close

10.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber kendimizi tanımaya ve “ben kimim” sorusuna cevap vermeye çalışıyorduk. Bunun için şimdiye kadar dünyaya gelmeden önceki hâlimizi, yaratılışımızı ve Allah’ın bize verdiği kıymeti, değeri anlamaya çalıştık.

Yaratılışımızın birinci safhası dünyaya gelmeden önceki yaratılışımızdır; yani Allah’ın bize rûhundan nefhedip melekleri secde ettirmesi, alleme âdemel esmâe kullehâ:288 “(Allah) Âdem’e (ve her biri bir Âdem olan insana) bütün isimleri (El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirip) öğretti” âyetinde öğrendiğimiz üzere bize Esmâu’l Husnâ’yı talim etmesi, kendine yeryüzünde halife kılması, Kur’ân’ı talim ettirmesi, beyanı öğretmesi, “ben sizin rabbiniz değil miyim”289 diye hitap edip cemalini müşahede ettirmesi ve bizimle ahitleşmesidir.

Kazanabilmemiz, yeryüzünde kendisine halife olup rabbimizi temsil edebilmemiz ve manevi olarak büyüyüp Hz. İnsan olabilmemiz için her ne gerekiyorsa hepsini rabbimiz bize öğretmiş, talim ettirmiş ve bizi onlarla donatmıştır. Sonra da yapmamız gerekenleri bize öğretip bütün peygamberlerden söz aldığı gibi ona âbd olacağımıza dair bizden de söz almıştır.

“Hani Biz nebîlerden, senden, Nûh’tan, İbrâhîm’den, Mûsâ’dan ve Meryem oğlu Îsâ’dan (resul olmalarının gereğini yerine getireceklerine, insanları Allah’a imana ve âbd olmaya davet edeceklerine dair) sağlam bir söz almıştık. (Evet) Biz onlardan pek sağlam bir söz aldık”290 âyetinde görüldüğü gibi Allah bütün peygamberlerden söz almıştır. Onlardan söz aldığı gibi bizden de söz almış ve bizi yaptığımız bu ahitle dünyaya göndermiştir. Bunların hepsini bizi yaratan rabbimiz bize kitabında bir bir haber vermiştir.

Sohbetimiz boyunca bunları kısaca anlatmamızın sebebi; dünyaya gelmeden önce rabbimizin bize neler ikram ettiğini, nasıl muamale ettiğini ve nasıl kıymet, değer, şeref verdiğini bilmemiz içindir; çünkü rabbimizin bize nasıl değer verdiğini anlamak istiyorsak dünyaya gelmeden önceki yaratılışımızı da yaratılıştan sonraki safhalarımızı da anlamamız şarttır.

Evet, Allah bu safhalardan sonra bizi Âdem babamızla birlikte bir yolculuğa çıkarmış, onunla beraber birçok şeye; yani kulların imanlarına, küfürlerine şahid kılmıştır. Kim bilir yolculuğumuz boyunca kimlere, nerelere uğradık. Tabi, bu yolculuk henüz zahiri olarak dünyaya gelmeden önceki hâlimizin yolculuğudur.

Allah zaten bizim için imtihan yerini hazırlayıp bu misafirhaneyi donatmış; yani dünyayı bize hizmet edecek şekilde yaratıp düzene koymuştur. Bunun için de yere, göğe, ikisi arasındakilere, kısacası hayatın işlemesi için gerekli olan her şeye emrini verip insana hizmet edeceksiniz,291 buyurmuştur. Tabi, emrini verirken nasıl hizmet etmeleri gerektiğini de onlara bildirmiştir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimelerde “o, yeryüzüne sabit dağlar yerleştirdi, orada bereketler meydana getirdi ve dört günde (dört safhada) orada (rızık) arayanlar için ihtiyaçlarına uygun gıdalar takdir etti. Sonra duman hâlinde bulunan göğe yöneldi, ona ve yeryüzüne, ‘isteyerek veya istemeyerek, gelin!’ buyurdu. İkisi de ‘isteyerek geldik’ dediler. Böylece onları, iki günde (safhada) yedi gök olarak (yaratmayı) takdir etti ve her göğe görevini vahyetti”292 buyurmuştur.

Bütün bunlardan sonra da yeryüzünde kendisine halife olabilecek, rabbinin güzelliğini üzerinde gösterebilecek, onun güzelliğiyle güzel olabilecek Hz. İnsan misafirini dünya misafirhanesine buyur etmiştir; çünkü bu sahne insanın Allah’a yeryüzünde halifeliğini yapabilmesi için hazırlanmıştır.

Peki, imtihanların sebebi nedir?

Bütün imtihanlar insanın manevi olarak büyüyüp rabbine halife olması, ayna olup rabbinin güzelliğini üzerinde göstermesi içindir. Bu âleme şehadet âlemi denmesinin sebebi işte bu imtihanlardır; yani Allah, insana daha önce öğrettiklerine bu defa burada şehadet ettirir.

“Allah, göklerin ve yerin nûrudur.”293 Her şey Allah’ın isimlerinin, nûrunun tecellisinden meydana gelmiştir, dolayısıyla âlemde nûrdan başka yaratılmış hiçbir şey yoktur. Her ne kadar sıkıştırılmış olsa da bütün varlık onun nûrunun, isimlerinin tecellisinden ibarettir.

Mesela; Allah’ın farklı isimlerinin tecellisi bir araya gelerek zaman ve mekân meydana gelmiştir. Biz bakarken mekân olarak görürüz; ama hepsi aslında zamanın tecellisidir; yani zamanın tecellisi peş peşe gelince mekan oluşmuştur. Bu şekilde baktığımızda aslında hepimiz bir nûr aleminin içindeyiz ve Allah bu nûr âlemine bizi şahid olmaya göndermiş, bize kendi güzelliğini müşahede ettirmeyi dilemiştir.

