close

9.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimizi rabbimizin bize tanıttığı gibi tanımaya, anlamaya çalışıyorduk.

Rabbimiz bize indirdiği Kur’ân’la dünyaya gelmeden önceki ve geldikten sonraki hâlimizi, ne yapmamız, nasıl olmamız, nasıl düşünmemiz, nasıl iman etmemiz, rabbimize karşı nasıl takvâ sahibi olmamız, rabbimizi, kendimizi nasıl ciddiye almamız, kendimizi nasıl tanımamız ve hayatı yaşarken nasıl karar vermemiz gerektiğini en ince ayrıntısına kadar öğretmiştir.

İnsan zahirden ibaret değildir. İnsan, Allah’ın rûhundan nefhettiğidir. Bununla beraber Allah’ın “ol” kelimesinin tecellisidir. Allah’ın vahyi insandan ayrı düşünülemez, anlaşılamaz. O yüzden kendimizi anlamaya çalışırken mutlaka Allah’ın vahyiyle anlamamız gerekir. Bunun için de Kur’ân’ı okurken her bir âyette “rabbim beni bana anlatıyor. Nasıl iman edeceğimi, muhsin olacağımı, güzel yapacağımı, hayatı nasıl anlayıp yaşamam gerektiğini beyan ediyor” dememiz lazım.

Allah Rahmân Sûresi’nde öncelikle “Er Rahmân” buyurup kendini, rahmanlığını tanıtmıştır. Zaten Rahmân ismi aynı zamanda Allah’ın zat ismidir. Bu nedenle Allah “(resulüm!) de ki: (Rabbinize) İster Allah diye dua ed(ip yalvar)ın ister Rahmân diye dua ed(ip yalvar)ın. Hangisiyle dua ed(ip yalvar)ırsanız (yalvarın), çünkü El Esmâu’l Husnâ (en güzel isimler) onundur”240 buyurmuştur. O zaman “Allah” deyince Rahmân’ı hatırlamak gerekir; çünkü Rahmân ismi aynı zamanda kulun bu âlemde şahid olabildiği diğer isimlerin de tecelli ettiği isimdir.

Nasıl?

Allah âyet-i kerimede “o, rahmeti kendi zatına yazmıştır”241 buyurur. Allah rahmeti kendi zatına yazdığı için Allah’ın bütün isimlerinde, fiillerinde, işlerinde mutlaka Allah’ın rahmeti tecelli eder; ama varlığa bakarken her şeyde Allah’ın rahmetinin tecelli ettiğini görebilmek için Allah ile nazar edebilmek, bakabilmek şarttır. Eğer Allah ile, Allah’ın vahyi ile bakarsak Allah’ın bütün muamelesinin saf hayır, saf rahmet olduğunu görür, anlarız, böylelikle rabbimizi sever, iman eder ve ona teslim oluruz. Yoksa kendimize, varlığa, hayata dair ya kendi fikrimiz olur ya da şeytanın verdiği vesveseler, vehimler, zanlar olur. Bunun sonucunda rabbimizi rahman olarak tanımadığımız için onun hakkında su-i zanda bulunmuş oluruz.

Evet, Allah Rahmân Sûresi’nde önce kendini tanıtmıştır, dedik. Er rahmân: “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki).” Allemel kur’ân: “(Size) Kur’ân’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Halakal insân: “(O) İnsanı (alakasından ve sevgisinden) yarattı.” Allemehul beyân:242 “Ona (idrak etmeyi, Allah’ın âyetlerini okuyup anlayıp üzerinde ahlaka dönüştürmeyi ve anladığını başka insanlara) açıklamayı öğretti.” Görüldüğü gibi Allah önce kendini tanıtmış, sonra Kur’ân’ı talim ettiğini beyan etmiş, daha sonra ise insanı yarattığını buyurmuştur.

Dikkat edilirse Allah, önce Kur’ân’ı talim ettiğini daha sonra insanı yarattığını söyledi; yani Allah, insanı zahiri olarak yaratmadan önce Kur’ân’ı ona talim etmiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanla Kur’ân ikiz gibidir” buyurmuştur.

Evet, insanla Kur’ân ikiz gibidir. Biri yazılı olandır; yani Allah’ın vahyettiğidir, öteki ise Kur’ân’ın varlığa bürünmüş, canlanmış hâlidir. Canlanmakla da kalmaz, aynı zamanda allemehul beyân âyetinde anlaşıldığı üzere Kur’ân’ı yaşatabilecek vasıftadır.

Eğer Allah bize Kur’ân’ı talim etmişse ve Kur’ân’la ikiz gibiysek o zaman Kur’ân’ı okurken onu sanki başkasına söyleniyormuş gibi düşünmeyelim. Tam tersine okuduğumuz her âyette “bunu rabbim bana söylüyor, nasıl düşünmem, konuşmam, hayatı nasıl yaşamam, onunla nasıl hüküm vermem gerektiğini rabbim bana öğretiyor” diyelim. Kur’ân zaten bizde mevcuttur ve fıtratımızda yazılıdır. Anlaşılsın diye söylüyorum. Tabir-i caizse zaten Kur’ân’la yoğrulmuşuz; yani Kur’ân’dan başka bir şey değiliz. İşte, Allah da bu Kur’ân’la bize bizi anlatır.

Hakikatte bütün insanlarda Kur’ân mevcuttur; ama insan hayatı yaşarken üzerindeki Kur’ân’ı tahrif etmiştir.

Nasıl?

Aslında birbirimizi tahrif ediyoruz. Birbirimize Allah’ın vahyinin karşısında “ben daha iyi biliyorum, senin için hayır olanı söylüyorum, senin şöyle düşünmen ve şunları yapman lazım” dediğimizde birbirimizin fıtratını tahrif etmiş oluruz.

Mesela; rabbimiz, Hz. Âdem (a.s.) babamıza “şu ağaca yaklaşmayın sonra (kendi nefsine zulmeden) zalimlerden olursunuz”243 diye hitap etmişti. İblis de Hz. Âdem (a.s.) babamıza “rabbiniz size bu ağacı sırf melek olursunuz veya (melek olup cennette) ebedi kalanlardan olursunuz diye yasakladı. Ben gerçekten size (iyiliğiniz için) nasihat edenlerdenim”244 demiş ve “ben sizi düşünüyorum, sizin için hayır olanı söylüyorum” deyip ağlayarak yemin etmişti. Hz. Âdem (a.s.) babamız da bunun üzerine rabbimizin emrini unuttu, ciddiye alamadı ve ağaca yaklaştı; çünkü henüz ne bir günah tatmış ne bir sıkıntı yaşamıştı ne de ağaca yaklaşırsa olacak şeyleri biliyordu. Bu yüzden şeytanın verdiği vesveseyle “herhalde bunu yapmak benim için daha hayırlıdır” demiş ve şeytana kanmıştı.

İster yakınımız isterse de yabancı olsun, hiç fark etmez, kim bizi Allah’tan başka neye davet ederse etsin bize “bu senin için daha hayırlıdır, daha rahmettir, nimettir, ikramdır. Benim dediğimi yaparsan daha rahat edersin, daha çok kazanırsın” derse ve Allah’ın vahyine ters bir şey yapmamızı söylerse böyle yaparak ister farkında olsun ister olmasın nefsini, aklını, ilmini Allah’a şirk koşmuş ve fıtratımızı tahrif etmeye çalışmış olur.

Fıtratımızın tahrif olmaması için onlara “beni düşündüğün için konuşuyorsan bana bir tek Allah’ın vahyini söyle. Allah’ın benden nasıl bir âbd, kul olmamı istediğini söyle; çünkü benim rabbim Allah’tır. Benim rabbim sen değilsin, benden Allah’ın istemediği, razı olmadığı bir şeyi isteme hakkın yoktur. Sana böyle bir hak tanımıyorum ve bana yaptığın bu saygısızlığı reddediyorum” dememiz lazım.

Karşımızdakiler bizim aile büyüklerimizse onların yüzüne karşı böyle söylememiz gerekmez; ama içimizden mutlaka bunu söylememiz ve onların sözünü asla gönlümüze almamamız; yani gönlümüzü onların Kur’ân’a ters düşen sözlerine açmamamız, hemen kapatmamız gerekir.

