini görebilmesi için kendisini gösterecek bir aynaya bakması şarttır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’min, mü’minin aynasıdır”345 buyurur. El Mu’min aynı zamanda Allah’ın Esmâu’l Husnâ’sından biridir. O zaman kendimizi tanımak için rabbimize bakmamız lazım. Rabbimiz kendini bize tanıtmış ve sonsuz bir deryadan bir damla misali bize kendi güzelliğinden vermiştir. Ayrıca âyet-i kerimede buyurduğu üzere bizi kendi fıtratı üzere yaratmıştır.346 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bununla ilgili olarak “Allah insanı kendi suretinde yarattı”347 buyurmuştur.

“Allah insanı kendi suretinde yarattı” hadisini mutlaka doğru anlamamız gerekir. Suret derken hâşa zahiri olarak kendi suretinde yaratmamıştır. Dikkat ettiyseniz yanlış anlaşılmasın diye kelimeyi bu şekilde kullanmıyorum. Allah’ın, insanı kendi suretinde yaratması demek kendi fıtratında yaratması demektir. Zaten Allah da âyetinde böyle buyuruyor.

İnsan, Allah’ın fıtratından yaratıldığı için tamamıyla El Esmâu’l Husnâ’nın güzelliğinin tecellisinden ibarettir. Bu nedenle sadece rabbinin emrettiği, istediği gibi yapınca kendi kendisi olabilir; ama Allah’ın emrettiği gibi yapabilmek için insana bir sahne lazımdır. İşte, bu sahne de dünya sahnesidir; yani Allah’ın güzelliğini üzerimizde gösterebilme sahnesidir.

Bu sahnede karşılaştığımız imtihanlarda rabbimizin emrettiği, sevdiği gibi yapalım diye iyilikler, kötülükler, nimetler, musibetler, belalar olmalıdır. Aynı şekilde mü’min de kâfir de olmalıdır; çünkü her şey zıttıyla kaimdir. İmtihan sahnesinde bu zıtlıkların olmasının sebebi; rabbimize halife olabilmemiz, onun güzelliğini üzerimizde gösterip Allah’ın isimlerini kemale erdirmemiz içindir.

Hayatı imtihan olarak görmediysek hakikati görmeye tahammül edemiyoruz ya da tenezzül etmiyoruz demektir. Allah bize hayatı imtihan olarak anlatmış, kendimizi, rabbimizi tanımamız gerektiğini emretmişken biz bunun karşısında “bunlar bana lazım değil” diyoruz.

Mutlaka şahid olmuşsunuzdur. Bazen kanallar dışarıda röportaj yapıp insanlara “Allah’ın kaç ismini biliyorsunuz” diye sorarlar. İstisnalar kaideyi bozmaz, genel olarak bakıldığında kimse Allah’ın isimlerini sayamaz. Sayanlar da bir iki tane ya da en fazla üç tane söylerler. En çok söyledikleri isim de Allah’ın Rezzâk ismidir. Onu da Rezzâk ismi dünyaya ait olduğu için ezberlemişlerdir. Oysaki insanın en azından “Allah, rahman ve rahimdir” ya da “o bizim rabbimizdir” demesi gerekmiyor mu! İnsan bu kadar mı rabbinden uzak ve habersiz ya da rabbiyle, kendiyle alakasız olur! Ve bu insanlar da öyle bir kişi ya da bin kişi değildir. Genel olarak insanlar bu hâldedir.

Neden?

Çünkü rablerini, kendilerini bilmeye, tanımaya tenezzül etmez, kendileri için gereksiz görürler. Dünyaya ait bir şey olunca onu hemen öğrenmeye çalışır, onu ezberler, unutmazlar; ama rablerine ait olanı gereksiz görürler. Mesela; yine bu tür bir röportaj sırasında biri “benim böyle şeylerle alakam yok” demişti! Nasıl alakam yok! “Benim bununla alakam yok” demek “benim insan olmakla alakam yoktur” demektir. İnsan nasıl “benim Allah ile bir alakam yok” diyebilir. Bu nasıl rabbini, kendini yok saymaktır! O zaman sana “sen kimsin” diye sorduklarında “insanım demek yerine” ya “ben bir hayvanım” diyeceksin ya “maymundan gelmişim” diyeceksin ya “bir solucandan meydana gelmişim” diyeceksin ya da “kendi kendine meydana gelmiş bir varlığım” diyeceksin. Böyle diyorsun; ama biri sana solucan dese, maymun dese kızıyorsun. Madem onlardan geldiğini söylüyorsun o zaman buna kızmanın sebebi nedir!