Nasıl?

Allah, isimlerinin tecellisini insan üzerinde görerek hem kendisi isimlerine, güzelliğine şahid olur hem de yarattığı halifeye kendi isimlerinin tecellisini gösterir, böylelikle onu isimlerine şahid kılar. Dolayısıyla Allah, kuluna bakınca kendi güzelliğini görmek ister. Kul da kendine bakınca rabbinin güzelliğini görsün, rabbini tanımak istediğinde kendi güzelliği üzerinden rabbini tanısın, bu şekilde marifetullah sahibi olup rabbini sevsin ister.

İnsan, rabbini tanıdıkça zaten onu sever, sevmemesi mümkün değildir; çünkü Allah, insanı âşık olacak, âbd olacak vasıfta yaratmıştır, diğer bir tabirle rabbini sevsin ve bu sevgisi şiddetli bir muhabbet olsun; yani aşk olsun, âşık olsun, sevilmeye layık olsun, kendisine yakın olsun, veli olsun diye insanı yaratmıştır. Allah zaten insanın velisidir. İnsanı da bunun farkına varıp kendisine veli olan, El Veliyy olan rabbine veli olsun diye yaratmıştır.

Bu durumda Allah’ın, kulundan istediği tek şey; kulun, rabbine şehadet etmesidir. Hem kendisini yaratan rabbinin ona şahid olması hem de onun rabbine, rabbinin güzelliğine şahid olmasıdır. Bu şehadetle Allah’a âbd olması, âşık olması, Allah’tan da âşıklığı, âbd olmayı, şehadet etmeyi istemesidir. Hayatı yaşarken aşkın peşinde koşarak, aşkı kazanarak, âşık olarak, maşuk olarak, kısacası aşk olarak yaşamasıdır.

Mesela; zahiri olarak bir çekirdeği toprağa gömdüğümüzde çekirdek yavaş yavaş büyür, fidan olur sonra da ağaç olup meyve verir. Allah bizi de dünyaya manevi olarak bir çekirdek mesabesinde göndermiştir ve bu çekirdekte her şey mevcuttur. Biz yavaş yavaş büyüdükçe çekirdek açılır ve içindeki Hz. İnsan olma vasfı açığa çıkar.

Zahiri olarak da böyledir. Dünyaya gelirken zahiri olarak küçüğüz, gücümüz hiçbir şeye yetmez, hiçbir şeyi hatırlamayız, bütünüyle muhtaç bir durumda oluruz. Bizden önce gelenler bizi yavaş yavaş büyütürler. Biz de büyüdükçe kendimizdeki güzellikleri anlamaya, tanımaya başlar ve gördüklerimiz için “bu benimdir, bana aittir” deriz sonra buluğa erince manevi olarak kendimizi, kim olduğumuzu araştırmaya başlarız. Allah zaten bizi hakikatimizi bulmamıza göre yarattığı için bu arayışımızda bize yolu gösterir ve bize kendimizi hatırlatır.

Kendimizi tanıyabilmemiz için varlığa bakarken her şeyi onu yaratan rabbimizin ismiyle okuyup varlık üzerinden rabbimizin güzelliğine şehadet etmemiz lazım. Öyle ki gördüklerimiz bize iman olsun ve onları gerçek manada tanımış olalım; çünkü varlığın da kendine ait özel bir hakikati vardır. Bu yüzden bir şeye bakarken onun kim olduğunu bilerek bakmamız gerekir.

Evet, her şeyin bir hakikati vardır ve her şey rabbini hamd ile tesbih eder. Bize düşen; varlığın hamdını, tesbihini okumaktır. Tabi, bunu okumak kolay değildir. Zaten zor olduğu için Allah “onu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur; fakat siz onların tesbihini kavrayamazsınız”294 buyurmuştur. Her ne kadar varlığın tesbihini kavramamız zor olsa da Allah bize haber verdiyse mutlaka varlığın tesbihini anlamaya çalışıp bununla şuurlanmamız gerekir.

Nasıl?

Tesbih etmek kelimesi Arapça’da sebehe kökünden gelir. Sebehe de “aktı, akmak” manasındadır. Allah hangi varlığa ne vazife yüklemişse her biri kendi vazifesini yaparken o yolda akmış olur. Ay da Güneş de bütün varlık da böyledir. Her şey rabbinin gösterdiği yolda aşk ile semah ederek yürür, varlıkta durur ve kendi vazifesini yapar. Bunu yaparken de rabbini hamd ile tesbih eder.

Allah her şeyi insan için yaratmışsa bu durumda insan kendi kıymetini, değerini bilmelidir. Ay’ın da Güneş’in de yıldızların da ayrı ayrı vazifesi vardır. Bilsek de bilmesek de, farkında olsak da olmasak da her biri insana ayrı ayrı hizmet eder. Yeryüzünde tek bir insan olsa bile her şey yine onun hizmetinde olur. Nasıl ki Âdem babamız ve Havva annemiz geldiğinde bütün dünya, Ay, Güneş, yıldızlar, her şey onlara hizmet etmişse tek bir insan kalsa bile ona hizmet etmeye devam ederler. İnsan, buradan Allah katındaki kıymetini, değerini bilmelidir.

Bu âlem şehadet âlemiyse o zaman neye bakarsak bakalım her şeyi rabbimizin ismiyle okuyup onun isimlerine, güzelliğine şahid olmalıyız. Okumayı öğreten Allah’tır. Allah adına her okuyuşumuz bizim için zikirdir, marifettir, aşktır, muhabbettir. “Oku (anla, idrak et ki)! Senin rabbin ekremdir (zatında kerim olan ve kullarına kerim olmayı ikram edendir).”295 Okurken Allah’ın keremliğini, ekremliğini, ikramını okuruz. Böylelikle varlığa baktığımızda rabbimizin kendini bize tanıtma muradını da anlamış oluruz. Bu yüzden Allah’ın ilk emri “rabbinin ismiyle oku” emridir.