Neden?

Çünkü Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Eğer imana karşı küfrü sev(ip tercih ed)iyorlarsa, babalarınızı ve kardeşlerinizi (bile) dost edinmeyin! Sizden kim onları dost edinirse işte onlar zalimlerin ta kendileridir”245 buyurmuştur. Tabi ki onlara karşı evlatlığımızı, kardeşliğimizi ya da babalığımızı, anneliğimizi, akrabalığımızı yapacağız; ama onları bize fayda verecek, kazandıracak, Allah’ın muradını üzerimizde gerçekleştirecek ve bize ebedi hayatımızı kazandıracak bir dost olarak kabul etmeyeceğiz. Bizim velimiz bize Allah’ın vahyinin karşısında bir şeyler söyleyip fıtratımızı tahrif edenler değildir; Allah’ın da buyurduğu üzere velimiz Allah’tır, resulüdür, mü’minlerdir.246 Bu yüzden dostlarımızı doğru seçmemiz ve fıtratımızı tahrif edenleri dostumuz olarak görmememiz gerekir.

İnsan kim olduğunu bilmelidir. Eğer Allah’ın yeryüzündeki halifesiyse o zaman kimseyi Allah’tan başka tarafa davet etmemelidir. Allah’a davet ederken de Allah’ın vahyinden başka söz söylememeli, kendinden konuşmamalıdır. Nasıl ki Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “o, (nefsinin) hevâsından konuşmaz. O(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir”247 buyurduysa insana düşen de aynen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi olup kendinden konuşmamak ve rabbi ona neyi vahyetmişse yalnızca onun kelimeleriyle konuşmaktır. Sadece söyledikleri için değil, öğrendikleri için de aynısı geçerlidir. İnsanın öğrendiği her şey onu rabbine yaklaştırmalı, rabbini tanıtmalı ve rabbinin güzelliğine şahid ettirmelidir.

Evet, Allah’ın vahyi gönlümüzde mevcuttur. Her ne ki güzelse bilelim ki rabbimizin emridir. Rabbimiz devamlı hem bizim hem diğer insanlar için hem de muhatap olduklarımız için en güzelini yapmamızı emretmiş ve bize “hakta dur, hak ile ol, haklı ol, en yakının olsa bile şahidliği Allah için doğru yap. Herkesin sahibi Allah’tır. Hiç kimse kula Allah’tan daha yakın değildir. Sen doğruyu söyle, hakkı söyle”248 buyurmuştur.

Kur’ân’ı okurken şahid oluruz ki rabbimiz kendini bize tanıtır. Hem de El Esmâu’l Husnâ’sıyla, El Efâlu’l Husna’sıyla tanıtıp işleri nasıl yaptığını anlatır. Bununla beraber bize kim olduğumuzu anlatır. Zahiri olarak yaratılışın safhalarını birer birer beyan eder. Tecelli edip bizi nasıl yarattığını anlatır. Bizi nasıl sorumlu tuttuğunu, manevi olarak nasıl kazanacağımızı, nasıl büyüyeceğimizi anlatır. Hem bizim nasıl öğreneceğimizi hem de başkalarına nasıl öğretmemiz gerektiğini anlatır. Aynı şekilde zahiri olarak nasıl kazanmamız ve kazandığımızı nasıl harcamamız gerektiğini anlatır. Dosdoğru olmak için nasıl yapmamız, neyi, ne kadar sevmemiz, ne kadar ciddiye almamız, ne kadar peşinden koşmamız, birbirimize nasıl muamele etmemiz, ikram etmemiz, nasıl hidâyet olmamız, rahmet olmamız, ebedi hayatımızı kazanmak için birbirimize nasıl yardım etmemiz, hayırda nasıl yarışmamız ve Allah’ın nûruyla nasıl nûrlanmamız gerektiğini anlatır. Yetmez, nasıl Hz. İnsan olacağımızı ve peygamberlere nasıl tabi olacağımızı, onları nasıl örnek alacağımızı her birinin hayatlarından kesitler anlatarak tek tek beyan eder ve bize yolu gösterir. Bütün olarak baktığımızda Allah’ın anlatmadığı hiçbir şey yoktur. O yüzden Allah “biz (bu) Kitâb’ta hiçbir şeyi eksik bırakmadık”249 buyurmuştur.

Elbette ki Allah’ın vahyinde anlattıkları sadece gördüklerimiz değil bir de âyetlerin arkasında bulunan derya gibi manaları vardır, yalnız her insan âyetleri okuduğunda kendisi için o anda ne lazımsa, bulunduğu mertebede kendisine ne gerekliyse onu anlar, diğer bir ifadeyle Allah onu ikram eder. Tabi ki bunun tek bir şartı vardır; o da “Kur’ân’ı okurken taşlanmış, kovulmuş, Allah’ın rahmetinden mahrum kalmış şeytandan Allah’a sığınmaktır. Bunu Allah söylüyor.250 Kur’ân’ı okumanın şeytandan Allah’a sığınmaktan başka şartı yoktur.

Kur’ân okurken neden şeytandan Allah’a sığınmalıyız?

Âyetleri okurken ön yargılı olmamak ve kendi bilgimize, hakikat olarak bakıp “acaba bu okuduklarım doğru mudur” dememek için şeytandan Allah’a sığınmalıyız. Şeytandan Allah’a sığınmazsak şeytan bize “acaba” dedirtir. Bizimle âyetleri üzerinden konuşan bizi yaratan rabbimizdir, biz de Kur’ân’ı okurken rabbimizin bize ne dediğini anlamaya çalışmalıyız.

Kur’ân’ı okumak demek onu sadece yüzünden okuyup anlamak değildir; çünkü Allah, Rahmân Sûresi’nde insana Kur’ân’ı talim ettiğini haber verirken bir de beyanı öğrettiğini buyurmuştur.251

Allemehul beyân: “Ona (idrak etmeyi, Allah’ın âyetlerini okuyup anlayıp üzerinde ahlaka dönüştürmeyi ve anladığını başka insanlara) açıklamayı öğretti.” Okumanın da ötesinde Allah, insana âyetleri üzerinde gösterebilme vasfını öğretmiş; yani “hangi durumla karşılaşırsan onunla ilgili sana söylediğim âyete göre muamele etmen lazım” deyip bize âyetlerini talim ettirmiştir. O yüzden Kur’ân’ı sadece yüzünden okumakla onu okumuş olmayız, aynı zamanda âyetleri üzerimizde gösterip ahlaka dönüştürmeliyiz.

Bütün imtihanlar insan, Allah’ın isimlerini, vahyini üzerinde göstersin diye vardır. İnsan yeryüzüne geldikten sonra kendisi için imtihanlar başlayınca Allah ona peygamberler göndermiş, kitap göndermiş ve “haydi, sana öğrettiğim, talim ettirdiğim gibi yap” buyurmuştur; ama insan unutunca, rabbini dinlemek istemeyince, ciddiye almayınca, çamura; yani dünyaya takılınca, dünyayı sevip ahirete, kendi nefsinin arzularını, isteklerini de rabbinin emrine, hükmüne tercih edince Allah’ın vahyini okumaz ve ondan yüz çevirip “ben Kur’ân’ı okumak, anlamak istemiyorum” ya da “bunlar benim işime yaramaz” der.

Bunu topraktan, çamurdan meydana gelen, kendi ürettiğimiz nefis söyler. Bilmemiz lazım ki nefis bütünüyle bâtıldadır ve Hz. Yûsuf (a.s.)’ın buyurduğu gibi bütün şiddetiyle kötülüğü emreder.252 Çünkü nefis sadece kendi arzularının, isteklerinin olmasını ister ve bu isteklerinin de Allah’ın vahyine uyup uymadığına bakmaz. Bu hâl emmare nefsinin özelliğidir. Emmare nefsi en aşağıda durur ve sadece kendi isteklerine bakar.

Peki, nefsi Allah mı yaratmıştır?