Evet, insan kendini tanımadan, anlamadan, rabbinin kendindeki güzelliğini tatmadan iman etmiş olmaz. Bu yüzden insan, rabbini tanıdıkça kendini tanımış, kendini tanıdıkça da rabbini tanımış olur. Mü’min mü’minin aynasıdır. Onun için Allah kuluna bakarken kendi güzelliğini seyretmek ister. Kulunun da kendisine gönül gözüyle nazar ederken rabbinin kendisi üzerindeki güzelliğini görmesini ister. İnsan, rabbini anlamaya çalışırken kendini, kendi güzelliğini anlamalıdır; çünkü Allah, sonsuz bir deryadan bir damla kuluna kendi güzelliğini vermiştir.

Eğer kul bu dünyaya halife olarak gönderilmişse bu durumda kim olduğunu unutmamalı ve imtihanları doğru okuyup kazanmak için gerekeni yapmalıdır. Yoksa kaybolur ve huzura rabbini, rabbinin güzelliğini, yakınlığını, sevgisini, ebedi hayatını kaybetmiş olarak gider.

Kazanmak ya da kaybetmek insanın kendi tercihidir. İnsan ya kendini, varlığı, hayatı rabbinin ismiyle okur ve hayatını rabbinin emrettiği şekilde yaşayıp kazanır ya da nefsi nasıl istiyorsa öyle yaşar ve kaybeder.

Rabbimizin ilk emri “oku”dur. “(Zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli edip tüm mevcudatı) Yaratan rabbinin adıyla (kendini ve tüm mahlûkatı) oku (anla, idrak et)! “Oku (anla, idrak et ki)! Senin rabbin ekremdir (zatında kerim olan ve kullarına kerim olmayı ikram edendir).”348 Rabbinin ismiyle oku ki o yaratandır, ekremdir. Kendi varlığından sana varlık vermiş, güzelliğinden, El Esmâu’l Husnâ’sından isimlerini vermiştir. Seni kendine yeryüzünde halife kılmış ve sana “haydi, halifem ol, haydi kazan ve halifeliğin kemale ersin” buyurmuştur.

“Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’a razı oldum.”349 Bu artık sözün sonudur. Bu durumda âyetlere iman edip rabbimize itaat edince, Allah’ın isimlerine şahid olup şehadet edince, onun “gör” dediğini görüp “duy” dediğini duyup “ol” dediği gibi olmaya çalışınca bunun sonucunda dinimiz kemale erer ve üzerimizdeki din tamamlanır. Böylelikle rabbimiz bizden razı olur. Biri Kur’ân’ın nüzul sırasına göre ilk âyeti, öteki son âyetidir. Bu son âyetle Allah nimetini üzerimizde tamamlar. Nasıl tamamlar? -Tabi ki vahyiyle tamamlar. Bu nimet; rabbimizin güzelliği, tecellisi, aşkı, muhabbeti, rahmeti, yakınlığı, dostluğu, cemali ve üzerimizdeki muradının gerçekleşmesidir.

Ne varsa burada vardır, dolayısıyla kazanacağımız nimetleri burada kazanırız. Allah zaten kazanmamız için gereken her şeyi bize vermiştir. Verip “haydi, şimdi sıra sende. Sana kazanman için bütün sermayeyi verdim. Haydi sana verdiklerimle benimle ticaret yap” buyurmuştur. O yüzden âyet-i kerimede “(ey mü’minler) onunla yapmış olduğunuz bu alışverişinizden dolayı sevinin”350 buyuruyor Allah.

Bu alışverişte Allah niyete, imana göre bire en az on verir ya da bire yüz, bire yedi yüz, bire bin, bire hesapsız verir;351 ama en az bire on mutlaka verir. Biz Allah için onun kullarına ikram ettiğimizde Allah bunu kendisine yapmış kabul eder ve karşılığını bize verir. Biz onun kullarına bir muamelede bulunduğumuzda Allah fazlasıyla bize verir ve yakınlığını, dostluğunu, cemalini ikram eder.