Allah’ın ismiyle okuyabilmek için Allah’ın isimlerinin bizde mevcut olması lazım ki kendimizi, varlığı rabbimizin ismiyle okuyabilelim. İşte, Allah bizi tam da bu vasıfta yaratmıştır; yani marifetullahı kazanabilecek tek varlık insandır. Diğer varlıklar Allah kendilerine kaç ismiyle tecelli etmişse rablerini o kadar bilebilir, tanıyabilir; ama melekler de dahil hiçbir varlık, insandaki gibi bir vasfa sahip değildir; çünkü Allah bir tek insana El Esmâu’l Husnâ’yı talim etmiştir.

Esmâu’l Husnâ’nın tecellisi bütün varlığı kapsar. Alleme âdemel esmâe kullehâ âyetinde Allah, Âdem’e; yani insana bütün isimleri talim ettiğini buyururken o bütün isimler kısmına bütün varlık dahildir; çünkü bütün varlık aslında Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisidir. Allah, insana El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettiği için insan her şeyi bilir ve tanır. Tanır derken, varlığın sadece isimlerini mi bilir? -Hâşâ! Eğer “Allah’ın, Âdem’e esmâyı talim etmesi; eşyanın isimlerini ona öğretmesidir. Âdem sadece eşyaların ismini bilir” diyorsak Allah’ın insana esmâyı talim etmesini basite alıyoruz demektir.

Allah, insanı, isimlerini üzerinde gösterebilecek vasıfta yaratmıştır. Bu vasıf; hem kendisi hem de varlık üzerinde rabbinin ismini okuma vasfıdır. Sadece rabbinin isimlerini okuma değil, bir de rabbinin isimlerini yine rabbinin ismine, rabbinin ismiyle okuma vasfıdır.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Rabbinin isimlerini yine rabbinin ismine okumak derken; kul, herhangi bir varlığa baktığında o varlık üzerinde Allah’ın hangi isimleri tecelli etmişse; yani o varlık, Allah’ın hangi isminin tecellisinden meydana gelmişse kul onun üzerinde rabbinin o isimlerini okur ve onlara şahid olur. Şahid olduğu bu isimleri de Allah’ın ismine okur. Bu da yetmez, bir de varlık üzerinde şahid olduğu isimleri Allah’ın ismiyle okur; yani her bir ismi Allah’ın öğrettiği, talim ettirdiği şekilde okur.

Eğer insan hem kendisi hem de varlık üzerinde Allah’ın ismini, Allah’ın ismine, Allah’ın ismiyle okuyabiliyorsa bu durumda varlıkta insanın okuyamadığı bir şey yoktur. Allah ona zaten her şeyi okutmuştur. O da rabbinin bu okutmasıyla; yani isimleri kendisine talim ettirmesiyle her şeyi özünden, hakikatinden okuyabilir, her şeyi bilir, tanır.

Hakikatin dili bir tanedir. Herhangi bir şeye on dilde farklı farklı isimler verilmiş olabilir; ama o şeyin hakikatteki ismi; Allah’ın hangi isminden tecelli etmişse odur. İnsan da varlığı hakikatteki o ismiyle bilir, tanır.

Rabbimiz bilinmeyi, tanınmayı, sevilmeyi, dolayısıyla ona iman etmemizi, âbd olmamızı, varlığı onun ismine, ismiyle okuyarak tanımamızı ve bu şekilde sevmemizi istiyor. Hâl böyleyken bir şeyi Allah’tan bağımsız olarak gördüğümüzde hakikati görememiş, sadece gölgeyi görmüş oluruz.

Rabbimiz bize baş gözü verdiği gibi bir de manevi göz dediğimiz gönül gözü vermiştir; çünkü bir şeye bakarken gönül gözümüzü kullanıp onun hakikatine, arkasındaki manaya bakmamız ve o şeyi hakikatiyle beraber anlamamız gerekir. Öyle ki baktığımız şeyleri doğru anlamış olalım. Yoksa onun yalnızca kabuğunu görmüş oluruz ki kabuğunu görünce de aslında onu görememiş, onun hakikatini anlayamamış oluruz.

Eğer rabbimiz işin hakikatinde bize “oku” buyurduysa o zaman neye bakarsak bakalım onu derinlemesine okuyacağız ve baktığımız her bir varlığın rabbimizin tecellisinden ibaret olduğunu anlayacağız inşallah.

Allah her şeyi takdir etmiş ve Levh-i Mahfuz’da yazmıştır.296 Bu nedenle her şey Levh-i Mahfuz’da kayıtlıdır.

Peki, insanın da Levh-i Mahfuz’u var mıdır?

Elbette ki vardır. Nasıl ki insanın gönül arşı varsa ve “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder”297 âyetinde bize haber verdiği üzere Allah insanın gönül arşına tecelli ediyorsa aynı zamanda insanın Levh-i Mahfuz’u da vardır ki bu da onun fıtratıdır; ama kul kendini rabbiyle beraber tanımazsa kendini çamurdan bir varlık zanneder, o zaman da ne kendini ne de fıtratını tanıyabilir. Bu duruma düşmemek için insanın kendi fıtratını bilmesi şarttır.

İnsanın fıtratı nasıldır?