Elbette ki hayır. Nefis bütünüyle bâtıldadır ve Allah bâtıl hiçbir şeyi yaratmadığını buyurmuştur,253 dolayısıyla nefis için “nefsi Allah yarattı” demek edebe aykırıdır, nefsi doğru anlamamaktır. Benim bu söylediğim, vehmi olan nefis için geçerlidir. Yoksa tabi ki insanın asıl nefsi vardır ve bu nefis de onun hakikatidir. Zaten Allah vahyinde nefis derken vehmani olan, o kendi kendine ürettiğimiz nefsi değil insanın hakikatini kasteder.254

Örnek vermek gerekirse; ketebe rabbukum alâ nefsihir rahmeh:255 “Rabbiniz rahmeti zatına yazdı” âyetinin Ârapça’sına baktığımızda âyet “rabbiniz rahmeti nefsine yazdı” şeklinde gelir, meallendirilirken ise “rabbiniz rahmeti zatına yazdı” diye meallendirilir. Bu yüzden nefis demek insanın zatı, hakikati demektir. Allah, insanın hakikatini yaratmıştır; ama insan vehme, zanna, vesveseye dalınca rabbini unuttuğu, dinlemediği, rabbinden yüz çevirdiği, ona isyan ettiği, itiraz ettiği, güvenip tevekkül etmediği için bu defa ondan vehmani olan bir nefis meydana gelir.

Vehmani nefs hayata bakarken kendi zannına göre bakar ve insanları, olayları rabbinden ayırır, sanki Allah hiçbir şey yapmıyormuş gibi zanneder, öyle konuşur, dolayısıyla bir olayla, durumla karşılaştığında nasıl istiyorsa öyle tepki verir. Oysaki Allah her anda bir şe’ndedir ve işi yapan odur.256 Madem her şeyi yapan oysa bu durumda rabbimizi tanımaya çalışırken isimlerinden tecelli eden El Efâlu’l Husna’sını anlamaya çalışmamız lazım. Hepimiz biliyoruz ki Allah dilemeden hiçbir şey olmaz.257 Öyleyse biz onun irade ettiği, takdir ettiği, yarattığı; kudret deryasının, rahmet deryasının, muhabbet deryasının içindeyiz ve bu muhabbet deryasında Allah bize “haydi seni tabi tuttuğum imtihanlarla büyü” buyurur.

Bu âleme Allah’ın güzelliğiyle büyümeye, manevi olarak kemale erip onun rızasını, sevgisini, yakınlığını kazanmaya gelmişiz. Bunları kazanınca Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşir. Bunları kazanmazsak kendimize zulmetmiş oluruz.

Allah bize ebedi bir hayat hazırlamışsa ve ebedi hayatla beraber üstüne bir de dostluğu, yakınlığı, cemali, rızası varsa bu durumda bunları unutup kazanmaya çalışmazsak karanlıkta kalıp kendimize zulmetmiş olmaz mıyız!

Bilmemiz lazım ki rabbimizi dinlemez, vahyini okumaz, âyetler üzerinde tefekkür etmezsek kendimize gelemeyiz. Allah’ın vahyini okumuyorsak ya uyuyoruz ya baygın vaziyetteyiz ya da manevi olarak ölüyüz demektir; çünkü insanı ancak Allah’ın âyetleri diriltir. Madem öyle nasıl dirilmemiz gerektiğini bilmemiz lazım. Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)”258 buyurur. Allah’ın vahyini ne kadar okuyup anladıysak, rabbimizi ne kadar tanıyıp sevdiysek, kabul ettiysek o kadar diriliriz. Diriliriz derken her zerremiz dirilir ve rabbini zikreder.

Evet, Allah’ın vahyini tefekkür ederek okuyup “rabbim bunları bana söylüyor” deyip gereğini yapan bir kul mutlaka dirilir ve her zerresiyle rabbini zikreder. Önceden de rabbini zikrediyordu; ama kendi varlığının zikrinden mahrumdu. Gönlünün, rûhunun yaptığı zikri işitmiyordu; ama Allah’ın vahyiyle dirildikten sonra varlığıyla zikretmeye başladı. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ı zikredenler diri, etmeyenler ölüdür”259 buyurmuştur.

Allah’ı zikir yalnızca dil ile “Allah, Allah” demek değildir. Zikir hatırlamak demektir; yani rabbini hatırlayıp kendisine nasıl bir emri olduğunu tefekkür etmek ve bunun gereğini yapmaktır.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Mesela; insan yolda yürürken her adım atışında “bir ayağımı sabit tutayım, diğer ayağımı kaldırayım öne atayım, gidene kadar bunu tekrar edeyim” demez. Bunun yerine nereye varacağına karar verir ve yola çıkar sonra her adım attığında ayakları onu kendiliğinden varacağı yere götürür; çünkü kararını verirken ayaklarına “beni götür” diye emretmiştir.

Aynısı manevi olarak da geçerlidir. Biri Kur’ân ile dirilince hayatı yaşarken herhangi bir konuda “acaba Allah bu konuda ne buyurdu” diye düşünmez. Zaten kendiliğinden “rabbim şöyle buyurmuş, rabbimin rızası şuradadır, şöyle yaparsam rabbim sever, razı olur” der; yani iradesiz olarak aklı, gönlü kendiliğinden Allah’ın vahyiyle, zikriyle çalışır. Ayrıca âyeti hatırlaması bile gerekmez; çünkü artık kendisi âyet olmuş, Kur’ân olmuş, Hz. İnsan olmuştur.

Evet, rabbimizin âyetlerini, emrini, hükmünü, nasıl kazanmamız gerektiğini ne kadar bilirsek Allah’ın emrine göre yaşamamız, konuşmamız, hareket etmemiz, manevi olarak büyüyüp Hz. İnsan olmamız o kadar kolay, o kadar güzel olur. Allah yolunda çaba, gayret göstermeyi severiz, yaptığımız her işi de rabbimize güvenerek yapar ve ondan emin oluruz.

Hepimiz biliyoruz ki dünya bizim asıl vatanımız değildir. Hepimiz rabbimizin huzurundan gelmişiz. Hepimiz onun bize verdiği kıymeti, değeri, şerefi, bizi nasıl ciddiye aldığını, nasıl sevdiğini biliyoruz ve burada onu aramaya devam ediyoruz. O yüzden çamur bir bedenin içinde, çamur bir âlemde imtihanlara tabi tutuluyoruz. İmtihanların hepsi rabbimize yakın olalım, onun isimlerini üzerimizde gösterelim diye vardır. Allah’a yeryüzünde halife olmamız, onun sevdiği, razı olduğu gibi yapmamız için imtihanlar olacak; çünkü dünya baştan sona imtihan yeridir. Hâl böyleyken “dünya cennet olsun, güzel olsun, rahat olsun, istediğim gibi olsun” diye bir şey yoktur. Dünya için “burası cennet olsun” diyemeyiz; ama ahiret için elbette ki durum farklıdır. Allah ahiret hakkında âyet-i kerimede “orada sizin için canlarınızın çektiği her şey vardır ve istediğiniz her şey orada sizin için hazırdır”260 buyurmuştur. Ahirette her istediğimiz vardır; ama burada yoktur. Allah dünya için “orada ne isterseniz vardır” dememiş, tam tersine “burada imtihana tabi tutuluyorsunuz, gereğini yapın”261 buyurmuştur.

Sen bir kul olarak her şeyi biliyorsun. Rahmân olan rabbin sana Kur’ân’ı talim ettirdiği için sen Allah’ın vahyini, Kur’ân’ı üzerinde gösterebilecek vasıftasın. Allah sana Hz. İnsan olmayı, imtihanlar karşısında gerektiğinde ikram etmeyi, rahmet etmeyi, hidâyet olmayı, affetmeyi, mağfiret etmeyi, hilm ile, yumuşaklıkla rauf olarak, rahim olarak muamele etmeyi talim ettirmiştir. Allah sana öğretmediği bir şeyi senden ister mi? -Hâşâ, tabi ki istemez. Çünkü Allah âyet-i kerimede “biz hiç kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Bizim katımızda hakkı söyleyen bir kitap vardır ve onlar zulme de uğratılmazlar.”262 Yani “herkesi ancak verdiklerimizle hesaba çeker, verdiklerimizden sorumlu tutarız” buyurmuştur.