Eğer Allah ile ticareti, Allah’ın kullarına nasıl bir karşılık verdiğini anlamadan “işte, ibadet edersek cennete gideriz” diye düşünmek doğru değildir. Hangi cennet! Sen neye cennet diyorsun, senin için cennet nedir! Cennet; rabbimizin kulunu sevmesi ve kulun da rabbini sevmesidir; yani imandır. Bu yüzden bizi cennete taşıyacak olan tek şey imanımızdır. Eğer seviyorsak o zaman da onun resulüne tabi olup onun yaptığı gibi yapmaya çalışmamız ve onun gibi olmamız gerekir. Yoksa eğildik, kalktık, tamam, ben cenneti hak ettim, diye düşünürsek yanlış anlamış oluruz. Allah böyle mi söylüyor! İş bu kadar basit midir! O zaman göklerin, yerlerin taşıyamadığı emaneti taşımamız nerede kaldı!

Allah bize hem varlık olma şerefini hem kendisine halife olma şerefini verecek hem güzelliğiyle bize tecelli edip “haydi, bu güzellikle kemale er, benimle muhatap ol, ben senin rabbinim ve seni büyütmeyi diliyorum, bu yüzden sana öğretiyor, âyetleri beyan ediyor, bir bir açıklıyor, örnekler veriyorum, sen de sana söylediklerimi tefekkür et, anla, yapmaya çalış ve bana gel” diyecek biz de başka şeylerin peşinde olacak ve onu görmeye tahammül edemeyeceğiz!

Resulullah (s.a.v) Efendimiz “kim Allah’a kavuşmayı kerih görürse Allah da ona kavuşmayı kerih görür”352 buyurmuştur.

Kerih; ikrah edici, tabir-i caizse mide bulandırıcı demektir. İnsan zahiri olarak ölümle Allah’a kavuşur. Eğer biri Allah’a kavuşmayı istemiyor, çirkin görüyorsa Allah da ona kavuşmayı kerih görür; yani kim Allah’a kavuşmayı sevmezse Allah da ona kavuşmayı sevmez. Bu, hadisin zahiri tarafıdır. Bir de onun manevi tarafı vardır.

Manevi tarafında da; biri rabbine kavuşmayı istemezse Allah da ona kavuşmayı istemez. Nasıl? Biri Allah’a şahid olup şehadet etmek istemiyor, varlıkta, insan üzerinde onun efâlini göremiyorsa, karşılaştığı olaylarda “rabbim beni bununla imtihana tabi tutup kazanma imkânı ikram ediyor” demiyorsa bu durumda rabbini istemiyor, onu görmeye tahammül edemiyor ve ona kavuşmayı kerih görüyor, demektir. Biri yaşadığı olayda bile rabbini görmek istemiyorsa artık rabbine kavuşmayı ne kadar istemediğini buradan hesap etmemiz lazım.

Evet, hep beraber kendimizi, rabbimizi tanımaya ve “ben kimim” sorusuna cevap vermeye çalışıyorduk.

Ramazan ayının neredeyse yarısına geldik. İnşallah bu ramazan ayı hepimiz için birçok şeyde hayra vesile olmuştur. “Ben Kimim” sohbetlerine ağırlık verdiğimiz için şimdiye kadar ramazanı anlatma imkânımız olmadı.

Ramazan ayı Kur’ân ayı, Kur’ân’ın indirildiği aydır. Kur’ân bu ayda indirildiği için Allah bize “şükretmek, takvâ sahibi olmak, hidâyete ermek için oruç tutun”353 buyurur. Bizi hidâyete erdiren de takvâyı bize kazandıran da Kur’ân’dır, dolayısıyla Kur’ân’ı okuyunca ramazan ayı bizim için ramazan olur.

Ramazanda hepimiz Allah’ın bize indirdiği Kur’ân nimetine şükretmek için oruç tutarız. Yalnız, orucu doğru anlamamız lazım. Oruç tutmak; aç kalmak demek değildir. Eğer orucu sadece aç kalmaktan ibaret olarak anlarsak orucun bize neler kazandırdığını anlamamış oluruz ki o zaman da tutuğumuz oruç bize bir şey kazandırmaz. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlardan öylesi var ki namaz kılarlar; ama onlara yorgunluktan başka bir şey kâr kalmaz. Öylesi de var ki oruç tutarlar, onlara da açlıktan başka bir şey kâr kalmaz”354 buyurmuştur. Yani sadece yorulmuş ve acıkmışlardır.

Neden?

Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah, insanın gönlüyle bedeninin beraber olmadığı hiçbir ibadeti kabul etmez” buyurmuştur. Kılınan namazda eğer gönül beraber değilse insan sadece yorulmuş olur; çünkü bedenin huzurda durduğu gibi gönlün de huzurda, miraçta durması gerekir.

Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz eğer “öylesi de var ki oruç tutarlar; ama onlara açlıktan başka bir şey kâr kalmaz” buyurduysa demek ki oruç aç kalmak demek değilmiş, başka bir şeymiş! O zaman sırf aç kaldık diye oruç tuttuğumuzu söylemeyelim.

Ameller niyete göredir. Oruç tutarken niyetimiz düzgün olmalıdır. Daha önce söylemiştim; ramazan ayında oruç tutmak için illa her gün yeniden niyet etmek gerekmez, baştan sona birden niyet edersek artık bütün ramazan boyunca oruca niyet etmiş oluruz.

Peki, niyetimiz nasıl olmalıdır?

Oruç için niyet ederken “ya rabbi! Sen ‘ramazan ayında imsaktan iftara kadar yeme, içme. Sana yasakladığım hiçbir şeyi yapma’ buyurdun. Benim de bedenim, nefsim yemeyi ve içmeyi ister; ama ben senin emrini kendi nefsimden, bedenimin arzularından, isteklerinden daha çok seviyorum ve sırf sen bana ‘yeme, içme’ dediğin için ben de iftara kadar yemiyor, içmiyor, men ettiğin her şeyden uzak duruyorum” dememiz lazım.

Unutmayalım ki oruç tutmaktan gaye; sadece yememek, içmemek değildir. Bu yüzden orucu farklı farklı safhalandırmış, tasnif etmişlerdir. Birinci safha; sıradan insanların tuttuğu oruçtur ki bu da yememek ve içmemektir. Bir adım ilerisi göze ve kulağa oruç tutturmaktır. Tabi göze oruç tutturmak; sadece harama bakmamak değildir. Bir göz ki hikmetle bakmadıysa, bakarken rabbinin muradını anlamaya çalışmıyor, rabbinin güzelliğine şahid olmuyorsa göz olmaktan çıkmıştır. Elbette ki gözü, kulağı, eli, ayağı haramdan sakındırmak oruca ilavedir; ama bir de gözü doğru kullanıp hikmetle bakmak vardır. Kulağı doğru kullanıp Allah’ın vahyini, hikmeti dinlemek hatta Allah’ın vahyinden başka bir şey işitmemeye çalışmak vardır. Aynı şekilde dil ile sadece hayrı söylemek, Allah’ı zikretmek, tesbih etmek, hamd etmek, eli ve ayağı Allah yolunda hayırda yürütmek, koşturmak vardır. Bunlar orucun diğer safhalarıdır. Bize bütün bunları yaptıracak bir gönle sahip olmamız lazım.

Orucun bu safhalarının hepsinin üzerinde, önünde, sırrında, derinliğinde ise gönül orucu vardır ki bu da kulun gönlüne Allah’tan başka bir şeyi yaklaştırmaması ve Allah’ı bir an bile unutmamasıdır. Böyle bir orucu tutan kul yine her şeyi görür, işitir, yapar, dinler, konuşur; ama rabbini bir an bile unutmaz, devamlı onun hesabını yapar.

Eğer bu şekilde oruç tutan bir kul bir an bile Allah’ı unutacak olsa orucu bozulur ve bir alttaki safhaya düşer. Oruç tutarken hikmetle bakanlar da bir kez bile hikmetle bakmasa, rabbini zikretmese, hakkı, hakikati dinlemese, eli, ayağı hayırda olmasa onların da orucu bozulur ve oruçları bir alttaki orucun mertebesine düşer.

Orucu zahiri taraflarına; yani bedenlerine tutturanlar da “sakız çiğneyince orucumuz bozulur mu bozulmaz mı” derdine düşer ve orucunu yemekten, içmekten anladıkları için bir şey yediklerinde oruçları bozulur.

Asıl oruç; bütün bu safhaları birden kaplayan oruçtur; yani insanın bütün varlığıyla, gönlüyle, gözüyle, kulağıyla, diliyle, ayağıyla, eliyle oruç tutmasıdır.

Oruçla ilgili olarak genelde arkadaşlar “sigara içmek orucu bozar mı” diye sorarlar. İsterseniz konusu açılmışken bu soruya da cevap vereyim.