Fıtratallâhilletî fataran nâse aleyhâ:298 “O ki Allah’ın fıtratı (El Esmâu’l Husnâ’sı)dır ve (Allah) insanları bu (fıtrat)a göre yaratmıştır.” İnsanın fıtratı, Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sıdır. Eğer Allah, insana kendi güzelliğinden, El Esmâu’l Husnâ’sından vermeseydi insan, rabbini tanıyamaz, anlayamaz, dolayısıyla ona halife olamazdı.

İnsan bu dünya misafirhanesine fıtratındaki El Esmâu’l Husnâ’yı açığa çıkarmak ve Allah’a ayna, halife olmak için gelmiştir. İnsan bu dünyada misafirdir, Allah da ev sahibidir. Ev sahibi Allah olduğu için kullarına rızkı o verir ve her türlü işlerini takdir eder. Bunların hepsi; insan, rabbinin güzelliğine şahid olup şehadet etsin, her şeyin eksiksiz, kusursuz, noksansız olduğunu görüp varlık üzerinden rabbini tesbih etsin, hamd etsin, rabbini övgüye layık görsün, rabbinin azametini anlayıp onu tekbir etsin, ilahlığına şehadet edip “eşhedu en lâ ilahe illallah: Ben şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” desin diyedir.

“Allah şahiddir ki kesinlikle ondan başka ilah yoktur. Melekler ve adaletle hüküm veren ilim sahipleri de (şahiddir ki) ondan başka İlâh yoktur.”299 Dikkat edilirse Allah bu âyette “adil olanlar şehadet ederler” buyuruyor; yani hak sahibine hakkını teslim edenler; Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet ederler.

İnsanın adil olması için her bir varlığa hakkını teslim etmesi gerekir. Şayet biri rabbini bilir, onu hamd ile tesbih ederse, bütün varlığın Allah’ın tecellisinden ibaret olduğunu, Allah’ın kulu olduğunu, Allah’ı sevdiğini, tesbih ettiğini, övdüğünü bilir, kendisindeki tecelli kadarıyla da rabbini tanırsa o zaman varlığa karşı adaletli olur ve her bir varlığa hakkını teslim eder.

Kul, varlığa karşı adaletli olduğunda Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet eder, şahid olur; ama varlığa adil olmazsa bu defa zalim olur; yani karanlıkta kalmış olur. Allah ile bakamadığı için de kör olmuş olur, dolayısıyla hakkı, hakikati göremez.

Kör olmamak için manevi gözümüzü açıp varlığın hakikatine bakmamız lazım. Allah’ın isimleri bütün varlık üzerinde tecelli etmiştir ve kul her anda Allah’ın isimlerine varlık üzerinde şahid olmak için imtihandadır. İnsanı imtihan etmek Allah’ın muradıdır ve bu imtihan öyle zahiri imtihanlara benzemez. İmtihanı doğru anlayalım. İmtihan; kul için kazanma imkânı demektir.

Neyi kazanma imkânı?

Hz. İnsan olmayı, Allah’ın güzelliğinin üzerinde tecelli etmesini, Allah’a yakın olmayı, marifete erip rabbini tanımayı, sevmeyi, kendi üzerinde rabbinin güzelliğine şehadet etmeyi hem kendi üzerindeki rabbinin güzelliğini hem de bütün insanlardaki rabbinin güzelliğini görüp bu güzellikler üzerinden rabbine şahid olmayı kazanma imkânıdır. Sonuç itibariyle rabbine olan aşkından manevi olarak her anda aşkla semah hâlinde olma “ya rabbi! Seni seviyorum. Bu âlemde senin güzelliğinden başka güzellik yoktur. Hakiki varlık bir tek sensin” deme imkânıdır.

Allah’ın, insanı dünyaya göndermesindeki muradı budur, bu nedenle Allah, insanı dünyaya gönderip sonrasında başıboş bırakmamıştır. Tâ en başından ilk insan ve ilk peygamber olan Hz. Âdem (a.s.)’la beraber sahifeler indirmiştir. Hz. Âdem (a.s.) da kendi neslini kulluğa davet etmiş ve Allah’ın kullarına örneklik yapmıştır.

Bütün peygamberler bizim için sadece örnektir. Allah bizi peygamberler gibi olmaya ve onlar gibi yapmaya davet ediyor. Biz de onlar gibi yapınca Allah’ın bizi dünyaya göndermesindeki muradını gerçekleştirmiş oluruz.

Mü’minler için en öndeki örnek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Allah’ın Kur’ân’da haber verdiği tüm peygamberler de yaşayışlarıyla, tabi tutulduğu imtihanlardaki hâlleri, tavırları, imanları, sadakatleri, teslimiyetleriyle hepimiz için örnektir. Eğer tabi tutulduğumuz imtihanlarda peygamberlerin yaptığı gibi yapar, onlar gibi olursak hem varlığa hakkını verip adaletli olmuş olur hem de fıtratımızda bulunan El Esmâu’l Husnâ’yı açığa çıkarıp Hz. İnsan oluruz. Bunun sonucunda ise hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini bilir, anlarız.

Peki, âyetlere baktığımızda Allah bizden nasıl bir hayat yaşamamızı istiyor?

“Nerede ol(ur)sanız (olun), o sizinle beraberdir.”300 “(İnsan) Hiçbir söz söylemez ki onun yanında hazır bulunup (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden bir melek) bulunmasın!”301 Ağzımızdan çıkan sözleri önce melekler yazar sonra da biz onları kendi gönlümüze yazarız. Bu durumda ne söylersek söyleyelim söylediğimiz her sözü gönlümüze yazdığımızı unutmayalım ve konuştuklarımızın Allah’ın vahyine uyup uymadığına dikkat edelim. Aynı zamanda nerede olursak olalım Allah bizimle beraberdir, dolayısıyla hayatı Allah ile beraber olduğumuzu unutmadan yaşayalım. Öyle ki karşılaştığımız imtihanlarda peygamberlerin yaptığı gibi yapabilelim.