Allah, bize neyi vermişse sadece ondan sorumlu tutar. Eğer Allah bize Kur’ân’ı talim etmiş, öğretmişse o zaman biz bu sorumluğumuzu yerine getirebilir, Kur’ân’la dirilebiliriz demektir. Dirildiğimiz zaman da artık imtihanlar karşısında “acaba Allah bu konuda ne yapmamı buyurmuş” demeden iradesiz olarak gönlümüz, aklımız Allah’ın vahyiyle çalışır ve gereken neyse yaparız. Bununla beraber varlığımızla, her zerremizle Allah’ı zikrederiz. Kur’ân olmadan bunların hiçbiri mümkün değildir.

Kur’ân baştan sona bizim sorumluluğumuzdur, sorumlu olduğumuz, rabbimizin kitabıdır ve Allah bize onu talim ettirmiştir. Talim ettirmeseydi âyetlerin hiçbirinin gereğini yerine getiremezdik. Yerine getirmeye kalkışsak bile yüzümüze, gözümüze bulaştırırdık.

Evet, Allah bizden vahyini, âyetleri hayatımıza geçirmemizi emretmiştir; ama öncesinde önümüze örnek olarak peygamberini koymuş ve bize “senden bana onun gibi iman etmeni, teslim olmanı, vahyimi ciddiye almanı, beni onun gibi dinlemeni, bana cevap verip hamd etmeni, tesbih etmeni, tekbir edip tevhid etmeni istiyorum”263 buyurmuştur, dolayısıyla bizim de Allah’ın vahyini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nasıl anlamış, hayatına nasıl geçirmişse aynen o şekilde anlayıp hayatımıza geçirmemiz gerekir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup onun gibi yapınca Allah bizden kulluğumuzu kabul eder.

Sorumluluğumuzun ne kadar büyük olduğunu rabbimizin vahyini okuyunca, dinleyince anlarız. Bu sorumluğu yerine getirmenin yolu da yine Allah’ın vahyini okumaktır. Allah bize “o hâlde sen emrolunduğun gibi dosdoğru ol”264 buyurduysa dosdoğru olmak her anda rabbimizin vahyine uyarak, rabbimizin vahyiyle düşünüp konuşarak, kısacası hayatı rabbimizin vahyiyle yaşayarak mümkün olur. Başka türlü mümkün olmaz.

Allah’ın vahyini okuduğumuzda anlarız ki hayatımızın her anında Allah vardır ve bu âleme rabbimize şahid olmaya gelmişiz. Önce kendimizde, kendi gönlümüzde, hayatımızda ona şahid olmamız lazım. Şahid olursak bunun sonucunda Allah bize tecelli eder.

Aslında o zaten bizimle beraberdir, bize bizden daha yakındır; yani bize zaten tecelli etmiştir ve bizden uzak değildir. Ondan uzak olan, kendimizi ondan perdeleyen biziz. Bize düşen; bu perdeyi kaldırmaktır. İşte, perdeyi kaldırabilmek için rabbimizin vahyini, Kur’ân’ı dinlememiz, onu ciddiye almamız, her âyet karşısında “işittik ve itaat ettik” dememiz şarttır. Böyle demezsek düşmanımız olan iblis, şeytan bizi kendisine tabi ettirir. İpini, zincirini boynumuza takar ve bizi kendi peşinden sürükler. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “kim Rahmân’ın zikri (olan Kur’ân)ı görmezlikten gelirse, biz ona bir şeytanı musallat ederiz de o, ona karîn olur (uydu gibi onun etrafında dolanıp ona en yakın dost olur)”265 artık ondan kurtulamaz, buyurmuştur.

“Kim Rahmân’ın zikrini görmezden gelirse; yani Rahmân’ın zikri olan Kur’ân’dan yüz çevirirse…” Dikkat edilirse Allah, Kur’ân’a zikir buyuruyor. Dediğim gibi; zikir hatırlamaktır. Aynı zamanda rabbini tesbih etmektir, hamd etmektir. Zikirle ilgili olarak Allah âyet-i kerimelerde “beni zikretmek için namazı ikâme et (hem namazda hem de hayatı yaşarken benim huzurumda durmaya çalış)!”266 “Namazı bitirdiğiniz zaman ayakta iken, otururken ve yanınız üzerine (yatarken her vakit) Allah’ı zikredin!”267 yani “her halükârda beni hatırlayın” buyurmuştur.

Allah’ı hatırlamak Allah’ın bize olan emridir. Bizim de her ne olursa olsun bir iş yaptığımızda rabbimizi hatırlamamız; ama doğru hatırlamış olmak için rabbimizin bizden ne istediğini bilmemiz gerekir.

Allah bir de Kur’ân için zikir demiştir.268 Peki, Allah’ın Kur’ân için zikir demesinin hikmeti nedir?

Çünkü Kur’ân, Allah’ın kelamıdır. Kul, Kur’ân’ı okuyunca rabbiyle sohbet etmiş, rabbiyle konuşmuş olur ki böyle olunca rabbinin kendisine ne emrettiğini ve kendisinden ne istediğini direkt olarak rabbinden öğrenmiş olur.

Zikir bu dünyadaki her şeyi kapsar. Kul, Kur’ân’dan yüz çevirdiyse rabbinin zikrinden yüz çevirmiş olur. Hayatı yaşarken rabbini hatırlamadıysa rabbinin zikrinden yüz çevirmiş olur. Rabbini zikredip tesbih etmedi, hamd edip şükretmediyse yine rabbinin zikrinden yüz çevirmiş olur. İşte, zikir bunların hepsini birden içine alır.

Evet, zikir hatırlamak demekti. Bu durumda kul kendini unutursa rabbini unuttuğu için kendini unutmuştur. Onun için Allah âyet-i kerimede “Allah’ı unutan ve bu yüzden (Allah’ın da) onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın! İşte onlar fâsıkların ta kendileridir”269 Yani “kim bizi unutursa biz de ona onu unuttururuz” buyurmuştur. Rabbimizi unutmamanın yolu zikirdir. Zikredenler rabbini unutmaz, dolayısıyla kendilerini de unutmazlar; ama biri rabbini unutursa kendini de unutur; çünkü rabbinin zikrinden yüz çevirmiştir.

İnsan, rabbinin zikrinden yüz çevirince şeytana kapı açmış olur ki bu defa hayatı yaşarken şeytanı dinler. Şeytan da vesveseler vererek ona kendini zikrettirir.

Hepimizin bir işi, mesleği, sanatı vardır ve bunlar fani dünyada rızkımızı temin etmek için gereklidir; ama dünyevi vazifemizin yanında bir de hakiki vazifemiz, mesleğimiz, sanatımız vardır ki bu sanatımız da; Allah’a kul olma sanatıdır ve bu sanat büyük bir eğitimi, talimi gerektirir. Bu talimi Allah zaten bize yaptırmıştır; ama biz perdelendiğimiz için unutmuşuz. İşte, Kur’ân bizi dirilterek Allah’ın verdiklerini bizde canlandırır. Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)” buyurmuştu ya onun da buyurduğu üzere âyetler bizdekini yeniden diriltir.

Bizde ne varsa dirilecek olan odur. Yoksa bizde olmayan şey nasıl dirilecek!

Peki, Kur’ân’la nasıl dirilebiliriz?

Kur’ân’la dirilmemiz için Kur’ân’ı tefekkür ederek her âyeti “rabbim bunu bana söylüyor” deyip okumalıyız. Bu yüzden biz de bütün kardeşlerimize Kur’ân-ı Kerîm’in Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali’ni okumalarını söylüyoruz; çünkü Kur’ân’dan başka bir şeyle dirilmek hiçbirimiz için mümkün değildir.

Bir âyeti okuduğumuzda o anda Allah bize her ne öğretmişse bizim için acil olarak öğrenmemiz gereken şey odur. Bazen okuduğumuz âyetler bizi dehşete düşürmeli ve bize “rabbim bana böyle söylemiş” dedirtmelidir. Biz de onları tekrar tekrar okuyalım; çünkü o anda anladıklarımız bizim için gerekli olandır. Sonra başka bir âyeti okursak bu defa aynı şeyi o âyet yapar ve o âyet bizde dirilir; yani biz kendimizdeki o âyetle dirilmiş oluruz. Her bir âyetle dirilince de canlı Kur’ân oluruz.

Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e canlı Kur’ân deniyorsa aynı şekilde Hz. Mûsâ (a.s.)’a canlı Tevrat, Hz. Îsâ (a.s.)’a canlı İncil, Hz. Dâvût (a.s.)’a da canlı Zebûr denilir. Kendilerine kitap inen diğer peygamberler de kendi kitaplarını canlı olarak üzerlerinde göstermişlerdir. Her ne kadar diğer peygamberlere indirilenlere sahifeler deniliyorsa da zaten sahifeler bir araya geldiğinde kitap olduğu için aslında hepsine kitap inmiş olur.

Bütün bunları neden bilmemiz lazım?

Çünkü bizim de canlı Kur’ân olmamız gerekir. Ne kadar canlı Kur’ân olursak Allah’a o kadar yakın olur, Allah ile o kadar samimi oluruz. Nasıl ki biriyle ne kadar çok konuşursak onu o kadar tanır, o kadar samimi oluyorsak rabbimizin âyetlerini de ne kadar okur, dinlersek rabbimizi o kadar tanır ve rabbimize o kadar yakın, samimi olmuş oluruz. Bu nedenle okuduğumuz şey sıradan bir kitap değildir. Hem bütün âlemleri hem de âlemlerin sahibinin, yaratanının güzelliğini içinde barındıran bir kitaptır. Hâl böyleyken Kur’ân’ın bize neyi nasıl kazandıracağını tefekkür edip anlamaya çalışmak bizim için olmazsa olmaz olandır. Kur’ân’ı okuduktan sonra rabbimizle, rabbimizin âyetleriyle, kendimizle, diğer insanlarla, her bir varlıkla ne kadar samimi olacağımızı bir tek Allah bilir. Ne kadar samimi olursak o kadar bunu anlamış oluruz.

Evet, hep beraber “ben kimim” sorusuna rabbimizin verdiği şekilde cevap vermeye çalışıyorduk.

Kur’ân bize bizi tanıtan hayat kitabımızdır, kimliğimizdir. Kendimizi rabbimizin âyetlerinden anlamaya tanımaya çalışmamız lazım. Yoksa Allah’ın vahyinin bize bizi anlatan kitabımız olduğunu bilmeden “Kur’ân’ı okudum, hatim indirdim, sevap kazandım” dersek Kur’ân’ı okumuş olmayız.

Neden?

Er rahmân: “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki).” Allemel kur’ân: “(Size) Kur’ân’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Halakal insân: “(O) İnsanı (alakasından ve sevgisinden) yarattı.” Allemehul beyân:270 “Ona (idrak etmeyi, Allah’ın âyetlerini okuyup anlayıp üzerinde ahlaka dönüştürmeyi ve anladığını başka insanlara) açıklamayı öğretti.” Allah bize Kur’ân’ı talim etmiş ve beyanı öğretmiştir, dolayısıyla Kur’ân’ı okumak demek âyetler üzerine tefekkür edip rabbimizin bize ne söylemek istediğini anlamak ve buna iman edip âyetleri üzerimizde göstermeye çalışmaktır. Yoksa Kur’ân’ı yüzünden okumak değildir.

Mesela; Rahmân Sûresi baştan sona Rahmân’ı, Rahmân’ın rahmetini anlatır. Öyleyse Rahmân Sûresi’ni okuduğumuzda rahmetin içinde kaybolmamız gerekir. Hatta Allah bazen âyetlerin içinde öyle kelimeler söyler ki içinden çıkamayız. O zaman da durup seyretmeli ve “rabbimin bu âyette bir muradı vardır, bana kendi bakışımla anlayamayacağım bir şey söylüyor. Bakalım rabbim bana bu âyeti nasıl öğretecek” demeliyiz. Peki, öğretir mi? -Elbette ki öğretir. “Her bilenin üzerinde bir bilen vardır.”271 “Bilmiyorsanız bir bilene sorun”272 buyurdu Allah. Bizim de sormamız lazım.

Herkes kendi gönlüne bakınca Allah’ın ona öğrettiğini, dolayısıyla rabbinin kendisinden ne yapmasını istediğini bilir. “Andolsun ki sizi biz yarattık, sonra size suret verdik, sonra da meleklere, Âdem’e (her biri bir Âdem olan insana) secde edin, buyurduk”273 Dikkat edilirse Allah âyette “önce sizi yarattık” diyor hemen ardından ise “sonra meleklere ‘Âdem’e secde edin’ dedik” buyuruyor. Bu durumda her birimiz bir Âdem’iz ve Allah bütün melekleri bize de secde ettirmiştir. Hepimiz Âdemsek o zaman Allah Hz. Âdem (a.s.) için “Allah Âdem’e bütün isimleri öğretti”274 buyurduğu gibi bize de öğretmiştir. Kendi gönlümüze baktığımızda Allah’ın bize öğrettiğini zaten görür, anlarız.

“Melekler insana secde etmiştir” denildiğinde melekler hakkında yanlış anlaşılan çok önemli bir detay var. İsterseniz şimdi onu biraz izah edeyim.

Sohbetlerimizi hem televizyondan hem internetten dinleyen binlerce insan vardır. Biri gizliden bir günah işlediğinde tövbe ve istiğfarı gizliden yapmalıdır; çünkü günahı onunla rabbi arasındadır. Açıktan günah işlediğinde ise bu defa tövbe ve istiğfarını da açık bir şekilde yapmalıdır; yani kendi kendine “ben şu günahı işlediğim için tövbe ediyorum” dememeli, başkaları günahını gördüğü için aynı şekilde istiğfarını da görmeli ve tövbesine şahid olmalıdır. Öyle ki insanlar artık o kişi hakkında su-i zanda bulunmasın. Eğer kul tövbesini açıktan yapmaz, insanları buna şahid kılmazsa insanlar onun hakkında “falanca şu günahı işliyor” dediğinde su-i zanda bulundukları için günaha düşmüş olurlar. Her ne kadar bilmeden yapsalar da en azından onlara bu kapıyı kapatmak gerekir. Bu yüzden insanları günaha düşürmemek ve onlara kaybettirmemek için insan açıktan günah işlediğinde tövbesini de açıktan yapmalıdır.

Bunu anlatmamın sebebi nedir?

Biz de “Ben Kimim” sohbetleri boyunca âlemlerin rabbini, Hz. İnsanı ve rabbimizin insana verdiği kıymeti, değeri anlatmaya çalışırken “hani biz, bir vakit meleklere, ‘Âdem’e secde edin’ buyurmuştuk. Onlar hemen secde ettiler, (cinlerden olan) iblis hariç. O, (secde etmemek için) diretti ve kibirlendi, böylece (Allah’ın Âdem’e nefhettiği rûhu görmezden gelip secde etmediği için) kâfirlerden oldu.”275 “Onu düzenleyip (ona bir şekil verdikten sonra) ona rûhumdan nefhettiğim (üflediğim) zaman hemen onun için secdeye kapanın”276 âyetlerini o kadar sık kullandık ki olur ki bir yanlış anlaşılmaya sebebiyet verebilir. Oysaki biz bu âyetlerden kendimizi, rabbimizin bize verdiği şerefi anlatmaya çalıştık; çünkü Allah bize bu âyetler üzerinden insana verdiği şerefi anlattı.

Biz bu âyetleri tekrar ettiğimizde bilmeyen biri insanlarla melekleri kıyasladığımızı ve insanın meleklerden üstün olduğunu, bu yüzden meleklerin insana secde ettiğini zanneder, böyle anlar. Mesela; baktığımızda bir topluluğun içinde insanların yanı sıra bir de melekler vardır. O zaman onların yanında insanın Allah katında meleklerden üstün olduğunu söylesek melekler incinmiş gibi olmaz mı! Her ne kadar onlar incinmeseler de böyle bir şeyin anlaşılması yanlış olmaz mı!