Evet, sigara orucu bozar. Neden? -Bunun bir hikmeti vardır. Eğer senin orucun sadece yememek, içmemekse sen oruç tutma! Orucu neden tutuyorsun! Oruç aç kalmak mıdır! Rabbin emrettiği için senin oruç tutman lazım! Oruç tutmanda rabbinin bir muradı vardır.

Peki, muradı nedir?

Oruç bir eğitimdir. Rabbimiz bize oruçla nefsimize hâkim olma eğitimi yaptırır ve bize “nefsine hâkim ol, kendine hükmetme yetkisi sende olsun. Gönül tahtında sana nefhettiğim rûh olsun. Bu tahtı nefsine kaptırma, ona taviz verme. Sen zaten oruç tutarak tavrını ortaya koymuş ve nefsine ‘ben rabbimin emrettiği, sevdiği gibi yapıyorum’ demiş, kapıyı nefsine, şeytana kapatmışsın. Madem öyle bırak gönlünde sana nefhettiğim rûh hükmetsin” buyurur.

Hâl böyleyken şeytan, nefis seni kenardan, köşeden dürter ve sana “şunu yaparsan orucun bozulmaz” der. Oysaki mesele; senin gönlüne hâkim olmandır. Bırak, bir ay boyunca Allah’ın nefhettiği rûh gönül tahtında kalsın ve seni o idare etsin. Bir ay boyunca nefsine taviz verme, rabbinin emrini yerine getirmek için bedeninin, nefsinin isteğinden vazgeç ve zahiri tarafını hükmün altına al.

Zahiri tarafı hükmün altına alırsan manevi tarafın güçlenir; çünkü zahiri ve manevi tarafın tıpkı terazi gibi birbiriyle karşılıklıdır. Zahiri tarafa ne kadar kıymet, değer versen; yani yanlış yaparsan nefis tarafını o kadar güçlendirirsin. Nefis tarafını güçlendirince de artık istesen de istemesen de manevi tarafın zahiri tarafına karşı zayıf duruma düşer. Manevi tarafın zayıflamamıştır; ama düşmanı olan zahiri tarafın büyümüş, güçlenmiştir.

Manevi tarafının sende hâkim olabilmesi için zahiri tarafını terbiye edip tezkiye etmen gerekir. Kendini zahiri taraftan ibaret olarak görmen doğru değildir. O senin bineğindir ve senin ona hükmetmen gerekir, dolayısıyla mesele orucu neyin bozup bozmadığı meselesi değildir. Mesele nefsinin tezkiye olması ve Allah’ın nefhettiği rûhun sende hükmetmesidir. İşte, oruçla nefsin tezkiye olur ve Allah’ın hükmünün altına girer.

Allah âyet-i kerimelerde “kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.”355 Kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir”356 buyurmuştur. Nefsine her uyuşunda kendine zulmeder ve kendini haktan, hakikatten perdelemiş olursun. Bu yüzden nefse taviz verip “orucu bu bozmaz, şu bozmaz” demeyelim. Her konuda kendimize hâkim olmayı öğrenelim ve zahiri tarafımıza, nefsimize hükmedip ona “ben seni dinlemiyor, ciddiye almıyorum” diyelim.

Az önce söylediğim gibi; nefsimize hükmetmeyi sadece yememeyle içmemeyle ilgili olarak anlamayalım. Orucu gözümüze de, kulağımıza da, elimize de, ayağımıza da, dilimize de tutturalım.

Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Ebu Zer Hazretleri’ne “Ya Ebu Zer! Diline hâkim ol; çünkü insanların çoğu dili yüzünden cehenneme gider” buyurur. Ebu Zer de buna şaşırıp “ya Resulallah! İnsanlar dillerinden dolayı cehenneme nasıl giderler” diye sorar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlar bir kelimeyle kâfir olur, bir kelimeyle iman etmiş olur. Bir kelimeyle gönül kırabilir, bir kelimeyle gönül yapabilir. Bir kelimeyle savaş çıkar, bir kelimeyle barış olur” buyurur. Öyle konuşmak diye geçmeyelim, dilimize hâkim olmamız bu kadar önemlidir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz konuşmakla ilgili olarak başka bir hadisinde “ya hayır söyleyin ya da susun”357 buyurmuştur. Hayır söyleyemiyorsak bari ağzımızı kapatıp susalım. Dilimiz gönlümüzün arkasında olsun; yani bir şeyi söylemeden önce “acaba bu söyleyeceğim hayır mıdır, şer midir! Allah söyleyeceklerimden razı mıdır, değil midir” diye gönlümüze sorup ondan sonra konuşalım.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’minin dili kalbinin arkasındadır. Münafığın dili kalbinin önündedir”358 buyurmuştur. Dili kalbinin önünde olanlar ağzına geleni konuşur, sonra pişman olur. Eğer dilleri gönüllerinin arkasında olsaydı söyleyeceklerini önce ölçüp biçer, hesabını yapar, söyleyeceklerinin hayırlı olup olmadığını Allah ve resulüne sorar, ondan sonra konuşurlardı. Konuşunca da artık pişmanlık duymazlardı; çünkü söyledikleri şeyler hayır olmuştur; ama konuşmadan önce söyleyeceklerini Allah ve resulüne göre hesap etmeyenler o anda ağızlarına ne gelse onu söylerler.

Mesela mutlaka başımıza gelmiştir, bir olay yaşamışızdır ve ağzımızdan bir kelime çıkmıştır. Sonrasında “kızdım, kendime hâkim olamadım, bir anda öyle söyledim” demişizdir. Hâlbuki bu bir andaki bir şey değildir. Dilimiz kalbimizin önünde olduğu için öyle söylemişiz.

Dilimizi koymamız gereken yere koymayınca ona da zulmetmiş oluruz; çünkü dil bizim emrimizin, hükmümüzün altındadır. Biz ne istersek o da onu söyler. Eğer ona hayır olmayan şeyler söyletirsek kendimize zulmetmiş oluruz.

Son olarak kardeşlerimize şunu söyleyeyim. Biri herhangi bir sözü bana isnat ederse mutlaka ne söylediğini bilmesi ve onu benden duymuş olması gerekir. Kendisi bizzat benden dinlememiş, başkasından benim öyle söylediğimi duymuş olsa bile bir yerde “mürşidim böyle söyledi” dediğinde kendisi de onu söylemiş olur ki söylediğinden aynen sorumlu duruma düşer. Bu yüzden hiçbir kardeşimiz benden duymadığı bir şey hakkında “o böyle söyledi” dememelidir. Ben öyle bir şey söylememişsem bu bana iftira olur. Eğer bir yerde böyle bir yanlış yapılmışsa onu düzeltelim inşallah.

Evet, bu vesileyle oruç tutmamızdaki hikmeti ve orucu nasıl tutmamız gerektiğini de anlamış olduk.

Allah bizi gönül tahtında nefsi hâkim olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi gözüne, gönlüne, eline, ayağına, diline oruç tutturanlardan eylesin. Allah bizi gönül tahtında Allah’ın nefhettiği rûhun olduğu kullarından eylesin. Allah bizi “ben kimim” sorusuna rabbinin öğrettiği gibi cevap veren kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /156 ↩
  2. Hûd /20 ↩
  3. Nisâ /140 ↩
  4. Müslim, İman 78 ↩
  5. Bakara /269 ↩
  6. Buhari, Tevhid 50; Müslim, Zikr 2, (2675); Tirmizi, Da’avat 142, (3598) ↩
  7. Yûsuf /76 ↩
  8. Nahl /43 ↩
  9. Hucurât /9 ↩
  10. Şûrâ /40 ↩
  11. Neml /18 ↩
  12. Neml /20 ↩
  13. Neml /22-25 ↩
  14. Neml /19 ↩
  15. En’âm /38 ↩
  16. Bakara /74 ↩
  17. Dârimî, Mukaddime 6 ↩
  18. Buhârî, Rikak 38 ↩
  19. A’râf /54 ↩
  20. Ebu Davud, Edeb, 49 ↩
  21. Rûm /30 ↩
  22. Buhari, İstizan 1; Müslim, Bir 115 ↩
  23. Alak /1, 3 ↩
  24. Mâide /3 ↩
  25. Tevbe /111 ↩
  26. Bakara /261 ↩
  27. Buhari, Rikak, 41 ↩
  28. Bakara /185, 187 ↩
  29. İbn Mace, Sıyam,21 ↩
  30. Mâide /44 ↩
  31. Mâide /45 ↩
  32. Buhârî, Edeb 31, 85, Rikak 23 ↩
  33. Heraiti ↩