“Ben kimim” sohbetlerimiz boyunca kendimizi, hayatı anlamaya, tanımaya çalıştık. Yaşadığımız bütün hayat toplam üç safhadan ibarettir. Biri dünyaya gelmeden önceki hayatımızdır. İkincisi şu an dünya misafirhanesinde yaşadığımız, baştan sona imtihan olan hayatımızdır. Üçüncüsü de imtihanlarımız bittikten sonra hesaba çekileceğimiz ahiret hayatımızdır ki zaten ahiret demek “sonraki” demektir.

Evet, hayatımız; önceki, şimdiki, bir de sonraki olmak üzere toplam üç safhadan oluşur. Önceki hayatımız bizim için hazırlıktı; ama şimdiki hayatımız artık kazanma zamanımız olan hayatımızdır. Dünya ahiretin tarlasıdır. Neyi ekersek sonrasında; yani ahirette onu biçeriz. Öyleyse hayat safhalarımız içerisinde en önemli safha; rabbimizin bize gönlümüzü, ebedi hayatımızı teslim ettiği ve bizi âbd olmakla sorumlu tuttuğu bu dünya hayatıdır. Dünya hayatımız bitince artık istesek de bir şey yapamayız, yapamadığımız için de hiçbir şey kazanamayız.

Hayat safhalarımız içerisindeki en önemli safhamız dünya hayatımızsa o zaman bu safhayı doğru anlamak; yani “ben kimim, nereden geldim, nereye gidiyorum” sorularına cevap vermemiz gerektiği gibi “ben neredeyim” sorusuna da cevap vermek ve nerede olduğumuzu anlamaya çalışmak zorundayız.

Rabbimiz bize zaten bu soruların hepsinin cevabını vermiş ve nereden geldiğimizi, nerede olduğumuzu, nereye gideceğimizi, gideceğimiz yerde nasıl muamele göreceğimizi, nasıl hesaba çekileceğimizi bir bir haber vermiştir.

Ahirette yaşayacağımız bütün muamele dünyadaki hayatımıza göre belirlenir. Şu anda olduğumuz yerde ya kazanacak ya da kaybedeceğiz. Kazanan aklını kullandığı, samimi olduğu; yani takvâ sahibi olduğu, rabbini dinleyip ciddiye aldığı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, peygamberlere iman edip onları örnek aldığı her birinin hâlini, tavrını, Allah’a yakınlığını, imanını, teslimiyetini sevdiği için kazanmıştır. Kaybedenler de kendini, rabbini ebedi hayatını ciddiye almadığı ve peygamberler gibi yapmayı sevmediği için kaybetmiştir.

Sevgi ispat ister, iman ispat ister. Biri peygamberlere iman ettiğini ve onlar gibi olmak istediğini söylüyorsa bu durumda peygamberlerin yaptığı gibi yapmalı, Allah’a onlar gibi kul olmaya, yakın olmaya çalışmalıdır. Aksi takdirde peygamberlere olan imanı sadece bir iddiadan ibaret kalır.

Peygamberler hayatı nasıl yaşamıştı?

Her biri her anda imtihanda olduğunu biliyordu. Bizim de bilmemiz ve iman etmemiz lazım ki yaşadığımız her şey Allah’tan bir imtihandır. “Sizi malınızla, canınızla, evladınızla, ticaretinizle, işinizle, eşinizle, evlerinizle, her şeyle imtihana tabi tutarım.302 Hanginiz sabredersiniz diye sizi birbirinizle imtihana tabi tutarım.303 O, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır.”304 Âyetlerinde görüldüğü üzere Allah bizi her şeyle imtihana tabi tutacağını haber veriyor. Bu yüzden hayatı yaşarken her anda birçok imtihanla karşı karşıyayız. Öyle ki imtihanda olmadığımız bir anımız bile yoktur.

Bu imtihanların her birini bizim için takdir eden, yaratan Allah’tır ve Allah bu imtihanlarla bize “haydi, sana gösterdiğim, öğrettiğim, talim ettirdiğim gibi güzel yap” buyurur. Güzel yapınca Allah ile güzel oluruz; ama güzel yapmazsak Allah’tan onun isimlerinin güzelliğinin tecellisini alamayız. Aynı şekilde rabbimizi ciddiye alınca Allah’ın nûrunun tecellisiyle nûrlanır, hakikati anlamış oluruz; ama rabbimizi ciddiye almayınca karanlıkta kalır, hakikati anlamamış oluruz. Böyle olunca da yaşadığımız bütün olayları Allah’tan bir imtihan olarak bilmek yerine rabbimizi unutur, yaşadığımız her şeyi tesadüflere bağlarız.

Allah, şehadet etmemiz için âyet-i kerimede bize örnek verirken “onlar ki ayaktayken, otururken ve yanları üzerine (yatarken her vakit) Allah’ı zikrederler, göklerin ve yerin yaratılışı hakkında tefekkür ederler (enine boyuna düşünürler ve şöyle derler), rabbimiz! Sen bunları boş yere yaratmadın. Sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin), bizi ateş azabından koru!”305 “O, sizin için kulakları, gözleri ve gönülleri inşâ ed(ip yarat)andır. Ne kadar da az şükrediyorsunuz”306 buyurur.

Allah bu âyetlerle her birimize “göklere, yere, Ay’a, Güneş’e, yıldızlara, kendinize bakıp yaratılışınız üzerinde tefekkür etmez misiniz! Allah size akıl, göz, kulak, gönül vermiştir. Öyleyse şükretmeniz gerekmez mi” buyuruyor.