Mesele elbette ki insanların meleklerden üstün olması değildir. Her kul kendi hakikatine doğru yolculuk yapar, dolayısıyla meleklerin de bir yolculuğu vardır ve bu yolculukları insanın hakikatinedir; çünkü melekler Allah’ın nefhettiği rûhun bir sonraki mertebesinden yaratıldığı için Allah’ın nefhettiği rûha secde edince kendi hakikatlerine yaklaşmış ve Allah’a yakın olmuş olurlar. Onların da yolculuğu bu şekildedir.

Bütün varlık insanın emrine amade kılınmıştır ve her biri insana yakın olduğu kadarıyla insanla şeref bulur. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’ı zikredenler yere bastığında bastıkları yer basmadıkları yere karşı ‘Allah’ı zikreden kul üzerime bastı’ diye iftihar eder” buyurmuştur. Neden? -Çünkü Allah’ı zikreden bir kul yere bastığında ondan bir nûr tecelli eder. Yer de bu yüzden onun yakınlığını ister ve ona yakın olunca iftihar eder. Bütün varlık insana karşı bu hâldedir ve hepsi kendi yolunda kendi hakikatine doğru yolculuk yaptığı için, insana yakın olmayı bir şeref olarak görür ve insana yakın olduklarında neyi kazandıklarını bilirler.

Daha iyi anlaşılması için insanlardan örnek vereyim. Mesela; insanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yakın olunca onunla beraber Allah’a yakın olurlar mı? -Evet, olurlar; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz insanın hakikatidir, dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le olunca kendi hakikatleriyle beraber olur ve hakikatlerine yolculuk yaparlar. İşte, varlığın insana olan yakınlığını, bakışını buradan anlamamız gerekir.

Her varlığın kendi hakikatine doğru yaptığı bir yolculuğu vardır, dedik. Melekler de bu yolculuklarını Allah’ın nefhettiği rûha secde ederek yaparlar. Yoksa bu “hâşâ insanlar meleklerden üstündür, kıymetlidir” meselesi değildir. Sohbetimiz boyunca meleklerin insana secde edişini açıktan tekrar tekrar kullandığım için bunu da açıktan söylemem gerekir ki hiç kimse melekler hakkında yanlış bir zanda bulunmasın.

Farz edelim ki bir yerde iki kişiden birini övdüğümüzde diğeri sanki geride kalmış gibi olur ya böyle olunca ona karşı ayıp olmuş olur. İşte, yapmak istediğimiz şey asla bu değildir. Bizim âyetleri tekrar etmemizdeki niyetimiz; Allah’ın nûrdan yarattığı, rabbini hamd ile tesbih eden, zikreden, tekbir eden, tevhid eden meleklerle ilgili değil; insanın kendi şerefini anlaması, hatırlaması içindir.

Melekler insanın velileri, dostlarıdır. Hepsi de insanları tanır, sever, onlar için dua ve istiğfar ederler. Allah, âyet-i kerimede meleklerin Kıyamet gününde insanlara olan sözlerini beyan ederken “biz dünya hayatında (olduğu gibi), âhirette de sizin dostlarınızız. Hem orada sizin için canlarınızın çektiği her şey vardır ve istediğiniz her şey orada sizin için hazırdır”277 buyurmuştur. Melekler insana dostluklarını gösteriyor! “Dünya hayatında olduğu gibi” dedikleri için demek ki burada da bizim dostlarımızlarmış! Allah böyle söylüyor. Biz bilsek de bilmesek de, görsek de görmesek de melekler bizimle beraberdir ve bizim dostlarımızdır. Nasıl ki sağımızda, solumuzda kiramen kâtibin melekleri varsa ve yaptıklarımızı yazıyorlarsa bir de önümüzden, arkamızdan bizi koruyan muhafaza melekleri vardır; yani yanımızda kat kat fazlasıyla melekler vardır ve onlar da söylediklerimizi dinliyorlar.

Eğer meleklerin insana secde ettiğini söylerken kelimeleri düzgün söyleyemediysek ve anlattığımız yanlış anlaşıldıysa, insanlardan bizi dinleyenler nefislerini öne alıp nefisleriyle hareket etmiş, konuşmuş “ben meleklerden daha üstünüm” demişse, buna sebep olmuşsak meleklerin hepsinden özür diliyoruz.

Aslında “melekler insanlara secde etmiştir” derken söylemek istediğimiz “Allah’ın insana rûhundan nefhetmesidir ve meleklerin de aslında Allah’ın nefhettiği rûha secde ettikleridir.” İnsanın meleklerden üstün olan tarafı meleklerin insana nefhedilen rûhtan yaratılmalarıdır. Yoksa üstün olan; insanın nefsi, çamur bedeni değildir. İnsan, nefsiyle, çamur bedeniyle meleklerden üstün olmaya nasıl layık olabilir! İnsanı üstün kılan şey; bu çamur bedeninde Allah için gösterdiği çabası, gayreti, rabbi için fedakârlık yapışıdır. İnsanı Allah’tan başka tarafa çeken, nefse, bedene ait arzulardan, isteklerden kendini kurtarıp “ben rabbimi tercih ediyorum. Ben beni yaratan rabbime iman ediyor, onu seviyor, onu istiyorum” deyip çaba, gayret sarf etmesidir. Allah yolunda elinden geleni yaparken düşmesi, kalkması, ağlayıp feryat etmesi ve yine kendisini başka tarafa çeken hiçbir şeyi kabul etmeyip Allah için cehd etmesidir. İşte, insanı gösterdiği bu çaba, gayreti üstün hâle getirir.

Âyetleri bir sefer okumak başka şeydir, onları ders edinmek başka bir şeydir. Bununla beraber âyetlerin bizde imana dönüşmesi başka şey, hakikate dönüşmesi başka bir şeydir. Okuduğumuz âyetlerle hakikatimize dönüp Allah’ın nefhettiği rûh olmaya, Allah’ın tecellisi, güzelliği olmaya çalışmak başka bir şeydir. Biz de âyetler üzerimizde imana dönüşsün ve onlarla hakikatimize dönelim diye aynı âyetleri tekrar etmek zorunda kaldık.

Bu anlattıklarımız bir anlık şeyler değildir. Otuz seneden beri insanlara Allah’ın nefhettiği rûhlarına dönmeleri için anlatıyor, sohbet ediyoruz. Eğer anlattıklarımızla meleklerde en ufak bir incinmeye ya da birinin kendi nefsini öne alıp “ben meleklerden üstünüm” demesine sebep olduysak her birinden tek tek özür diliyor, meleklerden de rabbimizden de af ve mağfiret diliyoruz.

Biz güzellikten başka bir şey görmeyi ne severiz ne de güzellikten başka bir şeye bakarız. Bu yüzden meleklere bakarken onlarda Allah’ın yarattığı güzellikten başka bir şey asla görmüyoruz. Hiç kimse de onlarda güzellikten başka bir şey göremez. Biri insana bakarken insanın nefsinden dolayı onda güzellikten başka şeyler görebilir; ama meleklerde bir hata, eksik, kusur göremez. İnsan çamura bulanmış olabilir; ama meleklerde böyle bir şey söz konusu değildir. Hepsi tertemizdir, devamlı rabbini zikir hâlinde, Allah’ın emrine itaat hâlindedir.

Elbette ki meleklerin de kendi aralarında dereceleri vardır. Allah bunu beyan ederken âyet-i kerimede “hamd, göklerin ve yerin Fâtır’ı (yoktan yaratanı), melekleri ikişer, üçer ve dörder kanatlı resuller yapan Allah’a mahsustur”278 buyurmuştur. Buradan da görüldüğü üzere meleklerin birbirlerinden farkları vardır. Tabi ki bunu takdir eden, dereceleri konusundaki hükmü veren Allah’tır. Allah âyet-i kerimede bu kadar saysa da Allah’ın bize haber vermediği ve bilemediğimiz binlerce kanatlı melekler de vardır. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde “Cebrail (a.s.)’ı altı yüz kanadıyla beraber gördüm”279 buyurmuştur. Altı yüz kanatlı, acaba nasıl bir şeydir!