Şükretmek için aklımızı, gözümüzü, kulağımızı, gönlümüzü Allah’ın gösterdiği, öğrettiği şekilde kullanmamız gerekir. Şükredersek Allah onları bizim için artırır; yani aklımızı, gönlümüzü Allah’ın vahyinin ışığında kullandırır, bakarken de varlık üzerinde kendi isimlerine şahid ettirir.

İnsan, Allah’ın tecellisinin sanatıdır. Şayet Allah, insanı kendi fıtratında yaratmışsa o zaman bunu anlamak akıl işi değil, gönül işidir; yani gönül itibariyle şahid olup şehadet edince Allah’ın insanı kendi fıtratında yaratmasını anlamış oluruz.

Herkes zahiri olarak kendini anlar; ama insanın kendini manevi olarak anlaması bambaşka bir şeydir. İnsan ancak manevi olarak rabbinin güzelliğine, kudretine, her bir isminin tecellisine şahid olursa kendini manevi olarak anlayabilir. Örnek vermek gerekirse; Allah El Basîr’dir. Bütün insanlar Allah’ın Basîr isminin tecellisiyle görürler; ama insanın Basîr isminin tecellisiyle sonsuz bir deryadan bir damla misali görmesinin yanında bir de El Basîr isminin özel tecellisiyle görmesi vardır. Eğer Allah, bir kula El Basîr ismiyle özel manada tecelli ederse o kul bütün varlığı, kâinatı bir anda hem de hiçbirini birbirine karıştırmadan, hepsini birbirinden tek tek ayırt ederek görür ve bunu gören; Allah’ın nefhettiği rûhtur.

Aynısı Semi’ ismi için de geçerlidir. Allah bir kula Semi’ ismiyle tecelli ederse o kul bütün varlığın sesini bir anda işitir. Hatta buna okyanusun dibindeki varlıklar da dâhildir. Bütün varlık, rabbine karşı dua hâlindedir, hepsi kendi rızkını ister, rabbini tesbih eder, ona hamd eder ve her birinin farklı farklı zikirleri vardır. Semi’ isminin tecellisiyle varlığın zikrine şahid olan kul, varlığın bu zikrinin güzelliği karşısında “bu nasıl bir zikir, nasıl bir tesbih, nasıl bir duadır” deyip dehşete düşer.

Allah, insana Basîr ve Semi’ isimleriyle bu şekilde tecelli ediyorsa demek ki insanın böyle bir vasfı varmış; ama insan kendini sadece gördüklerinden tanıdığı için kendini anlayamaz, Allah katında nasıl bir kıymete, değere sahip olduğunu bilemez. Kendini anlayabilmesi için gönül âleminde manevi bir yolculuk yapıp hakikatine; yani Allah’ın kendisine nefhettiği rûha varması ve kendi hakikati olması gerekir. Ancak o zaman kendini anlayabilir, tanıyabilir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz men arefe nefsehu fekad arefe rabbehu: “Kendini tanıyan rabbini tanır”307 buyurmuştur. Kim kendini tanırsa kendinde rabbini de tanır. Allah da insanı anlatan bir hadis-i kutside “yerler, gökler tecellimi alamadı; ama mü’min kulumun kalbi tecellimi aldı”308 buyurmuştur. Allah, mü’min kulun kalbine El Esmâu’l Husnâ’sıyla, güzelliğiyle tecelli eder ve Allah bir kula tecelli ederse biraz önce söylediğim gibi o kul manevi olarak kendini tanır. Ben sadece görmekten ve işitmekten örnek verdim. Yoksa aynısı Allah’ın diğer isimleri için de geçerlidir.

Kendimizi hem rabbimizin öğrettiği kadarıyla bir bilgi olarak tanımak; yani “ben kimim” sorusuna âyetlerle cevap vermek vardır. Hem de kim olduğumuz sorusuna gönlümüzden Allah’ın cevap vermesi vardır. Kendimizi tanımak istiyorsak mutlaka “kim olduğumuza Allah gönlümüzden nasıl cevap verir” sorusunun cevaplanması lazım.

Ben de şu an da “acaba Allah buna nasıl cevap verir” diye düşünüyorum; ama tabi ki bu soruya Allah’tan başka hiç kimse cevap veremez. Bu cevabı verecek olan sadece odur. Biz de ancak o cevap verince bunu anlayabiliriz; ama âyetlere baktığımızda Allah’ın bu soruya genel olarak nasıl cevap verdiğini her birimiz biliyoruz.

Evet, bu âleme rabbimize şahid olup şehadet etmeye gelmişsek en kâmil manadaki şehadeti yine kendi üzerimizde, kendi gönlümüzde yaparız. Yeryüzünde Allah’ın halifesi olan kul, rabbine kendinden başka yerde mi şahid olacak! Elbette ki bütün âlemde Allah’ın isimlerine şahid olur; ama bir de kulun kendi üzerinde Allah’ın isimlerine şahid olması vardır; çünkü Allah, halifesi olan insana zatıyla, sıfatıyla tecelli etmiştir. Eğer Allah, insan için “ben ona rûhumdan nefhettim”309 buyurduysa bu şehadeti anlamaya çalışmak ve “ben kimim” sorusuna karşı ürpermek, titremek lazım.

Allah âyet-i kerimelerde “ben size şahdamarınızdan daha yakınım.”310 “Nerede olursanız olun o sizinle beraberdir.”311 “Allah kişiyle kalbi arasına tecelli eder.312 “Ne yana dönerseniz dönün rabbinizin güzelliği oradadır”313 buyurduysa, ayrıca rahmetinden ve ikram etmeyi dilediğinden dolayı bütün bunları perdeleyip bize “haydi bana gel, bana şahid ol. Kendini, varlığı anlamaya çalış. Anladığın ve istediğin her şey senindir” dediyse o zaman insanın Allah katındaki kıymeti ve hakikatte kim olduğu karşısında insan ürperir, titrer.

Allah’ın insana “bana gel” buyurması “kendi üzerinde ve varlık üzerinde tecelli ettiğim isimleri, sana yaptığım muameleleri gör ve bana dön” demektir. Bizim de rabbimizden onun isimlerine şahid olmayı ve kendimizi tanımayı istememiz lazım; ama sadece dilimizle ya da gönlümüzle “işte, ben istiyorum” demekle istemiş olmayız. İstemenin aynı zamanda fiilimizle olması gerekir. Allah bize “haydi, hakikatine kavuşmak ve sana yüklediğim emaneti almak için gerekeni yap. Var olduğunu zannettiğin, ‘ben’ dediğin varlığını, benliğini aramızdan çek” buyuruyor. Biz de fiili çabamızı gösterip Allah’ın bu emrini hayatımıza geçirince rabbimizin isimlerine şahid olmayı gerçekten istemiş oluruz. Aksi hâlde istediğimizi söylememiz yalnızca laftan ibaret kalır.

Daha önce söylediğim gibi; uzaklık insandan kaynaklanır. Yoksa Allah zaten bize bizden daha yakındır. Benliğimizi aradan çekince Yunus Emre’nin “çekilirsen aradan geri kalır yaradan” dediği gibi Allah’ın bize olan tecellisine şahid oluruz. Bu tecelliye şehadet etmek için benliği aradan çekmek şarttır; ama bu hayal ile olacak bir şey değildir. Şahid olmak için önce gördüğümüz her şeyde görünenin ötesine bakmamız; yani onun üzerinde Allah’ın isimlerine şehadet etmemiz lazım.

Perdenin arkasında bütün işlerimizi takdir eden, her şeye hüküm veren ve her şeyi her anda yaratan; El Fââl olan, her an bir şe’nde olan Allah’tır. Allah bütün bunlar üzerinden her birimize tek tek “her anda bir şe’nde oluşumu, El Fââl oluşumu senin için yapıyorum” buyuruyor. Madem Allah bizim için her anda tecelli edip bütün bunları yapıyor, o hâlde biz de “acaba biz Allah için ne yapıyoruz” diye kendimize bakalım.

Aslında Allah’ın bütün ikramlarına karşılık kendi yaptıklarımıza baktığımızda sözün bittiği yere geliriz. O kadar ki artık susmak konuşmaktan daha hayırlı görünür.

Allah her anda bize ikramlarda bulunur ve kendini bize tanıtır; ama bunu anlayabilmek için Allah’ın âyet-i kerimelerde “siz aklınızı kullanmayacak mısınız?314 Düşünmez misiniz,315 Tefekkür etmez misiniz?316 Tedebbür etmez misiniz?317 Tafakkuh etmez misiniz, anlamaya çalışmaz mısınız?”318 “Biz onlara, afakta (tüm kâinatta) ve enfüste (kendi nefislerinde) âyetlerimizi göstereceğiz ki o (Kur’ân)ın hak olduğu onlara (iyice) belli olsun”319 “Afaktaki ve enfüsteki âyetlerimi okumayacak mısınız” buyurduğu gibi düşünmemiz, akletmemiz, âfaktaki ve enfüsteki âyetleri okumamız lazım.

Evet, Allah bize afaktaki ve enfüsteki âyetlerini her anda gösteriyor. O gösteriyor da peki biz şahid olup şehadet ediyor muyuz!

Hem afaktaki; görebildiğiniz her yerdeki hem de enfüsteki; gönül âleminizdeki, hakikatinizdeki âyetleri görecek ve rabbinizin âyetlerinin hak olduğuna, onun her şeyi hakikatiyle dosdoğru söylediğine; yani kendinizin ve varlığın haktan tecelli ettiğine şahid olacak, bunu iyice anlayacaksınız, buyurdu Allah.

O bize öğretmeden, göstermeden bizi hesaba çeker mi? -Elbette ki çekmez. Bu âlemdeki her şey rabbimizin güzelliğini, kudretini, yaratmasını, ikramını her şeyin insan için olduğunu, Allah’ın insanı nasıl sevdiğini ve insandan Hz. İnsan olmasını isteyip ona “haydi kulum güzel yap” dediğini gösteren âyetlerdir; ama onun âyetlerini ancak görmek isteyenler görebilir. Yoksa biri görmek istemeyip gözlerini kapattı mı onun âyetlerini göremez, kulağını kapattı mı işitemez, gönlünü perdeledi mi anlayamaz, dolayısıyla karanlıkta kalmış olur ve bunun sonucunda hiçbir zaman rabbinin afaktaki ve enfüsteki âyetlerine şahid olamaz.

İşte, Allah, kendimizi karanlıkta bırakmayalım diye peygamberini gönderip Kur’ân’ı indirmiş ve Kur’ân’a “nûr”320 peygamberine de “nûr saçan kandil”321 buyurmuştur? Neden? -Allah’ın vahyiyle, resulüyle baktığımızda bizler için nûr saçan kandil, nûr saçan kitap oluyor ve karanlıklarımızı yok ediyorlar da ondan. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nazarıyla nazar edince nûr saçan kandille nazar etmiş ve onun anladığı gibi anlamış oluruz. Allah’ın âyetleriyle anlayıp rabbimizin ismine okuyunca da rabbimizle bakmış, kendimizi, varlığı, hayatı onun bize anlattığı gibi anlamış oluruz. Bu da bizi bütün karanlıklardan kurtarıp aydınlığa götürür.