İnşallah melek arkadaşlarımız niyetimizden dolayı özrümüzü kabul etmiştir. Bunları meleklerin insana secde ettiğini tekrar tekrar söylemek gönlüme ağırlık yaptığı için izah ettim. Yoksa herhangi bir şikâyetten dolayı anlatmadım. Elbette ki meleklerin hâlini de, edebini de, muhabbetini de biliyoruz.

Aynı şekilde kardeşlerimizin de yanlış anlamalarına ve üstünlüğün Allah’ın nefhettiği rûhla değil de zahiri tarafla olduğunu zannetmelerine böyle bir hataya düşmelerine sebep olduysak onlardan da özür diliyor, af ve mağfiret diliyoruz.

Evet, hep beraber “ben kimim” sorusuna cevap vermeye ve kendimizi rabbimizin tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk.

Ramazanın ikinci on bölümüne girdik. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ramazanla ilgili olarak “ramazanın ilk on günü rahmet, ikinci on günü mağfiret, üçüncü on günü kurtuluş ve saadettir”280 buyurmuştur. Yani cehennemden, cehennem olan nefsimizden kurtuluştur. Nefsimizden kurtulunca saadet olur, cennet olur; ama bunu hayali bir şey olarak anlamayalım. Nefsimizin cehenneminden kurtulduğumuzu bütün gönlümüzle tatmamız lazım.

Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ramazanla ilgili olarak başka bir hadisinde “ramazan geldiğinde şeytanlar bağlanır, cennetin kapıları açılır, cehennemin kapıları kapanır”281 buyurmuştur. Evet, aynen öyledir. Ramazan geldiğinde cehennemin kapıları kapanır; ama cehennemin kapısını bizim kapatmamız, cennetin kapısını bizim kendimize açmamız, şeytanı da yine bizim bağlamamız lazım; yani şeytana asla taviz vermeyip hayırda yarışmaya, rabbimizi dinlemeye, davetine icabet etmeye, hatadan, kusurdan, günahtan kaçmaya çalışmamız lazım. Öyle ki cehennemin kapısını kapatmış, cennetin kapısını açmış ve şeytanı zincire vurup bağlamış olalım. Eğer böyle yapmazsak bizim için cennetin kapılarının açılması, cehennemin kapılarının kapanması ve şeytanın bağlanması olmaz.

Allah âyet-i kerimede “o, dilediğini (Allah’ın rahmetiyle hem kendine hem de başkalarına merhamet edenleri) rahmetinin içine alır”282 buyurmuştur. Allah dileyen herkesi rahmetinin içine alır. Eğer çabamız, gayretimiz olduysa bizi de ilk on günde inşallah rahmetinin içine almıştır. Bu ikinci on günde ise bütün çabamızla, gayretimizle tövbe, istiğfar edecek ve affa, mağfirete uğrayacağız inşallah

Genel olarak elimizi açıp “ya rabbi! beni affet, mağfiret et” der ve rabbimizden kendimiz için af ve mağfiret dileriz. Peki, affa, mağfirete uğramamız için böyle yapmamız yeterli midir? -Tabi ki yeterli değildir. İşin başka bir yönü vardır ki bunu iyice anlamamız gerekir. Burada farkında olmadan kendimize torpil yapar, kendimizi kandırırız, daha doğrusu nefsimiz ve şeytan bizi kandırır ve bununla oyalar. Biz de “rabbimden af ve mağfiret diledim, affoldum” deriz.

Oysaki affolabilmemiz için bizim afuvv olmamız, mağfirete erebilmemiz için bizim ğafur olmamız lazım; yani affedilmeyi istemek yerine önce bizim affetmemiz gerekir. Öyle dilimizle “istiğfar ediyorum, ya rabbi beni mağfiret et” demek Allah’tan affı istemek değildir.

Peki, Allah’tan affı istemeyi nasıl anlamalıyız?

Doğru kelimeyi bulayım ki yanlış anlaşılmasın. Rabbimizden af ve mağfireti istememiz için tabir-i caizse önce bizim rabbimizi mağfiret etmemiz lazım. Kendimize bakalım; acaba rabbimizi affediyor muyuz!

Nasıl?

Eğer Allah’ın bizi tabi tuttuğu imtihanlarda “niye şu şöyle oldu, niye böyle oldu, neden benim başıma bunlar geldi” diyorsak rabbimizi şikâyet ediyoruz demektir. Bu durumda bizi tabi tutuğu imtihanlar için önce bizim rabbimizi affetmemiz ve bir daha şikâyet etmememiz gerekir; yani rabbimizin bizi tabi tuttuğu her imtihanın saf hayır, saf rahmet olduğunu, manevi olarak kazanmamız için birer imkân olduğunu bilip rabbimize güvenmemiz ve ondan emin olmamız gerekir. Eğer yaşadığımız imtihanlarda rabbimize itiraz ettiysek, isyan ettiysek rabbimizi affetmiyoruz demektir. Biz affeder, rabbimizin bizim üzerimizdeki takdirinden razı olursak Allah’ın mağfireti zaten peşinden gelir. Böyle olmadan bizim için mağfiret yoktur; çünkü “Allah hakkında su-i zanda bulunanlara Allah gazap eder ve onları lanetler”283 buyurdu Allah. Yaşadığımız imtihanlarda şikâyet edip Allah hakkında su-i zanda bulunduğumuz için gazaba, lanete uğramış oluruz.

İnşallah arkadaşlar ne demek istediğimi anlamıştır. İşin hakikati de sırrı da böyledir. Yoksa “işte, elimi açtım, ya rabbi! Beni affet, mağfiret et” demek mağfireti istemek değildir. Allah affediyor da biz onu affetmiyoruz. Allah’tan affı istemeyi böyle en temelden söyledim ki iyice anlaşılsın.

Aynısı insanlar arasındaki durum için de geçerlidir. Birinin bizi affetmesini istiyorsak önce bizim onu affetmemiz; yani gönlümüzde ona karşı bir ağırlığın, kinin, nefretin, sıkıntının kalmaması, ondan sonra o kişiden af ve mağfiret istememiz lazım. Eğer biz o kişinin gönlümüzdeki ağırlığını silersek rabbimiz de bizim gönlümüzden onu af ve mağfiret eder, dolayısıyla onun gönlüne tecelli eder. Bu yüzden affı bizim yapmamız lazım.

İnsan kendini bilmeyince neyi, nasıl kullanması gerektiğini; yani affı, mağfireti, rahmeti de bilmez. Mesela; genel olarak rabbimize “bana rahmet et” deriz; ama baktığımızda rahmet inmiyor. Neden? -Biz birbirimize rahmet etmiyoruz da ondan. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “yeryüzündekiler birbirine merhamet etmezse gökten rahmet inmez, Allah onlara rahmet etmez”284 buyurmuştur. Dolayısıyla önce bizim rahmet etmemiz lazım ki rabbimizden rahmeti isteyebilelim; çünkü rahmet edince, mağfiret edince tertemiz oluruz ve rahmet inmiş olur. Rahmet gönlümüze inince de Allah bizi rahmetinin içine almış olur.

Aynı şekilde hepimiz biliyoruz ki Allah’ın bizden razı olmasını istiyorsak önce bizim ondan razı olmamız gerekir. Kendimize bakalım; biz Allah’tan razı mıyız! Biz Allah’tan ne kadar razıysak Allah da bizden o kadar razıdır. Biz ondan razı olmadan “ya rabbi! Benden razı ol” diyemeyiz. Sonra Allah bize “kulum, sen benden razı değilsin ki! Ben senin benden razı olmayışından mı razı olayım, benden bunu mu istiyorsun! Sen devamlı bana itiraz ediyor, beni şikâyet ediyor, işimi, emrimi, hükmümü, takdirimi, taksimatımı beğenmiyorsun. Bir de bana ‘benden razı ol’ diyorsun. Sen ne söylediğini biliyor musun! Sen kendinde misin! Benim nasıl tecelli edip yarattığımı hâlâ anlamadın mı” buyurur.