Eğer, Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “nûr saçan kandil” buyuruyorsa o zaman Resullah (s.a.v.) Efendimiz olmadan karanlıktan kurtulmamız mümkün değildir, demektir. Bu yüzden rabbimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmayı bize emretmiş ve “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin”322 buyurmuştur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak, hayatımızı yaşarken onun yaptığı gibi yapmak ve varlığa onun baktığı gibi bakmaktır. Onun baktığı gibi bakmadan hakkı, hakikati göremeyiz, anlayamayız. Hakkı gördüğümüzü zannederiz; ama kendi bakışımızla baktığımız için hiç farkında olmadan “ben ondan daha güzel görüyorum, daha doğru anlıyorum” demiş oluruz. Bu düşüncemizin sonunun nereye varacağını da rahatlıkla anlayabiliriz!

Evet, bakışımızın Allah’a ve resulüne ters düşmemesi için kendi aklımızla, nefsimizle bakmaktan kurtulmamız ve “benim rabbim Allah’tır, o her neyi söylediyse doğru odur, hak odur, güzel odur, hayır odur, rahmet odur. Ben sadece rabbimin söylediklerini kabul ediyorum. Onun vahyi, âyetleri karşısında hiçbir fikrim, düşüncem, tercihim, takdirim yoktur. Bana rabbimden başka fayda verecek hiç kimse yoktur. Ondan başka bir ilah yoktur. Ondan başka bir ilahın vahyi yoktur. Ben de sadece rabbimin vahyine uyar, tabi olur, iman eder, hayatımı onun bana emrettiği gibi yaşarım” dememiz gerekir.

Herhangi bir sözü Allah’ın sözünün önüne koyduğumuzda nereye gideceğimizi anlamak hiç de zor değildir! Bizim için en doğru ve en güzelini Allah vahyetmiştir. Onun vahyi dışında her kimin sözüne uyarsak bizi sadece küfre, dâlalete, cehenneme götürür. Aynı şekilde birini kendimize örnek olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, peygamberlerin önüne koyarsak en fazla o kişi gibi olabiliriz; ama bunun sonucunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de kaybetmiş oluruz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak Kur’ân’a tabi olmaktır. Bu nedenle Allah âyet-i kerimelerde “Allah’a ve resulüne itaat edin.”323 “Allah’ın vahyine ve canlı Kur’ân olan resulüne tabi olun.”324 “Resule itaat Allah’a itaattir”325 buyuruyor.

İnşallah bu âlemde neden bulunduğumuza bakıp kendimizi anlamaya, tanımaya çalışacağız. Allah bize nasıl kazanmamız gerektiğini vahyini indirerek öğretmiştir. Biz de Kur’ân’ı okuyup nasıl kazanacağımızı anlamaya çalışacağız inşallah. Biz elimizden geleni yapıp rabbimizin vahyini anlamaya çalışırsak rabbimiz bize hepsini öğretir. Zaten öğretmiştir; ama âyetleriyle gönlümüzdeki vahyini bir daha tazelemiş olur, dolayısıyla biz de âyetleri okurken kendimize gelmiş oluruz; yani gönlümüzdeki âyetlerle dirilmiş oluruz.

Dışarıda olan bir şey içimizde mevcut olmadıkça bize bir etki yapmaz. Âyetler bize tesir ediyorsa içerimizde mevcut olduğu içindir. Diğer bir ifadeyle gönlümüzdeki âyetler Kur’ân’daki âyetlerle karşı karşıya gelince gönlümüzdeki âyetler canlanır, böylelikle bize etki eder ve biz de bunun sonucunda âyetlerle dirilmiş oluruz.

Evet, hep beraber kendimizi rabbimizin bize tanıttığı gibi tanımaya ve bu hayatta neden bulunduğumuzu anlamaya çalıştık. İnşallah “Ben Kimim” sohbetleri boyunca kendimizi tanımaya, kim olduğumuzu anlamaya ve hep birlikte tanışmaya devam edeceğiz.

Allah bizi peygamberlerden başkasını örnek alanlardan ve Allah’ın vahyi dışındaki sözleri hak olarak kabul edenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi resulüne, vahyine itaat edenlerden eylesin. Allah bizi varlığa, hayata nefsiyle ya da başkalarının öğrettiği gibi bakanlardan eylemesin. Allah bizi rabbinin ve resulünün nazarıyla bakıp afaktaki ve enfüsteki âyetlere şahid olanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /31 ↩
  2. A’râf /172 ↩
  3. Ahzâb /7 ↩
  4. Câsiye /13 ↩
  5. Fussilet /10-12 ↩
  6. Nûr /35 ↩
  7. İsrâ /44 ↩
  8. Alak /3 ↩
  9. Hadîd /22 ↩
  10. Enfâl /24 ↩
  11. Rûm /30 ↩
  12. Âli İmrân /18 ↩
  13. Hadîd /4 ↩
  14. Kaf /18 ↩
  15. Bakara /155, Enfâl /28, Tevbe /24 ↩
  16. Furkân /20 ↩
  17. Mulk /2 ↩
  18. Âli İmrân /191 ↩
  19. Mu’minûn /78 ↩
  20. El-Aclunî, Keşfu’l-Hafâ, 2, 262 ↩
  21. K. Hafâ: 2256, İhya-u Ulum’id Din ↩
  22. Hicr /29 ↩
  23. Kaf /16 ↩
  24. Hadîd /4 ↩
  25. Enfâl /24 ↩
  26. Bakara /115 ↩
  27. Enbiyâ /67 ↩
  28. Nahl /17 ↩
  29. Bakara /219 ↩
  30. Nisâ /82 ↩
  31. Tevbe /122 ↩
  32. Fussilet /53 ↩
  33. Tegâbun /8 ↩
  34. Ahzâb /46 ↩
  35. Âli İmrân /31 ↩
  36. Mâide /92 ↩
  37. A’râf /158 ↩
  38. Nisâ /80 ↩