Herkese kendi elleriyle yaptığının, kendi çabasının, gayretinin, sa’yının karşılığı vardır.285 Yani iş bizde bitiyor. Bu yüzden kendimizi değiştirmeden öylece durup “ya rabbi! Beni affet, bana rahmet et, benden razı ol” demekle hiçbir şey kazanamayız. Allah’tan her neyi istiyorsan onun karşılığını, gereğini yerine getirmemiz lazım. Eğer af ve mağfiret istiyorsak bizim affetmemiz, mağfiret etmemiz, rahmete ermeyi istiyorsak önce kendimize, sonra bütün insanlara, mahlukata bizim rahmet etmemiz lazım. Rabbimizin bize ikram etmesini istiyorsak bizim kerim olup ikram etmemiz, rabbimizin bizi sevmesini istiyorsak önce bizim bize tecelli eden rabbimizi, kendimizi sonra da bütün insanları, varlığı, mahlukatı sevmemiz lazım.

Bütün varlık sevilmeye layıktır; çünkü her şey rabbini hamd ile tesbih eder. Rabbimizi hamd edip tesbih eden bir şeyi nasıl sevmeyiz! Mesela; bir taşı karşımıza alalım ve ona “bu, rabbini hamd ile tesbih ediyor” diyelim. Onu sevmememiz mümkün olur mu!

Peki, taşlar rabbini hamd ile tesbih eder mi?

Elbette ki eder. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “taşlardan öylesi vardır ki içinden nehirler çağlar. Öylesi de vardır ki (çatlayıp) yarılır da içinden su çıkar. Taşlardan bir kısmı da Allah’ın haşyetinden (yukardan aşağı) yuvarlanır”286 buyurmuştur. Taş, Allah’tan haşyet duyup aşağı yuvarlanıyor! Bir şey mi yapmıştır? -Hayır, sadece yukarıda durunca “olur ki burada kibirlenmiş gibi olurum” diye haşiyetinden aşağı yuvarlanır. İnsan, taşa böyle bakınca muhabbetten onu yemek ister. Kaldı ki nasıl sevmesin!

Varlığa Allah’a göre bakınca neyin ne olduğunu anlarız, dolayısıyla her şeyi sever, kıymet, değer veririz. Allah ona kıymet, değer vermiş, biz nasıl kıymet vermeyelim! Eğer Allah’ın bize kıymet, değer vermesini istiyor, diğer bir ifadeyle bize verdiği kıymete, değere layık olmak istiyorsak mutlaka bütün varlığa kıymet, değer vermemiz, hürmet etmemiz lazım. Bu aynı zamanda Allah’a hürmettir.

Allah’a hürmet etmek; ona itiraz etmemek, isyan etmemek, Allah’ı kullarına şikâyet etmemek, onun işini, takdirini, emrini, hükmünü, taksimatını beğenmezlik yapmamaktır.

Allah’ın resulüne hürmet; Resullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak, onun gibi iman etmeye, takvâ sahibi olmaya, muhsin olmaya, rabbine teslim olmaya, güvenip tevekkül etmeye çalışmaktır. Yoksa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ben seni beğenmiyorum, benim yaptıklarım senin yaptıklarından daha güzeldir” demiş oluruz ki bu da Allah’ın resulüne hürmet olmaz.

Evet, insanı, kendimizi yeteri kadarıyla tanımışız inşallah. “Ben Kimim” sohbetleri boyunca devamlı söyledik; Allah bize rûhundan nefhetmiş, melekleri secde ettirmiş ve yeryüzünde kendisine halife kılıp “sen benim âbdımsın, velimsin, halifemsin, yeryüzünde beni temsil ediyorsun” demiştir. Bunun nasıl bir şeref olduğunu anlamamız lazım. Bu aynı zamanda melek arkadaşlarımızdan özür dilememize sebep olan şeydi.

Madem Allah, insanı kendisine âbd olsun, halife olsun diye yaratıp yeryüzüne göndermişse bu durumda insan hürmete layık değil midir! Her bir insan, Allah’ın ona olan bu takdirinden dolayı hürmete layıktır. O yüzden insana bakarken önce buradan bakalım. Biri çamura, küfre, şirke, günaha, gaflete düşmüş, uyumuş, bayılmış, ölmüş olabilir. Allah böyle bir durumda bizden onu Allah’ın vahyiyle diriltmemizi istiyor. Dolayısıyla bize düşen; onu Allah’ın vahyiyle diriltmektir. Yoksa onu atmak, yok saymak değildir.

Dediğim gibi; bütün varlık rabbini hamd ile tesbih eder ve hepsi de bizim hizmetimize verilmiştir. Bununla beraber hepsi bizi tanır, bilir. Nereden tanır? -Ya saçtığımız nûrdan ya da saçtığımız küfürden, karanlıktan bizi tanır. Saçtığımız bu nûr ya da karanlıkla da Allah’a kul olup olmadığımızı bilirler.

Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den örnek vereyim. Sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Allah’ın resulü, nebîsi olduğunu ne zaman anladın” diye sorduklarında, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Hirâ’ya giderken yoldaki kayalar, taşlar bana ‘esselamu aleyke ya Resulallah’ dediklerinde Allah’ın resulü olduğumu anlamıştım”287 buyurur. Görüldüğü gibi taşlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e selam verip onun resullüğünü tasdik ediyorlar. Bu nedenle taş deyip geçmeyelim. Hepsi manevi hâlimizden bizi tanır, ayrıca rablerini hamd ile tesbih ederler. Kısacası her şey hürmete layıktır; ama hepsi de insanın hizmetine verilmiştir. Varlığa verilmesi gereken kıymet, değer, hürmet artık buradan anlaşılmalıdır.

Allah bizi varlığa kendi nefsiyle bakıp varlığın hakikatini anlamayanlardan eylemesin. Allah bizi bütün varlığa rabbinin istediği, emrettiği şekilde bakıp gereken kıymeti, hürmeti verenlerden eylesin. Allah bizi resulüne hürmet gösterip ona tabi olanlardan ve onun yaptığı gibi yapanlardan eylesin. Allah bizi hayatını yaşarken rabbine itiraz edenlerden değil, rabbini hamd ile tesbih edenlerden eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. İsrâ /110 ↩
  2. En’âm /12 ↩
  3. Rahmân /1-4 ↩
  4. Bakara /35 ↩
  5. A’râf /20-21 ↩
  6. Tevbe /23 ↩
  7. Mâide /55 ↩
  8. Necm /3-4 ↩
  9. Nisâ /135 ↩
  10. En’âm /38 ↩
  11. Nahl /98 ↩
  12. Rahmân /2, 4 ↩
  13. Yûsuf /53 ↩
  14. Sâd /27 ↩
  15. Şems /7 ↩
  16. En’âm /54 ↩
  17. Rahmân /29 ↩
  18. En’âm /59, Tegâbun /11 ↩
  19. Enfâl /24 ↩
  20. Buhârî, Daavât 66 ↩
  21. Fussilet /31 ↩
  22. Bakara /155 ↩
  23. Mu’minûn /62 ↩
  24. Âli İmrân /31 ↩
  25. Hûd /112 ↩
  26. Zuhrûf /36 ↩
  27. Tâhâ /14 ↩
  28. Nisâ /103 ↩
  29. Yâsîn /11 ↩
  30. Haşr /19 ↩
  31. Rahmân 1-4 ↩
  32. Yûsuf /76 ↩
  33. Nahl /43 ↩
  34. A’râf /11 ↩
  35. Bakara /31 ↩
  36. Bakara /34 ↩
  37. Hicr /29 ↩
  38. Fussilet /31 ↩
  39. Fâtır /1 ↩
  40. Müslim, İman, 280 ↩
  41. Beyhaki, Şuabu’l-İman, 5/223; Es-Saati, El-Fethu’r-Rabbânî, 9/223 ↩
  42. Buhârî, Savm 5, Bed’ul-halk 11; Müslim, Sıyâm 1, 2, 4, 5 ↩
  43. Şûrâ /8 ↩
  44. Fetih /6 ↩
  45. Ebû Dâvûd, Edeb 58; Tirmizî, Birr 16 ↩
  46. Necm /39 ↩
  47. Bakara /74 ↩
  48. Tîrmizi, Menâkıb, 6; Dârimi, Mukaddime, 4 ↩